Giáo trình: phương pháp điều tra hình sự

Giáo trình nghiên cứu phương pháp điều tra hình sự, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Trường đại học

Trường Đại Học Kiểm Sát Hà Nội

Chuyên ngành

Phương Pháp Điều Tra Hình Sự

Tác giả

Nguyễn Xuân Hưởng, Lê Minh Long, Nguyễn Đức Hạnh và cộng sự

Thể loại

Giáo Trình

432

Phí lưu trữ

75 Point

Mục lục chi tiết

LỜI GIỚI THIỆU

1. Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

1.1. I. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

1.1.1. Nhận thức chung về vụ án hình sự

1.1.2. Khái niệm, đặc điểm của điều tra vụ án hình sự

1.1.3. Các nguyên tắc điều tra hình sự

1.2. II. NHỮNG NỘI DUNG CẦN NGHIÊN CỨU VÀ TRÌNH TỰ, THỦ TỤC THỰC HIỆN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

1.2.1. Nghiên cứu đặc điểm hình sự và những vấn đề phải chứng minh trong điều tra vụ án hình sự

1.2.2. Trình tự, thủ tục điều tra vụ án hình sự

1.3. CÂU HỎI ÔN TẬP

2. Chương 2: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA HÌNH SỰ

2.1. I. NHẬN THỨC CHUNG VỀ PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA HÌNH SỰ

2.1.1. Khái niệm "phương pháp điều tra hình sự"

2.1.2. Đặc điểm phương pháp điều tra hình sự

2.2. II. VẬN DỤNG LÝ LUẬN XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA TRONG HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN ĐIỀU TRA

2.2.1. Lựa chọn, vận dụng phương pháp điều tra đối với từng vụ án cụ thể

2.2.2. Quy trình áp dụng phương pháp điều tra đối với các vụ án cụ thể

2.3. CÂU HỎI ÔN TẬP

3. Chương 3: ĐIỀU TRA TỘI GIẾT NGƯỜI

3.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN CHỨNG MINH TRONG ĐIỀU TRA TỘI GIẾT NGƯỜI

3.1.1. Đặc điểm hình sự của tội giết người

3.1.2. Những vấn đề phải chứng minh khi điều tra vụ án giết người

3.2. II. PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH ĐIỀU TRA VỤ ÁN GIẾT NGƯỜI

3.2.1. Giai đoạn tiếp nhận tin, kiểm tra và xử lý tin báo, tố giác về tội phạm và khởi tố vụ án giết người

3.2.2. Giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án giết người

3.2.3. Kết thúc điều tra vụ án

3.3. CÂU HỎI ÔN TẬP

4. Chương 4: ĐIỀU TRA TỘI PHẠM CỐ Ý GÂY THƯƠNG TÍCH HOẶC GÂY TỔN HẠI CHO SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI KHÁC

4.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ CỦA TỘI PHẠM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN CHỨNG MINH TRONG ĐIỀU TRA TỘI CỐ Ý GÂY THƯƠNG TÍCH HOẶC GÂY TỔN HẠI CHO SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI KHÁC

4.1.1. Đặc điểm hình sự của tội phạm cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác

4.1.2. Những vấn đề phải chứng minh trong vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác

4.2. II. PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN CỐ Ý GÂY THƯƠNG TÍCH HOẶC GÂY TỔN HẠI SỨC KHỎE CHO NGƯỜI KHÁC

4.2.1. Tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác

4.2.2. Hoạt động khởi tố vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác

4.2.3. Những biện pháp cấp bách cần thực hiện trong giai đoạn trước khi khởi tố vụ án

4.2.4. Tiến hành các hoạt động điều tra vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác

4.2.5. Hoạt động kết thúc điều tra, đề nghị truy tố

4.3. CÂU HỎI ÔN TẬP

5. Chương 5: ĐIỀU TRA TỘI HIẾP DÂM

5.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ PHẢI CHỨNG MINH TRONG ĐIỀU TRA TỘI HIẾP DÂM

5.1.1. Đặc điểm hình sự của tội phạm hiếp dâm

5.1.2. Những vấn đề phải chứng minh khi điều tra các vụ án hiếp dâm

5.2. II. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA TỘI PHẠM HIẾP DÂM

5.2.1. Giai đoạn khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can

5.2.2. Giai đoạn điều tra vụ án sau khi khởi tố vụ án, khởi tố bị can

5.2.3. Giai đoạn kết thúc điều tra

5.3. CÂU HỎI ÔN TẬP

6. Chương 6: ĐIỀU TRA TỘI PHẠM CƯỚP TÀI SẢN

6.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN CHỨNG MINH TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM CƯỚP TÀI SẢN

6.1.1. Đặc điểm hình sự của tội phạm cướp tài sản

6.1.2. Những vấn đề phải chứng minh trong điều tra tội phạm cướp tài sản

6.1.3. Phát hiện, thu giữ, bảo quản, kiểm tra, đánh giá, sử dụng chứng cứ hoạt động điều tra các vụ án cướp tài sản

6.2. II. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN CƯỚP TÀI SẢN

6.2.1. Tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo, kiến nghị khởi tố tội phạm cướp tài sản

6.2.2. Lập kế hoạch điều tra, tiến hành những biện pháp điều tra kết hợp các biện pháp trinh sát

6.2.3. Bắt, khám xét

6.2.4. Khởi tố bị can

6.2.5. Hỏi cung bị can

6.2.6. Lấy lời khai người bị hại, người làm chứng

6.2.7. Đối chất, nhận dạng, thực nghiệm điều tra

6.3. CÂU HỎI ÔN TẬP

7. Chương 7: ĐIỀU TRA TỘI PHẠM TRỘM CẮP TÀI SẢN

7.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN CHỨNG MINH KHI ĐIỀU TRA TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN

7.1.1. Đặc điểm hình sự của tội phạm trộm cắp tài sản

7.1.2. Những vấn đề phải chứng minh trong điều tra tội phạm trộm cắp tài sản

7.2. II. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN

7.2.1. Tiếp nhận và xử lý tin báo, tố giác về tội phạm

7.2.2. Lập kế hoạch điều tra vụ án trộm cắp tài sản

7.2.3. Khám nghiệm hiện trường

7.2.4. Thu thập tin tức, nhận định về đối tượng, nơi cất giấu, tiêu thụ tài sản

7.2.5. Soát xét, sàng lọc đối tượng nghi vấn

7.2.6. Lấy lời khai người làm chứng, bị hại

7.2.7. Định giá tài sản và trưng cầu giám định chuyên môn

7.2.8. Hỏi cung bị can

7.2.9. Kết thúc điều tra

8. Chương 8: ĐIỀU TRA TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN

8.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN PHẢI CHỨNG MINH TRONG ĐIỀU TRA TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN

8.1.1. Đặc điểm hình sự của tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản

8.1.2. Những vấn đề phải chứng minh trong các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản

8.2. II. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN

8.2.1. Giai đoạn tiếp nhận giải quyết tố giác, tin báo tội phạm

8.2.2. Khởi tố vụ án, khởi tố bị can

8.2.3. Xây dựng kế hoạch điều tra vụ án

8.2.4. Bắt và khám xét đối tượng phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

8.2.5. Hỏi cung bị can phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

8.2.6. Lấy lời khai người bị hại

8.2.7. Lấy lời khai người làm chứng

8.2.8. Trưng cầu giám định chuyên môn

8.2.9. Kết thúc điều tra vụ án

8.3. CÂU HỎI ÔN TẬP

9. Chương 9: ĐIỀU TRA TỘI PHẠM LẠM DỤNG TÍN NHIỆM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN

9.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ CỦA TỘI PHẠM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN CHỨNG MINH TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM LẠM DỤNG TÍN NHIỆM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN

9.1.1. Đặc điểm hình sự của tội phạm lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

9.1.2. Những vấn đề phải chứng minh trong vụ án lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

9.2. II. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN LẠM DỤNG TÍN NHIỆM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN

9.2.1. Tiếp nhận và xử lý tin báo, tố giác về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

9.2.2. Lập kế hoạch điều tra

9.2.3. Ra quyết định khởi tố bị can

9.2.4. Lấy lời khai của người bị hại

9.2.5. Lấy lời khai của người làm chứng

9.2.6. Bắt, khám xét

9.2.7. Trưng cầu giám định

9.2.8. Kết thúc điều tra

9.3. CÂU HỎI ÔN TẬP

10. Chương 10: ĐIỀU TRA CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY

10.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN CHỨNG MINH TRONG ĐIỀU TRA CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY

10.1.1. Đặc điểm hình sự của tội phạm về ma túy

10.1.2. Những vấn đề cần phải chứng minh trong vụ án ma túy

10.1.3. Phát hiện, thu giữ, bảo quản, kiểm tra, đánh giá, sử dụng chứng cứ trong các vụ án ma túy

10.2. II. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY

10.2.1. Các hoạt động trước khi khởi tố vụ án hình sự

10.2.2. Các hoạt động điều tra sau khi khởi tố vụ án hình sự

10.2.3. Kết thúc điều tra các vụ án về ma túy

10.3. CÂU HỎI ÔN TẬP

11. Chương 11: ĐIỀU TRA TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ

11.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN CHỨNG MINH TRONG ĐIỀU TRA TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ

11.1.1. Đặc điểm hình sự và những vấn đề cần chú ý khi điều tra các tội phạm vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

11.1.2. Những vấn đề phải chứng minh trong vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

11.2. Các hoạt động trước khi khởi tố vụ án hình sự

11.3. Hoạt động điều tra sau khi khởi tố vụ án hình sự

11.4. II. KẾT THÚC ĐIỀU TRA, HOÀN THIỆN HỒ SƠ ĐỀ NGHỊ TRUY TỐ

11.4.1. Kết thúc điều tra

11.4.2. Hoàn thiện hồ sơ đề nghị truy tố

11.5. CÂU HỎI ÔN TẬP

12. Chương 12: ĐIỀU TRA TỘI PHẠM ĐÁNH BẠC VÀ TỔ CHỨC ĐÁNH BẠC

12.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ CỦA TỘI PHẠM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN PHẢI CHỨNG MINH TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM ĐÁNH BẠC VÀ TỔ CHỨC ĐÁNH BẠC

12.1.1. Đặc điểm hình sự của tội phạm đánh bạc và tổ chức đánh bạc

12.1.2. Đặc điểm về thời gian, địa điểm xảy ra các vụ đánh bạc, tổ chức đánh bạc

12.1.3. Những vấn đề phải chứng minh trong vụ án đánh bạc, vụ án tổ chức đánh bạc và gá bạc

12.2. II. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN ĐÁNH BẠC VÀ TỔ CHỨC ĐÁNH BẠC

12.2.1. Tiếp nhận, kiểm tra và xử lý tố giác, tin báo về tội phạm

12.2.2. Những yêu cầu đặt ra sau khi giải quyết tố giác, tin báo - khởi tố vụ án đánh bạc, tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc

12.2.3. Thực hiện những biện pháp cấp bách trong vụ án đánh bạc và tổ chức đánh bạc, gá bạc

12.2.4. Thực hiện các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt trong điều tra vụ án đánh bạc, tổ chức đánh bạc và gá bạc

12.2.5. Tiến hành các hoạt động điều tra vụ án đánh bạc, tổ chức đánh bạc và gá bạc

12.2.6. Kết thúc điều tra và đề nghị truy tố

12.3. CÂU HỎI ÔN TẬP

13. Chương 13: ĐIỀU TRA TỘI PHẠM THAM Ô TÀI SẢN

13.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ CỦA TỘI PHẠM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN CHỨNG MINH TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM THAM Ô TÀI SẢN

13.1.1. Đặc điểm hình sự của tội phạm tham ô tài sản

13.1.2. Những vấn đề phải chứng minh trong điều tra tội phạm tham ô tài sản

13.2. II. TỔ CHỨC VÀ TIẾN HÀNH ĐIỀU TRA

13.2.1. Tiếp nhận và xử lý tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

13.2.2. Bắt, khám xét, thu thập vật chứng, kê biên tài sản

13.2.3. Hỏi cung bị can

13.2.4. Áp dụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt

13.2.5. Lấy lời khai người làm chứng

13.2.6. Trưng cầu giám định

13.2.7. Kết thúc điều tra vụ án phạm tội tham ô tài sản

13.2.8. Tạm đình chỉ điều tra

14. Chương 14: ĐIỀU TRA TỘI PHẠM VỀ HỐI LỘ

14.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ CỦA TỘI PHẠM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN CHỨNG MINH TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM VỀ HỐI LỘ

14.1.1. Đặc điểm hình sự tội phạm về hối lộ

14.1.2. Những vấn đề cần chứng minh trong điều tra tội phạm về hối lộ

14.2. II. TỔ CHỨC VÀ TIẾN HÀNH ĐIỀU TRA

14.2.1. Tiếp nhận và kiểm tra tố giác, tin báo, hồ sơ, tài liệu về những vụ án hối lộ

14.2.2. Các hoạt động điều tra sau khi khởi tố vụ án hình sự

15. Chương 15: ĐIỀU TRA TỘI BỨC CUNG, TỘI DÙNG NHỤC HÌNH

15.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ PHẢI CHỨNG MINH TRONG TỘI BỨC CUNG VÀ DÙNG NHỤC HÌNH

15.1.1. Đặc điểm hình sự của tội bức cung, tội dùng nhục hình

15.1.2. Phân biệt sự giống và khác nhau giữa tội giết người, tội cố ý gây thương tích với các tội bức cung, tội dùng nhục hình

15.1.3. Những vấn đề phải chứng minh trong điều tra vụ án bức cung, vụ án dùng nhục hình

15.2. II. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA TỘI BỨC CUNG, TỘI DÙNG NHỤC HÌNH

15.2.1. Hoạt động tiếp nhận giải quyết tố giác, tin báo tội phạm bức cung, tội phạm dùng nhục hình

15.2.2. Hoạt động điều tra vụ án bức cung, tội phạm dùng nhục hình

15.2.3. Kết thúc điều tra vụ án bức cung, vụ án dùng nhục hình

16. Chương 16: ĐIỀU TRA TỘI LẠM QUYỀN, TỘI LỢI DỤNG CHỨC VỤ QUYỀN HẠN TRONG KHI THI HÀNH CÔNG VỤ PHÁT SINH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN CÁC HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP

16.1. I. ĐẶC ĐIỂM HÌNH SỰ CỦA TỘI PHẠM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN CHỨNG MINH TRONG ĐIỀU TRA CÁC TỘI LẠM QUYỀN, TỘI LỢI DỤNG CHỨC VỤ QUYỀN HẠN TRONG KHI THI HÀNH CÔNG VỤ PHÁT SINH TRONG HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP

16.1.1. Đặc điểm hình sự của tội phạm

16.1.2. Những vấn đề phải chứng minh trong điều tra tội phạm lạm quyền, tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ phát sinh trong hoạt động tư pháp

16.2. II. TỔ CHỨC VÀ TIẾN HÀNH CÁC HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA

16.2.1. Tiếp nhận và xử lý tin báo, tố giác về tội phạm lạm quyền, tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ phát sinh trong hoạt động tư pháp

16.2.2. Tiến hành các hoạt động điều tra đối với tội lạm quyền, tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ phát sinh trong hoạt động tư pháp

16.2.3. Kết thúc điều tra, đề nghị truy tố

16.3. CÂU HỎI ÔN TẬP

Tóm tắt

I. Khái niệm và Đặc điểm của Phương pháp Điều tra Hình sự

Phương pháp điều tra hình sự là tập hợp các kỹ thuật, biện pháp và quy trình khoa học được áp dụng để làm sáng tỏ các vụ án hình sự. Đây là một lĩnh vực quan trọng trong giáo trình điều tra hình sự, giúp các cơ quan điều tra thu thập, phân tích và sử dụng chứng cứ một cách có hiệu quả. Các đặc điểm chính của phương pháp này bao gồm tính khoa học, tính hệ thống, tính pháp lý và tính thực tiễn. Phương pháp điều tra không chỉ dựa trên kinh nghiệm mà còn áp dụng những tiến bộ khoa học công nghệ hiện đại. Việc nắm vững phương pháp điều tra hình sự là điều kiện tiên quyết để các điều tra viên hoàn thành tốt nhiệm vụ, đảm bảo công lý và bảo vệ quyền con người.

1.1. Định nghĩa Phương pháp Điều tra Hình sự

Phương pháp điều tra hình sự được định nghĩa là hệ thống các biện pháp, kỹ thuật được áp dụng trong quá trình điều tra vụ án hình sự. Đây là những cách thức cụ thể, có tính chất khoa học để phát hiện, thu thập, bảo quản và sử dụng chứng cứ. Phương pháp này phù hợp với quy định của luật tố tụng hình sự và các nguyên tắc điều tra.

1.2. Đặc điểm nổi bật của Phương pháp Điều tra

Các đặc điểm chính bao gồm: tính khoa học và chứng thực, sử dụng kỹ thuật hiện đại; tính hợp pháp, tuân thủ quy trình pháp lý; tính linh hoạt, áp dụng phù hợp với từng vụ án cụ thể; và tính hiệu quả, đạt được mục tiêu điều tra trong thời gian ngắn nhất.

II. Nguyên tắc Cơ bản của Điều tra Vụ án Hình sự

Các nguyên tắc điều tra hình sự là nền tảng cho mọi hoạt động điều tra, đảm bảo tính công bằng, minh bạch và hiệu quả. Nguyên tắc thứ nhất là tôn trọng quyền con người, bảo vệ quyền của người bị điều tra, người bị hại và nhân chứng. Nguyên tắc thứ hai là tuân thủ pháp luật, mọi biện pháp điều tra phải được thực hiện theo đúng thủ tục pháp lý. Nguyên tắc thứ ba là khách quan, độc lập và trung lập, điều tra viên phải tìm hiểu đầy đủ các tình tiết có lợi cũng như không có lợi cho bị can. Nguyên tắc thứ tư là bảo mật thông tin, bảo vệ danh tính của người cung cấp tin tức và chứng cứ. Việc nắm vững các nguyên tắc này là bắt buộc đối với mọi nhân viên điều tra.

2.1. Nguyên tắc Tuân thủ Pháp luật

Nguyên tắc tuân thủ pháp luật yêu cầu mọi hoạt động điều tra hình sự phải được thực hiện đúng theo quy định của bộ luật tố tụng hình sự và các văn bản pháp luật khác. Bất kỳ hành động nào vượt quá ranh giới pháp luật đều bị coi là vi phạm và không thể dùng làm chứng cứ.

2.2. Nguyên tắc Khách quan và Độc lập

Nguyên tắc khách quan yêu cầu điều tra viên phải tìm hiểu sự thật một cách toàn diện, không thiên vị. Phải thu thập đầy đủ các bằng chứng pro và contra. Tính độc lập đảm bảo điều tra viên có quyền lựa chọn biện pháp điều tra phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

III. Các Vấn đề Cần Chứng minh Trong Điều tra Hình sự

Trong quá trình điều tra vụ án hình sự, có những vấn đề quan trọng cần được chứng minh đầy đủ. Thứ nhất, phải chứng minh xem sự kiện có tính chất tội phạm hay không, liệu hành vi có vi phạm pháp luật hình sự. Thứ hai, cần chứng minh rõ người thực hiện hành vi, danh tính của bị can có chính xác không. Thứ ba, phải xác định nguyên nhân, động cơ, mục đích của hành vi phạm tội. Thứ tư, cần làm rõ tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và hậu quả gây ra. Thứ năm, phải chứng minh được tính có lỗi của người phạm tội, xem họ có ý thức được tính chất, hậu quả của hành vi hay không. Các vấn đề cần chứng minh này tạo thành cơ sở pháp lý để quy tội một người.

3.1. Chứng minh Tính chất Tội phạm của Sự kiện

Đây là vấn đề đầu tiên cần được chứng minh trong điều tra hình sự. Phải xác định rằng sự kiện đã xảy ra có yếu tố cấu thành tội phạm không, có phải là vi phạm pháp luật hình sự hay không. Điều này đòi hỏi so sánh hành vi với các dấu hiệu tội phạm trong luật.

3.2. Chứng minh Vai trò và Lỗi của Bị can

Vấn đề thứ hai liên quan đến việc xác định bị can có thực sự thực hiện hành vi hay không và mức độ tham gia. Phải chứng minh người đó có tính có lỗi, tức là có ý thức được tính chất, hậu quả của hành vi của mình hay không.

IV. Trình tự và Thủ tục Thực hiện Điều tra Hình sự

Trình tự điều tra hình sự được quy định chi tiết trong luật tố tụng hình sự, đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả của quá trình điều tra. Giai đoạn thứ nhất là tiếp nhận tin, tố giác, kiến nghị về tội phạm, cơ quan công an hoặc kiểm sát tiến hành kiểm tra, xác minh thông tin. Giai đoạn thứ hai là khởi tố vụ án, ra quyết định khởi tố theo đúng thủ tục pháp lý. Giai đoạn thứ ba là tiến hành các biện pháp điều tra, bắt giữ, khám xét, lấy lời khai, thu thập chứng cứ. Giai đoạn thứ tư là kết thúc điều tra hình sự, lập biên bản kết luận, để nghị truy tố hoặc đề nghị không truy tố. Mỗi giai đoạn đều có những yêu cầu, nội dung cụ thể cần thực hiện để đảm bảo chất lượng điều tra.

4.1. Giai đoạn Tiếp nhận và Khởi tố Vụ án

Giai đoạn này bắt đầu khi cơ quan điều tra tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm hình sự. Cần tiến hành kiểm tra xác minh tính chất thông tin, sau đó ra quyết định khởi tố vụ án theo đúng thủ tục pháp lý. Quyết định khởi tố phải có đủ căn cứ và lý do.

4.2. Giai đoạn Tiến hành và Kết thúc Điều tra

Đây là giai đoạn chính của điều tra hình sự, thực hiện các biện pháp như bắt giữ, khám xét, lấy lời khai, thu thập chứng cứ. Cuối cùng kết thúc điều tra bằng biên bản kết luận và để nghị truy tố bị can hoặc không truy tố tùy từng trường hợp.

Tóm tắt và mô tả trên trang này được tạo với sự hỗ trợ của AI. Nếu bạn thấy nội dung không chính xác hoặc có vấn đề, vui lòng Báo lỗi nội dung.

28/12/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Giáo trình phương pháp điều tra hình sự

Tải đầy đủ

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA HÌNH SỰ – TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Phương pháp điều tra hình sự là học liệu chuyên ngành thuộc khối kiến thức nghiệp vụ tư pháp và khoa học hình sự, được biên soạn phục vụ chương trình đào tạo đại học và sau đại học ngành Luật, đặc biệt định hướng chuyên sâu cho lĩnh vực Kiểm sát và thực thi quyền công tố. Tài liệu do TS. Nguyễn Xuân Hưởng và TS. Lê Minh Long đồng chủ biên, cùng sự tham gia của tập thể giảng viên, chuyên gia: TS. Nguyễn Đức Hạnh, ThS. Lê Xuân Lục, ThS. Nguyễn Thanh Hương, ThS. Nguyễn Thị Lộc, ThS. Trần Văn Tuân, ThS. NCS. Trần Đình Hải, ThS. Nguyễn Thị Thanh Tú, ThS. Lương Hải Yến và ThS. Hoàng Xuân Đan. Giáo trình do Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội tổ chức biên soạn và Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội ấn hành.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm cung cấp cho người học hệ thống lý luận khoa học điều tra hình sự, bản chất tố tụng của quá trình chứng minh vụ án và các phương pháp điều tra thực nghiệm đối với từng tội danh cụ thể theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Về mặt cấu trúc, giáo trình gồm 16 chương, được phân chia theo logic từ lý luận đại cương về điều tra vụ án hình sự và phương pháp điều tra (Chương 1 và Chương 2), đến phương pháp tiến hành điều tra 14 nhóm tội phạm cụ thể (Chương 3 đến Chương 16). Điểm đặc sắc của giáo trình là sự kết hợp chặt chẽ giữa khoa học hình sự, khoa học luật tố tụng hình sự với quy trình nghiệp vụ chuyên biệt của ngành Kiểm sát, làm rõ chức năng thu thập, đánh giá, kiểm tra chứng cứ nhằm bảo đảm việc phát hiện tội phạm không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được thiết kế gồm 16 chương với trình tự tiếp cận từ cơ bản đến chuyên sâu:

Chương 1: Lý luận chung về điều tra vụ án hình sự: Trình bày nhận thức về vụ án hình sự dưới góc độ khoa học điều tra, bản chất nhận thức sự kiện quá khứ, các nguyên tắc tố tụng, đặc điểm hình sự của tội phạm, những vấn đề phải chứng minh và quy trình các giai đoạn điều tra (trước khởi tố, sau khởi tố và kết thúc điều tra).
Chương 2: Lý luận chung về phương pháp điều tra hình sự: Xác lập khái niệm, đặc điểm, đối tượng nghiên cứu của phương pháp điều tra hình sự; quy trình lựa chọn, xây dựng và vận dụng phương pháp điều tra, giả thuyết điều tra vào thực tiễn xử lý vụ án.
Chương 3, 4, 5: Phương pháp điều tra các tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm: Đi sâu vào phương pháp điều tra tội Giết người (Chương 3), tội Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (Chương 4), tội Hiếp dâm (Chương 5), tập trung vào chiến thuật khám nghiệm hiện trường, lấy sinh cung và thu giữ dấu vết sinh học.
Chương 6, 7, 8, 9: Phương pháp điều tra các tội phạm xâm phạm sở hữu: Phân tích phương pháp điều tra tội Cướp tài sản (Chương 6), Trộm cắp tài sản (Chương 7), Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Chương 8), Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Chương 9), với trọng tâm là phân loại đối tượng, truy tìm vật chứng và chứng minh thủ đoạn chiếm đoạt.
Chương 10, 11, 12: Phương pháp điều tra tội phạm ma túy, giao thông và trật tự công cộng: Hướng dẫn điều tra các tội phạm về ma túy (Chương 10), tội Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ (Chương 11), tội Đánh bạc và tổ chức đánh bạc (Chương 12), bao gồm việc xử lý hiện trường giao thông, thu giữ mẫu vật ma túy và áp dụng biện pháp điều tra đặc biệt.
Chương 13, 14: Phương pháp điều tra tội phạm tham nhũng, chức vụ: Làm rõ phương pháp điều tra tội Tham ô tài sản (Chương 13) và các tội phạm về Hối lộ (Chương 14), gắn liền với hoạt động kiểm kê tài sản, giám định tài chính và kê biên tài sản.
Chương 15, 16: Phương pháp điều tra các tội phạm trong hoạt động tư pháp: Phân tích phương pháp điều tra tội Bức cung, Dùng nhục hình (Chương 15) và tội Lạm quyền, Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ phát sinh trong hoạt động tư pháp (Chương 16).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống tri thức dựa trên các nền tảng khoa học:

Cơ sở triết học duy vật biện chứng: Tiếp cận vụ án hình sự là một sự kiện vật chất tồn tại khách quan trong không gian và thời gian (vận dụng định nghĩa vật chất của V.I. Lênin và Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, NXB Chính trị Quốc gia). Hoạt động điều tra là quá trình nhận thức thông qua các phản ánh vật chất và phi vật chất được lưu lại trong thế giới khách quan.
Các nguyên tắc điều tra hình sự cốt lõi: Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; bảo đảm sự chỉ đạo, chỉ huy tập trung thống nhất, phân công phân cấp rành mạch, chuyên sâu; cơ quan điều tra cấp dưới chịu sự chỉ đạo nghiệp vụ của cấp trên; nguyên tắc thẩm quyền điều tra luật định; nghiêm cấm các hành vi bức cung, nhục hình, làm sai lệch hồ sơ vụ án hoặc cản trở quyền bào chữa.
Hệ thống lý luận chứng minh theo luật định: Triển khai các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự (tiêu biểu như Điều 85 về những vấn đề phải chứng minh: hành vi phạm tội, lỗi, năng lực trách nhiệm hình sự, động cơ mục đích, tình tiết tăng nặng/giảm nhẹ, tính chất mức độ thiệt hại).

Kỹ năng phát triển

Người học tiếp thu giáo trình sẽ phát triển hệ thống kỹ năng nghiệp vụ thực hành:

Kỹ năng nghiệp vụ - kỹ thuật tố tụng: Thực hiện khám nghiệm hiện trường, lấy lời khai nạn nhân/nhân chứng, lấy sinh cung, hỏi cung bị can, thực nghiệm điều tra, đối chất, nhận dạng, kê biên tài sản, thu thập và bảo quản vật chứng.
Kỹ năng tư duy phân tích: Xây dựng hệ thống giả thuyết điều tra xuôi chiều và ngược chiều; sàng lọc, rà soát đối tượng nghi vấn theo các dấu hiệu bất minh (thời gian, kinh tế, hành vi); lập kế hoạch điều tra khoa học.
Kỹ năng hoàn thiện văn bản tố tụng: Thiết lập biên bản tiếp nhận tố giác/tin báo tội phạm, xây dựng bản kết luận điều tra đề nghị truy tố, hoặc ra các quyết định đình chỉ, tạm đình chỉ và phục hồi điều tra theo Điều 165 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm: Giáo trình sử dụng phương pháp kết hợp giữa thuyết giảng lý luận định danh pháp lý với phân tích tình huống thực tiễn. Mỗi chương cấu trúc theo hai phần nhất quán: (I) Đặc điểm hình sự và những vấn đề phải chứng minh; (II) Phương pháp và quy trình tiến hành điều tra theo từng giai đoạn tố tụng.
Bài tập và câu hỏi định hướng ôn tập: Cuối mỗi chương đều tích hợp hệ thống câu hỏi ôn tập nhằm kiểm tra khả năng ghi nhớ lý thuyết và vận dụng xử lý tình huống (ví dụ: phân tích khái niệm điều tra vụ án hình sự, trình tự các biện pháp cấp bách tại hiện trường, so sánh tội giết người/cố ý gây thương tích với tội dùng nhục hình).
Thực hành nghiệp vụ qua tình huống: Cung cấp mô hình thao tác chuẩn mực đối với các hoạt động nghiệp vụ như: tổ chức bảo vệ hiện trường, truy bắt thủ phạm theo "dấu vết nóng", trưng cầu giám định kỹ thuật hình sự, giám định pháp y, và xử lý các tình huống phức tạp trong giai đoạn điều tra ban đầu.
Phương pháp đánh giá và tự học: Đánh giá kết quả học tập thông qua khả năng phân tích vụ án, kỹ năng thiết lập kế hoạch điều tra và soạn thảo các văn bản tố tụng. Sinh viên tự học theo lộ trình: nghiên cứu lý luận chung (Chương 1, 2) trước khi đi sâu vào các cấu trúc điều tra tội danh chuyên biệt (Chương 3 đến 16).

Điểm nổi bật và cập nhật

Cấu trúc chuyên sâu về tội phạm tư pháp và chức vụ: Giáo trình dành các chương riêng biệt (Chương 13, 14, 15, 16) để xử lý phương pháp điều tra tội phạm tham nhũng, chức vụ và tội phạm phát sinh trong hoạt động tư pháp (bức cung, nhục hình, lạm quyền). Đây là các nội dung trọng tâm thuộc thẩm quyền điều tra và kiểm sát điều tra của ngành Kiểm sát nhân dân.
Tích hợp các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt: Hướng dẫn áp dụng các biện pháp tố tụng đặc biệt trong điều tra tội phạm ma túy (Chương 10), đánh bạc công nghệ cao (Chương 12) và tham ô, hối lộ (Chương 13, 14).
Quy chuẩn hóa hoạt động giải quyết nguồn tin tội phạm: Chi tiết hóa giai đoạn tiền khởi tố bao gồm tiếp nhận, phân loại, kiểm tra xác minh tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, bảo đảm tính hợp pháp ngay từ thời điểm phát hiện vụ việc.
Tính liên ngành và tương trợ tư pháp: Tích hợp các quy định về phối hợp liên ngành (Hải quan, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát giao thông) và hợp tác quốc tế trong tương trợ tư pháp hình sự, dẫn độ tội phạm và phong tỏa tài sản quốc tế.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Sinh viên đại học và học viên cao học: Dành cho sinh viên chuyên ngành Luật, Luật Tư pháp, Điều tra hình sự và Kiểm sát từ năm thứ ba trở đi, sau khi đã hoàn thành các học phần nền tảng.
Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần nắm vững kiến thức các môn học: Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Triết học Mác - Lênin, Luật Hình sự (phần chung và phần các tội phạm), Luật Tố tụng hình sự và Tội phạm học.
Giảng viên và cán bộ nghiên cứu: Dùng làm giáo trình giảng dạy chính thức học phần Phương pháp điều tra hình sự hoặc tài liệu tham khảo cho các môn Khoa học hình sự, Kỹ thuật hình sự và Chiến thuật điều tra.
Cán bộ thực tiễn: Là tài liệu tham khảo nghiệp vụ cho Điều tra viên, Cán bộ điều tra, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Luật sư và Giám định viên tư pháp trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?

Tài liệu được thiết kế cho sinh viên đại học, học viên sau đại học ngành Luật, cán bộ đào tạo nghiệp vụ tư pháp và các chức danh tiến hành tố tụng như Điều tra viên, Kiểm sát viên.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi nghiên cứu giáo trình?

Người học cần hoàn thành khối kiến thức về Luật Hình sự, Luật Tố tụng hình sự, Tội phạm học và nắm vững các nguyên tắc triết học duy vật biện chứng về nhận thức và chứng minh.

3. Giáo trình có điểm gì khác biệt về mặt cấu trúc so với các tài liệu khoa học điều tra khác?

Giáo trình thiết kế phân hệ rõ rệt giữa hai chương lý luận đại cương và 14 chương phương pháp điều tra cụ thể theo từng tội danh, đặc biệt bổ sung phương pháp điều tra các tội phạm trong hoạt động tư pháp (bức cung, nhục hình, lạm quyền) thuộc thẩm quyền đặc thù của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học nên nắm chắc quy trình tố tụng chung và 4 nhóm nguyên tắc ở Chương 1, sau đó đối chiếu quy trình này với từng chương tội phạm cụ thể để so sánh sự khác biệt về đặc điểm dấu vết, phương thức gây án và chiến thuật thu thập chứng cứ.

5. Giáo trình có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Cuối mỗi chương đều có hệ thống câu hỏi ôn tập lý thuyết và tình huống. Ngoài ra, giáo trình được sử dụng đồng bộ với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành gồm Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và các quy chế nghiệp vụ điều tra.

Kết luận

Giáo trình Phương pháp điều tra hình sự của Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội hệ thống hóa toàn diện các luận điểm lý luận và quy chuẩn nghiệp vụ điều tra theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. Giáo trình cung cấp lộ trình học tập khoa học từ việc nhận thức bản chất vụ án, xây dựng giả thuyết điều tra, triển khai các biện pháp thu thập chứng cứ đến kết thúc điều tra vụ án. Đây là tài liệu học thuật cơ bản phục vụ đào tạo cử nhân luật và chuẩn hóa nghiệp vụ cho các chủ thể tiến hành tố tụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VE DIEU TRA VU ÁN HÌNH SỰ 27 lượng công an cơ sở nơi xảy ra vụ việc hoặc cơ quan hữu quan dé yêu cầu phối hợp kiểm tra, xác minh ngay. Sau khi đã tiếp nhận, đánh giá tin báo, tố giác tội phạm thì phải sơ bộ phân loại, bước đầu đánh giá tính chất, mức độ sự việc xem đó là vụ việc hình sự hay hành chính, dân sự để có biện pháp xử lý phù hợp. Trong trường hợp người báo tin là đối tượng phạm tội ra đầu thú, tự thú hoặc người báo tin kèm theo giao nộp những tài liệu, vật chứng liên quan đến tội phạm thì đồng thời với việc tiếp nhận, xử lý tin báo, tố giác phải lập biên bản về việc tự thú, đầu thú, biên bản thu giữ, tạm giữ tài liệu, vật chứng theo quy định của pháp luật. Nếu là những vụ việc thuộc thẩm quyền điều tra của mình thì tùy theo tình hình và điều kiện cụ thể mà những cán bộ lãnh đạo Cơ quan điều tra, trực ban hoặc những cán bộ được phân công nhiệm vụ phải áp dụng những biện pháp phù hợp như triển khai ngay lực lượng đến hiện trường, tiến hành các biện pháp cấp bách.

Đối với những vụ phạm tội nghiêm trọng đang diễn ra thì phải báo cáo cấp trên và yêu cầu điều động ngay những lực lượng cần thiết để ngăn chặn tội phạm, tiến hành các biện pháp cấp bách, giải quyết vụ việc. Đối với những vụ việc thuộc thẩm quyền của những đơn vị, địa phương khác thì phải làm thủ tục báo cáo, chuyển giao hoặc trao đổi với những cấp, những đơn vị, địa phương có thẩm quyền giải quyết. Hướng dẫn cho người báo tin những thủ tục cần thiết để họ liên hệ, làm việc với những địa chỉ cần đến. Trong trường hợp những thông tín, tài liệu cần phải lưu giữ trong hồ sơ, tàng thư nghiệp vụ thì đồng thời phải cung cấp, trao đổi cho cơ quan hồ sơ.

Hoạt động khám nghiệm hiện trường Sau khi xác định vụ việc xảy ra có dấu hiệu của tội phạm thuộc thẩm quyển điều tra cần phải khám nghiệm hiện trường thì Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng CQĐT phải nhanh chóng quyết định và thành lập Đội điều tra khám nghiệm hiện trường. Thành phần Đội điều tra khám nghiệm hiện trường tùy theo đặc điểm, tính chất vụ việc nhưng phải đảm bảo bắt buộc sự tham gia của Điều tra viên, Kiểm sát viên và mời người chứng kiến, bên cạnh đó tùy từng renee SHH, = ` 28 GIAO TRINH PHUONG PHAP DIEU TRA HINH SU trường hợp cụ thể mà cần có sự tham gia của cán bộ kỹ thuật hình sự; bác sỹ pháp y hoặc những nhà chuyên môn được trưng cầu, lực lượng sử dụng chó nghiệp vụ, lực lượng đặc nhiệm, lực lượng Cảnh sát giao thông, Cảnh sát môi trường, Cảnh sát phòng cháy chữa cháy hoặc đại diện các cơ quan, hữu quan khác. Cần áp dụng ngay một số biện pháp cấp bách Đây là những biện pháp có ý nghĩa quan trọng cần phải ưu tiên tiến hành ngay tại hiện trường nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, bảo vệ tính mạng con người, bảo vệ tài sản và những lợi ích khác. Sau khi tiếp nhận, kiểm tra tin báo, tố giác mà cơ quan điều tra có căn cứ xác định sự việc có dấu hiệu của tội phạm đã hoặc đang xảy ra thì trong phạm vi trách nhiệm của mình COĐ các cá nhân hoặc lực lượng đầu tiên đến hiện trường phải có trách nhiệm tiến hành các biện pháp mang tính cấp bách.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ