Chương 1 TỔNG QUAN QUẢN TRỊ TÀI CHÍNH CÔNG TY (Overview of corporation financial management) Hoạt động kinh doanh luôn gắn liền với sự vận động của các yếu tố tiền tệ. Việc đưa ra các chính sách tài chính hợp lý, có ý nghĩa quyết định đến sự tồn tại và phát triển của một công ty. Trong môi trường kinh doanh phức tạp, cơ hội và rủi ro đan xen nhau, để vượt qua những khó khăn, thách thức đòi hỏi các quyết định quản trị liên quan đến vấn đề tài chính phải phù hợp với mục tiêu, mục đích và phải có khả năng tổ chức thực hiện được trong thực tiễn. Tài chính ổn định và minh bạch là một trong những điều kiện tiên quyết cho hoạt động kinh doanh diễn ra một cách nhịp nhàng, đồng bộ, đạt hiệu quả cao.
Sự ổn định đó có được hay không phụ thuộc phần lớn vào khả năng quản trị tài chính của công ty. Mục tiêu của chương, nhằm làm rõ khái niệm về quản trị tài chính và các mối quan hệ tài chính, phân biệt giữa mục tiêu của công ty và mục tiêu tài chính của công ty, cách sử dụng tài chính làm công cụ để xác định mục tiêu trong từng thời kỳ, phân biệt giữa tài chính và kế toán, nắm được nội dung, cơ cấu tổ chức công tác tài chính trong công ty, vai trò của các công cụ tài chính thị trường, hiểu được các ưu và nhược điểm của các loại hình công ty, tác động của luật thuế thu nhập công ty và thuế thu nhập cá nhân đến tài chính công ty,. Nội dung nghiên cứu: gồm 4 phần: - Một số vấn đề chung về quản trị tài chính công ty; - Chức năng, vai trò của quản trị tài chính công ty; - Nội dung và nhiệm vụ của quản trị tài chính công ty; - Các yếu tố ảnh hưởng đến quản trị tài chính công ty. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN TRỊ TÀI CHÍNH CÔNG TY 1.
Khái niệm về quản trị tài chính công ty 1. Tài chính công ty là gì? Có nhiều cách diễn đạt, hiểu theo nghĩa chung, Tài chính, là tổng thể các mối quan hệ kinh tế (economic relations) liên quan đến quá trình phân phối kết quả kinh doanh dưới hình thức bằng tiền, thông qua việc tạo lập và sử dụng các quỹ (funds) nhằm đáp ứng yêu cầu bù đắp chi tiêu và đầu tư phát triển của các chủ thể kinh tế. Tài chính công ty, là sự vận động của vốn tiền tệ (currency capital) trong quá trình sản xuất kinh doanh của công ty, thông qua việc đưa ra các quyết định tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ (monetary funds), để xử lý mối quan hệ tài chính với các chủ thể tham gia (stakeholders) nhằm giải quyết 3 vấn đề cơ bản: - Chi tiền, cho cơ hội đầu tư nào? (investment opportunities) - Thu tiền, dùng nguồn tài trợ nào? (public funds) - Cân đối thu chi (Balance budget), quản trị vốn (capital management), chính sách phân phối như thế nào (distribution policy)? 1. Quản trị tài chính công ty là gì? 1 QUẢN TRỊ TÀI CHÍNH - Theo Van Horne - 2001, “Quản trị tài chính là các hoạt động quản trị liên quan đến mua sắm tài sản (acquiring asset ), huy động nguồn vốn (funds raising) và quản lý tài sản theo các mục tiêu chung của công ty” (objects of company).
- Theo Mc Mahon – 1993, “Quản trị tài chính là các hoạt động quản trị liên quan đến tìm nguồn vốn cần thiết cho mua sắm và hoạt động ( capital seeking for operation), phân bổ các nguồn vốn có giới hạn ( fund division) cho những mục đích sử dụng khác nhau (different purposes) và bảo đảm cho các nguồn vốn được sử dụng một cách hữu hiệu và hiệu quả (effectively) đạt được các mục tiêu đề ra” ( achieve objectives). Quan điểm chung, quản trị tài chính công ty là hoạt động quản lý (management), phân tích (analysis), đánh giá (evaluation), qua đó đưa ra các quyết định liên quan đến các yêu cầu tổ chức tìm kiếm các nguồn tài trợ cho đầu tư, mua sắm và phân bổ các nguồn lực (allocation of resources) nhằm đảm bảo cho các nguồn vốn của công ty được sử dụng hữu hiệu, đạt được các mục tiêu đã đề ra. Trong thực tế, quản trị tài chính công ty được xem là công cụ quan trọng để duy trì, khai thác triệt để các nguồn lực hiện có (existing resources), nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản, thông qua tổ chức hệ thống phân tích, kiểm soát ngân sách một cách khoa học, cho phép tính toán đúng các phí tổn, xác định địa chỉ đầu tư có lợi và tạo điều kiện tìm kiếm khai thác các nguồn vốn ít tốn kém nhất. Hình thức của các mối quan hệ tài chính công ty Thực chất quá trình quản trị tài chính công ty là tổ chức, điều hành và xây dựng các chính sách tài chính nhằm giải quyết các mối quan hệ tài chính với các chủ thể tham gia vào trong quá trình sản xuất kinh doanh.
Các quan hệ này thể hiện qua các hình thức tài chính cụ thể sau: - Giữa công ty với ngân sách (budget), trong quá trình phân phối và phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân thể hiện qua hình thức thuế phải nộp (payable tax); - Giữa công ty với thị trường tiền tệ (money market), qua các nguồn tài trợ cho các nhu cầu ngắn hạn nhận được từ hệ thống ngân hàng mà công ty phải trả lãi và vốn đúng hạn (paying interest and capital at maturity); - Giữa công ty với thị trường vốn (capital markets), qua các nguồn tài trợ cho các nhu cầu dài hạn nhận được từ các tổ chức trung gian tài chính khác thông qua phát hành các chứng khoán, mà công ty phải trả lãi cho các chủ thể, dựa vào khả năng kinh doanh của chính mình; - Giữa công ty với các thị trường khác (other markets), như thị trường hàng hoá - dịch vụ, thị trường sức lao động …, nhằm đáp ứng yêu cầu sản xuất kinh doanh và nắm bắt nhu cầu xã hội, làm cơ sở để hoạch định ngân sách đầu tư, kế hoạch sản xuất…, đảm bảo tính thích ứng cao với nhu cầu thị trường; - Giữa công ty với các quan hệ tài chính phát sinh trong nội bộ (internally financial relations), là sự chuyển dịch giá trị (shift in values), tổ chức luân chuyển vốn (capital flow) qua các chính sách tài chính cụ thể như: chính sách về phân phối thu nhập, về đầu tư và cơ cấu đầu tư, về cơ cấu nguồn vốn, về chi phí, … 1. Mục tiêu của quản trị tài chính công ty Là một thành phần trong hoạt động của công ty, mục tiêu chủ yếu của quản trị tài chính là đưa ra các quyết định tài chính nhằm tối đa hoá giá trị tài sản của chủ sở hữu, tối đa hóa lợi 2 QUẢN TRỊ TÀI CHÍNH nhuận trên mỗi cổ phần (share) và thị giá cổ phiếu (stock price). Bên cạnh đó, dựa vào các nhiệm vụ mang tính đặc thù riêng quản trị tài chính còn có thêm một số mục tiêu khác: - Mục tiêu sinh lợi (Profitability), các quyết định đưa ra của quản trị tài chính công ty phải duy trì và gia tăng lợi nhuận kiếm được, bằng cách đảm bảo thời giá của những dòng tiền phát sinh (generated cash flow) trong quá trình đầu tư, huy động và kinh doanh theo thời gian. Thể hiện qua các chính sách giá cả hợp lý, các biện pháp làm gia tăng doanh thu, kiểm soát chặt chẽ chi phí, quản lý tốt các khoản phải thu, hàng tồn kho, các hoạt động đầu tư vốn,.
Quản trị tài chính còn có nhiệm vụ kiểm soát việc sử dụng cả các tài sản trong công ty, tránh tình trạng sử dụng lãng phí, sai mục đích; - Mục tiêu thanh khoản (liquidity), các quyết định đưa ra của quản trị tài chính công ty phải đảm bảo luôn có đủ khả năng để đáp ứng được nhu cầu chi tiêu, bằng cách dự báo nguy cơ rủi ro có thể xảy ra cho từng dự án đầu tư kinh doanh, cũng như khả năng hoán đổi (trade off) giữa thu nhập và rủi ro (risk and return). Thể hiện qua việc lập kế hoạch thu chi tiền mặt, duy trì niềm tin, uy tín đối với chủ nợ và ngân hàng và dàn xếp trước các khoản tài trợ ngắn hạn nhằm khắc phục thiếu hụt tiền mặt tạm thời. Theo quan điểm hiện đại, để đáp ứng được mục tiêu thanh khoản, nhà quản trị còn phải biết chứng khoán hóa các tài sản, làm tăng khả năng chuyển hóa (converting) thành các phương tiện tiền tệ (payment means). Nhiệm vụ thanh khoản là đảm bảo được sự an toàn, công ty phải có khả năng bù đắp được mọi chi phí và thực hiện được các nghĩa vụ.
Thanh khoản được đánh giá thông qua đánh giá mức độ đủ vốn, chất lượng tài sản có và chất lượng quản lý, khả năng sinh lời có đủ để thỏa mãn được lợi ích đầu tư của chủ sở hữu, khả năng đáp ứng được mọi nhu cầu về vốn theo kế hoạch hoặc bất thường; - Mục tiêu tổng hoà lợi ích (harmonic benefits), các quyết định đưa ra của quản trị tài chính công ty phải đảm bảo được quyền lợi tài chính giữa cổ đông với nhà quản trị và nhân viên, giữa lợi ích của công ty với trách nhiệm đối với xã hội, nghĩa vụ đối với người tiêu dùng và đối với môi trường,. trên cơ sở sử dụng hợp lý những tác động của chính sách cổ tức. Quản trị tài chính phải thiết lập một chính sách phân chia lợi nhuận một cách hợp lý (profit distribution), vừa bảo vệ được quyền lợi của chủ công ty và các cổ đông, vừa đảm bảo được lợi ích hợp pháp, hợp lý cho người lao động. Xác định phần lợi nhuận để lại từ sự phân phối này là nguồn quan trọng cho phép công ty mở rộng sản xuất kinh doanh hoặc đầu tư vào những lĩnh vực kinh doanh mới, sản phẩm mới, tạo điều kiện cho công ty có mức độ tăng trưởng cao và bền vững.
Các chính sách của quản trị tài chính công ty có mối quan hệ mật thiết với những thay đổi trên Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả kinh doanh và Bảng lưu chuyển tiền tệ theo hướng ngày càng hòan thiện, hợp lý và hữu hiệu hơn. Nói chung, mục tiêu chủ yếu của quản trị tài chính công ty là tạo ra hệ thống, quy trình có thể tối đa hóa "hiệu suất" tài chính (financial "efficiency") để đáp ứng được yêu cầu duy trì, phát triển công việc kinh doanh, thông qua phối kết hợp các hoạt động với các kỹ thuật và các yếu tố trong quá trình xây dựng các kế hoạch.