Giáo trình: thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự

Giáo trình nghiên cứu thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên .

• Tác giả: TS. Mai Đắc Biên
• Người hướng dẫn: TS. Mai Đắc Biên
• Trường học: Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Thực hành quyền công tố và Kiểm sát xét xử vụ án hình sự
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và Định nghĩa Thực hành Quyền Công Tố

Thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của ngành Kiểm sát nhân dân. Theo Hiến pháp năm 2013 và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, Viện kiểm sát đại diện Nhà nước thực hiện quyền công tố, truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội. Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử là việc Viện kiểm sát sử dụng tổng hợp nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật quy định để thực hiện việc buộc tội người phạm tội, đề nghị áp dụng hình phạt, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và quyền lợi hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân.

1.1. Định nghĩa Quyền Công Tố

Quyền công tố là quyền độc quyền của Nhà nước được thực hiện bởi Viện kiểm sát nhân dân. Nó bao gồm việc truy cứu trách nhiệm hình sự, truy tố bị can ra trước Tòa án, tham gia xét xử vụ án hình sự và thực hiện việc buộc tội tại phiên tòa. Mục đích của thực hành quyền công tố là bảo đảm xét xử vụ án hình sự đúng theo quy định pháp luật, không để xảy ra tình trạng oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm.

1.2. Chức năng Kiểm sát Xét xử

Kiểm sát xét xử là chức năng của Viện kiểm sát trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự. Viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án, Hội đồng xét xử, người tiến hành tố tụng trong các phiên tòa sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm và tái thẩm. Công tác kiểm sát xét xử giúp bảo đảm quyền con người, bảo vệ lợi ích nhân dân và pháp trị.

II. Đối tượng và Phạm vi Thực hành Quyền Công Tố

Phạm vi thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự rất rộng lớn, bao gồm tất cả các giai đoạn của tố tụng hình sự. Từ khi khởi tố vụ án, giai đoạn điều tra, truy tố, đến khi xét xử tại các cấp tòa án. Viện kiểm sát nhân dân có trách nhiệm thực hiện thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp để bảo đảm các cơ quan tiến hành tố tụng tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật, thu thập đầy đủ tài liệu chứng cứ, xác định đúng tội phạm và người phạm tội.

2.1. Đối tượng Thực hành Quyền Công Tố

Đối tượng của thực hành quyền công tố là những người bị buộc tội về hành vi phạm tội theo quy định của Bộ luật hình sự. Viện kiểm sát tiến hành truy tố những người phạm tội được cơ quan điều tra phát hiện và xác định có đủ căn cứ. Mục tiêu là đưa những người phạm tội ra trước Tòa án nhân dân để xét xử đúng theo pháp luật, bảo vệ an toàn xã hội.

2.2. Phạm vi Hoạt động Xét xử

Phạm vi hoạt động xét xử của Viện kiểm sát bao gồm cả xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm và tái thẩm. Kiểm sát xét xử hình sự được thực hiện tại các Tòa án nhân dân các cấp với mục đích kiểm sát hoạt động tư pháp, bảo vệ quyền con người và lợi ích Nhà nước, xét lại bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật.

III. Mục đích và Ý nghĩa Thực hành Quyền Công Tố

Thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự có mục đích cao cả là bảo đảm việc xét xử vụ án hình sự được thực hiện đúng theo quy định của pháp luật. Thông qua công tác này, Viện kiểm sát nhân dân không để xảy ra tình trạng oan sai, bỏ lọt tội phạm hoặc vi phạm pháp luật. Ý nghĩa của thực hành quyền công tố là bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân, đảm bảo công lý xã hội.

3.1. Bảo vệ Lợi ích Nhà nước

Thông qua thực hành quyền công tố, Viện kiểm sát bảo vệ lợi ích cao nhất của Nhà nước và Nhân dân. Việc buộc tội những người phạm tội giúp duy trì trật tự an toàn xã hội, ngăn chặn tội phạm phát triển. Kiểm sát xét xử đảm bảo không có ai bị kết tội oan sai, không bỏ lọt những người thực sự phạm tội, góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền.

3.2. Bảo vệ Quyền Lợi Hợp pháp

Mục đích thực hành quyền công tố cũng bao gồm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân. Khi Viện kiểm sát thực hiện chức năng công tố và kiểm sát, phải đảm bảo tôn trọng quyền con người, quyền bào chữa của bị cáo, bảo vệ nạn nhân của tội phạm và lợi ích công cộng trong xã hội.

IV. Cơ sở Pháp luật và Ứng dụng Thực tiễn

Giáo trình Thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự được biên soạn dựa trên các cơ sở pháp luật chính thức gồm Hiến pháp năm 2013, Bộ luật hình sự năm 2015, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014. Ngoài ra, còn dựa trên Quy chế công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử được ban hành kèm theo Quyết định số 505/QĐ-VKSTC. Tài liệu này không chỉ là công cụ giảng dạy tại Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội mà còn phục vụ công tác nghiên cứu khoa học và thực hành pháp luật trong ngành kiểm sát.

4.1. Cơ sở Pháp luật Chính

Cơ sở pháp luật chính bao gồm Hiến pháp năm 2013 quy định chức năng của Viện kiểm sát, Bộ luật hình sự năm 2015 định nghĩa tội phạm, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 quy định thủ tục xét xử. Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 là cơ sở tổ chức chức năng của Viện kiểm sát nhân dân. Tất cả những quy định này tạo nền tảng pháp lý cho hoạt động thực hành quyền công tố.

4.2. Ứng dụng Thực tiễn Công tác

Ứng dụng thực tiễn của thực hành quyền công tố được phản ánh qua các hoạt động cụ thể của kiểm sát viên tại các phiên tòa. Bao gồm công bố cáo trạng, tham gia xét hỏi, luận tội, tranh luận pháp luật, kiểm sát việc tuân thủ pháp luật của Hội đồng xét xử. Kinh nghiệm thực tiễn từ các cơ quan kiểm sát giúp hoàn thiện việc ứng dụng các quy định pháp luật trong công tác kiểm sát và buộc tội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MOT SO VAN DE CHUNG VE THUC HANH QUYEN CONG TO VA KIEM SAT XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. KHÁI NIỆM, ĐÓI TƯỢNG, PHẠM VI CỦA THỰC HÀNH QUYÈN CÔNG TÓ VÀ KIỂM SÁT XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Khái niệm Căn cứ theo quy định của Hiến pháp năm 2013, Luật tổ chức VKSND năm 2014 và BLTTHS năm 2015, thì VKSND có chức năng THQCT và kiểm sát hoạt động tư pháp. Như vậy, quyền công tố là quyền của Nhà nước mà VKS đại diện thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội, truy tố bị can ra trước Tòa án, tham gia xét xử vụ án hình sự, thực hiện việc buộc tội, đề nghị quyết định hình phạt tại phiên tòa.

Đề thực hiện tốt quyền công tố, trong tất cả các giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sy, VKS THQCT va kiểm sát hoạt động tư pháp để bảo đảm các cơ quan tiễn hành tố tụng thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ xác định tội phạm và người phạm tội, quyết định truy tố người phạm tội ra trước Toà án để xét xử theo quy định của pháp luật. Trên cơ sở của bản cáo 9 Giáo trình Thực hành quyền công tố và Kiếm sát xét xử vụ án hình sự trạng hoặc quyết định truy tố của VKS, Tòa án sẽ xem xét, quyết định xét xử đối với người phạm tội. Khi Tòa án mở phiên tòa, VKS tham gia xét xử dé THQCT và KSXX bằng các hoạt động công bố cáo trạng, tham gia xét hỏi, luận tội, tranh luận, kiểm sát việc tuân theo pháp luật của HĐXX, người tham gia tố tụng. Mục đích THQCT của VKS nhằm buộc tội bị cáo tại phiên tòa, đề nghị Tòa án áp dụng hình phạt, đề xuất quan điểm giải quyết đúng đắn vụ án hình sự, qua đó, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Có thể đưa ra khái niệm THQCT trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự như sau: THỌCT trong giai đoạn xét xứ vụ án hình sự là việc VKS sử dụng tổng hợp nhiệm vụ, quyên hạn được pháp luật quy định để thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự, buộc tội người phạm tội, pháp nhân phạm lội trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự. Cùng với chức năng THQCT, VKS còn có chức năng kiêm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử của Tòa án nhằm bảo đảm cho việc xét xử được đúng người, đúng tội, đúng quy định của pháp luật, không để xảy ra tình trạng xét xử oan, sai hoặc bỏ lọt tội phạm. Mọi quyết định hoặc hành vi vi phạm của Tòa án và người có thâm quyền trong xét xử phải được VKS phát hiện, kiến nghị hoặc kháng nghị yêu cầu chấm dứt, khắc phục để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, bảo vệ quyền con TEƯỜI, quyền công dân. Nếu phát hiện quá trình xét xử có vi 10 Giáo trình Thực hành quyền công tố và Kiếm sát xét xử vụ án hình sự phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng hoặc xảy ra oan, sai, bỏ lọt tội phạm, VKS sẽ thực hiện việc kháng nghị đối với bản án, quyết định của Tòa án.

Khi có kháng nghị của VKS, bản án, quyết định của Tòa án sẽ được xét xử lại hoặc xét lại theo thủ tục giám đốc thâm, tái thẩm. Có thể đưa ra khái niệm KSXX vụ án hình sự như sau: KSXX vụ án hình sự là việc VKS sử dụng tong hợp nhiệm vụ, quyên hạn được pháp luật quy định để kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Toà án, HĐXX và người tham gia tổ tụng nhằm bảo đảm việc xét xử của Toa án được nghiêm mình, kịp thời, đúng pháp luật, không để xảy ra tinh trạng oan, sai hoặc bỏ lọt tội phạm, qua đó bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyên và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đối tượng của thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự THQCT và KSXX vụ án hình sự là hai chức năng của VKSND, hai chức năng này có đối tượng tác động khác nhau. - Đối tượng của THQCT là tội phạm và người phạm tội.

Nội dung của hoạt động THQCT là việc VKS sử dụng tất cả những quyền hạn tô tụng nhằm bảo đảm xét xử nghiêm minh mọi tội phạm, người phạm tội, không bỏ lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội. Khi THQCT trong xét xử vụ án hình sự, VKS trực tiếp tham gia vào việc xét xử tại phiên tòa để cùng với HĐXX xác định rõ tội phạm, người phạm 11 Giáo trình Thực hành quyên công tố và Kiếm sát xét xử vụ án hình sự tội, những tình tiết khác có liên quan đến vụ án, trên cơ sở đó HĐXX ra bản án, quyết định đúng đắn. Theo đó, những hoạt động THQCT của VKS trong giai đoạn xét xử các vụ án hình sự là: công bố cáo trạng hoặc quyết định của VKS liên quan đến việc giải quyết vụ án tại phiên toà; tham gia xét hỏi; rút quyết định truy tố, thực hiện việc luận tội đối với bị cáo tại phiên toà sơ thâm; phát biểu quan điểm về việc giải quyết vụ án tại phiên toà phúc thâm, giám đốc thâm, tái thẩm; tranh luận với người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác tại phiên toà sơ thấm, phúc thâm, giám đốc thâm, tái thâm; kháng nghị bản án, quyết định của Tòa án có vi phạm pháp luật. Tắt cả những hoạt động trên đều hướng tới mục đích buộc tội bị cáo, bảo đảm việc Tòa án xét xử đúng người, đúng tội, đúng quy định của pháp luật.

- Đối tượng của KSXX vụ án hình sự là việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử của Toà án, của HĐXX theo thủ tục sơ thâm, phúc thâm, giám đốc thâm, tái thẩm và việc tuân theo pháp luật của những người tham gia tố tụng. Việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử được thể hiện trên những khía cạnh sau đây: + Thành phần và tư cách pháp lý của những người tiến hành tố tụng trong HĐXX; + Việc tuân theo các quy định về thủ tục tố tụng trong quá trình xét xử, như thời hạn đưa vụ án ra xét xử, tống đạt quyết 12 Giáo trình Thực hành quyền công tố và Kiểm sát xét xử vụ án hình sự định đưa vụ án ra xét xử, triệu tập người tham gia xét xử; việc tạm đình chỉ, đình chi vụ án, thủ tục bắt đầu phiên toa.; + Việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tranh tụng tại phiên tòa; việc nghị án, tuyên án của HĐXX; + Tư cách pháp lý của những người tham gia tô tụng: + Việc tuân theo pháp luật của những người tham gia tố tụng; + Việc tuân theo các quy định trật tự phiên toà; + Tính có căn cứ và hợp pháp trong các bản án, quyết định của Tòa án. Phạm vi của thực hành quyền công tố và kiếm sát xét xử vụ án hình sự Theo Điều 27 BLTTHS năm 2015, Tòa án thực hiện chế độ hai cấp xét xử: cấp xét xử sơ thấm và cấp xét xử phúc thẩm. Ngoài ra còn có thủ tục xét lại bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật theo thủ tục giám đốc thâm, tái thâm và thủ tục xem xét lại quyết định của Hội đồng Thẩm phán TANDTC.

Theo quy định tại Điều 4 Quy chế công tác THQCT, KSXX vụ án hình sự - Ban hành kèm theo Quyết định số 505/QĐ- VKSTC ngày 18/12/2017 của Viện trưởng VKSNDTC (sau đây gọi tắt là Quy chế 505) thì công tác THỌCT; KSXX vụ án hình sự bắt đầu từ khi VKS chuyển bản cáo trạng hoặc quyết định truy tố theo thủ tục rút gọn cùng hồ sơ vụ án đến Tòa án 13 Giáo trinh Thuc hanh quyén cong té va Kiém sát xét xử vụ án hình sự để xét xử và kết thúc khi bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật, không bị kháng cáo, kháng nghị hoặc không bị yêu cầu, kiến nghị, đề nghị xem xét lại quyết định của Hội đồng Thâm phán TANDTC. Như vậy, tùy theo từng vụ án mà công tác THỌCT và KSXXHS có thể kéo đài ở tất cả các giai đoạn hoặc kết thúc ở từng giai đoạn khác nhau. Có những vụ án chỉ giải quyết ở thủ tục xét xử sơ thâm mà không có kháng cáo, kháng nghị thì việc THQCT và KSXX sẽ chấm dứt từ thời điểm hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị mà không có kháng cáo, kháng nghị. Ngược lại, đối với các vụ án mà sau khi xét xử sơ thâm có kháng cáo hoặc nếu phát hiện bản án hoặc quyết định của Toà án có vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc phát hiện tình tiết mới thì vụ án có thể bị kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thấm hoặc tái thẩm theo quy định của BLTTHS năm 2015.

Trong trường hợp này, phạm vi công tác THQCT, KSXX chấm dứt khi có bản án, quyết định của Tòa phúc thẩm, giám đốc thâm, tái thâm. Đối với những vụ án mà Toà án xét xử theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm mà Tòa án quyết định huỷ để điều tra lại thì trách nhiệm THQCT và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giai đoạn điều tra lại thuộc về đơn vị (Phòng, Vụ) THQCT va kiểm sát điều tra nhưng đơn vị THQCT và KSXX phải phối hợp với các đơn vị này để cùng giải quyết. 14 Giáo trình Thực hành quyên công tố và Kiếm sát xét xử vụ án hình sự 2. VI TRI, VAI TRO CUA VIEN KIEM SAT TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỨ VỤ ÁN HÌNH SỰ Theo quy định của Hiến pháp năm 2013, BLTTHS năm 2015, Luật tổ chức VKSND năm 2014 về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của VKS trong THỌCT và kiểm sát hoạt động tư pháp, VKS có vị trí, vai trò rất quan trọng trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự, thể hiện ở những nội dung sau: - Thực hiện chức năng THỌCT trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự, VKS thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự, là cơ quan duy nhất thực hiện việc truy tố, buộc tội người có hành vi phạm tội trước Tòa án, cùng HDXX tham gia vào quá trình xét hỏi, thực hiện việc luận tội, tranh luận tại phiên tòa nhằm làm rõ tội phạm và người phạm tội, các tình tiết khác có liên quan đến vụ án, góp phần Vào việc giải quyết đúng đắn vụ án hình sự.