chương 1 giáo trình đề cập đến một số vấn đề cơ bản của môn học bao gồm: đối tượng nghiên cứu, các phương pháp phân tích kinh tế doanh nghiệp, tổ chức công tác phân tích. Đây là tiền đề cơ bản để người học có thể nghiên cứu các nội dung của phân tích kinh tế doanh nghiệp trong các chương tiếp theo. KHÁI NIỆM, VAI TRÒ VÀ NHIỆM VỤ CỦA PHÂN TÍCH KINH TẾ TRONG QUẢN LÝ KINH TẾ DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm và đối tượng của phân tích kinh tế doanh nghiệp Phân tích (Analyse) được hiểu là sự phân chia, bóc tách, các hiện tượng, sự vật thành các bộ phận hoặc các yếu tố cấu thành của chúng, qua đó nhận thức được về hình dáng, kích thước, tính chất của chúng và thấy được mối liên hệ, tác động qua lại giữa chúng.
Đồng thời, qua phân tích cũng nhằm mục đích nhận thức được sự vận động và xu hướng phát triển mang tính quy luật của các hiện tượng và sự vật. Trong quá trình nghiên cứu nhận thức, bên cạnh phương pháp phân tích, con người còn sử dụng các phương pháp khác trong đó có phương pháp tổng hợp (Synthetise). Tổng hợp được hiểu là sự tổng kết lại những yếu tố cơ bản, nêu lên bản chất của đối tượng nghiên cứu có mối liên hệ 9 chặt chẽ với nhau. Phân tích và tổng hợp là hai phương pháp quan trọng được sử dụng trong phân tích kinh tế.
Với khái niệm trên, phân tích là một phương pháp nghiên cứu được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khoa học tự nhiên cũng như khoa học xã hội. Trong lĩnh vực kinh tế người ta sử dụng khái niệm phân tích kinh tế hoặc phân tích hoạt động kinh tế, phân tích hoạt động kinh doanh. Phân tích kinh tế doanh nghiệp là một môn khoa học xã hội bao gồm một hệ thống kiến thức khoa học được sử dụng để nghiên cứu, nhận thức các hiện tượng hoặc quá trình kinh tế phát sinh trong quá trình tái sản xuất của xã hội. Phân tích kinh tế là một khái niệm chung, tùy theo phạm vi của đối tượng phân tích mà phân chia thành phân tích kinh tế vi mô và phân tích kinh tế vĩ mô.
Phân tích kinh tế vĩ mô có phạm vi nghiên cứu trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Phân tích kinh tế vi mô hay phân tích kinh tế doanh nghiệp có phạm vi nghiên cứu là các hiện tượng và quá trình kinh tế phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp hoặc một tổ chức kinh tế. Phân tích kinh tế doanh nghiệp là quá trình nghiên cứu để đánh giá toàn bộ diễn biến và kết quả của quá trình sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp, qua đó làm rõ chất lượng của hoạt động sản xuất kinh doanh, các nhân tố ảnh hưởng và các nguồn tiềm năng có thể khai thác từ đó có những biện pháp, phương án kinh doanh thích hợp nhằm không ngừng nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Phân tích kinh tế doanh nghiệp có đối tượng nghiên cứu là các hiện tượng, quá trình và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp.
Đối với doanh nghiệp thương mại: các hiện tượng kinh tế phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thương mại. Từ khâu mua hàng, bảo quản dự trữ cho đến khâu bán ra. 10 Đối với doanh nghiệp sản xuất: toàn bộ các hiện tượng kinh tế phát sinh có liên quan đến quá trình sản xuất và bán ra những sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất. Đối với doanh nghiệp dịch vụ: quá trình và kết quả hoạt động kinh doanh dịch vụ mà doanh nghiệp thực hiện như: dịch vụ lưu trú, dịch vụ, ăn uống, tham quan du lịch, dịch vụ văn hoá thẩm mỹ v.
Các hiện tượng kinh tế phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, về bản chất là các mối quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp với các doanh nghiệp và với các tổ chức kinh tế khác; giữa doanh nghiệp với người tiêu dùng thông qua mối quan hệ mua bán và trao đổi hàng hóa; quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp với các cơ quan tài chính; ngân hàng trong việc cấp phát vốn hoặc vay tín dụng; quan hệ giữa doanh nghiệp với các cổ đông, với các bên liên doanh góp vốn, quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp với các cơ quan Nhà nước; quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp với các tập thể và cá nhân người lao động. Các mối quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, một mặt chịu sự tác động của các quy luật kinh tế khách quan, nhưng mặt khác cũng chịu sự tác động của nhân tố chủ quan, phụ thuộc vào trình độ và khả năng nhận thức của các nhà quản lý doanh nghiệp. Những mối quan hệ này diễn ra một cách thường xuyên, liên tục, xen kẽ lẫn nhau và tác động lẫn nhau. Đó là những mối quan hệ kinh tế mang tính nhân quả.
Như vậy, thực chất đối tượng phân tích kinh tế doanh nghiệp là thông qua các hiện tượng kinh tế để phân tích các mối quan hệ kinh tế, thấy được sự liên hệ, tác động lẫn nhau từ đó tìm ra và khai thác những mối quan hệ kinh tế có lợi cho doanh nghiệp, đồng thời tìm ra và có những biện pháp loại trừ những mối quan hệ kinh tế ảnh hưởng không tốt đến quá trình và kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Ngoài ra, để nhận thức đầy đủ về nội dung, bản chất của các hiện tượng và quá trình kinh tế việc phân tích các quá trình hoạt động kinh tế cần phải kết hợp nghiên cứu, phân tích về mặt công nghệ và kỹ thuật 11 trong sản xuất kinh doanh có liên quan đến các hoạt động kinh tế. Ví dụ khi phân tích doanh thu bán hàng trong doanh nghiệp thương mại ta cần phải nghiên cứu các yếu tố về kỹ thuật và công nghệ có liên quan đến nghiệp vụ bán hàng như: các chính sách, biện pháp quảng cáo, tiếp thị, việc tổ chức mạng lưới bán hàng, địa điểm bán hàng, cách trình bày hàng hóa; phương thức bán hàng v. Vai trò của phân tích kinh tế trong quản lý kinh tế doanh nghiệp 1.
Phân tích kinh tế là công cụ để phát hiện những khả năng tiềm tàng trong kinh doanh, là cơ sở để đề ra các giải pháp quản lý và cải tiến cơ chế quản lý có căn cứ khoa học. Mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đều chứa đựng những tiềm năng chưa được phát hiện, chỉ qua phân tích kinh tế mới tìm ra và khai thác để nâng cao hiệu quả kinh doanh, qua phân tích có thể thấy được nguyên nhân, nguồn gốc của những vấn đề phát sinh, thấy được những điểm mạnh điểm yếu của doanh nghiệp để từ đó có những cơ sở khoa học để đưa ra các quyết định trong kinh doanh và trong quản lý và từ đó cải tiến cơ chế quản lý của doanh nghiệp. Phân tích kinh tế là công cụ quan trọng để thực hiện hạch toán kinh tế. Tổ chức phân tích kinh tế tốt là cơ sở khoa học để lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch.
Phân tích kinh tế cho phép kết hợp giữa việc thực hiện các nhiệm vụ đề ra cùng với việc sử dụng các đòn bẩy kinh tế để tác động lên quá trình sản xuất, đánh giá một cách có cơ sở kết quả công việc của các đơn vị 1. Phân tích kinh tế là biện pháp để phòng ngừa rủi ro. Ngoài việc phân tích các điều kiện bên trong doanh nghiệp như tình hình vật tư, tiền vốn, tình hình sản xuất, tình hình tiêu thụ, tình hình tài chính. thì phân tích kinh tế còn phân tích các điều kiện bên ngoài 12 như thị trường, khách hàng, đối thủ cạnh tranh.
từ đó dự đoán những rủi ro có thể xảy ra và có kế hoạch để phòng ngừa nhằm hạn chế tối đa những thiệt hại. Ngoài ra, tài liệu phân tích kinh tế không những cần cho chính những nhà quản trị ở bên trong doanh nghiệp mà cũng rất cần cho các đối tượng ở bên ngoài khi họ có mối quan hệ lợi ích đối với doanh nghiệp bởi vì thông qua tài liệu phân tích kinh tế doanh nghiệp họ mới có những cơ sở để đưa ra những quyết định đúng đắn trong việc hợp tác, đầu tư, cho vay v. đối với doanh nghiệp. Vai trò của phân tích kinh tế trong việc đưa ra những quyết định quản lý được thể hiện qua sơ đồ.
THU THẬP PHÂN QUYẾT THÔNG TÍCH ĐỊNH TIN THÔNG TRONG TIN QUẢN LÝ Từ sơ đồ trên ta thấy rằng các quyết định của nhà quản lý, các đối tượng có liên quan có phát huy hiệu lực và mang lại hiệu quả hay không, phụ thuộc vào phân tích kinh tế doanh nghiệp. Nhiệm vụ của phân tích kinh tế trong quản lý kinh tế doanh nghiệp 1. Kiểm tra, đánh giá một cách chính xác, toàn diện và khách quan tình hình thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch sản xuất kinh doanh bao gồm cả các chỉ tiêu định mức kinh tế kỹ thuật. Để thực hiện các nhiệm vụ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đòi hỏi chủ doanh nghiệp và các nhà quản lý phải xây dựng các chỉ tiêu kế hoạch.
Các chỉ tiêu kế hoạch sản xuất kinh doanh cũng như các kế hoạch tài chính, kế hoạch lao động, tiền lương… là những mục tiêu cần đạt được trong kỳ kế hoạch. Nhưng đồng thời nó cũng là cơ sở để chỉ đạo mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ, đòi hỏi doanh 13 nghiệp phải áp dụng phương pháp phân tích để thấy được mức độ hoàn thành và xác định các nguyên nhân dẫn đến việc hoàn thành hay không hoàn thành các chỉ tiêu kế hoạch đề ra. Để có thể cung cấp thông tin một cách đúng đắn tình hình thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch đòi hỏi công tác phân tích phải tính toán các chỉ tiêu một cách chính xác. Bởi vì nếu tính toán không chính xác các chỉ tiêu phân tích thì việc nhận xét và đánh giá sẽ sai lệch.
Để đảm bảo tính chính xác trong phân tích kinh tế các chỉ tiêu kế hoạch và thực hiện phải phản ánh đúng nội dung kinh tế, thời điểm phát sinh và được theo dõi, ghi chép và tính toán theo cùng một phương pháp. Đồng thời phải kết hợp phân tích chỉ tiêu hiện vật lẫn chỉ tiêu giá trị, phải tính toán, bóc tách mức độ ảnh hưởng của các nhân tố khách quan.