CHƯƠNG V BẢO HIỂM I. Ban chat, chức năng, vai trò của bảo hiểm 1. Bản chất của bảo hiểm Trong các hoạt động đời sống kinh tế xã hội luôn luôn tồn tại kha năng rủi ro. Hạn chế, ngăn ngừa rui ro là veu cầu khách quan của cuộc sống con người.
Trong hoạt động sản xuất và đời sống, con người luôn tìm cách hạn chế rủi ro xảy ra. Song thực tế thường có những rủi ro bất ngờ. vì nhiều lý do khác nhau không thể tránh khỏi. Từ đó đặt ra yêu cầu là cần phải có biện pháp xử lý, khắc phục khi có rủi ro, thất thoát xảy ra.
Tức là có lực lượng dự trữ để bù đáp thất thoát khi rủi ro bất ngờ xảy ra. Từ đó ra đơì hoạt động bảo hiểm. Có nhiều hình thức dự trữ bảo hiểm, như dự trữ phân tán ở từng cá nhân, hộ gia đình, dự trữ ở từng doanh nghiệp, dự trữ tập trung VỚI qui mô lớn của nhà nước. Những phương.
pháp dự trữ ấy có mục đích sử dụng nhất định của nó, về nguyên tắc là không chuyển quyền sở hưu tài sản. Hình thức qui du tru theo phương pháp bảo hiểm do người được. bảo hiểm đóng: góp bảo hiểm phí, để khi có tốn thất do rủi ro bất ngờ xảy ra sẽ được bồi thường, là phương pháp bảo hiểm thích hợp với mọi thành phần kinh tế, mọi người có tham gia. Ưu thế của nó là sử dụng lực lượng đóng góp của số đông để bồi thường tổn thất cho số ít người trong tông số người.
tham gia bảo hiểm, nhằm khắc phục nhanh và có hiệu quả các tôn thất về tài sản và thân thể để duy trì tái sản xuất và đời sống. Bảo hiểm là hoạt động tài chính dưới hình thức tổ chức kinh doanh, bằng cách thu bảo hiểm phí của người tham gia bảo hiểm để bồi thường cho những rủi ro bất ngờ gây ra ton thất của ngudi tham gia bao hiểm, nhằm duy trì tái sản xuất và đời sống cho con người. Bản chất bảo hiểm là một loại qui dự tru’ mang tinh chat tich luy, duge trich từ trong tổng sản phẩm quốc nội ( GDP) ra một phần để khắc phục những tai nạn, biến cố bất ngờ rủi ro gây tốn 109 that tai san, than thé. Bao hiém hoạt động theo nguyên tác lấy số đông để bù đắp cho số ít.
Bảo hiểm phát triển mạnh trong nền kinh tế thị trường. Chức năng của bảo hiểm Bảo hiểm có các chức năng chủ yếu: a. Chức năng tạo lập uốn Bảo hiểm có chức năng tạo lập vốn ban đầu và phát triển vốn dự trữ để sẵn sàng bồi thường các rủi ro gây ra thiệt hại Tạo lập vốn bảo hiểm được thực hiện bằng thu hút bảo hiểm phí của đông đảo người được bảo hiểm; thực hiện kinh doanh có lãi trong hoạt động bảo hiểm để tăng vốn bổ sung; đầu tư vào các loại trái phiếu, cổ phiếu để có lãi và cổ tức. Chức năng phân phối uốn Chủ yếu là phân phối vốn theo nguyên tác lấy SỐ đông khắc phục rủi ro cho số ít.
Phân phối lại của bảo hiểm khác với thuế, tín dụng. Các tổ chức bảo hiểm thu phí bảo hiểm của nhiều người được bảo hiểm với một tỉ lệ hay một mức nào đó và bồi thường cho một số người nào đó bị rủi ro với một số tiền lớn hơn phí đã đóng góp. Quan hệ phân phối lại của bảo hiểm là quan hệ có bồi hoàn cho người bảo hiểm có rủi ro, nhưng không bồi hoàn cho tất cả người được bảo hiểm. Ngoài ra phân phối lại của bảo hiểm còn nhằm đề phòng, ngăn ngừa rủi ro gây ton that c.
Chức năng hiểm tra tài chính Kiểm tra tài chính của bảo hiểm nhằm bảo đảm thực hiện trách nhiệm và quyền lợi của bên bảo hiểm và bên được bảo hiểm, thu đúng, kịp thời bảo hiểm, bồi thường đúng, kịp thời khi có tổn thất. Chức „năng ' này được thực hiện từ khi thực hiện hợp đồng bảo hiểm, quá trình thực hiện và khi có tai nan phai bồi thường. ở đây, việc giám định trong bảo hiểm có một tầm quan trọng lớn. Vai trò của bảo hiểm Bảo hiểm là hoạt động tài chính phức tạp liên quan đến lợi ích dân cư, các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội.
Trong nền kinh tế thị trường, bảo hiểm có vai trò đặc biệt quan trọng, thể hiện qua những vấn đề chủ yếu sau đây: 110 - Bảo hiểm là điều kiện để khắc phục rủi ro, tổn thất xảy ra. Nhờ vậy ổn định các hoạt động trong đời sống kinh tế xã hội. Chính vì vậy ở các nước có nền kinh tế thị trường phát triển hầu hết mọi tổ chức, cá nhân đều tham gia bảo hiểm. Bảo hiểm trở thành hoạt động không thể thiếu được trong đời sống.
l - Hoạt động bảo hiểm trước hết là tạo lập vốn. Đó là điểu kiện đề thu hút các nguồn vốn tiết kiệm trong dân chúng phục vụ sản xuất, kinh tế. Thông qua bảo hiểm, Nhà nứơc có điều kiện để giải quyết những bất cập về đời sống trong xã hội. Nhà nước rất quan tâm đến hoạt động bảo hiểm, coi đó là yếu tế quan trọng để một mặt điều chỉnh các quan hệ tài chính, mặt khác giải quyết khắc phục các tổn thất bất ngờ, bảo đảm én định xã hội.
Cùng với xu thế toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế, ngày , không phải chỉ các quốc gia khác nhau có tổ chức bảo hiểm của mình, mà sự phát triên kinh tế thế giới theo hướng quốc tế hoá đời sống kinh tế đã thúc đẩy các hoạt động bảo hiểm trở thành hoạt động quốc tế. Do vậy hoạt động bảo hiểm ngày nay không chỉ chịu sự ràng buộc bởi pháp luật trong từng quốc gia ma con chiu su rang buộc bởi pháp luật quốc tế, thông lệ quốc tế. Thị trường bảo hiểm không chỉ đóng khung trong một quốc gia mà trở thành thị trường thế giới, cạnh tranh quyết liệt. Các quốc gia đều muốn bảo vệ lợi ích của mình và vì lợi thế trong cạnh tranh đã tìm cách thông qua bảo hiểm để thực hiện chính sách đối ngoại, phát triển ngoại thương, qua bảo hiểm để thu ngoại tệ và bảo vệ kinh tế trong nước.
Nguyên tắc hoạt động bảo hiểm a. Các nguyên tắc hoạt động bảo hiểm Bảo hiểm là hoạt động tài chính trong nền kinh tế. Nó được thực hiện theo nguyên tắc hạch toán kinh tế do các tổ chức bảo hiểm (các công ty bảo hiểm) thực hiện. Các tổ chức này có tư cách pháp nhân, tự chủ trong kinh doanh, tự chủ về tài chính, lấy thu bù chi và có lãi.
Nguyên tắc hoạt động bảo hiểm: -_ Lấy số đông bù số ít; 111 - Sang loc rui ro để xác định đúng rủi ro chấp nhận bảo hiểm. - Trả phí bảo hiểm trên cơ sở giá trị của ruil ro, nghĩa là khi rủi ro lớn, thiệt hại nhiều thì muốn tham gia bảo hiểm phải trả phí cao va ngược lại. - Phải thận trọng ở mọi khâu: ký hợp đồng, đánh giá rủi ro bảo hiểm, điều kiện chấp nhận bảo hiểm. Một số vấn đề trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm - Bảo hiểm phí là nguồn thu giữ vai trò quyết định trong kinh doanh bảo hiểm.
Bảo hiểm phí phải tính toán có căn cứ để thu hút đông đảo khách hàng tham gia đóng góp và bảo đảm các trang trải, đặc biệt là bồi thường, phòng ngừa, các chi phí nghiệp vụ và có lãi. - Bảo hiểm phí cao sẽ hạn chế khách hàng mua bảo hiểm, bảo hiểm phí thấp sẽ khuyến khích đông đảo khách hàng. Nhưng bảo hiểm cao có điều kiện thực hiện khả năng thanh toán bồi thường và các chi phí khác, ngược lại sẽ khó khăn, dẫn đến thua lỗ, phá sản. Ngoài bảo hiểm phí do pháp luật qui định, các tỷ suất bảo hiểm phí hoặc mức bảo hiểm phí áp dụng cho bảo hiểm tự nguyện còn phải theo nguyên tắc thoả thuận, phải đặc biệt xem xét gia tri được bảo hiểm, mức độ phải bồi thường nếu có rủi ro, chi phi phòng ngừa, chỉ phí giám định và mức lãi cần thiết.
Mức độ bồi thường tổn thất: Mức độ bôi thường được thể hiện ở một tỷ lệ bồi thường của giá trị đối tượng bảo hiểm hoặc một mức tuyệt đối phải trả cho vụ việc đối với bảo hiểm thân thể con người. Giá trị tài sản được bảo hiểm càng cao thì mức độ bồi thường sẽ lớn nếu rủi ro. Nhưng tỷ lệ bồi thường thấp thì mức bồi thường có thể giảm và ngược lại. Điều quan trọng là phải xác định có căn cứ giá trị tài san bảo hiểm và tỷ lệ bồi thường.
II Các loại bảo hiểm Có nhiều giác độ, nghiên cứu bảo hiểm. Trong quản lý Nhà nước có thể dựa vào những căn cứ sau để phân loại bảo hiểm. Căn cứ vào đối tượng Theo căn cứ này, bảo hiểm được chia thành hai loại: 112 a. Bao hiém tai san La loai hinh bao hiểm có đối tượng giá tri tai san hoặc giá trỊ sử dụng của tài sản.
Mục dích của loại bảo hiểm này là nhằm thoả mãn các nhu cầu về vật chất cho người tham gia bao hiểm khi xảy ra các sự cố bất ngờ làm cho tài sản của họ bị hư hỏng, mất mát. Với loại này đối tượng bảo hiểm là tài sản. Bảo hiểm tài sản là một ngành ra đời từ lâu và nghiệp vụ của nó không ngừng phát triển, thường có các nghiệp vụ chính sau đây: - Bao hiém hang hoa van chuyén - Bao hiém các phương tiện vận tải -_ Bảo hiểm súc vật - Bao hiém mùa màng - Bao hiểm nhà cửa, công trình kiến trúc. - Bảo hiểm các tài sản cố định các doanh nghiệp Bảo hiểm tín dụng.
Người được bảo hiểm là chủ sở hữu hay chủ sử dụng các tài sản trên. Đối với bảo hiểm tài sản, pháp luật cần qui định rõ những tài sản nào được qui định phải mua bảo hiểm, những tổn thất gì mà bên bảo hiểm phải bồi thường khi có rủi ro. Bao hiém tai san ở nước ta chưa phát triển, kinh nghiệm còn ít. Yêu cầu khách quan của nền kinh tế thị trường đang đòi hỏi phải mở rộng bảo hiểm tài sản, trước mắt như bảo hiểm mùa mang cho nông nghiệp.
bảo hiểm súc vật, bảo hiểm các loại vốn, bảo hiểm tiền gửi tiết kiệm, tín dụng. Báo hiểm thân thể Bảo hiểm thân thể là ngành bảo hiểm lấy con người làm đối tượng bảo hiểm. Bảo hiểm thân thể là bảo hiểm bản thân con người khi già cả, ốm đau, tai nạn bị thương hay chết. Người được bảo hiểm phải đóng bảo hiểm phí và khi xảy ra rủi ro hoặc đến một kì hạn nào đó được bồi thường hoặc được trả lại.