Mỹ thuật cơ bản

Giáo trình Mỹ thuật cơ bản nghề May thời trang Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội năm 2023

• Tác giả: Nguyễn Đình Văn
• Trường học: Trường Trung cấp Nghề Tổng hợp Hà Nội
• Chuyên ngành: May thời trang
• Đề tài: Mỹ thuật cơ bản
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình Mỹ thuật cơ bản nghề May thời trang

Giáo trình Mỹ thuật cơ bản nghề May thời trang thuộc bản quyền Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội. Tài liệu được biên soạn phục vụ công tác đào tạo hệ trung cấp. Thời lượng chương trình kéo dài 75 giờ học. Cấu trúc môn học chia thành năm chương rõ ràng. Chương một cung cấp nguyên tắc bố cục tạo hình. Chương hai hướng dẫn chép và cách điệu hoa lá thiên nhiên. Chương ba nghiên cứu phát triển hoa văn bằng đường nét. Chương bốn trang bị kiến thức màu sắc cơ bản. Chương năm tập trung trang trí các hình khối cơ sở. Nghề may đòi hỏi kỹ thuật vững và tư duy thẩm mỹ sắc bén. Sản phẩm thời trang chất lượng cao luôn mang giá trị nghệ thuật đặc sắc. Năng lực cảm thụ thẩm mỹ quyết định trực tiếp giá trị thương mại sản phẩm may mặc. Môn học đóng vai trò nền tảng cho toàn bộ khóa đào tạo. Nội dung bài giảng kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết tạo hình và thực hành mỹ thuật ứng dụng. Học sinh rèn luyện tư duy thị giác qua từng bài vẽ cụ thể.

1.1. Mục tiêu đào tạo mỹ thuật trong ngành may

Môn học nhằm nâng cao trình độ thẩm mỹ cho học sinh theo học ngành may. Người học tiếp cận nguyên lý thị giác căn bản từ sớm. Kỹ năng vẽ hình mảng, khối và xử lý đường nét được rèn giũa có hệ thống. Kiến thức bố cục tạo nền tảng vững chắc khi dựng phom dáng trang phục. Khả năng cảm thụ màu sắc giúp phối hợp chất liệu vải chuẩn xác. Môn học thúc đẩy năng lực tự nghiên cứu tài liệu chuyên ngành. Học sinh phát huy óc sáng tạo độc lập trong quá trình thiết kế mẫu. Năng lực nghệ thuật kết hợp song hành cùng kỹ thuật may lắp ráp. Quá trình học tập tạo lập phong cách làm việc chuyên nghiệp, đáp ứng tốt yêu cầu thực tế sản xuất tại doanh nghiệp dệt may.

1.2. Phân bổ thời lượng và cấu trúc 5 chương

Chương trình đào tạo phân bổ chặt chẽ trong tổng quỹ 75 giờ học. Thời lượng chia đều cho cả phần lý thuyết và bài tập thực hành. Chương 1 giảng dạy các nguyên tắc bố cục cân đối và bất đối xứng. Chương 2 đi sâu vào kỹ thuật chép mẫu và cách điệu hoa lá tự nhiên. Chương 3 mở rộng cách phát triển hoa văn từ hệ thống đường nét kỷ hà. Chương 4 trang bị kiến thức bánh xe màu sắc và cặp màu bổ túc. Chương 5 thực hành trang trí hình vuông, hình tròn và đường diềm. Từng bài học đều đi kèm bài tập thực tế tại xưởng vẽ. Học sinh củng cố kỹ năng thông qua thao tác thực tế liên tục. Cấu trúc chương trình bảo đảm tính sư phạm chặt chẽ.

II. Phân tích nền tảng mỹ thuật cơ bản nghề May thời trang

Học sinh nghề may thường gặp rào cản lớn về nhận thức thẩm mỹ thị giác. Đa phần người học ban đầu chỉ chú trọng thao tác cắt may cơ khí. Thói quen này làm giảm năng lực sáng tạo mẫu mã trang phục. Sản phẩm làm ra dễ bị đơn điệu, thiếu điểm nhấn mỹ thuật. Việc thiếu hiểu biết cấu trúc giải phẫu hoa lá dẫn đến hình vẽ cách điệu gượng gạo. Người thiết kế không nắm rõ các bộ phận thực vật tự nhiên. Đài hoa, cánh hoa, nhụy hoa không được tái hiện chính xác. Hoa văn trang trí trên thân áo trở nên rời rạc, thiếu tỷ lệ cân đối. Ngoài ra, việc lạm dụng màu sắc tự do gây nhiễu loạn thị giác người nhìn. Các mảng màu đối chọi nhau không theo quy luật bánh xe màu chuẩn mực. Điều đó làm giảm giá trị trang phục thương mại cao cấp. Giáo trình trực tiếp phân tích các sai lệch thị giác này nhằm khắc phục triệt để. Môn học xây dựng tư duy phản biện nghệ thuật rõ ràng qua từng đồ án.

2.1. Phân loại cấu trúc tự nhiên của hoa lá

Hoa tự nhiên mang cấu trúc giải phẫu sinh học đa dạng và chặt chẽ. Các bộ phận chính gồm cuống hoa, đế hoa, đài hoa và tràng hoa. Tràng hoa tạo điểm nhấn nhờ màu sắc phong phú bao bọc bộ phận sinh sản. Bộ nhị mang hạt phấn đực và nhụy hoa chứa bầu noãn cái. Về hình thái, thực vật chia thành hoa cánh đơn và hoa cánh kép. Hoa cánh đơn gồm hoa đào, hoa đồng tiền đơn hoặc hoa bìm bìm. Hoa cánh kép gồm hoa sen, hoa hồng, cúc và thược dược nhiều lớp cánh. Phân loại cấu trúc hình dáng giúp người thiết kế nắm vững đặc điểm giải phẫu. Việc hiểu rõ bản chất hình học tự nhiên giúp quy trình cách điệu trên vải chính xác hơn.

2.2. Lỗi phối màu phổ biến trong thiết kế may

Lỗi phối màu sai nguyên lý làm giảm giá trị trang phục may mặc nhanh chóng. Người học thường đặt các màu thuần sắc cạnh nhau mà thiếu chuyển sắc trung gian. Sự thiếu hiểu biết về độ đậm nhạt khiến bố cục vải trở nên nhức mắt. Các cặp màu tương phản cao bị lạm dụng không đúng tỷ lệ diện tích. Bề mặt sản phẩm trở nên lộn xộn, gây mất cân bằng thị giác. Việc bỏ qua các quy luật ánh sáng quang phổ làm suy giảm hiệu ứng thẩm mỹ. Ánh sáng chiếu vào trang phục tạo nên sắc độ biến đổi liên tục. Người học chưa nắm vững cách xử lý bóng đổ và độ no màu của chất liệu. Giáo trình giúp nhận diện sai sót, định hình tư duy thẩm mỹ màu sắc chuẩn mực.

III. Phương pháp giảng dạy mỹ thuật cơ bản nghề May thời trang

Giáo trình xây dựng phương pháp giảng dạy từ cơ bản đến chuyên sâu rất khoa học. Quy trình học tập kết hợp chặt chẽ giữa quan sát mẫu thực và phân tích lý thuyết. Học sinh tiếp cận vòng tròn màu sắc căn bản của Newton từ thế kỷ mười bảy. Ba màu gốc đỏ, vàng, lam làm gốc rễ cho toàn bộ hệ thống phối màu. Kỹ thuật pha chế màu bậc hai và màu bậc ba được luyện tập liên tục. Học sinh nắm vững nguyên lý ba cặp màu bổ túc trực diện kinh điển: đỏ đối lục, vàng đối tím, lam đối cam. Khi đặt cạnh nhau, các cặp màu này tôn vinh lẫn nhau rất rõ nét. Đồng thời, kỹ thuật chép mẫu thực vật được chuẩn hóa thành từng bước vẽ tạo hình. Học sinh giản lược chi tiết rườm rà, giữ lại đường nét tạo hình chủ đạo. Tiếp theo, các mảng hoa lá được cách điệu thành hoa văn hình học độc đáo. Tư duy tạo hình chuyển dần từ sao chép tự nhiên sang sáng tạo nghệ thuật ứng dụng. Phương pháp này rèn luyện đôi tay khéo léo và tư duy thẩm mỹ tinh tế cho thợ may tương lai.

3.1. Phương pháp khai thác bánh xe màu sắc

Bánh xe màu sắc là công cụ then chốt trong định hướng thị giác mỹ thuật. Ba màu bậc một gồm đỏ, vàng và lam không thể tự pha chế. Khi phối trộn hai màu gốc cạnh nhau sinh ra màu bậc hai. Màu vàng hòa lam tạo xanh lá cây. Màu vàng pha đỏ tạo da cam. Màu đỏ trộn lam sinh sắc tím. Ba cặp màu bổ túc trực diện tạo hiệu ứng tương phản mạnh mẽ khi đặt cạnh nhau. Màu tím tôn vinh sắc vàng rực rỡ. Màu xanh lục làm sắc đỏ bừng sáng. Màu cam tôn sắc lam thêm sâu thẳm. Hiểu rõ quy luật này giúp kỹ thuật phối màu trang phục luôn đạt độ hài hòa tối đa.

3.2. Kỹ thuật chép hình và cách điệu hoa lá

Kỹ thuật cách điệu hoa lá bắt đầu bằng phương pháp chép thực tế từ mẫu vật tự nhiên. Người vẽ quan sát kỹ lưỡng cấu trúc cuống, đài, cánh hoa và gân lá. Thao tác tiếp theo là quy nạp các đường nét tự nhiên vào mảng hình học cơ bản. Chi tiết rườm rà được lược bỏ để làm nổi bật nét tạo hình đặc trưng nhất. Đường viền được nhấn nhá bằng nét thanh, nét đậm nhịp nhàng. Học sinh chuyển đổi hình ảnh thực tế thành hệ thống hoa văn trang trí phẳng. Mẫu cách điệu được ứng dụng in, thêu hoặc dập nổi trên các vị trí then chốt của thân áo. Kỹ thuật này giúp chuyển tải vẻ đẹp thiên nhiên vào sản phẩm thời trang một cách tinh tế và giàu biểu cảm.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mỹ thuật cơ bản nghề May thời trang

Mỹ thuật cơ bản là chìa khóa then chốt nâng tầm giá trị cho ngành may thời trang hiện đại. Người thợ may có kiến thức mỹ thuật sẽ làm chủ toàn diện quy trình thiết kế và sản xuất. Từng đường cắt may, nếp gấp vải và đường diềm trang trí đều thể hiện tư duy thẩm mỹ vững chắc. Kiến thức về bố cục giúp phân chia tỷ lệ trang phục cân đối với vóc dáng người mặc. Sự am hiểu vòng màu sắc hỗ trợ tối ưu việc chọn chất liệu vải và phụ liệu may mặc. Giáo trình tại Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội trang bị năng lực tự rèn luyện suốt đời cho học sinh. Người học tự tin cập nhật xu hướng thời trang quốc tế và biến đổi linh hoạt theo thị trường. Sản phẩm làm ra vừa đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật may công nghiệp, vừa đạt tính nghệ thuật tinh tế. Năng lực sáng tạo mẫu mới giúp lao động may gia tăng giá trị cạnh tranh trên thị trường việc làm. Môn học khẳng định tầm quan trọng đặc biệt trong đào tạo nghề may chất lượng cao.

4.1. Ứng dụng nguyên lý bố cục vào thiết kế mẫu

Nguyên tắc bố cục đóng vai trò định hình khung dáng và tỷ lệ trên từng mẫu may. Học sinh ứng dụng quy luật đối xứng để thiết kế trang phục công sở thanh lịch. Bố cục bất đối xứng tạo điểm nhấn độc đáo cho trang phục dạ hội và thời trang dạo phố. Vị trí đặt họa tiết thêu hay đường can chắp được tính toán tỷ lệ chính xác. Mảng hình trang trí tôn vinh các đường cong cơ thể người mặc. Bố cục đường nét dẫn dắt ánh nhìn, che khuyết điểm hình thể khéo léo. Người thiết kế chủ động điều chỉnh vị trí túi, cổ áo và nẹp áo hài hòa. Nhờ vậy, bộ sưu tập trang phục luôn giữ được sự thống nhất và cân đối thị giác.

4.2. Cơ hội nghề nghiệp cho học viên vững mỹ thuật

Học viên may thời trang có nền tảng mỹ thuật vững chắc sở hữu lợi thế tuyển dụng vượt trội. Các doanh nghiệp may mặc luôn ưu tiên nhân sự có khả năng phác thảo mẫu trực quan. Thợ may không chỉ dừng lại ở vị trí may công đoạn dây chuyền đơn thuần. Người học có thể đảm nhiệm vị trí kỹ thuật rập, thiết kế mẫu hoặc kiểm duyệt chất lượng thẩm mỹ. Khả năng phối màu chuẩn xác giúp làm việc hiệu quả với các nhà thiết kế chuyên nghiệp. Người lao động cũng dễ dàng mở tiệm may đo thời trang cá nhân mang phong cách riêng. Kiến thức thẩm mỹ toàn diện mở ra lộ trình thăng tiến rõ ràng trong ngành công nghiệp thời trang hiện đại.

Nội dung chính

Giáo trình Mỹ thuật cơ bản (MH 07) – Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình môn học: Mỹ thuật cơ bản (mã số: MH 07) do Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội tổ chức biên soạn và ban hành năm 2023, dưới sự chủ biên của tác giả Nguyễn Đình Văn. Đây là tài liệu đào tạo lưu hành nội bộ, được xây dựng với thời lượng chuẩn 75 giờ giảng dạy. Trong khung chương trình đào tạo nghề May thời trang và nhóm ngành thủ công mỹ nghệ, Mỹ thuật cơ bản giữ vị trí là môn học kỹ thuật cơ sở đầu tiên, đóng vai trò nền tảng tạo hình trước khi người học tiếp cận các mô-đun chuyên môn kỹ thuật may và phát triển sản phẩm thời trang.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ trên ba phương diện chuẩn đầu ra:

• Kiến thức: Trang bị hệ thống lý thuyết về các dạng bố cục, nguyên lý hoa văn phát triển bằng đường nét, vật lý quang học và lý thuyết màu sắc cơ bản, các nguyên tắc trang trí hình cơ bản, cùng quy trình kỹ thuật chép, đơn giản hóa và cách điệu hoa lá, động vật.
• Kỹ năng: Người học thực hiện được các bản vẽ bố cục hàng lối, cân đối và tự do; vẽ trang trí hoa văn bằng hệ thống đường nét; hoàn thiện bài chép và cách điệu hoa lá theo tỷ lệ; pha trộn và chép bảng màu cơ bản; thể hiện bài vẽ trang trí trên các diện tích hình cơ bản bảo đảm chuẩn xác về mặt kỹ thuật và thẩm mỹ thị giác.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành phương pháp quan sát bao quát sự vật, tác phong làm việc tỉ mỉ, kiên trì, ý thức bảo quản công cụ, vật liệu chuyên dụng ngăn nắp.

Cấu trúc giáo trình gồm 5 chương, được tổ chức theo tiến trình tuyến tính từ nguyên lý tổ chức không gian thị giác hai chiều, phương pháp nghiên cứu hình thái tự nhiên, đến bản chất của đường nét, vật lý màu sắc và tổng hợp vào các đồ án trang trí cơ bản. Điểm đặc thù của tài liệu là định hướng thẩm mỹ ứng dụng phục vụ trực tiếp cho nghề May thời trang: thẩm mỹ thị giác được xác định là nhân tố quy định giá trị gia tăng của sản phẩm may mặc, lấy việc trang bị kỹ năng tạo hình mảng, khối, nét và màu làm tiền đề cho năng lực phát triển mẫu mã sau này.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình triển khai toàn diện qua 5 chương chuyên môn:

• Chương 1: Các nguyên tắc bố cục (Mã chương: MH 07 - 01): Định nghĩa bố cục là sự sắp xếp mảng hình, đường nét, màu sắc và độ tương phản sáng - tối trong một khuôn khổ mặt phẳng để làm nổi bật nội dung. Chương phân tích 6 yếu tố thị giác chi phối bố cục: Điểm nhìn (vùng thu hút thị giác); Chính – phụ (phân bổ trọng tâm; quy tắc hình vuông/tròn tập trung ở tâm, hình chữ nhật đứng chú ý nửa trên, diện tích bên phải thu hút thị giác hơn, giới hạn ổn định từ 3 đến tối đa 4 mảng chính); Quan hệ (tránh hiện tượng dấp dính hình hoặc cắt sát mép khung gây ức chế thị giác); Cân bằng (cơ chế đòn bẩy thị giác giữa mảng đậm/lớn với mảng nhỏ/sáng qua trục đứng); Sức căng (tương tác giữa từ trường của hình mảng với các góc và mép khung); Tương phản (sự đối lập mảng miếng, độ đậm nhạt). Đồng thời, chương hệ thống hóa 3 dạng bố cục căn bản (hàng lối - cấu trúc mở; cân đối - qua trục đối xứng, đăng đối giả hoặc xoay chiều; tự do - cấu trúc khép kín hoàn toàn) và 4 nguyên tắc trang trí: cân đối/đăng đối, nhắc lại/xoay chiều, xen kẽ và phá thế.
• Chương 2: Chép và cách điệu hoa lá (Mã chương: MH 07 - 02): Tiếp cận cái đẹp thiên nhiên nhiệt đới và vốn cổ dân tộc. Nội dung cung cấp kiến thức sinh học hình thái về lá cây (cuống lá, gân lá cấp 1, 2, 3, phiến lá với mặt bụng và mặt lưng, mật độ khoảng 30.000 lỗ khí/cm²) và cấu trúc hoa (cuống, đế, đài, tràng, bộ nhị và bộ nhụy). Phân loại hình thái hoa thành cánh đơn (đào, hoa bầu, bí, muống) và cánh kép (sen, hồng, thược dược, cúc); phân loại lá thành hình dài (lan, tre, huệ), hình bầu dục (bưởi, chanh, chè), hình tròn (sen, súng, rau má), hình tim (trầu không, lá lốt, khoai nước) và lá nhiều cánh (nho, gấc, sắn, cúc). Chương xác lập quy trình tạo hình 4 giai đoạn: Thực tế → Ghi chép → Đơn giản → Cách điệu, kết hợp phương pháp quy hình mẫu vào các khung hình kỷ hà.
• Chương 3: Hoa văn phát triển bằng đường nét (Mã chương: MH 07 - 03): Xác định nét cấu tạo từ chuỗi điểm liên tục hoặc giao tuyến giữa các mặt phẳng; mảng là diện tích khép kín tạo bởi nét. Chương phân tích tâm lý thị giác của đường nét: đường thẳng nằm ngang tạo cảm giác thăng bằng, yên tĩnh; đường thẳng đứng tạo cảm giác vươn cao, thanh thoát; đường xiên (góc nhỏ hơn 90°) gợi cảm giác động lực, căng thẳng; đường cong (chia thành đường cong tự nhiên và đường cong hình học) biểu đạt sự vận động mềm mại. Hướng dẫn phương pháp dựng hoa văn phát triển trên hệ lưới ô vuông và trục toạ độ.
• Chương 4: Màu sắc cơ bản (Mã chương: MH 07 - 04): Giải thích nguồn gốc màu sắc từ bản chất ánh sáng (bước sóng photon kích thích cơ quan thị giác, truyền tín hiệu lên trung tâm thị giác vỏ não). Trích dẫn thí nghiệm lịch sử giữa thế kỷ 17 của Isaac Newton khi phân giải ánh sáng qua lăng kính thành dải quang phổ 7 màu (Đỏ, Da cam, Vàng, Lục, Lam, Chàm, Tím). Thiết lập sơ đồ bánh xe màu (vòng màu cơ bản) với 3 màu gốc bậc 1 (Đỏ, Vàng, Lam); 3 màu bậc 2 do pha trộn từng cặp màu gốc (Lam + Vàng = Xanh lá cây; Vàng + Đỏ = Da cam; Đỏ + Lam = Tím); phân tích 3 cặp màu bổ túc trực diện (Vàng chanh – Tím; Đỏ – Xanh lục; Xanh lam – Da cam).
• Chương 5: Trang trí hình cơ bản (Mã chương: MH 07 - 05): Hệ thống hóa mục đích trang trí ứng dụng, phân tích đặc tính thị giác của các diện tích hình cơ bản (hình vuông, hình tròn, hình tam giác, hình chữ nhật) và phương pháp bố cục hoa văn khép kín.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình hình thành cho người học ba trụ cột lý thuyết vững chắc:

• Lý thuyết tổ chức thị giác (Visual Organization Principles): Quy luật tương tác thị giác thông qua các cặp phạm trù điểm nhìn, tỷ lệ phân bố chính - phụ, cân bằng đối xứng và cân bằng phi đối xứng, cùng nguyên lý phá thế nhằm hóa giải sự đơn điệu của hình học cứng nhắc.
• Phương pháp luận trừu tượng hóa hình thái (Geometric Abstraction Framework): Quy trình chuyển hóa mẫu vật hữu cơ tự nhiên thành họa tiết công nghiệp thông qua việc bóc tách tỷ lệ giải phẫu, quy về hình kỷ hà, lược bỏ khuyết tật tự nhiên (sâu mọt, rách mép) và gia tăng tính trang trí biểu trưng.
• Vật lý quang học và hệ thống màu sắc (Color Theory): Cơ chế phản xạ - hấp thụ ánh sáng của vật thể, hệ thống thuần sắc bậc 1, hòa sắc bậc 2 và quy luật tôn nhau của các cặp màu bổ túc trực diện.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu rèn luyện cho người học các khối năng lực thực hành chuyên biệt:

• Kỹ năng kỹ thuật thao tác: Kỹ thuật đo đạc, chia lưới toạ độ, kẻ đường trục mờ, sử dụng compa xác lập hình học, thao tác dao trổ cắt trích mảng hình, kỹ thuật dán băng keo chặn viền và pha trộn chất liệu bột màu với keo đường trên bề mặt giấy tô-ky.
• Kỹ năng phân tích tạo hình: Khả năng nhận diện cấu trúc xương gân lá cây, phân cấp cánh hoa, xác định hướng nhìn chính của vật thể; phân tích tỷ lệ đậm - nhạt - trung gian trong cấu trúc hình mảng đen trắng.
• Năng lực ứng dụng nghề: Chuyển dịch họa tiết tự nhiên và hoa văn đường nét vào việc tạo mẫu họa tiết trên diện tích vải, định hình bố cục trang trí cổ áo, gấu áo, hoặc thân áo trong quy trình thiết kế và sản xuất trang phục.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm tiếp cận năng lực kết hợp diễn tiến tuyến tính: chuyển từ việc trang bị nhận thức lý thuyết sang phân tích mẫu trực quan và tiến hành quy trình thực hành thao tác từng bước. Mô hình dạy học được chuẩn hóa thông qua 5 công đoạn thực nghiệm khép kín:

1. Xác lập kích thước khung hình và dựng đường trục toạ độ mờ.
2. Quy mẫu vật hoặc họa tiết vào hệ khung kỷ hà cơ sở.
3. Phân chia mảng lớn, mảng chi tiết và phân lập hệ thống chính – phụ.
4. Tẩy bỏ các đường phụ trợ (đường gióng, lưới chia ô).
5. Hoàn thiện bài vẽ theo các cấp độ sắc độ (đen, trắng, ghi) hoặc hòa sắc bột màu.

Hệ thống bài tập thực hành được thiết kế đồng bộ với từng nội dung lý thuyết:

• Bài thực hành bố cục tự do: Ứng dụng compa dựng các vòng tròn đa tỷ lệ, phân bổ mảng chính phụ, sử dụng bột màu đen, trắng và keo đường thể hiện sắc độ trên giấy tô-ky gắn bảng vẽ kích thước 45cm x 60cm.
• Bài thực hành chép và cách điệu hoa lá: Thực hiện trực tiếp trên các mẫu thực vật tự nhiên theo quy trình: chép sát thực tế, loại bỏ nét thừa, quy kỷ hà và vẽ cách điệu thành hoa văn dân tộc/công nghiệp.
• Bài thực hành phát triển đường nét: Chia ô lưới đồng dạng, thể hiện 4 dạng bài tập phát triển hoa văn từ nét thẳng, nét xiên, nét cong và phối hợp đa dạng đường nét.
• Bài thực hành vẽ vòng màu cơ bản: Pha trộn và thể hiện chuẩn xác 12 cung màu dựa trên 3 màu gốc.

Hình thức đánh giá học tập kết hợp hai hình thức:

• Đánh giá kiến thức: Kiểm tra viết các định luật hòa sắc, khái niệm nét - mảng, giải phẫu hoa lá và nguyên tắc bố cục.
• Đánh giá kỹ năng: Chấm điểm trực tiếp bài vẽ thực hành dựa trên các tiêu chí kỹ thuật: độ chuẩn xác kích thước, sự sạch sẽ của bề mặt giấy vẽ, đường nét rõ ràng, sự phân bổ nhịp điệu hài hòa và tính hoàn chỉnh của sắc độ.

Phương pháp tự học yêu cầu học sinh chủ động quan sát thiên nhiên nhiệt đới, thu thập mẫu lá mép nguyên/mép răng cưa, cánh hoa đơn/kép, nghiên cứu tài liệu hoa văn vốn cổ dân tộc và tự rèn luyện kỹ năng pha keo đường với bột màu để kiểm soát độ mịn của nét vẽ.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tích hợp khoa học tự nhiên vào mỹ thuật ứng dụng: Giáo trình liên kết trực tiếp kiến thức sinh học hình thái học thực vật (cấu trúc mô dậu, tỷ lệ 30.000 lỗ khí/cm², hệ gân cấp 1-2-3) và vật lý quang học (quang phổ ánh sáng trắng qua lăng kính của Newton, sóng photon) vào việc lý giải quy luật tạo hình và cảm nhận màu sắc, loại bỏ tính trừu tượng mơ hồ của mỹ thuật hàn lâm.
• Gắn kết chặt chẽ với quy trình sản xuất may mặc: Không đào tạo mỹ thuật hội họa thuần túy, mọi bài học từ bố cục hàng lối (cấu trúc hoa văn cuộn, hoa văn lặp trên vải), bố cục tự do (mảng họa tiết thân áo) đến đường nét chuyển động (đường cúp ngực, nếp gấp, đường diềm) đều quy chiếu về năng lực phát triển mẫu mã của nghề May thời trang.
• Quy chuẩn hóa danh mục vật liệu học đường: Định chuẩn chi tiết các trang thiết bị học tập chuyên nghiệp bao gồm giấy tô-ky, giấy can, bột màu pha keo đường, bút tỉa, dao trổ, com-pa, băng dính giấy và bảng vẽ kích cỡ chuẩn 45cm x 60cm.
• Khung chương trình có tính tùy biến mở: Lời giới thiệu giáo trình quy định rõ: căn cứ vào yêu cầu thực tế và những tiến bộ của khoa học công nghệ và nghệ thuật tạo mẫu, giảng viên có thể chủ động điều chỉnh thời lượng và tích hợp các kiến thức mới nhằm nâng cấp độ tương thích của giáo trình theo từng thời kỳ.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên/Học sinh đào tạo: Tài liệu được biên soạn phục vụ học sinh hệ Trung cấp nghề chuyên ngành May thời trang (ngay từ học kỳ đầu tiên) và người học các chuyên ngành thủ công mỹ nghệ, tạo mẫu sản phẩm dân dụng.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học không bắt buộc phải có năng khiếu vẽ chuyên sâu từ trước; chỉ yêu cầu nắm vững kỹ năng hình học cơ bản, khả năng sử dụng các dụng cụ đo đạc kỹ thuật (thước kẻ, compa), tính kiên trì, cẩn thận và thói quen quan sát thế giới tự nhiên.
• Giảng viên chuyên ngành: Giáo trình đóng vai trò là đề cương bài giảng và căn cứ pháp lý để tổ chức phân bổ 75 giờ giảng dạy, xây dựng ngân hàng đề thi viết, hướng dẫn thực hành xưởng và thiết lập barem chấm điểm đồ án kết thúc mô-đun MH 07.
• Tài liệu tham khảo mở rộng: Thích hợp cho thợ may lành nghề, nhà thiết kế thời trang tự do, kỹ thuật viên rập xưởng may cần chuẩn hóa tư duy thị giác về tỷ lệ chính - phụ, quy tắc tương phản đường nét và kỹ thuật phối màu trang phục.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được biên soạn cho đối tượng nào?

Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho học sinh hệ trung cấp nghề May thời trang và người học nghề thủ công mỹ nghệ của Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội, phục vụ mô-đun kỹ thuật cơ sở đầu tiên MH 07.

2. Người học có cần kiến thức hội họa trước khi tiếp cận giáo trình không?

Không. Giáo trình tiếp cận mỹ thuật dưới góc độ kỹ thuật và phương pháp luận tạo hình. Toàn bộ các bước từ dựng khung, chia lưới ô toạ độ, quy mẫu tự nhiên vào hình kỷ hà đến pha trộn bảng màu đều được hướng dẫn cụ thể từng bước, không phụ thuộc vào năng khiếu cá nhân.

3. Giáo trình này khác gì so với giáo trình mỹ thuật cơ bản của các trường đại học mỹ thuật?

Khác với mỹ thuật hàn lâm tập trung vào vẽ hình họa giải phẫu người hoặc vẽ tranh giá vẽ, giáo trình này tập trung vào mỹ thuật trang trí ứng dụng. Nội dung bám sát các yếu tố trực tiếp cấu thành thiết kế thời trang: quy luật lặp lại hàng lối trên vải, cấu trúc nhịp điệu của đường thẳng/xiên/cong và kỹ năng chép - cách điệu hoa lá thành hoa văn trang trí sản phẩm may.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học cần kết hợp việc nắm vững các định nghĩa lý thuyết (như 6 yếu tố bố cục, 3 cặp màu bổ túc) với việc rèn luyện thực hành theo đúng trình tự kỹ thuật 5 bước. Cần chủ động quan sát cấu trúc tự nhiên của hoa lá ngoài thực tế và rèn luyện kỹ năng pha bột màu đạt độ phẳng, sạch trên giấy tô-ky.

5. Giáo trình có tích hợp tài liệu bổ trợ nào không?

Giáo trình cung cấp hệ thống 47 hình vẽ và sơ đồ minh họa kỹ thuật (từ H1 đến H47) bao gồm hình mẫu điểm nhìn, các dạng bố cục, cấu trúc giải phẫu sinh học hoa lá, mẫu phát triển đường nét và bánh xe màu lăng kính Newton, đồng thời định hướng học sinh khai thác kho tàng họa tiết trang trí trong vốn cổ dân tộc.

---

Kết luận

Giáo trình môn học: Mỹ thuật cơ bản (MH 07) do Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội phát hành là tài liệu học thuật cơ sở định hình nền tảng thẩm mỹ tạo hình cho nghề May thời trang qua dung lượng đào tạo 75 giờ. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở tính hệ thống hóa chặt chẽ giữa nguyên lý bố cục thị giác, phương pháp chuyển hóa hình thái sinh học tự nhiên, bản chất vật lý quang học của màu sắc và quy trình thao tác kỹ thuật đo đạc chuẩn mực.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học là tuần tự làm chủ tư duy tổ chức không gian hai chiều (Chương 1), khai thác vốn tự nhiên qua phương pháp kỷ hà hóa (Chương 2), điều khiển nhịp điệu đường nét (Chương 3), ứng dụng tương phản bánh xe màu (Chương 4) để thực thi hoàn chỉnh các đồ án trang trí hình cơ bản (Chương 5). Đây là căn cứ tài liệu nội bộ chuẩn mực phục vụ trực tiếp cho hoạt động giảng dạy, học tập và tra cứu nghề may may mặc dân dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I * Nội dung: + Về kiến thức:Trình bày được các nguyên tắc trong bố cục hàng lối, bố cục cân đối và bố cục tự do. Giáo trình: Mỹ thuật cơ bản 19 Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội Năm 2023 + Về kỹ năng: Vẽ được các dạng bố cục hàng lối, bố cục cân đối và bố cục tự do + Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính cẩn thận, tỷ mỷ, chính xác. Có ý thức bảo quản, giữ gìn sắp xếp đồ dùng học tập gọn gàng ngăn nắp. * Phương pháp: + Về kiến thức: Được đánh giá bằng hình thức kiểm tra viết.

+ Về kỹ năng: Đánh giá kỹ năng thực hành vẽ bố cục tự do + Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính cẩn thận, tỷ mỷ, chính xác.Có ý thức bảo quản, giữ gìn sắp xếp đồ dùng học tập gọn gàng ngăn nắp. CHƯƠNG 2: CHÉP VÀ CÁCH ĐIỆU HOA LÁ Mã chương: MH 07 - 02 Giới thiệu: Giáo trình: Mỹ thuật cơ bản 20 Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội Năm 2023 Nội dung chương sẽ trình bày các yếu tố quan trọng liên quan đến các loại hoa, lá, phương pháp ghi chép, cách điệu hoa lá, giúp học sinh cảm thụ thẩm mỹ tốt hơn trong làm nghề. Mục tiêu: - Trình bày được phương pháp chép hoa lá và cách điệu hoa lá. - Chép và cách điệu được hoa lá đạt yêu cầu kỹ thuật, mỹ thuật - Nâng cao khả năng quan sát thiên nhiên.

- Chăm chỉ, kiên trì, chịu khó học tập. Nội dung chính: 1. Chép hoa lá, con vật 1. Khái quát về cái đẹp của hoa lá trong tự nhiên và trong hội họa: Đất nước ta nằm trong vùng nhiệt đới, được thiên nhiên ưu đãi, cho 4 mùa đều có muôn loài hoa lá, không những phong phú về chủng loại, mà còn rất đẹp, rực rỡ về màu sắc.

Những đường nét, hình dáng, tạo nên chúng, luôn khêu gợi những cảm xúc thẩm mỹ, trong thơ văn cũng như hội họa. Những vẻ đẹp đa dạng, phong phú của các loài hoa lá, luôn gợi cảm và là nguồn cảm hứng sáng tạo cho con người. Các họa tiết trang trí ta thường gặp, chủ yếu là mô típ hoa lá trong thiên nhiên. Nhưng người xưa không sao chép thực ngoài đời để đưa vào trang trí, mà đã khái quát, cách điệu cao, biểu hiện đươc cái đặc trưng của chúng.

Họa tiết trang trí dân tộc - vốn cổ dân tộc, là một kho tàng nghệ thuật vô cùng quý giá, vì nó mang tính trang trí độc đáo với đường nét dứt khoát, khỏe khoắn nhưng không kém phần mềm mại, trau chuốt, uyển chuyển, sống động. Hoa lá đưa vào trong trang trí, trước hết phải đẹp, đã được đơn giản và cách điệu, khái quát cao thành họa tiết trang trí. Muốn vậy chúng ta phải nghiên cứu từng bước, từ đơn giản tới phức tạp, để tìm ra cái hay, cái đẹp của nghệ thuật, áp dụng vào bài tập. Chọn, phân loại hoa lá: Người học vẽ trước tiên cần phải biết chọn các loại hoa lá có hình dáng đẹp dễ đưa vào trang trí, phân loại chúng vào từng loại có cấu trúc, hình dáng.

Cấu trúc lá cây Giáo trình: Mỹ thuật cơ bản 21 Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội Năm 2023 Lá cây hoàn chỉnh cấu tạo bao gồm cuống lá, gân lá, phiến lá. Trên lá chứa nhiều tế bào mô dậu, lỗ khí và nhiều lục lạp. Trên 1 cm² diện tích mặt lá có khoảng 30.000 lỗ khí thực hiện các chức năng sinh dưỡng chính của cây. - Cuống lá Cuống lá là phần gắn liền giữa phiến lá và thân cành, cuống lá có chức năng nâng đỡ phiến lá và dẫn truyền chất dinh dưỡng giữa thân cây và phiến lá.

Cuống lá có nhiều hình dạng và kích thước khác nhau tùy vào điều kiện. Đôi khi cuống lá còn đóng vai trò quang hợp - Gân lá Là bộ phận đóng vai trò xương sống cho phiến lá, nâng đỡ phiến lá và dẫn truyền chất dinh dưỡng. Người ta thường phân gân lá thành các cấp khác nhau (cấp 1, 2, 3) tùy thuộc vào vị trí so với cuống lá. Gân lá có cấu tạo giống như là cuống lá.

- Phiến lá Dạng bản dẹt, có màu lục, là phần rộng nhất của lá giúp lá nhận được nhiều ánh sáng. Phiến lá có 2 mặt, mặt trên gọi là bụng, mặt dưới gọi là lưng. Lá thường có màu xanh lục nhờ vào chất diệp lục, đôi khi lá có màu sắc khác do diệp lục bị che khuất bởi sắc tố khác. Mép phiến lá là một đặc điểm để phân biệt các loại lá: + Có loại lá mép nguyên như lá bàng + Có loại lá mép răng cưa nhọn như lá cây hoa hồng Giáo trình: Mỹ thuật cơ bản 22 Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội Năm 2023 H15: Cấu trúc lá cây b.

Cấu trúc hoa Cấu tạo đầy đủ lý tưởng của hoa bao gồm: cuống hoa, lá bắc, đài hoa (lá đài), tràng hoa (cánh hoa), bộ nhị và bộ nhụy. Ngoài chức năng chứa cơ quan sinh sản ở thực vật có hoa, hoa còn được con người trồng và khai thác nhằm mục đích trang trí, làm đẹp và thậm chí là nguồn cung cấp thức ăn - Cuống hoa là bộ phận liên kết giữa hoa và cành cây: nâng đỡ hoa, truyền chất dinh dưỡng và nước cho hoa. - Đế hoa là bộ phận được gắn với cuống hoa: nâng đỡ hoa và để trang trí giúp bông hoa thêm đẹp. - Bao hoa hay đài hoa, lá đài (thường có màu xanh) là bộ phận gắn kết trên đế hoa: nâng đỡ, bảo vệ hoa.

- Tràng hoa thực chất là các cánh hoa có màu sắc khác nhau: bao bọc, bảo vệ nhuỵ hoa (chứa bầu nhuỵ mang noãn, trong noãn chứa tế bào sinh dục cái) và nhị hoa (có nhiều hạt phấn mang tế bào sinh dục đực). - Nhị hoa là bộ phận đực của hoa: có chứa bao phấn, sau này phấn sẽ kết hợp với noãn (lá noãn) để phát triển thành hạt. - Nhụy hoa la bộ phận cái của hoa: có chứa noãn, sau này kết hợp với phấn hoa để phát triển thành hạt, xong bầu nhụy sẽ trở thành quả. Giáo trình: Mỹ thuật cơ bản 23 Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội Năm 2023 H16: Cấu trúc hoa c.

Phân loại hoa lá theo hình dáng - Hoa cánh đơn: như hoa đào, hoa đồng tiền đơn, hoa bầu, hoa bí, hoa muống, hoa bìm bìm v. Giáo trình: Mỹ thuật cơ bản 24 Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội Năm 2023 H 17: Các loại hoa cánh đơn - Hoa cánh kép như: hoa sen, đồng tiền kép, hồng, thược dược, hoa cúc, hoa trà, hướng dương v. - Hoa có cánh có cùng kích thước, hình dáng, cấu tạo giống hoặc gần giống nhau. Giáo trình: Mỹ thuật cơ bản 25 Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội Năm 2023 H 18: Các loại hoa cánh kép - Lá có hình dài như: lá hoa phong lan, lá tre, lá hoa lay ơn, lá hoa huệ, lá hoa loa kèn, lá hoa quỳnh v.

H 19: Các loại lá có hình dáng dài - Lá có hình bầu dục như: lá bưởi, lá chanh, lá hoa mẫu đơn, lá hoa trà v. H 20: Các loại lá có hình dáng bầu dục Giáo trình: Mỹ thuật cơ bản 26 Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội Năm 2023 - Lá có hình tròn: lá sen, lá rau má, lá đề, lá hoa súng v. H 21: Các loại lá có hình dáng tròn - Lá có hình trái tim như: trầu không, lá lốt, lá khoai nước, lá dọc mùng. H 22: Các loại lá có hình trái tim - Lá có nhiều cánh như lá nho, lá bầu, bí, mướp, lá gấc, lá sắn, lá hoa sữa, lá ngũ gia bì, lá hoa cúc v.

Giáo trình: Mỹ thuật cơ bản 27 Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội Năm 2023 H 23: Các loại lá có nhiều cánh 1. Phương pháp chép hoa lá: Sau khi chọn được hoa lá đẹp, việc đầu tiên là quan sát kỹ cấu trúc, những đặc điểm hình dáng của chúng, quan sát để chọn hướng nhìn chính của hoa lá để vẽ cho đẹp. Vẽ hoa lá bằng nét chì không cần đánh bóng đậm nhạt, vì thế cần phả vẽ đúng tinh thần, hình dáng, nét vẽ phải linh hoạt, chính xác, mềm mại và có chuyển đậm nhạt ở nét một cách tinh tế. Quy toàn bộ mẫu vào hình kỷ hà, chú ý về tỷ lệ sao cho không nhỏ quá hay to quá.

Quy mẫu vào hình kỷ hà càng đúng sát mẫu bao nhiêu, càng tạo điều kiện thuận lợi cho bước khai thác tiếp theo bấy nhiêu. H 24: Phác các đường kỷ hà theo chu vi của hoa Giáo trình: Mỹ thuật cơ bản 28 Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội Năm 2023 Phác các đường, hướng lớn theo tỷ lệ của mẫu, không vội vàng vẽ các chi tiêt vụn vặt, hay các khuyết tật như hoa lá bị sâu cắn hoặc những dị tật, dị dạng v. H 25: Phác các đường kỷ hà theo chu vi của lá Căn cứ vào hình dáng khái quát của các bước trên, chỉnh lại theo chu vi, trục hoa lá và gợi các đặc điểm của hoa lá như đường gân các đường khía của cạnh lá, hoa v. Giáo trình: Mỹ thuật cơ bản 29 Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội Năm 2023 H 26: Chỉnh lại đường nét và gợi đặc điểm Tỷ lệ là yếu tố quan trọng của quá trình chép hoa lá, nếu sai tỷ lệ hay đường trục của hoa lá thì không còn đặc điểm của mẫu.

Kiểm tra lại toàn bộ hình dáng, tỷ lệ, trục, hướng lớn xem sát giống mẫu chưa, nếu chưa thấy đúng thì chỉnh lại cho hoàn thiện. Vẽ các chi tiết, gợi đặc điểm, không nhấn nét quá đậm hoặc quá mờ nhạt, phải cần vẽ kết hợp nét đậm, nhạt hài hòa, trên cơ sở quan sát thực tế cộng với cảm xúc của người vẽ. Cụ thể hóa hình dáng của họa tiết, cho sát với mẫu và nhấn đậm các chi tiết điển hình bằng nét chì, đậm nhạt của nét tạo các họa tiết thêm sinh động và mềm mại. Tuy nhiên, không nên vẽ quá chi tiết, rườm rà như răng cưa, gân lá quá nhỏ.

Nhưng cũng không vì thế mà vẽ cẩu thả, sơ lược. Đơn giản hoa lá, Đơn giản, tức là bước đầu làm đẹp thêm hoa lá lên một bước. Đơn giản là tước bỏ những chi tiết không cần thiết, rườm rà, để giữ lại những nét điển hình, nhằm làm cho hoa lá đẹp hơn. Như bỏ đi những chỗ rách, sâu đục hay khuyết tật Giáo trình: Mỹ thuật cơ bản 30 Trường Trung cấp nghề Tổng hợp Hà Nội Năm 2023 v.Biết giữ lại những bộ phần góp phần làm cho hoa lá mang tính trang trí điển hình hơn.