I. Khái niệm cơ bản về Tiện trụ ngắn trụ bậc trụ dài
Tiện trụ ngắn, trụ bậc, trụ dài L ≈ 10D là những công việc cơ bản và quan trọng trong ngành cắt gọt kim loại. Đây là các kỹ thuật gia công trên máy tiện vạn năng nhằm tạo ra các chi tiết có hình dạng trụ với các đặc điểm khác nhau. Trụ ngắn có tỷ lệ chiều dài nhỏ hơn đường kính, trụ bậc có nhiều đoạn với đường kính khác nhau, còn trụ dài có chiều dài lớn hơn 10 lần đường kính. Các kỹ thuật này đòi hỏi độ chính xác cao, tuân thủ quy trình kỹ thuật chặt chẽ và đảm bảo an toàn lao động. Việc thành thạo các kỹ thuật này là nền tảng để học viên trở thành thợ tiện chuyên nghiệp đạt cấp chính xác 8-10 và độ nhám cấp 4-5.
1.1. Định nghĩa trụ ngắn và trụ bậc
Trụ ngắn là chi tiết có hình dạng hình trụ với chiều dài nhỏ hơn hoặc bằng đường kính, thường được tiện bằng một lần gá phôi. Trụ bậc là chi tiết hình trụ có nhiều đoạn với đường kính khác nhau, tạo ra bậc thang. Cả hai loại đều yêu cầu sử dụng dao tiện ngoài chính xác, mài dao đạt yêu cầu Ra1.25 và tuân thủ quy trình tiện nghiêm ngặt để đạt được chất lượng sản phẩm tốt nhất.
1.2. Đặc điểm của trụ dài L 10D
Trụ dài L ≈ 10D là chi tiết có chiều dài khoảng 10 lần đường kính, đòi hỏi kỹ thuật tiện đặc biệt để tránh độ võng và sai lệch hình dạng. Cần sử dụng dụng cụ gá thích hợp, điều chỉnh thông số cắt hợp lý và kiểm tra thường xuyên bằng các dụng cụ đo để đảm bảo chính xác đạt cấp 8-10 và độ nhám cấp 4-5 theo yêu cầu kỹ thuật.
II. Máy tiện vạn năng và các bộ phận chính
Máy tiện vạn năng là thiết bị chính trong xưởng máy công cụ để thực hiện các công việc tiện trụ ngắn, trụ bậc, trụ dài. Máy này có cấu trúc phức tạp với nhiều bộ phận chính bao gồm spindle, giá dao, bàn trượt và hệ thống truyền động. Việc vận hành máy tiện đúng quy trình không chỉ đảm bảo chất lượng sản phẩm mà còn bảo vệ an toàn cho người lao động. Học viên cần hiểu rõ nguyên lý hoạt động của từng bộ phận, biết cách điều chỉnh thông số cắt, sử dụng đồ gá thông dụng và thực hiện bảo dưỡng máy tiện định kỳ để máy luôn hoạt động tốt nhất.
2.1. Các bộ phận cơ bản của máy tiện
Máy tiện vạn năng bao gồm: giá dao để cầm dao cắt, spindle quay phôi, bàn trượt dọc điều khiển độ sâu cắt, bàn trượt ngang để dịch chuyển dao, và hệ thống truyền động điều chỉnh tốc độ quay. Mỗi bộ phận có công dụng riêng biệt trong quá trình tiện trụ và cần được bảo dưỡng máy tiện thường xuyên để đảm bảo độ chính xác.
2.2. Quy trình bảo dưỡng máy tiện vạn năng
Bảo dưỡng máy tiện hàng ngày bao gồm: kiểm tra dầu nhớt, vệ sinh bụi bẩn, kiểm tra độ chịu lực của các bộ phận và tránh sai hỏng máy. Bảo dưỡng định kỳ cần thay dầu, kiểm tra khớp nối, hiệu chỉnh lại độ chính xác. Thực hiện tốt chế độ bảo dưỡng giúp máy hoạt động lâu dài, giảm chi phí sửa chữa và đảm bảo an toàn lao động.
III. Dao tiện ngoài và quy trình mài dao tiện
Dao tiện ngoài là dụng cụ cắt chính để thực hiện tiện trụ ngắn, trụ bậc, tiện mặt đầu và các công việc khác. Chất lượng dao tiện ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm và an toàn lao động. Mài dao tiện là công việc cần sự cẩn thận, độ chính xác cao để đạt độ nhám Ra1.25, lưỡi cắt thẳng và đúng góc độ mài. Học viên phải hiểu rõ thông số hình học của dao tiện, nguyên lý mài dao và biết cách sử dụng máy mài dao đúng kỹ thuật. Mỗi loại dao tiện dùng cho từng công việc tiện khác nhau, do đó phải nhận dạng và lựa chọn đúng dao để đạt kết quả tốt nhất.
3.1. Thông số hình học của dao tiện ngoài
Dao tiện ngoài có các thông số hình học quan trọng như: góc nhov, góc thoát, góc lê, góc cắt chính. Mỗi góc đều có tác dụng riêng trong quá trình cắt gọt kim loại. Hiểu rõ yêu cầu kỹ thuật của từng thông số hình học giúp mài dao tiện đạt yêu cầu chính xác, tạo lưỡi cắt sắc bén, giảm lực cắt và cải thiện chất lượng bề mặt sản phẩm.
3.2. Quy trình mài dao tiện và yêu cầu kỹ thuật
Mài dao tiện theo quy trình: kiểm tra thông số hình học cũ, xác định loại dao, sử dụng máy mài phù hợp, mài từng mặt đúng góc độ, kiểm tra độ nhám Ra1.25 và lưỡi cắt thẳng. Phải đảm bảo an toàn lao động, dùng chân kính bảo vệ, nằm trong thời gian quy định và bảo vệ vệ sinh công nghiệp tại xưởng tiện.
IV. Kỹ năng thực hành tiện trụ và yêu cầu chất lượng
Tiện trụ ngắn, trụ bậc, tiện mặt đầu, khoan lỗ tâm và tiện trụ dài L ≈ 10D đòi hỏi học viên vận hành máy tiện vạn năng thành thạo, lựa chọn đúng đồ gá, điều chỉnh thông số cắt hợp lý và kiểm tra sản phẩm bằng dụng cụ đo chính xác. Sản phẩm hoàn thành phải đạt cấp chính xác 8-10, độ nhám cấp 4-5, tuân thủ yêu cầu kỹ thuật và quy trình quy phạm. Học viên cần rèn luyện kỷ luật, kiên trì, cẩn thận trong quá trình thực hành, tổ chức nơi làm việc khoa học theo 5S, và luôn ưu tiên an toàn cho người và máy. Việc thành thạo các kỹ thuật này là bước đệm để trở thành thợ tiện chuyên nghiệp.
4.1. Các bước thực hiện tiện trụ ngắn và trụ bậc
Tiện trụ ngắn gồm các bước: chuẩn bị phôi, gá phôi vào máy, tiện mặt đầu, tiện trụ trơn, kiểm tra kích thước bằng dụng cụ đo. Tiện trụ bậc thêm bước tiện các bậc khác nhau với đường kính khác nhau. Mỗi bước cần điều chỉnh thông số cắt phù hợp, kiểm tra độ chính xác liên tục và đảm bảo an toàn trong suốt quá trình.
4.2. Yêu cầu kỹ thuật và kiểm tra sản phẩm tiện
Sản phẩm tiện phải đạt: cấp chính xác 8-10, độ nhám cấp 4-5, không có sai lệch hình dáng, kích thước đúng với bản vẽ kỹ thuật. Kiểm tra sản phẩm bằng thước cặp, panme, dụng cụ đo khác tuân thủ quy cách. Xác định sai hỏng như độ võng, sai lệch đường kính, độ nhám quá cao và tìm nguyên nhân để khắc phục kịp thời.
