Chương 1 Bản chất của hạch toán kế toán Chương 2 Đối tượng và phương pháp của hạch toán kế toán Chương 3 Hạch toán các quá trình kinh doanh chủ yếu Chương 4 Sổ kế toán và các hình thức sổ kế toán Chương 5 Bộ máy kế toán và mô hình tổ chức bộ máy kế toán Nội dung cuốn giáo trình này được trình bày theo kết cấu chương trình môn học của Nhà trường, được cập nhật những kiến thức thực tế phù hợp với thời điểm hiện tại. Mặc dù đã có cố gắng trong việc biên soạn song cuốn sách này không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Chúng tôi rất mong nhận được sự đóng góp của các đồng nghiệp trong và ngoài trường, của đông đảo sinh viên và các bạn đọc quan tâm góp ý để tái bản lần sau cuốn giáo trình được hoàn chỉnh hơn. Xin trân trọng cảm ơn! Lào Cai, ngày.
năm 2017 Chủ biên: Nguyễn Thị Diệu Linh 2 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: Nguyên lý kế toán (03 TC) Mã môn học: MH 09 Vị trí, tính chất của môn học - Vị trí: Là môn cơ sở ngành trong nội dung chương trình đào tạo của nghề Quản trị doanh nghiệp vừa và nhỏ, được bố trí giảng dạy sau môn Kinh tế vĩ mô. - Tính chất: Là môn học bắt buộc thuộc lĩnh vực khoa học và là một môn cơ sở ngành của nghề Quản trị doanh nghiệp vừa và nhỏ. - Ý nghĩa và vai trò của môn học: + Nguyên lý kế toán cung cấp những kiến thức nền tảng về Quản trị doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo cơ sở để học tập, nghiên cứu các môn học kế toán chuyên ngành. Nội dung cơ bản của Nguyên lý kế toán bao gồm việc trình bày và giải thích đối tượng của kế toán, các phương pháp kế toán được sử dụng để thu thập, xử lý, tổng hợp và cung cấp thông tin và một số nội dung kế toán cơ bản trong doanh nghiệp.
+ Cung cấp những kiến thức nền tảng cần thiết, những nguyên tắc và khái niệm cơ bản về kế toán trên phương diện là một khoa học và hiểu biết tổng quát về nghề nghiệp Quản trị doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay, tạo cơ sở cho người học tiếp tục nghiên cứu những nội dung sâu hơn về kế toán trong nghề Quản trị doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như tiến hành những nghiên cứu xa hơn về tài chính, kinh tế và quản lý. Mục tiêu môn học - Về kiến thức + Xác định đúng đối tượng của hạch toán kế toán, nguyên tắc kế toán, và nội dung của các phương pháp hạch toán kế toán. + Vận dụng các phương pháp hạch toán kế toán để thực hiện trình tự kế toán của các nghiệp vụ kinh tế phát sinh tại doanh nghiệp. + Nêu công tác tổ chức kế toán, hình thức kế toán áp dụng tại doanh nghiệp - Về kỹ năng: Lập chứng từ kế toán, luân chuyển chứng từ, định khoản các nghiệp vụ kinh tế chủ yếu phát sinh tại doanh nghiệp.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm + Tuân thủ nguyên tắc kế toán, áp dụng đúng chế độ trong việc lập và kiểm tra chứng từ và ghi sổ kế toán. + Nghiêm túc, chuẩn bị bài trước khi đến lớp, tích cực nghe giảng trên lớp. Có ý thức rèn luyện các kỹ năng trên; Làm đầy đủ các bài tập, bài kiểm tra. BẢN CHẤT CỦA HẠCH TOÁN KẾ TOÁN Giới thiệu: Kế toán trong các doanh nghiệp các tổ chức.
Mục tiêu: - Khái niệm, vai trò, chức năng và nhiệm vụ của hạch toán kế toán; - Đối tượng của hạch toán kế toán; - Phương pháp hạch toán kế toán. - Xác định được đối tượng của hạch toán kế toán; - Nghiêm túc, chuẩn bị bài trước khi đến lớp, tích cực nghe giảng trên lớp. Có ý thức rèn luyện các kỹ năng trên; - Tự tin khi làm việc độc lập hoặc theo nhóm. - Tuân thủ nguyên tắc kế toán, chế độ kế toán hành tài chính.
Nội dung chính: 1. Lịch sử ra đời và phát triển của hạch toán kế toán 1. Sự ra đời của hạch toán kế toán Lịch sử phát triển của xã hội loài người đã khẳng định: Sản xuất ra của cải vật chất là nhu cầu tất yếu khách quan của xã hội loài người. Ngay từ thời cổ xưa, con người của xã hội nguyên thủy đã nhận thức được rằng muốn duy trì sự sống và phát triển thì phải lao động sản xuất.
Quá trình hoạt động sản xuất đó được diễn ra liên tục, lặp đi lặp lại không ngừng và hình thành nên quá trình tái sản xuất xã hội. Khi thực hiện quá trình tái sản xuất xã hội, con người luôn có ý thức xem xét hao phí lao động đã bỏ ra là bao nhiêu và kết quả đó sẽ được phân phối như thế nào. Tất cả những mối quan tâm đó của con người đối với quá trình tái sản xuất đã đặt ra nhu cầu tất yếu phải theo dõi, quan sát, lượng hóa, ghi chép và lưu trữ dữ liệu về các hoạt động kinh tế trong quá trình tái sản xuất tức là phải thực hiện chức năng quản lý quá trình tái sản xuất. Để quản lý được các hoạt động kinh tế trong quá trình tái sản xuất, cần phải có thông tin hữu ích được thu thập, xử lý và kiểm tra thông qua quá trình thực hiện việc quan sát, đo lường, tính toán và ghi chép các hoạt động đó.
Trong đó: Quan sát các hiện tượng và quá trình kinh tế là hoạt động đầu tiên của quá trình quản lý nhằm định hướng, phản ánh và giám đốc quá trình tái sản xuất. Đo lường là việc biểu hiện các hao phí trong quá trình sản xuất của cải vật chất đã sản xuất ra bằng thước đo thích hợp. Tính toán là việc sử dụng các phương pháp tính toán, tổng hợp, phân tích để tính toán những chỉ tiêu kinh tế cần thiết. Qua đó có thể đánh giá được mức độ thực hiện và hiệu quả của hoạt động kinh tế.
4 Ghi chép là quá trình thu nhận, xử lý và ghi lại tình hình và kết quả các hoạt động kinh tế đã thực hiện theo trình tự và phương pháp nhất định. Từ đó mà thực hiện chức năng thông tin và kiểm tra các quá trình kinh tế trong từng thời gian, từng địa điểm phát sinh cũng như trong suốt một thời kỳ nào đó. Do đó, hạch toán là hệ thống quan sát, đo lường, tính toán và ghi chép các hoạt động kinh tế của con người, nhằm thực hiện chức năng thông tin và kiểm tra các hoạt động kinh tế trong quá trình tái sản xuất xã hội. Sự cần thiết phải giám đốc và quản lý quá trình hoạt động kinh tế không phải chỉ là nhu cầu mới được phát sinh gần đây mà thực ra đã phát sinh từ rất sớm trong lịch sử nhân loại và tồn tại trong các hình thái kinh tế xã hội khác nhau.
Xã hội loài người càng phát triển, con người càng quan tâm đến hoạt động sản xuất tức là càng quan tâm đến thời gian lao động bỏ ra và kết quả sản xuất đạt được. Như vậy, hạch toán là nhu cầu tất yếu khách quan của mọi hình thái kinh tế xã hội và là công cụ quan trọng để quản lý kinh tế. Có thể nói hạch toán được hình thành và phát triển cùng với sự ra đời và phát triển của sản xuất xã hội. Thước đo và các loại hạch toán a.
Thước đo dùng trong hạch toán * Thước đo hiện vật Là thước đo sử dụng đơn vị đo lường vật lý tùy thuộc vào tính tự nhiên của đối tượng được tính toán như: trọng lượng (kg, tạ, tấn,.); diện tích (ha, m 2,. Thước đo hiện vật cho phép hạch toán có thể đo lường chính xác từng đối tượng riêng biệt, nhưng không thể sử dụng nó để xử lý thông tin ban đầu thành thông tin tổng hợp của nhiều hiện tượng. * Thước đo thời gian lao động Là thước đo sử dụng để xác định số lượng thời gian lao động hao phí trong một quá trình kinh doanh, một công việc nào đó. Thước đo thời gian lao động thường chỉ được sử dụng để đo lường hao phí lao động sống, tính toán các chỉ tiêu về năng suất lao động trong các doanh nghiệp, các tổ chức; Thước đo thời gian lao động giúp xác định được năng suất của công nhân, làm căn cứ tính lương phải trả cho công nhân; thường được sử dụng với thước đo hiện vật để giám sát số lượng sản phẩm công nhân sản xuất ra.
Đơn vị thước đo lao động: ngày công, giờ công. * Thước đo giá trị (thước đo tiền tệ) Là thước đo sử dụng tiền làm đơn vị tính thống nhất để phản ánh các chỉ tiêu kinh tế, các loại vật tư, tài sản của đơn vị. Thước đo tiền tệ có ưu điểm là giúp cho hạch toán có thể tổng hợp được các thông tin ban đầu về các đối tượng riêng biệt đồng thời cho phép tính được các chỉ tiêu tổng hợp về các loại vật tư, tài sản khác nhau. Đơn vị thước đo tiền tệ: đồng Việt nam (Ký hiệu quốc gia “đ”, ký hiệu quốc tế “VND”); các loại ngoại tệ.
5 Như vậy, mỗi thước đo đều có ưu, nhược điểm riêng. Để có được thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời phải kết hợp cả 3 loại thước đo, sẽ phản ánh và giám đốc toàn diện các chỉ tiêu về sản lượng, chất lượng trong hoạt động kinh doanh của đơn vị. Các loại hạch toán Xã hội ngày càng phát triển, quá trình tái sản xuất càng phức tạp. Để quản lý một cách có hiệu quả và đánh giá toàn diện hoạt động kinh tế trong quá trình tái sản xuất xã hội cần phải có đầy đủ, kịp thời và chính xác các thông tin về các mặt hoạt động khác nhau của quá trình tái sản xuất đó.
Do vậy, hệ thống hạch toán đã không ngừng hoàn thiện và phát triển về nội dung, phương pháp cũng như các hình thức tổ chức, và được phân thành 3 loại hạch toán như sau: * Hạch toán nghiệp vụ Hạch toán nghiệp vụ (còn gọi là Hạch toán nghiệp vụ kỹ thuật) là sự quan sát, phản ánh, giám đốc trực tiếp từng nghiệp vụ kinh tế kỹ thuật cụ thể, để chỉ đạo thường xuyên và kịp thời tình hình thực hiện các nghiệp vụ và quá trình kinh tế đó. Hạch toán nghiệp vụ thu thập và cung cấp thông tin, số liệu về tình hình thực hiện từng nghiệp vụ kinh tế (mua, bán,…); từng quá trình kinh tế kỹ thuật như số lượng sản phẩm sản xuất được tại từng phân xưởng trong từng ca sản xuất.