Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Quản trị kinh doanh nhà hàng được biên soạn bởi Chủ biên Lê Thị Ngọc Thủy, ban hành chính thức theo Quyết định số 630/QĐ-CĐN ngày 5 tháng 4 năm 2022 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề An Giang. Tài liệu được thiết kế cho nghề Quản trị nhà hàng ở trình độ Cao đẳng, mang mã môn học MH 17. Trong chương trình đào tạo, môn học có tổng thời lượng 90 giờ (bao gồm 47 giờ lý thuyết, 39 giờ thực hành và 4 giờ kiểm tra), được xếp vào khối kiến thức chuyên ngành và được giảng dạy sau các môn học nền tảng như Quản trị doanh nghiệp và Marketing du lịch.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định trên ba phương diện cụ thể:

  • Về kiến thức: Trang bị hệ thống lý luận khoa học trong công tác quản trị kinh doanh nhà hàng; phương pháp tổ chức, điều hành, kiểm tra và giám sát các bộ phận chuyên môn theo tiêu chuẩn; cách vận dụng các chiến lược kinh doanh và xử lý các vấn đề cốt lõi về con người, dịch vụ.
  • Về kỹ năng: Cung cấp khả năng ứng dụng các nghiệp vụ chuyên biệt vào thực tiễn như phân tích môi trường, định biên nhân sự, xây dựng thực đơn, quản lý chi phí, tính giá bán, kiểm soát định mức dự trữ và luân chuyển hàng hóa.
  • Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện ý thức tổ chức kỷ luật và đạo đức nghề nghiệp trong môi trường dịch vụ ẩm thực (F&B).

Giáo trình được kết cấu thành 8 chương theo trình tự quản trị logic: từ tổng quan ngành, xử lý thông tin ra quyết định, kế hoạch hóa, quản trị nguồn nhân lực, quản trị sản xuất - phục vụ, quản trị chất lượng dịch vụ đến quản trị tài chính và đánh giá hiệu quả kinh doanh. Điểm đặc thù của giáo trình là sự kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống lý thuyết quản trị học kinh điển với hệ thống văn bản pháp quy của Việt Nam cùng các quy trình kỹ thuật chuyên sâu của ngành dịch vụ ẩm thực.


Nội dung kiến thức cốt lõi

[Tổng quan & Bộ máy (Chương 1)] ➔ [Thông tin & Ra quyết định (Chương 2)] ➔ [Kế hoạch hóa & Chiến lược (Chương 3)]
[Quản trị Nhân lực (Chương 4)]      [Sản xuất & Phục vụ (Chương 5)]                       [Chất lượng Dịch vụ (Chương 6)]
                         [Quản trị Tài chính & Chi phí (Chương 7)]
                         [Hiệu quả Kinh doanh & Đánh giá (Chương 8)]

Các chương/chủ đề chính

  • Chương 1: Tổng quan về quản trị kinh doanh nhà hàng: Trình bày lịch sử hình thành ngành nhà hàng (từ cột mốc năm 1765 của A. Boulanger tại Paris, năm 1794 tại Boston của Jullien's Restarator đến McDonald's năm 1948), định nghĩa học thuật, đặc điểm sản phẩm (hàng tự chế và hàng hóa chuyển bán), phân loại nhà hàng, vai trò của ngành trong kinh tế quốc dân và cơ cấu tổ chức bộ máy nhà hàng.
  • Chương 2: Thông tin và quyết định trong quản trị kinh doanh nhà hàng: Phân tích bản chất, thuộc tính thông tin (vật mang tin, lượng tin, tính định hướng, tính tương đối); các phương pháp thu thập dữ liệu (quan sát, thực nghiệm, thăm dò dư luận bằng bảng câu hỏi, khảo sát hiện trường); quy trình xử lý thông tin và 8 yêu cầu bắt buộc đối với quyết định quản trị.
  • Chương 3: Kế hoạch hóa trong hoạt động kinh doanh nhà hàng: Khái niệm, phân loại kế hoạch (theo thời gian, mức độ hoạt động và phạm vi); quy trình 6 bước xây dựng kế hoạch chiến lược; phân tích môi trường vĩ mô, môi trường vi mô và kỹ thuật thiết lập ma trận SWOT.
  • Chương 4: Quản trị nhân lực trong nhà hàng: Phân tích các nhân tố môi trường tác động đến nhân sự; quy trình 4 bước hoạch định nhân sự; phương pháp phân tích công việc, lập bản mô tả công việc; quy trình tuyển chọn, tiêu chuẩn hóa định mức lao động và phương pháp đào tạo (trong và ngoài công việc).
  • Chương 5: Quản trị quá trình sản xuất và phục vụ trong nhà hàng: Cung cấp nguyên tắc xây dựng thực đơn, danh mục đồ uống; kỹ thuật quản trị cung ứng nguyên vật liệu; phân loại dự trữ hàng hóa; lập kế hoạch mua và luân chuyển hàng hóa.
  • Chương 6: Quản trị chất lượng dịch vụ trong nhà hàng: Làm rõ khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc và nội dung quản trị chất lượng dịch vụ ăn uống.
  • Chương 7: Quản trị tài chính trong kinh doanh nhà hàng: Phân tích cơ cấu vốn cố định, vốn lưu động; kỹ thuật quản trị chi phí, giá thành, định giá bán, quản trị doanh thu và lợi nhuận.
  • Chương 8: Hiệu quả kinh doanh nhà hàng: Xác định khái niệm hiệu quả kinh doanh, các nhân tố bên trong - bên ngoài ảnh hưởng và các nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động.

Nội dung giáo trình tuân theo tiến trình logic từ tổng thể đến chi tiết: thiết lập nhận thức nền tảng $\rightarrow$ làm chủ công cụ quản trị (thông tin, kế hoạch) $\rightarrow$ vận hành các nguồn lực tác nghiệp (nhân sự, bếp, bàn, bar, kho) $\rightarrow$ kiểm soát chất lượng, tài chính và đo lường hiệu quả tổng kết.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình tích hợp hệ thống lý thuyết và khung phân tích chuyên ngành:

  • Hệ thống định nghĩa chuẩn hóa: Dẫn chiếu định nghĩa nhà hàng từ Từ điển Oxford, Wikipedia, học giả Aman Dubey và Thông tư số 18/1999/TT-BTM của Bộ Thương mại; lý thuyết quản lý thu mua và dự trữ của tác giả Nguyễn Xuân Ra (Quản lý Nhà hàng – Bar, NXB Phụ Nữ, 2006).
  • Nguyên lý ra quyết định quản trị: Xác lập 8 nguyên tắc bắt buộc: tính khách quan, tính định hướng, tính hệ thống, tính tối ưu, tính dễ hiểu - cô đọng, tính pháp lý, tính cụ thể về thời gian và tính kịp thời.
  • Khung lý thuyết phân tích chiến lược: Ứng dụng mô hình 5 lực lượng cạnh tranh của Michael Porter (đối thủ hiện tại, đối thủ tiềm ẩn, nhà cung ứng, khách hàng, sản phẩm thay thế) kết hợp ma trận chiến lược SWOT (các kết hợp SO, ST, WO, WT).
  • Lý thuyết quản trị tác nghiệp ẩm thực: Cơ sở khoa học về biến đổi sinh hóa nông sản thực phẩm (hoạt động của enzym và axit hữu cơ) làm căn cứ xây dựng 5 tiêu chí phân loại dự trữ (theo tính chất lý - hóa, vị trí, thời điểm, mức độ và công dụng).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng chuyên môn kỹ thuật (Technical skills): Kỹ thuật xây dựng thực đơn cân bằng dinh dưỡng; phân loại nguyên liệu tươi sống/khô; tính toán định mức luân chuyển hàng hóa; lập bản mô tả công việc (Job Description) cho từng vị trí chức danh; triển khai quy trình đào tạo tại chỗ qua 4 bước (chuẩn bị, giới thiệu công việc, làm thử, đưa vào làm việc thực tế).
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Thu thập và xử lý thông tin thị trường bằng phương pháp thực nghiệm và điều tra bảng câu hỏi; phân tích môi trường vĩ mô (nhân khẩu học, kinh tế, tự nhiên, công nghệ, chính trị - pháp luật, văn hóa); đánh giá cung - cầu lao động nội bộ.
  • Kỹ năng thực hành quản trị (Practical competencies): Vận dụng công thức toán học tính tổng nhu cầu nhân sự:

$$\text{Tổng nhân lực} = \frac{\text{Định mức bố trí hàng ngày} \times \text{Số ngày nghỉ/năm}}{\text{Tổng số ngày làm việc/năm}} + \text{Định mức bố trí hàng ngày}$$

Điều hành phối hợp giữa các bộ phận Bàn, Bar, Bếp, Lễ tân, Kế toán và An ninh trong ca làm việc.


Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình tiếp cận sư phạm tích hợp giữa lý thuyết và kỹ năng nghề nghiệp, được cơ cấu cụ thể: 47 giờ lý thuyết, 39 giờ thực hành và 4 giờ kiểm tra.

  • Phương pháp giảng dạy: Giảng viên sử dụng phương pháp thuyết trình kết hợp thảo luận nhóm đối với các khối kiến thức lý luận (mô hình bộ máy, môi trường kinh doanh). Trong các phần tác nghiệp, phương pháp mô phỏng và bài tập tình huống thực tế được sử dụng để người học xử lý các bài toán quản trị như giải quyết sự cố phục vụ, phân ca làm việc, xử lý sai lệch tồn kho.
  • Bài tập và nghiên cứu tình huống: Cuối mỗi chương đều có hệ thống câu hỏi ôn tập có tính định hướng thực hành:
    • Chương 1: Vẽ sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý nhà hàng quy mô vừa và nhỏ; phân tích chức năng của Giám đốc, Quản lý, Trưởng ca.
    • Chương 2 & 3: Thiết kế bảng câu hỏi điều tra thị trường thực khách; phân tích 5 lực lượng cạnh tranh cho một mô hình nhà hàng cụ thể.
    • Chương 4 & 5: Thực hành tính toán số lượng nhân sự F&B theo 4 ca làm việc; lập kế hoạch thu mua nguyên liệu theo mùa vụ và tính chu chuyển vốn lưu động.
  • Phương pháp đánh giá: Kết hợp đánh giá thường xuyên trong 39 giờ thực hành (khả năng tính toán số liệu, kỹ năng lập văn bản quản lý) và đánh giá định kỳ qua 4 giờ kiểm tra lý thuyết tổng hợp, bảo đảm chuẩn đầu ra về kiến thức lẫn năng lực tự chủ nghề nghiệp.
  • Hướng dẫn tự học: Sinh viên cần đọc trước tài liệu, nghiên cứu thực tế hoạt động của các nhà hàng tại địa phương đối chiếu với các mô hình trong giáo trình, tự giải quyết các bài tập định mức lao động và xây dựng thử nghiệm các dạng thực đơn mẫu.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Tích hợp lịch sử và các xu hướng tiêu dùng hiện đại: Giáo trình hệ thống hóa các mốc lịch sử phát triển ngành dịch vụ ẩm thực thế giới từ thế kỷ 18 đến nay. Đồng thời, giáo trình cập nhật các xu hướng ăn uống đương đại: bữa ăn cân bằng dinh dưỡng, thực đơn ăn chay, ưu tiên hải sản, giảm đường/chất béo/bột ngọt, và tiêu chuẩn sử dụng thực phẩm sạch (Organic) bắt nguồn từ mối quan tâm toàn cầu về sức khỏe và an toàn thực phẩm.
  • Chuẩn hóa cơ cấu bộ máy và mô tả công việc: Cung cấp chi tiết sơ đồ tổ chức bộ máy cho cả hai quy mô: nhà hàng tiêu chuẩn đầy đủ (Ban Giám đốc, Quản lý, Giám sát, Kế toán, Bếp trưởng, Bếp phó, Sơ chế, Bàn, Bar, Lễ tân, An ninh, Vệ sinh) và nhà hàng quy mô vừa và nhỏ. Đặc biệt, giáo trình trích xuất nguyên văn bảng mô tả công việc chuẩn của chức danh Giám đốc nhà hàng thuộc bộ phận ẩm thực (F&B Division), chỉ rõ tuyến báo cáo lên F&B Director và phạm vi quản lý điều hành hằng ngày.
  • Ứng dụng quy trình định lượng trong quản trị: Thay vì dừng lại ở mô tả khái niệm, giáo trình đưa vào các công thức tính toán cụ thể về định biên nhân sự theo số ca/ngày nghỉ phép năm, các chỉ tiêu kiểm soát chi phí luân chuyển hàng hóa dựa trên số lượt khách bình quân, công suất chỗ ngồi và dung lượng kho bãi.
  • Gắn kết thực tiễn ngành nghề: Nội dung quản trị thu mua và quản lý dự trữ được chuẩn hóa dựa trên các nghiên cứu thực tế ngành ẩm thực Việt Nam (trích dẫn tài liệu của tác giả Nguyễn Xuân Ra, 2006).

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên chuyên ngành: Giáo trình được thiết kế chuyên biệt cho sinh viên trình độ Cao đẳng nghề Quản trị nhà hàng, Quản trị dịch vụ ăn uống hoặc Quản trị khách sạn - nhà hàng.
  • Kiến thức điều kiện (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng gồm Quản trị doanh nghiệp và Marketing du lịch để có thể tiếp thu và thực hiện các nội dung phân tích môi trường, xây dựng chiến lược SWOT và quản trị tài chính nhà hàng.
  • Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức cho môn học MH 17; làm căn cứ xây dựng đề cương bài giảng, phân bổ số giờ giảng dạy lý thuyết (47 giờ) và thiết kế các buổi thảo luận, thực hành (39 giờ).
  • Nhân sự thực tế và người tự học: Trưởng ca (Captain), Giám sát (Supervisor), Quản lý nhà hàng (Restaurant Manager) tại các doanh nghiệp ẩm thực có thể sử dụng giáo trình như tài liệu chuẩn hóa quy trình phân ca, lập định mức kho, kiểm soát chi phí và xây dựng bảng mô tả công việc nội bộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên trình độ Cao đẳng nghề Quản trị nhà hàng theo chương trình đào tạo của Trường Cao đẳng nghề An Giang. Ngoài ra, tài liệu phù hợp cho giảng viên giảng dạy ngành F&B và các nhà quản lý, giám sát nhà hàng cần tài liệu chuẩn hóa nghiệp vụ.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn học này?

Theo quy định trong chương trình đào tạo, người học bắt buộc phải hoàn thành hai môn học tiên quyết là Quản trị doanh nghiệp và Marketing du lịch trước khi học môn Quản trị kinh doanh nhà hàng (MH 17).

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu khác là gì?

Giáo trình tích hợp đồng thời cơ sở pháp lý Việt Nam (Thông tư 18/1999/TT-BTM của Bộ Thương mại), lý luận quản trị học quốc tế (mô hình 5 lực lượng cạnh tranh của Michael Porter) và các quy trình tính toán tác nghiệp thực tế (công thức định biên lao động, 5 phương pháp phân loại dự trữ kho thực phẩm).

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu giáo trình hiệu quả?

Người học nên kết hợp nghiên cứu lý thuyết trong giáo trình với việc trả lời toàn bộ hệ thống câu hỏi ôn tập ở cuối mỗi chương; đồng thời áp dụng các công thức tính toán vào bài toán cụ thể của các nhà hàng thực tế (tính định mức nhân sự, lập ma trận SWOT, lập bảng kế hoạch thu mua nguyên liệu).

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình cung cấp hệ thống sơ đồ tổ chức bộ máy mẫu, bảng mô tả công việc chuẩn chức danh Giám đốc nhà hàng, biểu mẫu ma trận SWOT, hệ thống công thức định lượng nhân sự và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành (như công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Xuân Ra).


Kết luận

Giáo trình Quản trị kinh doanh nhà hàng của Trường Cao đẳng nghề An Giang là tài liệu học thuật hoàn chỉnh cho học phần MH 17, hệ thống hóa toàn bộ các hoạt động quản trị cốt lõi trong doanh nghiệp F&B từ hoạch định chiến lược, tổ chức nhân sự đến điều hành sản xuất - phục vụ và kiểm soát tài chính.

Lộ trình học tập đề xuất:

[Quản trị doanh nghiệp / Marketing du lịch] 
[Giáo trình Quản trị kinh doanh nhà hàng (MH 17)] 
[Thực tập chuyên môn & Điều hành thực tế tại doanh nghiệp F&B]

Để củng cố và mở rộng kiến thức, người học được khuyến nghị nghiên cứu bổ sung các tài liệu chuyên ngành liên quan như Quản lý Nhà hàng – Bar (Nguyễn Xuân Ra, 2006, NXB Phụ Nữ) cùng các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành về tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm và quản lý doanh nghiệp dịch vụ ăn uống.