Chircrng 5 TÀI CHÍNH DOANH NGHIÊP M ue tiêu: Nghiên cùu chuong “Tài chinh doanh nghiêp” sê giùp cho nguôi hoc hiêu dupe nhûng kiên thúc co bàn vê tài chinh doanh nghiêp và nhûng vân dê cô liên quan nhu: bàn chât, rnye tiêu, chùc nang và vai trò cúa tài chinh doanh nghiêp; càc nhân to ành huông dên tô chùc tài chinh doanh nghiêp; vôn kinh doanh cùa doanh nghiêp; chi phi sân xuât kinh doanh và già thanh sàn phâm cùa doanh nghiêp; doanh thu và loi nhuân cùa doanh nghiêp. tù dó nguòi hoc cô khà nang vân dung vào thuc tiên công tâc trong lmh vue kinh tê và quàn tri kinh doanh. Tù khâa: Tài chinh doanh nghiêp, vôn kinh doanh, già thành, doanh thu, loi nhuân 5. TÔNG QUAN VÈ TÀI CHÍNH DOANH NGHIÊP 5.
k h â i niêm tài chinh doanh nghiçp Doanh nghiêp có vi tri dâc biçt quan trong cùa nên kinh tê, là bô phân chù yêu tao ra tông sàn phâm trong nuôc (GDP). N hûng nâm gân dây, lioal d(>iig cùa doanh nghiêp dà có buóc phát triên dpt biên, gòp phân giài phóng và phât triên sûc sân xuât, huy dçng và phát huy nôi lue vào phát triên kinh tê xà hôi, gôp phân quyêt dinh vào phyc hôi và tâng truông kinh tê, tâng kim ngach xuât khâu, tâng thu ngân sâch và tham gia giài quyêt cô hiêu quâ câc vân dê xà hçi nhu: tao viçc lâm, xôa dôi, giàm nghèo. Dirai góc dô phàp lÿ. Theo Luât Doanh nghiçp, doanh nghiçp là mot tô chùc kinh tê, cô tên riêng, cô tài sàn, cô try sô giao dich ôn dinh, duoc dâng kÿ thành lâp theo quy djnh cùa phàp luât nhâm mue dich kinh doanh.
214 Dir&i gôc dô kinh tê: Doanh nghiêp là mot tô chirc kinh tê thuc hiçn câc hoat dông sân xuât, cung ung hàng hôa cho nguài tiêu dùng qua thi truông nhäm myc dich sinh loi. Quâ trinh hoat dông kinh doanh cûa doanh nghiçp là quâ trinh kêt hgp càc yêu tô dâu vào nhu: nguyên vât liçu, mây môc thiêt bi, sire lao dông. dê tao ra yêu tô dâu ra là hàng hôa và tiêu thu hàng hôa dô dê thu loi nhuân. Trong nên kinh tê thi truông, dê cô câc yêu tô dâu vào dôi hôi doanh nghiêp phài cô luçng vôn tiên tê nhât dinh.
Vôi tùng loai hinh phâp lÿ tô chùc, doanh nghiêp cô phuong thirc thi ch hgp tao lâp sô vôn tiên tê ban dâu. Tù sô vôn tiên tê dô doanh nghiêp mua sâm mây môc thiêt bi, nguyên vât liêu. Sau khi sân xuât xong, doanh nghiçp bân hàng hôa và thu dupe tiên bân hàng. Tù sô tiên bân hàng, doanh nghiêp sù dung dê bù dâp câc khoàn chi phi vât chât dà tiêu hao, trà tiên công cho nguài lao dpng, câc khoàn chi phi khâc, nôp thuê cho Nhà nuàc và phân côn lai là loi nhuân sau thuê.
Tù sô loi nhuân sau thuê này, doanh nghiêp tiêp tue phân phoi cho câc mue dich cô tinh chât tich luÿ và tiêu dùng. Và khâi niêm dông vât chât và dông tiên phât sinh tù dô, tùc là su dich chuyên hàng hôa, dich vu và su dich chuyên tiên giùa câc don vi, tô chùc kinh tê. Tuong ùng vôi dông vât chât di vào (hàng hôa, dich vu dâu vào) là dông tiên di ra, nguoc lai, tuong ùng vôi dông vât chât di ra (hàng hôa, dich vy dàu ra) là dông tiên di vào. Quâ trinh hoçii dQng cùa doanh nghiêp cüng là quâ trinh tao lâp, phân phoi và sù dung quÿ tiên tê tâp hçrp thành hoat dông tài chinh cùa doanh nghiêp.
Quâ trinh dô dà làm phât sinh ra su vân dông cùa dông tiên vào và dông tiên ra gân liên vôi câc hoat dông cùa doanh nghiêp. Nhu vây, trong quâ trinh luân chuyên von tiên tê dô doanh nghiêp phât sinh câc môi quan hê tài chinh. Nhùng quan hê tài chinh chù yéu bao gôm: Quan hê tài chinh giùa doanh nghiçp voi Nhà nirôc Quan hê này duoc thê hiçn trong viêc doanh nghiêp thyc hiên câc nghîa vu tài chinh vôi Nhà nuôc nhu nôp câc khoàn thuê, lç phi, ngân 215 sâch. Doanh nghiêp thuông phài nçp nhfrng loai thuê theo quy dinh sau: thuê mon bài, thuê già tri gia tàng, thuê thu nhâp doanh nghiêp, thuê tiêu thu dâc biçt, thuê môi truông, thuê sû dung dât, thuê xuât nhâp khâu, thuê tài nguyên và câc loai thuê khâc.
Tai Viêt Nam, do côn thành phân kinh tê quôc doanh nên su tài trg cùa Nhà nuóc duoc thê hiçn rô bàng viêc bào dâm mot phân vôn phâp dinh cho câc doanh nghiêp. Trong quâ trinh hoat dçng câc DNN N kinh doanh cô hiêu quâ và nhât là cac doanh nghiêp hoat dçng trong câc lînh vue then chôt cùa nên kinh tê dât nuóc së duoc Nhà nuóc chü trong dâu tu vôn nhâm giüp doanh nghiêp phât triên tôt hon. Cùng trong quâ trinh hoat dông kinh doanh này, câc DNNN phài npp câc khoàn thuê, phi, lê phi nhu câc doanh nghiêp khâc và côn phài nôp thuê sù dung vôn cho NSNN. Khoàn thu này chiêm tÿ trong Ion trong thu ngân sâch giüp Nhà nuóc có nguôn dê phuc vu phüc loi xà hôi nói chung và tao hành lang phâp lÿ dê bào vç nên kinh tê cüng nhu xây dung co so ha tâng phuc vu cho phât triên kinh tê và hô trp hoat dông cùa doanh nghiêp Ngoài ra, Nhà nuóc côn tham gia vào nên kinh tê vói vai trò là cô dông cûa câc công ty cô phân Quart hç tài chinh g iù a doanh nghiêp vói cac chü thè kinh té và câc tô chirc x â hôi khâc Quan hç tài chinh giùa doanh nghiêp vói câc chü thê kinh tê khâc rät da dang và phong phü Môi quan hê giùa câc doanh nghiêp phât sinh trong quâ trinh thanh toân câc sàn phâm và dich vu, trong viçc gôp vôn liên doanh, vôn cô phân và chia lpi nhuân do vôn liên doanh cô phân m ang lai.
Trong nên kinh tê hôi nhâp hiçn nay, môi quan hç này không chi gói gçn trong mot quôc gia, mà lan rçng ra toàn thè giói. Cùng vói su phât triên cùa câc yêu tô câu thành trong nên kinh tê thj truông, câc môi quan hê vê kinh tê giùa câc doanh nghiêp cô xu thê ngày càng tâng lên. Câc hoat dông dô dan xen vào nhau và tu diêu chinh theo câc quan hê cung câu vê vôn tiên tç và khà nâng thu hüt lai nhuân. Môi quan hç giùa doanh nghiêp vói câc tô chùc tài chinh trung gian (chü yêu là ngân 216 hàng và công ty báo hiém) phát sinh trong quá trinh doanh nghiêp vay và hoán trá vón, trá läi, mua báo hiêm, nhán chi trá báo hiém.
Ngoài quan he tài chinh vói các chù thè kinh té khác, doanh nghiçp con có thè có quan hè tài chinh vói các tó chúc xà hói khác, nhu: doanh nghiêp thyc hiçn tài tro cho các to chúc xâ hói, các hoat dpng tú thiçn. Quan hç tài chinh giùa doanh nghiçp vói nguòi lao dçng trong doanh nghiêp Quan hè này dupc thè hièn trong viçc doanh nghiêp thanh toán trá tiên công, thuc hièn thuông phat vât chât vói nguöi lao dçng trong quá trinh tham gia vào hoat dçng kinh doanh cùa doanh nghiçp. Quan hç tài chinh giùa doanh nghiçp vói các chu s ô hùu cüa doanh nghiçp Môi quan hê này thé hièn ó viêc các chù só hûu thuc hiên viêc dáu tu, gôp vôn vào hay rút vón ra khôi doanh nghiêp và trong viêc phân chia loi nhuân sau thuê cùa doanh nghiêp. Quan hç tài chinh trong nçi bç doanh nghiçp Dây là môi quan hê thanh toán giùa các bô phân npi bô doanh nghiêp, quan hê giùa doanh nghiêp mç và doanh nghiêp con trong hoat dçng kinh doanh, trong viêc hinh thành và sù dung các quÿ cùa doanh nghiêp.
Tù nhùng vôn de da neu ra, có thè rút ra mçt so nh $n xét n h u sau: Xét vê hinh thüc: Tài chinh doanh nghiêp là các quÿ tièn tç trong quá trinh tao lâp, phân phôi, sù dung và vân dpng gàn lién vói hoat dông cùa doanh nghiêp. Xét vê bàn chât: Tài chinh doanh nghiêp là các quan hç kinh tê ducfi hinh thùc già tri này sinh gân liên vói viçc tao lâp, sù dung các quÿ tiên tê cùa doanh nghiêp trong quá trinh hoat dông sàn xuât kinh doanh cùa doanh nghiêp. Nhùng quan hê kinh tê trên dupe biéu hiên trong su vân dpng cùa tiên thông qua viêc hinh thành và sù dung các quÿ tiên tç. Nhùng quan 217 hê này mot mât phân ành rô doanh nghiêp là mot don vj kinh tê dôc lâp, là chù thê trong quan hê kinh tê, dông thài phàn ành rô nét moi liên hê giùa tài chinh doanh nghiêp vói càc khâu khàc trong hê thông tài chinh quòc già.
Tir dò có thè khái quát: Tài chính doanh nghiêp là các quan hê kinh tê phàt sinh gân liên vói quà trinh tao lâp, phân phôi và sir dung các quÿ tiên tê trong quà trinh hoat dông kinh doanh cùa doanh nghiêp nhàm dat tài mue tiêu cita doanh nghiêp. Tài chinh doanh nghiêp là mot khâu cùa hê thông tài chinh và là khâu co sà, nên cô nhùng dâc diêm sau dây: Thirnhât, tài chinh doanh nghiêp gân liên vói quà trinh hoat dông kinh doanh cùa doanh nghiêp Su vân dông cùa quÿ tiên tê, vôn kinh doanh cô nhùng nét riêng biçt, dô là su vân dông cùa vôn kinh doanh luôn gân liên vói các yêu tô vât tu và lao dông. Tài chinh doanh nghiêp cô câc môi quan hê tài chinh doanh nghiêp da dang phât sinh nhu: quan hê câp, nôp giùa doanh nghiêp vói Nhà nuôc; quan hê thanh toân giùa doanh nghiêp vói câc chù thê khâc nhu khàch hàng, nhà cung câp, ngân hàng, vói nguói lao dông trong doanh nghiêp Trong quà trinh hoat dông dô, su vân dçng cùa nguôn tài chinh, quâ trinh tao lâp và sù dung quÿ tiên tê cùa doanh nghiêp - vôn kinh doanh - luôn gân liên vói càc yêu tô vât tu, lao dông. Cùng vói quÿ tiên tê này, càc quÿ tiên tê khâc cô trong doanh nghiêp luôn dupe lao lâp, bô sung lu két qua sân xuât kinh doanh mang lai và phyc vu cho chinh quà trinh sân xuât kinh doanh dô.
JTiir hai, moi su vân dông cùa câc nguôn tài chinh trong doanh nghiêp dêu nhâm dat toi mue tiêu kinh doanh cùa doanh nghiêp. M ue tiêu cùa tài chinh doanh nghiçp Khi tiên hành câc hoat dông tài chinh doanh nghiêp cân nhân thùc rô mue tiêu cân dat dupe là gi Trong nhùng diêu kiên khâc nhau và truông hop khàc nhau thi mue tiêu không giông nhau, nhung nhin chung, m ue tiêu cùa tài chinh doanh nghiêp bao gôm câc mue tiêu sau: 218 5. Toi da hóa Igi nhuàn Dày là muc tièu mà dirgre nhièu rigirai quan tàm vi diéu này quyèt djnh dén su tòn tai và phát trièn cùa doanh nghièp.