Giáo trình Lược sử Âm nhạc Việt Nam của Thụy Loan (Nhạc viện Hà Nội)

Giáo trình về lược sử âm nhạc việt nam thuỵ loan, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Trường học: Trường Đại Học Văn Hóa Nghệ Thuật
• Chuyên ngành: Lịch Sử Âm Nhạc
• Đề tài: Giáo Trình Lược Sử Âm Nhạc Việt Nam Thụy Loan
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• CÙNG BẠN ĐỌC
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU: KHÁI QUÁT VỀ ÂM NHẠC VIỆT NAM VÀ LỊCH SỬ ÂM NHẠC VIỆT NAM
• 1.1. I. Âm nhạc Việt Nam - Sản phẩm của nền văn hóa vật chất và tâm linh của các cư dân trên đất nước ta
• 1.1.1. 1. Âm nhạc Việt Nam ra đời và phát triển trên cơ sở cuộc sống lao động của các cư dân ở Việt Nam và những đặc điểm của môi trường địa lý và tài nguyên thiên nhiên của đất nước
• 1.1.1.1. a/ Âm nhạc Việt Nam - Một nền âm nhạc ra đời sớm
• 1.1.1.2. b/ Âm nhạc Việt Nam - Một nền âm nhạc đa dân tộc
• 1.1.1.3. c/ Một nền âm nhạc gắn liền với đặc sản địa phương và cuộc sống lao động của các cư dân trên đất nước Việt Nam
• 1.1.2. 2. Âm nhạc Việt Nam với nguồn gốc tâm linh, tín ngưỡng và phong tục tập quán của dân tộc
• 1.2. II. Âm nhạc Việt Nam có cơ sở là một nền âm nhạc bản địa mang truyền thống văn hóa Đông Nam Á
• 1.2.1. 1. Vài nét về Đông Nam Á và văn hóa Đông Nam Á
• 1.2.1.1. a/ Khái niệm Đông Nam Á

Tóm tắt

I. Hướng dẫn tổng quan giáo trình Lược sử âm nhạc Việt Nam

Giáo trình Lược sử âm nhạc Việt Nam của nhạc sĩ Thụy Loan là một công trình nghiên cứu nền tảng, đúc kết từ gần hai mươi năm sưu tầm tư liệu và biên soạn công phu. Tài liệu này được biên soạn nhằm phục vụ công tác giảng dạy bậc đại học tại Nhạc viện Hà Nội, mang đến một cái nhìn hệ thống và khoa học về quá trình hình thành, phát triển của nền âm nhạc dân tộc qua bốn ngàn năm lịch sử. Tác phẩm không chỉ là một tài liệu học thuật mà còn là một kho tàng kiến thức quý giá cho bất kỳ ai muốn tìm hiểu sâu về cội nguồn và bản sắc văn hóa Việt Nam qua lăng kính âm thanh. Tác giả đã trình bày một bức tranh toàn cảnh, từ thời kỳ sơ khai dựng nước cho đến giai đoạn hiện đại, làm sáng tỏ những quy luật phát triển nội tại và sự tương tác của âm nhạc với các biến đổi chính trị, xã hội. Công trình này được đánh giá cao bởi lập luận chặt chẽ, cách viết súc tích và góc nhìn đúng đắn. Nó khẳng định rằng âm nhạc Việt Nam là sản phẩm của đời sống lao động, tín ngưỡng và tinh thần đấu tranh của dân tộc. Cuốn giáo trình lược sử âm nhạc việt nam thuỵ loan không đi sâu vào từng tác giả, tác phẩm cụ thể như ở bậc trung học, mà tập trung vào việc cung cấp một cái nhìn tổng thể. Cách tiếp cận này giúp sinh viên và người đọc nắm bắt được những giai đoạn chính, những dòng chảy chủ đạo và những đặc trưng cốt lõi của lịch sử âm nhạc Việt Nam. Đây là một tài liệu không thể thiếu trong các trường nghệ thuật và là nguồn tham khảo uy tín cho giới nghiên cứu cũng như những người yêu mến âm nhạc dân tộc.

1.1. Tác giả Thụy Loan và công trình nghiên cứu tâm huyết

Nữ nhạc sĩ Thụy Loan đã dành gần hai thập kỷ để sưu tầm tư liệu, khảo cứu và biên soạn công phu để hoàn thành cuốn "Lược sử âm nhạc Việt Nam". Đây không chỉ là một giáo trình cho bậc đại học âm nhạc mà còn là một công trình khoa học có giá trị to lớn. Với một phương pháp tiếp cận đúng đắn và lập luận giàu sức thuyết phục, tác giả đã vẽ nên một bức tranh toàn cảnh về sự hình thành và phát triển của nền âm nhạc Việt Nam. Công trình này là sự kết tinh của quá trình tích lũy kiến thức và suy ngẫm sâu sắc, được thực hiện với tinh thần trách nhiệm cao nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu giảng dạy một môn học mới mẻ và quan trọng.

1.2. Cấu trúc 3 thời kỳ chủ yếu trong lịch sử âm nhạc Việt Nam

Tác giả Thụy Loan đã phân chia lịch sử âm nhạc Việt Nam thành ba thời kỳ chính, một cách phân chia được giới chuyên môn đánh giá là hợp lý và khoa học. Cách phân kỳ này giúp làm rõ tác động của các biến đổi chính trị, kinh tế, văn hóa đối với sự phát triển của âm nhạc. Ba thời kỳ bao gồm: 1) Âm nhạc thời kỳ đầu dựng nước và giữ nước (từ thiên niên kỷ II TCN đến thế kỷ X); 2) Âm nhạc thời kỳ xây dựng quốc gia phong kiến độc lập (từ thế kỷ X đến giữa thế kỷ XIX); 3) Âm nhạc trong cuộc đụng độ với phương Tây và đấu tranh giành độc lập (từ giữa thế kỷ XIX đến nay). Mỗi thời kỳ lại được chia thành các giai đoạn nhỏ hơn, đánh dấu những cột mốc phát triển quan trọng.

II. Giải mã thách thức khi nghiên cứu lịch sử âm nhạc Việt Nam

Việc nghiên cứu lịch sử âm nhạc Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức đặc thù, đòi hỏi một phương pháp luận khoa học và cái nhìn bao quát. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự thiếu hụt tư liệu thành văn, đặc biệt là các tài liệu từ nhiều thế kỷ trước. Theo tác giả Thụy Loan, âm nhạc dân gian nước ta chủ yếu được lưu truyền bằng phương pháp "truyền miệng, truyền ngón", mang đặc tính "phi văn bản và khó xác định chính xác về mặt lịch đại". Điều này khiến việc xác định niên đại ra đời của một thể loại hay một làn điệu dân ca trở thành một công việc gần như bất khả thi. Do đó, phần lớn lịch sử âm nhạc Việt Nam không phải là lịch sử của các tác giả và tác phẩm cụ thể như ở phương Tây, mà là lịch sử hình thành và phát triển của các thể loại. Thách thức thứ hai đến từ những nhận định sai lầm trong quá khứ, vốn cho rằng âm nhạc Việt Nam chỉ là "một bản sao của âm nhạc Trung Hoa". Cuốn giáo trình lược sử âm nhạc việt nam thuỵ loan đã chỉ ra rằng những quan điểm này xuất phát từ việc chỉ nghiên cứu phiến diện bộ phận âm nhạc cung đình của người Việt mà bỏ qua kho tàng âm nhạc dân gian vô cùng phong phú và tổng thể âm nhạc của 54 dân tộc anh em. Vượt qua những thách thức này, giáo trình đã xây dựng một hệ thống lý luận vững chắc, khẳng định tính bản địa và bản sắc dân tộc của âm nhạc Việt Nam.

2.1. Vấn đề tư liệu thành văn và đặc tính phi văn bản

Một trở ngại cơ bản trong việc biên soạn lịch sử âm nhạc Việt Nam là sự khan hiếm của tư liệu thành văn. Do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, các tư liệu âm nhạc thành văn của Việt Nam, đặc biệt từ các thế kỷ trước, hầu như đều bị thất lạc. Âm nhạc dân gian, vốn là nền tảng, lại mang đặc tính "phi văn bản", lưu truyền chủ yếu qua phương pháp truyền miệng. Điều này làm cho việc "xác định chính xác thời điểm ra đời của một thể loại ca nhạc dân gian, cổ truyền nào đó hầu như là một việc không thể thực hiện được". Giáo trình của Thụy Loan đã đối mặt và giải quyết vấn đề này bằng cách dựa vào sử liệu, kết quả khảo cổ học và phân tích liên ngành để đưa ra những ước đoán tương đối.

2.2. Nhận định sai lầm về ảnh hưởng của âm nhạc Trung Hoa

Trong quá khứ, nhiều nhà nghiên cứu phương Tây đã có những ngộ nhận, cho rằng văn hóa và âm nhạc Việt Nam là một bộ phận của văn hóa Đông Á, chịu ảnh hưởng của âm nhạc Trung Hoa. Tác giả Thụy Loan đã phản bác mạnh mẽ quan điểm này. Bà chỉ ra rằng sai lầm này bắt nguồn từ việc "chỉ căn cứ vào riêng âm nhạc của người Việt, không xét tổng thể âm nhạc các thành phần dân tộc" và "bỏ qua hẳn bộ phận âm nhạc dân gian vô cùng phong phú của chính người Việt". Bằng cách phân tích sâu rộng, giáo trình đã chứng minh nền tảng cốt lõi của âm nhạc Việt Nam mang đậm truyền thống văn hóa Đông Nam Á.

III. Phương pháp luận Nền tảng Đông Nam Á trong âm nhạc Việt

Một trong những đóng góp quan trọng nhất của giáo trình lược sử âm nhạc việt nam thuỵ loan là việc xác lập và chứng minh nền tảng bản địa mang đậm truyền thống văn hóa Đông Nam Á của âm nhạc Việt Nam. Trái với các quan niệm cũ, tác giả khẳng định rằng trước khi tiếp xúc với văn hóa Trung Hoa và Ấn Độ, cư dân Đông Nam Á, bao gồm cả Việt Nam, đã có một nền văn hóa phát triển cao. Nền âm nhạc Việt Nam, do đó, không phải là một sản phẩm vay mượn mà có một cội nguồn vững chắc. Luận điểm này được xây dựng dựa trên việc phân tích các đặc trưng về nhạc khí, thang âm và phương thức diễn tấu. Sự phổ biến của các loại nhạc khí làm từ tre, nứa, bầu; sự hiện diện của trống đồng và văn hóa cồng chiêng; cùng với việc sử dụng rộng rãi các loại khèn bầu là những minh chứng không thể chối cãi. Đặc biệt, sự tồn tại của đàn đá, một đặc sản âm nhạc của Việt Nam, càng củng cố thêm cho tính độc đáo và lâu đời của nền âm nhạc dân tộc. Về thang âm, giáo trình chỉ ra việc sử dụng các thang 5 âm và hệ thống 7 âm đều trong phạm vi một quãng tám, một đặc điểm chung của âm nhạc khu vực Đông Nam Á lục địa. Cách tiếp cận này giúp định vị lại đúng vị trí của âm nhạc Việt Nam, không phải ở ngoại vi của các nền văn hóa lớn, mà là một bộ phận cốt lõi của một khu vực văn hóa riêng biệt và giàu bản sắc.

3.1. Đặc trưng nhạc khí Trống đồng khèn bầu và đàn đá

Giáo trình đã phân tích sâu về hệ thống nhạc khí đặc trưng của Việt Nam để chứng minh nguồn gốc Đông Nam Á. Ba loại nhạc khí cơ bản được nhấn mạnh là: trống đồng và văn hóa cồng chiêng gắn liền với văn minh đồng thau rực rỡ; các loại khèn bầu được chế tác từ đặc sản thiên nhiên địa phương với lịch sử hàng ngàn năm; và các loại đàn gõ có phím định âm mà tiêu biểu là đàn đá. Sự hiện diện của những nhạc khí này trên khắp đất nước, từ miền núi phía Bắc đến vùng Trường Sơn - Tây Nguyên, cho thấy một truyền thống âm nhạc bản địa thống nhất và lâu đời, mang những đặc trưng rõ nét không giống với âm nhạc Đông Á.

3.2. Mối quan hệ giữa âm nhạc Việt Nam và văn hóa Đông Nam Á

Tác giả Thụy Loan không chỉ phân tích âm nhạc một cách độc lập mà đặt nó trong mối quan hệ mật thiết với tổng thể văn hóa Đông Nam Á. Các đặc điểm chung như nền nông nghiệp lúa nước, tục ở nhà sàn, ăn trầu, quan niệm vạn vật hữu linh... đều có sự tương ứng trong văn hóa âm nhạc. Âm nhạc gắn liền với các lễ hội nông nghiệp, với các tín ngưỡng bản địa. Chính "nền tảng văn hóa nghệ thuật bản địa đã phát triển khá cao" này đã giúp cư dân Đông Nam Á, bao gồm người Việt, tiếp thu các yếu tố văn hóa ngoại lai một cách sáng tạo, tạo nên những bản sắc riêng biệt thay vì bị đồng hóa.

IV. Cách phân tích mối quan hệ âm nhạc dân gian và cung đình

Cuốn giáo trình lược sử âm nhạc việt nam thuỵ loan đưa ra một phương pháp phân tích sâu sắc về mối quan hệ biện chứng giữa hai dòng nhạc chính: âm nhạc dân gian và âm nhạc cung đình. Tác giả khẳng định, âm nhạc dân gian là điểm khởi nguồn, là nền tảng của toàn bộ nền âm nhạc dân tộc, kể cả âm nhạc chuyên nghiệp bác học. Trong nhiều thế kỷ, lịch sử âm nhạc Việt Nam chủ yếu là lịch sử phát triển của âm nhạc dân gian. Giáo trình đã làm sáng tỏ mối quan hệ này qua các thời kỳ lịch sử. Dưới thời Lý-Trần, dù đã có sự phân hóa, hai dòng nhạc này vẫn giữ "mối liên hệ khăng khít", âm nhạc cung đình vẫn "bám chắc rễ trong nguồn nhạc dân gian". Tuy nhiên, đến thời Lê, đặc biệt từ thế kỷ XV, nhà nước phong kiến chủ trương chính quy hóa nền âm nhạc theo khuôn mẫu Trung Hoa. Điều này dẫn đến sự "cắt đứt mối quan hệ mật thiết vốn có" giữa hai bộ phận âm nhạc. Âm nhạc dân gian cổ truyền bị coi thường, thậm chí bị xem là "nhạc dâm". Bất chấp sự kìm hãm đó, âm nhạc dân gian vẫn bộc lộ sức sống mãnh liệt, phát triển mạnh mẽ và thậm chí thâm nhập ngược trở lại vào cung đình khi chế độ phong kiến suy yếu. Phân tích này không chỉ làm rõ cấu trúc xã hội của âm nhạc mà còn lý giải được sự thăng trầm và những biến đổi trong bản sắc dân tộc của âm nhạc Việt Nam.

4.1. Vai trò của âm nhạc dân gian Nền tảng âm nhạc bác học

Giáo trình nhấn mạnh vai trò không thể thay thế của âm nhạc dân gian. Đây được xem là "nguồn vô tận, một chỗ dựa quan trọng cho những sáng tạo âm nhạc chuyên nghiệp bác học". Con đường phát triển của âm nhạc Việt Nam không nằm ngoài quy luật chung của thế giới, bắt đầu từ những sáng tạo trong sinh hoạt văn hóa dân gian. Tác giả khẳng định: "Chúng ta không thể bỏ qua bộ phận âm nhạc vô cùng quan trọng này, đồng thời cũng sẽ bắt đầu chính từ sự phát triển của âm nhạc dân gian Việt Nam - ngọn nguồn và là nền tảng của toàn bộ nền âm nhạc dân tộc".

4.2. Sự phân hóa và ảnh hưởng qua lại thời Lý Trần Lê Nguyễn

Sự phân hóa giữa âm nhạc dân gian và âm nhạc cung đình được thể hiện rõ nhất qua các triều đại phong kiến. Thời Lý-Trần, mối quan hệ còn gần gũi, chan hòa. Nhưng sang thời Lê, với sự độc tôn của Nho giáo, nhà nước chủ trương hạ thấp giá trị của âm nhạc dân gian và tìm khuôn mẫu trong âm nhạc Trung Hoa cho âm nhạc cung đình. Điều này tạo ra một sự tách biệt sâu sắc. Tuy nhiên, khi triều đình suy yếu, chính âm nhạc dân gian với sức sống mãnh liệt đã trỗi dậy, tái khẳng định vị thế và ảnh hưởng của mình, cho thấy sức bền của văn hóa cội nguồn.

V. Ứng dụng giáo trình của Thụy Loan trong nghiên cứu và đào tạo

Giá trị của giáo trình lược sử âm nhạc việt nam thuỵ loan không chỉ nằm ở nội dung học thuật sâu sắc mà còn ở tính ứng dụng cao trong lĩnh vực nghiên cứu và đào tạo chuyên ngành âm nhạc. Đây là cuốn giáo trình bậc đại học đầu tiên về Lịch sử âm nhạc Việt Nam được đưa vào giảng dạy chính thức tại Nhạc viện Hà Nội, lấp đầy một khoảng trống quan trọng trong hệ thống đào tạo. Công trình cung cấp cho sinh viên "những hiểu biết rất cơ bản, rất cần thiết và bổ ích về lịch sử âm nhạc Việt Nam". Nó trang bị một khung lý thuyết hệ thống, một phương pháp luận khoa học để sinh viên có thể tiếp cận và phân tích các hiện tượng âm nhạc một cách toàn diện. Đối với các nhà nghiên cứu, cuốn sách là một tài liệu tham khảo cốt lõi, mở ra những hướng đi mới trong việc tìm hiểu cội nguồn, bản sắc và các quy luật phát triển của âm nhạc dân tộc. Bằng việc tổng hợp một khối lượng tư liệu đồ sộ và đưa ra những luận điểm khoa học, thuyết phục, giáo trình giúp người đọc tránh được "những nhận định sai lầm về bản chất nền âm nhạc Việt Nam" như các quan điểm trước đây. Do đó, tác phẩm không chỉ phục vụ cho việc học tập trên lớp mà còn là nền tảng vững chắc cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu sau này, góp phần vào sự nghiệp bảo tồn và phát huy các giá trị âm nhạc cổ truyền dân tộc.

5.1. Giá trị học thuật cho sinh viên và người nghiên cứu âm nhạc

Đối với sinh viên chuyên ngành, cuốn sách cung cấp một cái nhìn tổng quát toàn bộ quá trình phát triển của lịch sử âm nhạc Việt Nam, từ thời dựng nước đến hiện đại. Nó hệ thống hóa kiến thức, giúp người học nắm bắt những nét chính trong 4.000 năm lịch sử. Với giới nghiên cứu, công trình của Thụy Loan là một nguồn tài liệu tin cậy, một cơ sở lý luận vững chắc để triển khai các đề tài chuyên sâu về các thể loại, nhạc khí, hoặc các giai đoạn lịch sử cụ thể. Tác phẩm giúp định hướng và cung cấp một hệ quy chiếu khoa học cho các hoạt động nghiên cứu âm nhạc dân tộc.

5.2. Công cụ hiệu quả để định vị bản sắc âm nhạc dân tộc

Giáo trình cung cấp những luận cứ vững chắc để khẳng định bản sắc dân tộc và tính bản địa của âm nhạc Việt Nam. Thông qua việc phân tích mối quan hệ với văn hóa khu vực Đông Nam Á, đối sánh với ảnh hưởng của âm nhạc Trung Hoa, tác phẩm đã làm sáng tỏ những nét độc đáo, riêng biệt. Đây là một công cụ quý giá giúp các thế hệ nhạc sĩ, nhà nghiên cứu và người học có một niềm tự hào và ý thức sâu sắc về di sản văn hóa của cha ông, từ đó có những sáng tạo mới dựa trên nền tảng truyền thống vững chắc.

Nội dung chính

LƯỢC SỬ ÂM NHẠC VIỆT NAM (GIÁO TRÌNH CHO BẬC ĐẠI HỌC) – TÁC GIẢ: THỤY LOAN

Tổng quan về giáo trình

Lược sử Âm nhạc Việt Nam do nhạc sĩ, nhà nghiên cứu Thụy Loan biên soạn, được Nhạc viện Hà Nội và Nhà xuất bản Âm nhạc xuất bản vào tháng 1 năm 1993 (Số xuất bản: 01 AN/93; Chịu trách nhiệm xuất bản: Nguyễn Thế Vinh – Phạm Đức Lộc; Biên tập nội dung: Nguyễn Ánh Nguyệt; Biên tập kỹ thuật: Trần Văn Tiến). Đây là công trình giáo trình thể nghiệm phục vụ trực tiếp cho môn học Lịch sử Âm nhạc Việt Nam, được đưa vào chương trình đào tạo chính quy bậc đại học tại Nhạc viện Hà Nội từ niên khóa 1989–1990.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho sinh viên hệ thống kiến thức tổng quát và toàn diện về tiến trình lịch sử 4.000 năm của nền âm nhạc dân tộc từ thời kỳ dựng nước đến giai đoạn cận – hiện đại. Giáo trình làm sáng tỏ quy luật phát triển tự thân của âm nhạc gắn liền với các điều kiện kinh tế, chính trị, địa lý và đời sống tâm linh của cộng đồng các dân tộc cư trú trên lãnh thổ Việt Nam.

Về cấu trúc và phương pháp tiếp cận, cuốn sách được thiết kế theo dạng công trình liên hoàn kết hợp với môn học Trích giảng Âm nhạc Việt Nam ở bậc trung học. Thay vì lặp lại việc phân tích chi tiết tiểu sử từng tác giả hay trích đoạn tác phẩm nhỏ lẻ, giáo trình bậc đại học tập trung vào diện mạo lịch sử tổng thể, sự vận động của các thể loại âm nhạc, cấu trúc dàn nhạc, nhạc khí và thang âm điệu thức qua từng thời kỳ.

Điểm đặc thù của giáo trình là việc xác lập nền tảng bản địa Đông Nam Á của âm nhạc Việt Nam dựa trên các chứng tích khảo cổ học, âm học và dân tộc học, đồng thời phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa dòng âm nhạc dân gian và âm nhạc cung đình bác học qua các biến thiên lịch sử.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             TIẾN TRÌNH LỊCH SỬ ÂM NHẠC VIỆT NAM
                                   (Theo giáo trình Thụy Loan)
                                                │
         ┌──────────────────────────────────────┼──────────────────────────────────────┐
         ▼                                      ▼                                      ▼
   THỜI KỲ DỰNG NƯỚC                      THỜI KỲ PHONG KIẾN                     THỜI KỲ CẬN - HIỆN ĐẠI
 (Thiên niên kỷ II TCN - TK X)          (TK X - Giữa TK XIX)                     (Giữa TK XIX - Nay)
         │                                      │                                      │
 ┌───────┴───────┐                      ┌───────┴───────┐                      ┌───────┴───────┐
 ▼               ▼                      ▼               ▼                      ▼               ▼
Thời Hùng Vương  Bắc thuộc &            TK X - TK XV:   TK XV - Giữa TK XIX:   1858 - 1945:    1945 - Nay:
(Đông Sơn,       Chống Bắc thuộc        Xây dựng độc    Chính quy hóa, tách    Đụng độ văn     Kháng chiến,
Sa Huỳnh,        (Thanh điệu hóa,       lập, phân       biệt quốc/tục nhạc;    hóa Tây phương, thống nhất,
Bộ gõ, Đa âm     Giữ vốn cổ qua         nhánh dân gian  phát triển Chèo,       ra đời Tân      xây dựng nền
bè trì tục)      lễ hội)                & cung đình     Tuồng, Ca trù, Huế     nhạc            âm nhạc mới

Các chương và chủ đề chính

1. Phần mở đầu: Khái quát về âm nhạc Việt Nam và lịch sử âm nhạc Việt Nam

Chương này xác định cơ sở tự nhiên và nhân chủng của nền âm nhạc hình thành trên địa bàn cư trú của 54 thành phần dân tộc thuộc ba dòng ngữ hệ chính: dòng Nam Á (Việt – Mường, Môn – Khơme, Tày – Thái, Mèo – Dao), dòng Nam Đảo (Gia-rai, Ê-đê, Chăm, Raglai, Churu) và dòng Hán – Tạng (Hoa, Ngái, Hà Nhì, Lô Lô...). Tác giả phân tích nền tảng văn hóa tre nứa, nghề nông trồng lúa nước và đời sống tâm linh vạn vật hữu linh chi phối tư duy âm nhạc sơ khai.

Đồng thời, phần này bác bỏ quan điểm quy thuộc âm nhạc Việt Nam thuần túy vào khu vực Đông Á cổ điển, khẳng định vị trí của âm nhạc Việt Nam trong không gian âm nhạc Đông Nam Á bản địa thông qua các đặc trưng: bộ nhạc khí (trống đồng, cồng chiêng, khèn bầu, đàn đá), thang âm (hệ thống 7 âm chia đều ở lục địa và 5 âm chia đều ở hải đảo) và phương thức hòa tấu. Giáo trình cung cấp bảng đối chiếu các thang âm tính bằng đơn vị Cent:

Hệ thống thang âm	Đô	Rê	Mi	Pha	Xon	La	Xi	Đô
Âm quân luật	0	200	400	500	700	900	1100	1200
Pythagore	0	204	408	498	702	906	1110	1200
Cổ Trung Hoa (trích)	0	204	408	498	702	906	1110	1200
7 âm chia đều	0	171	343	514	686	857	1028	1200
5 âm chia đều	0	240	480	720	960	—	—	1200

Ghi chú: Đơn vị Cent (xen) đo cao độ âm thanh.

2. Phần thứ nhất: Âm nhạc trong buổi đầu dựng nước và giữ nước (Thiên niên kỷ II TCN – Thế kỷ X)

• Chương I – Âm nhạc thời đại Hùng Vương: Khảo sát các di chỉ từ Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun đến văn hóa Đông Sơn. Khái quát sinh hoạt âm nhạc gắn với lễ nghi nông nghiệp, hội cầu mưa, tín ngưỡng phồn thực và phân loại hệ thống nhạc khí:
  • Nhạc khí màng rung: Trống da lớn (trống đại), trống da nhỏ (trống khẩu).
  • Nhạc khí tự thân vang: Trống đồng loại I Hê-ghơ, dàn cồng chiêng (6–8 chiếc), chuông nhạc/lục lạc, sênh.
  • Nhạc khí hơi: Khèn bè ngắn (kiểu Thái), khèn bè vòi dài (kiểu Hmông, đinh năm Ê-đê, nông buôt Mnông), tù và sừng trâu, ốc biển.
  • Nhạc khí dây: Dấu vết dây đồng mảnh gợi mở các dạng đàn dây nguyên sơ (tương đồng đàn brô, tính tẩu, gôông rêêng).
  • Văn hóa Sa Huỳnh và đàn đá: Khảo sát các bộ đàn đá định âm phát hiện tại Ndut Liêng Krak và Bình Đa (niên đại 3.000–4.000 năm), xác lập sự tương đồng giữa cư dân Văn Lang – Âu Lạc phía Bắc và cư dân phía Nam.
  • Đặc trưng âm nhạc: Sự thống trị của tiết tấu và bộ gõ; bước đầu hình thành tư duy đa âm sơ khai ở dạng giai điệu kết hợp bè trì tục qua cấu tạo khèn bè.
• Âm nhạc thời Bắc thuộc và chống Bắc thuộc (179 TCN – Thế kỷ X): Đấu tranh bảo tồn bản sắc văn hóa thông qua các hội diễn xướng dân gian (Hội Đền Hùng, Hội Gióng, hát Dô, hát Tàu tượng, hát Xoan). Ghi nhận các yếu tố dân tộc học mới: quá trình thanh điệu hóa của tiếng Việt từ không dấu sang 3 thanh điệu vào thế kỷ VI (tác động trực tiếp đến kết cấu giai điệu dân ca 3 cao độ) và đạt 6 thanh điệu vào khoảng thế kỷ XI; sự du nhập của chũm chọe và ảnh hưởng giao thương từ Ấn Độ, Trung Á.

3. Phần thứ hai: Âm nhạc trong thời kỳ quốc gia phong kiến độc lập – tự chủ (Thế kỷ X – Giữa thế kỷ XIX)

• Giai đoạn thế kỷ X – Thế kỷ XV: Bước đầu xây dựng quốc gia độc lập; âm nhạc dân gian và âm nhạc cung đình bắt đầu phân nhánh nhưng vẫn duy trì mối quan hệ nguồn cội khăng khít.
• Giai đoạn thế kỷ XV – Giữa thế kỷ XIX: Nhà nước phong kiến tổ chức chính quy hóa âm nhạc theo khuôn mẫu triều đình phương Bắc, dẫn đến sự phân lập giữa "quốc nhạc" và "tục nhạc".
  • Hát cửa đình và Ca trù (Ả đào): Bắt nguồn từ hát thờ thần tại đình làng (cuối TK XV), sau chuyển hóa vào các tư thất quan viên. Giáo trình phân tích tư liệu thơ của Lê Đức Mao (đầu TK XVI), các tác phẩm của Trịnh Cương, cùng ghi chép của Phạm Đình Hổ trong Vũ trung tùy bút về sự biến đổi âm luật và bài bản (Kiều dương, Hò nói, Cung Huỳnh, Đại thạch). Cấu trúc "bộ tứ nhạc khí" định hình gồm: phách lá, đờn đáy, trống chầu (thu nhỏ kích thước từ trống cái xuống trống con 20cm x 22cm) và giọng hát đào nương.
  • Sân khấu Chèo và Tuồng: Bước sang giai đoạn tác gia – tác phẩm. Dẫn chứng kịch bản chèo cổ Huyết hồ phú (1455); tác phẩm lý luận sân khấu Hí phường phả lục (1501) của Lương Thế Vinh xác lập quy chuẩn múa (tứ tương), biểu diễn (hô ứng tương sinh, ngũ kỹ), tiêu chuẩn diễn viên (lục tự) và nghệ thuật đánh trống chầu; các kịch bản tuồng như Lục súc tranh công, Sãi vãi của Nguyễn Cư Trinh; ghi chép của Samuel Baron (thế kỷ XVII) về nghệ thuật diễn xướng dân gian ở Bắc kỳ.
  • Âm nhạc thời Nguyễn: Khảo cứu hệ thống dàn nhạc cung đình: Nhã nhạc, Nhạc huyền (24 nhạc cụ gồm biên chung, biên khánh, bài tiêu, huân, trì...), Cổ xúy đại nhạc (20 trống cổ, kim minh ca, tù và...), Tỉ trúc tế nhạc, Ty chung, Ty khánh; các thể loại lễ nhạc (Giao nhạc, Miếu nhạc, Ngũ tự nhạc, Đại triều nhạc, Thường triều nhạc, Yến nhạc). Đối chiếu cấu trúc dàn nhạc cung đình với phường Bát âm ngoài Bắc và phường Ngũ âm (phe văn, phe võ) trong Nam. Phân tích sự hình thành Ca Huế thính phòng gắn với các bài bản Tế nhạc (Long ngâm, Ngũ đối thượng, Ngũ đối hạ) và các tập bản phổ của hoàng tộc: Nguyệt cầm phổ (1859) của Nam Sách, Nam cầm phổ của Miên Thẩm.

4. Phần thứ ba: Âm nhạc từ giữa thế kỷ XIX đến nay

Phân tích cuộc đụng độ với văn hóa phương Tây (1858–1945), sự ra đời của phong trào âm nhạc cải cách (Tân nhạc) và quá trình tiếp thu hệ thống tư duy âm nhạc châu Âu. Giai đoạn từ 1945 đến nay tập trung vào công cuộc xây dựng nền âm nhạc mới qua hai cuộc kháng chiến và thời kỳ thống nhất đất nước.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết âm nhạc học lịch sử và dân tộc học: Đặt âm nhạc trong mối tương quan với khảo cổ học (văn hóa Đông Sơn, Sa Huỳnh) và ngôn ngữ học (tiến trình thanh điệu hóa tác động đến đường nét giai điệu).
• Nguyên lý phân tầng văn hóa: Làm rõ tính chất "nhiều tầng, nhiều lớp" của âm nhạc Việt Nam – sự cùng tồn tại đồng thời trên mặt cắt đồng đại của các loại hình thuộc nhiều trình độ phát triển (từ tiền nhạc khí, nhạc cụ tre nứa nguyên thủy đến các dàn nhạc cung đình quy chuẩn và nhạc cụ hiện đại).
• Hệ thống phân loại nhạc cụ và thang âm: Ứng dụng khung phân loại bốn họ nhạc cụ (hơi, màng rung, tự thân vang, dây) và phân tích các hệ thống quãng phân chia theo đơn vị Cent trong không gian âm nhạc Đông Nam Á.

Kỹ năng phát triển cho người học

• Kỹ năng phân tích văn bản và tư liệu cổ: Khai thác, đối chiếu các nguồn sử liệu Hán Nôm và ghi chép cổ (Đại Việt sử lược, Minh chí, Hí phường phả lục, Vũ trung tùy bút) với hiện vật khảo cổ học và thực tiễn diễn xướng dân gian.
• Kỹ năng nhận diện và phân loại hình thái âm nhạc: Phân biệt cấu trúc tổ chức, biên chế nhạc cụ giữa các dàn nhạc cung đình (Nhã nhạc, Đại nhạc, Nhạc huyền) và các phường nhạc dân gian (Bát âm, Ngũ âm, phường kèn).
• Năng lực thẩm định phong cách bài bản: Phân tích quy cách biểu diễn, niêm luật giai điệu và tính chất dị bản của các thể loại ca nhạc thính phòng (Ca trù, Ca Huế) và sân khấu truyền thống (Chèo, Tuồng).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

                    MÔ HÌNH PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY & HỌC TẬP
                                       │
     ┌─────────────────────────────────┼─────────────────────────────────┐
     ▼                                 ▼                                 ▼
KHUNG LÝ THUYẾT                  TỰ HỌC & ĐỐI CHIẾU               ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC
• Giảng trực tiếp trên lớp       • Đọc giáo trình rút gọn         • Kiểm tra phân tích cấu
  về quy luật lịch sử              về diện mạo thể loại             trúc dàn nhạc/thang âm
• Phương pháp so sánh            • Tra cứu văn bản học            • Khảo sát văn bản cổ
  đồng đại & lịch đại              (sử liệu Hán Nôm, di chỉ)        (*Hí phường phả lục*...)

Phương pháp tiếp cận sư phạm

Giáo trình áp dụng phương pháp kết hợp giữa tiếp cận lịch đại (chronological approach) và tiếp cận đồng đại (synchronic approach). Trên lớp, giảng viên giữ vai trò khái quát hóa các quy luật phát triển, giải thích các mối liên hệ giữa bối cảnh xã hội – chính trị với sự biến đổi thể loại. Phần kiến thức mô tả chi tiết về diện mạo thể loại được thiết kế để sinh viên tự đọc, giúp tối ưu hóa thời lượng lên lớp theo định hướng tinh giản của Nhạc viện Hà Nội.

Bài tập và phân tích trường hợp (Case studies)

• Nghiên cứu văn bản lý luận: Phân tích các tiêu chuẩn diễn xuất và quy tắc gõ trống chầu trong Hí phường phả lục của Lương Thế Vinh để làm rõ tư duy sân khấu thế kỷ XVI.
• Đối chiếu cấu trúc dàn nhạc: So sánh sự tinh giảm biên chế nhạc cụ từ dàn nhạc cung đình thời Nguyễn sang phường Bát âm Bắc Bộ và phường Ngũ âm Nam Bộ.
• Khảo sát diễn xướng: Đọc hiểu các ghi chép phương Tây thế kỷ XVII của Samuel Baron về sân khấu Chèo cổ để xác định cấu trúc vở diễn và vai trò của hề chèo.

Đánh giá và hướng dẫn tự học

• Hình thức đánh giá: Kết hợp bài kiểm tra viết về tiến trình phân kỳ lịch sử, bài tập phân tích biểu đồ thang âm cent và bài thu hoạch so sánh các loại hình nhạc khí cổ truyền.
• Chỉ dẫn tự nghiên cứu: Sinh viên cần kết hợp việc đọc văn bản với việc nghe đối chiếu các băng đĩa ghi âm thực địa bài bản dân ca, quan sát hiện vật nhạc khí tại bảo tàng và tham khảo các công trình nghiên cứu dân tộc nhạc học liên quan.

---

Điểm nổi bật và cập nhật học thuật

• Xác lập lại vị trí của âm nhạc Việt Nam trong khu vực: Giáo trình trực tiếp giải tỏa quan điểm học thuật phiến diện từng coi âm nhạc Việt Nam là "bản sao của âm nhạc Trung Hoa" hoặc quy thuộc hoàn toàn vào không gian Đông Á. Bằng việc kết hợp cứ liệu khảo cổ (trống đồng Đông Sơn, đàn đá Nam Trung Bộ) và cơ cấu thang âm 7 âm/5 âm chia đều, tác giả xác định nền tảng bản địa mang truyền thống Đông Nam Á của âm nhạc dân tộc.
• Tích hợp các thành tựu khảo cổ học mới: Công trình cập nhật các phát hiện khảo cổ học quan trọng tính đến thời điểm biên soạn, tiêu biểu là việc phát hiện bộ đàn đá Bình Đa (Đồng Nai) năm 1979 trong tầng văn hóa đồ gốm 3.000–4.000 năm cách ngày nay, bổ sung cho các dữ liệu về bộ đàn đá Ndut Liêng Krak (1949).
• Ứng dụng phương pháp âm học thực nghiệm: Việc đưa bảng tính quãng theo đơn vị Cent vào giáo trình giúp định lượng hóa cao độ các thang âm cổ truyền (thang 7 âm chia đều trên đàn đáy, đàn sến; thang âm người Khơme Nam Bộ), chuyển từ nhận định cảm tính sang cơ sở khoa học âm học.
• Gắn kết di sản với đào tạo chuyên nghiệp: Cung cấp tư liệu gốc về biên chế dàn nhạc và bài bản cung đình thời Nguyễn (các khúc nhạc mang chữ Thành, Bình, Thọ, Phong, Hòa, Huy), hỗ trợ trực tiếp cho công tác nghiên cứu, phục dựng Nhã nhạc và ca nhạc thính phòng truyền thống.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

                           CƠ CẤU ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG
                                      │
     ┌────────────────────────────────┼────────────────────────────────┐
     ▼                                ▼                                ▼
BẬC ĐẠI HỌC AM NHẠC              GIẢNG VIÊN CHUYÊN NGÀNH          NGHIÊN CỨU & CAO HỌC
• Lý luận âm nhạc                • Xây dựng đề cương môn          • Học viên Cao học Âm nhạc
• Sáng tác & Chỉ huy               Lịch sử Âm nhạc VN             • Nhà nghiên cứu Văn hóa,
• Biểu diễn Nhạc cụ truyền thống • Hướng dẫn phân tích thể loại     Dân tộc học, Nghệ thuật học

• Sinh viên chuyên ngành: Giáo trình phục vụ trực tiếp cho sinh viên đại học năm thứ nhất và năm thứ hai thuộc các chuyên ngành: Âm nhạc học (Lý luận âm nhạc), Sáng tác âm nhạc, Chỉ huy dàn nhạc, Biểu diễn nhạc cụ truyền thống và Thanh nhạc tại các Nhạc viện, Học viện Âm nhạc và Trường Đại học Văn hóa – Nghệ thuật.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức Lý thuyết âm nhạc cơ bản, Ký xướng âm, và nắm được khối lượng kiến thức cơ sở từ môn Trích giảng Âm nhạc Việt Nam ở bậc trung cấp âm nhạc.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng giáo trình làm khung cấu trúc bài giảng chuẩn, định hướng tổ chức thảo luận chuyên đề về quy luật tiếp biến văn hóa và hướng dẫn sinh viên khai thác tư liệu sử học âm nhạc.
• Đối tượng tự học và tham khảo: Là tài liệu cơ sở cho học viên cao học chuyên ngành Âm nhạc học, các nhà nghiên cứu dân tộc học, văn hóa học và các nghệ nhân mong muốn tiếp cận lịch sử âm nhạc dưới góc độ khoa học.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này được xây dựng cho cấp bậc đào tạo nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho bậc đại học âm nhạc chuyên nghiệp, đồng thời đóng vai trò tài liệu nền tảng cho bậc cao học và các nhà nghiên cứu chuyên sâu về âm nhạc cổ truyền Việt Nam.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì trước khi học giáo trình này?

Cần nắm vững kiến thức lý thuyết âm nhạc cơ bản, hệ thống phân loại nhạc cụ, và các bài bản tiêu biểu đã được giới thiệu trong chương trình Trích giảng Âm nhạc Việt Nam ở bậc trung học.

3. Điểm khác biệt căn bản giữa giáo trình này với các giáo trình lịch sử âm nhạc phương Tây là gì?

Lịch sử âm nhạc phương Tây chủ yếu là lịch sử của các tác giả và tác phẩm thành văn có niên đại chính xác. Ngược lại, do tính chất phi văn bản và truyền khẩu của âm nhạc truyền thống Việt Nam, giáo trình tập trung vào lịch sử hình thành, phát triển của các thể loại âm nhạc, cấu trúc thang âm và nhạc khí qua từng giai đoạn lịch sử.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Sinh viên cần kết hợp đọc nội dung lý thuyết trong giáo trình với việc phân tích bảng đối chiếu thang âm Cent, đối chiếu biên chế dàn nhạc cung đình với dàn nhạc dân gian, và nghe các bản ghi âm mẫu của từng thể loại (Ả đào, Ca Huế, Chèo, Tuồng, Dân ca).

5. Giáo trình liên kết với các tài liệu bổ trợ nào trong chương trình đào tạo?

Giáo trình kết hợp liên hoàn với tài liệu giảng dạy Trích giảng Âm nhạc Việt Nam bậc trung học, đồng thời dẫn chiếu đến các nguồn thư tịch cổ như Đại Việt sử lược, Hí phường phả lục, Vũ trung tùy bút, Nguyệt cầm phổ và các báo cáo khảo cổ học về văn hóa Đông Sơn, Sa Huỳnh.

---

Kết luận

Giáo trình Lược sử Âm nhạc Việt Nam của Thụy Loan xác lập hệ thống cơ sở dữ liệu và khung lý luận khoa học cho việc nghiên cứu lịch sử âm nhạc dân tộc ở bậc đại học. Giá trị học thuật cốt lõi của cuốn sách thể hiện ở phương pháp tiếp cận đa ngành, chứng minh nguồn gốc bản địa Đông Nam Á của âm nhạc Việt Nam và làm rõ mối quan hệ tương tác giữa âm nhạc dân gian với âm nhạc cung đình bác học qua các thời kỳ lịch sử.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Nắm vững cơ sở địa – văn hóa, hệ thống nhạc khí và thang âm Đông Nam Á (Phần mở đầu & Phần thứ nhất).
2. Phân tích sự chuyển dịch cấu trúc thể loại, bài bản và dàn nhạc trong thời kỳ phong kiến độc lập (Phần thứ hai).
3. Đánh giá quá trình tiếp biến phương Tây và sự hình thành nền âm nhạc mới (Phần thứ ba).

Tài liệu bổ trợ khuyến nghị bao gồm các báo cáo khai quật khảo cổ học nhạc khí Đông Sơn – Sa Huỳnh, hệ thống thư tịch Hán Nôm về âm nhạc cung đình triều Nguyễn và kho lưu trữ âm thanh diễn xướng dân gian của Viện Âm nhạc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

THUY LOAN 'LƯỢC SỬ ~ _ÂM NHẠC VIỆT NAM - GIAO TRINH cHo BAC DAI HỌC. _ Tài liệu giảng dạy. thể nghiệm- “ của Nhạc viện Hà Nội ' NHẠC VIỆN HÀ NỘI NHÀ XUẤT BẢN ÂM NHẠC HÀ NỘI - 1993 URW ih, ee a THUY LOAN. LƯỢC SỬ ÂM NHẠC VIỆT NAM Chịu trách nhiệm xuất bản NGUYEN THE VINH - PHAM DUC LOC Biên tập nội dung : NGUYỄN ÁNH NGUYỆT Biên tập kỹ thuật : TRẦN VĂN TIẾN Bìa : AN CHUONG In 1.

Tại Xí ngniệp in Thủy Lợi. Số XB 01 AN/93. In xong và nội: lưư chiêu. thắng 1/1993 LOI GIOI THIEU Sau ngót hai mươi năm sưu tầm tư liệu, khảo cứu biên soạn công phu, nữ nhạc sĩ Thụy Loan đã hoàn thành cuốn "Lược sử âm nhạc Việt Nam", một cuốn giáo trình cho bậc đại học âm nhạc.

Lo Bằng cách nhìn đúng đắn, lập luận giàu sức thuyết phục, và cách viết súc tích, tác giả đã trình bay trước chúng ta một bức tranh toàn cảnh về nền âm nhạc Việt Nam; sy hinh thành và phát triển của nó từ buổi đầu dựng nước tới ngày nay. _ Âm nhạc là tiếng nơi tình cảm, là bộ phận không thể thiếu được của đời sống tỉnh thần, và là công cụ đấu tranh để tồn tại và phát triển của đân tộc ta. Do các nhu cầu đó, trong suốt bốn ngàn năm lịch sử của mình, nhân dân ta đã sáng tạo nên hàng ngàn bài. bản ca Nho shang trăm loại nhạc cú, nhiều hình thức thể loại tác phẩm, nhiều kiểu đàn: nhạc cùng những tháng âm điệu thức vừa mang những đặc điểm chung của khu vực - Déng Nam A, vita dam ban sác Việt Nam.

` Cách tác giả chia lịch sử âm nhạc nước ta thành ba thời kỳ chủ yếu với những mốc quan trọng đánh dấu các giai đoạn phát triển chính, theo chúng tôi, là thích hợp. Với cách phân chia như vậy, tác giả đã nêu rõ tác động của các biến đổi về chính trị, kinh tế, văn hớa, xã hội đối với sự phát triển của âm nhạc; mặt khác, chị cũng đã làm sáng tỏ những quy luật phát triểr tự thân của âm nhạc nước ta. Nhân dân ta đã nghiêm túc kế thừa và gìn giữ những tỉnh hoa văn hóa nghệ thuật truyền thống, tÍch cực đấu tranh chống lại các thủ đoạn nhằm đồng hóa của các thế lực xâm lược từ bên ngoài; đồng thời, nhân dân ta luôn cởi mở đón nhận, tiếp thu và dân tộc hóa những nhân tố, những hình thức, thủ pháp, phương tiện âm nhạc cần cho ta và thích 'hợp với ta, nhằm bổ sung, làm giàu thêm, không ngừng đổi mới và phát triển nghệ thuật âm nhạc dân tộc. : _ Tác giả đã phân tích sâu mối quan hệ giữa các dòng âm nhạc dân gian và âm nhạc cung đỉnh trong xã hội phong kiến, cũng như mối quan hệ giữa âm nhạc cổ truyền với âm nhac "cai cách" và âm nhạc chuyên nghiệp bác học kiểu mới, xuất hiện ở nước ta hơn nửa thế kỷ vừa qua.

Giáo trình cũng giới thiệu những nét khái quát về nền âm nhạc XHCN của ta, được xây dựng và phát triển mạnh mẽ từ cách mạng tháng 8-1945 đến nay dưới ánh sáng của các quan điểm và đường lối văn hóa văn nghệ rất đúng đắn của Dang Cong san Việt Nam, va tác dụng to lớn của nền âm nhạc này trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất tổ quốc và xây dựng chế độ XHCN trên đất nước tả. Trong khuôn khổ của một giáo trình tớm tất, nữ nhạc sĩ Thụy Loan đã đưa tới cho người đọc nói chung và cho anh chị em sinh viên âm nhạc nới riêng những hiểu biết rất cơ bản, rất cần thiết và bổ ích về lịch sử âm nhạc Việt Nam trải qua bốn ngàn năm phát triển từ thuở dựng nước xa xưa tới ngày hôm nay. Đúng vào lúc nhân dân ta đang triển khai mạnh mẽ những hoạt động hưởng ứng "Thập kỷ Quốc tế phát triển văn hóa" do Liên Hợp Quốc và UNESCO phát động, việc cuốn sách này được xuất bản thật là cớ ý nghĩa. Chắc chắn rằng cuốn sách này sẽ được nồng nhiệt đớn nhận, không chỉ trong các trường nghệ thuật mà còn trong toàn giới âm nhạc nước ta và tất cả những ai yêu mến âm nhạc Việt Nam nữa.

Xin chân thành cảm ơn tác giả, Nhạc viện Hà Nội, và xin trân trọng giới thiệu cuốn "Lược sử âm nhạc Việt Nam" này với bạn đọc khấp nơi. NHÀ XUẤT BẢN ÂM NHẠC. HIB | CÙNG BẠN ĐỌC Giáo trình Lược sử âm nhạce Việt Nam cho bac dai học ra mat ban doc nhằm phục vụ cho nhu cầu giảng dạy môn Lịch sử âm nhạc Việt Ngm lần đầu tiên được đựa vào chương trình đào tạo đại học của Nhạc viện Hà Nội từ niên khóa 1989-1990. : Do thời gian phân bổ cho môn Lịch sử ôm nhạc Việt Nam ð bậc đại học cũng như cho môn Trích giảng êm nhạc Viet Nam ð bậc trung học hết sức hạn hẹp, trong việc biên soạn giáo trình Lược sử dm nhạc Việt Nam cho bậc đại học cũng.

như Trích gidng 4m nhọc Việt Nam, cho bậc trung học, chúng : tôi không thể theo mẫu kết cấu của những giáo trình nước ngoài về Lịch sử ôm. nhạc thể giới, trong đó thường. là nhiều vấn đề được lặp lại với nội dung sâu, kỹ hơn, 'ð mỗi cp | học cao hơn, Trong khuôn khổ của thời gian học tập cho phép, chúng tôi soạn giáo.‘trink "Luge sit 6m nhac Viét Nam cho bậc đại học và Trích giảng âm nhac Việt Nam cho. bạ ig hoc ‘theo dang một.

công, trình. liên hoàn, trong đó phần đành cho bậc đại học chủ "yếu tị trung vao việc \ ng ‘cap ‘cho. sinh vién một cái nhìn tổng quát toàn bộ qua trinh phát triển Ì lịch sử của nền am’ nhac Việt Nam - từ thời bát đầu dựng nước chơ tới thời cận và hiện đại. :Vieể i sâu 'rới.

thiệu một số tác giả, tác phẩm cụ thể cớ. phần phir hgp véi chuong trình: Trích gidng am nhạc bậc trung học sẽ không được lặp lại trong giáo trình cho bậc đại hoc = du’ cho. Đương nhiên, còn những tác phẩm lớn, phức tạp chưa giới thiệu được, trong 'chương trình của bậc trung học (cũng như đại học)sau này có lẽ cần được bổ: sung. cùng với một số vấn đề khác trong chương trình Lịch sử âm nhạc Việt Nam ở bậc cão: hoc ?: ‘Nhiéu van: đề được giới thiệu trong giáo trình cho bậc đại học cũng cần được bổ sung tỈ mỉ qua phần giảng trực tiếp trên lớp bên cạnh những phần sinh viên có thể tự đọc (nhằm giảm bớt thời, gian lên lớp mà sinh viên vẫn có thể nắm trọn toàn bộ qúa trình phát triển lịch git của âm nhạc đân tộc đồng thời để sách không qúa rườm rà, giúp sinh vién cd thé dé dang nam bắt những nét chính trong qúa trình phát triển 4.000 năm của lịch sử âm nhạc dân tộc).

Mặc đầu vấn đề được dựa tiên những tài liệu tích lũy và những suy nghĩ từ hơn mười lãm năm nay, song để biên soạn thành một giáo trình cho giảng đạy cũng cần cố một thời gian đủ cho sự chín muồi. Trong khi đó, thời gian biên soạn cuốn sách này hết sức gấp gáp (nhằm đáp ứng kịp thời việc giảng dạy môn học mới mề này, tránh cho sinh viên khôi mất nhiều thời gian ngồi chép bài trên lớp), cho nên, được sự động viên của ‘Ban Giám đốc Nhạc viện, đặc biệt là của Phó Giám đốc Nguyễn Thị Nhung, chúng tôi mạnh đạn cho ra mắt cuốn sách, mặc dầu chắc chắn còn nhiều thiếu sót. Nếu như cuốn sách đem được tới cho các bạn sinh viên Ít nhiều hiểu biết về lịch sử âm nhạc của chính dân tộc "mình, âu cũng là niềm vui của người viết sách. Mặt khác, chúng tôi cũng hy vọng rằng, nhân việc in cuốn sách này, tài liệu cớ điều kiện để tới tay rộng rãi bạn đọc, qua đó chúng tôi sẽ nhận được sự gớp ý, phê: bình cũng như những lời chỉ bảo qúy giá của các anh chị em đồng nghiệp để chúng tôi có thể hoàn thiện thêm một bước giáo trình này khi có địp thuận lợi.

Nhân đây, chúng tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành. Giam đốc Nhạc viện Hà Nội, Ban Giám đốc và Ban biên tập Nhạc in Nhà xuất bản Âm nhạc đã hết sức nhiệt tình giúp đỡ chúng tồi để cuốn sách được ra mất ban doc | Hà Nội, 12 - 1990 : -_ Tác giả PHẦN MỎ ĐÂU KHÁI QUÁT VỀ ÂM NHẠC VIỆT NAM VÀ LỊCH SỬ ÂM NHẠC VIỆT NAM I.ÂM NHẠC VIET NAM - SAN PHAM CUA NEN VAN HOA VAT CHẤT VÀ TÂM LINH CỦA CÁC CƯ DÂN TRÊN ĐẤT NƯỚC TA. ÂM NHẠC VIET NAM RA DOI VA PHAT TRIEN TREN CO SO CUOC SONG LAO DONG CUA CAC CU DANO VIET NAM VA NHUNG DAC DIEM CUA MỖI TRUONG DJA LY VA TAI NGUYEN THIEN NHIEN CUA DAT NUOC. a/ Am nhac Việt Nam- một nền ôn nhạc ra dời sớm.

Ỏ vào Tnột vị trí có tính chất tiếp xúc giữa nhiều hệ thống địa lý và có lịch sử phát triển địa chất lâu dài, phức tạp, Việt Nam có những điều kiện thiên nhiên phong phú, thuận lợi cho sự phát sinh và phát triển của loài người. Nhiều phát hiện khảo cổ học ở nước ta cho phép dự đoán: Việt Nam có thể là một trong những cái nôi của loài người. Với những dấu vết khảo cổ hoc tim được 6 Binh Gia (Cao Lang), dac biét la Nui Do (Thanh Hớa) và Xuân Lộc (Đồng Nai), chúng ta biết chắc rằng cách đây khoảng 2ð- 30 vạn năm, ở vào sơ kỳ thời đại đồ đá cũ, trên đất nước chúng ta đã có những bầy người nguyên thủy sinh sống. Trải qua một quá trình phát triển lâu dài, con người nguyên thủy trên đất nước ta đã tiến triển qua các thời đại: đá giữa (với các dị tích thuộc văn hóa Hòa Bình), đá mới (văn hóa Bắc Sơn, Quỳnh Văn) và các di tích thuộc hậu kỳ đá mới như văn hớa Hạ Long, văn hóa Bàu Trớ (Đồng Hới, Quảng Binh).

Ỏ vùng núi Việt Bác, Tay Bác, vùng núi đá vôi dọc Trường Sơn, vùng núi miền Tây Bình Trị Thiên, một số vùng ở Tây Nguyên cũng như hạ lưu sông Đồng Nai. nơi nào cũng có dấu vết con người thuộc hậu kỳ đá mới. Như vậy, ở vào thuở xa xưa trên khắp đất nước ta từ Bác vào Nam, từ miền núi, trung du, vùng châu thổ cho tới miền ven biển và hải đảo đã có nhiều nhớm bộ lạc với những nền văn hóa nguyên thủy khác nhau sinh sống.