BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRƢỜNG CAO ĐẲNG CƠ ĐIỆN XÂY DỰNG VIỆT XÔ GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: KINH TẾ PHÁT TRIỂN NGHỀ: KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG Ban hành kèm theo Quyết định số: 979 /QĐ-CĐVX-ĐT ngày 12 tháng 12 năm 2019 của Hiệu trưởng Trường Cao Đẳng cơ điện xây dựng Việt Xô Ninh Bình, năm 2019 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 1 LỜI GIỚI THIỆU Kinh tế phát triển là môn học kinh tế mang tính tổng hợp, nghiên cứu các nguyên lý phát triển kinh tế, khái quát sự vận động của nền kinh tế trong mối quan hệ tác động qua lại giữa kinh tế và xã hội. Môn học giải quyết cụ thể trƣờng hợp của các nƣớc đang phát triển và quá trình chuyển một nền kinh tế từ tình trạng trì trệ, tăng trƣởng thấp, tỷ lệ nghèo đói lớn và tình trạng mất công bằng xã hội cao, sang một nền kinh tế có tốc độ tăng trƣởng nhanh với các chỉ tiêu xã hội ngày càng đƣợc hoàn thiện hơn.
Thông qua quan điểm của các trƣờng phái kinh tế, các mô hình lý thuyết và thực nghiệm, môn học cung cấp cơ sở khoa học cho việc lựa chọn đƣờng lối phát triển kinh tế của các nƣớc đang phát triển với những điều kiện trong nƣớc và quốc tế khác nhau. Việc xuất bản cuốn Giáo trình kinh tế phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu bức thiết của đông đảo các bạn học sinh, sinh viên đang theo học các chuyên môn thuộc lĩnh vực kinh tế và quản trị kinh doanh của các trƣờng đại học, cao đẳng kinh tế nói chung trong cả nƣớc. Ƣu điểm của giáo trình là trình bày các vấn đề kinh tế học cơ bản của các nƣớc phát triển một cách có hệ thống, ngắn gọn và dễ hiểu, các định nghĩa, học thuật tƣơng đối chuẩn xác, có ví dụ minh họa phần lý thuyết và tập hợp nhiều số liệu thống kê về quá trình phát triển kinh tế Việt Nam và các nƣớc khác. Giáo trình Kinh Tế Phát Triển đƣợc biên soạn dựa trên việc kế thừa và tham khảo hơn hai mƣơi tác phẩm về kinh tế phát triển đang đƣợc sử dụng ở các trƣờng đại học trong và ngoài nƣớc, đặc biệt là nhiều nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nƣớc liên quan đến chủ đề phát triển.
Nội dung giáo trình gồm 6 chƣơng do ThS. Phạm Thị Hồng Duyên làm chủ biên và biên soạn. Chƣơng 1: Các nƣớc đang phát triển và sự lựa chọn con đƣờng phát triển Chƣơng 2: Tổng quan về sự tăng trƣởng kinh tế và phát triển kinh tế Chƣơng 3: Cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế Chƣơng 4: Các nguồn lực với phát triển kinh tế Chƣơng 5: Phát triển các ngành kinh tế Chƣơng 6: Đƣờng lối và chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nƣớc 2 Mặc dù tác giả đã đầu tƣ nhiều thời gian và công sức cho việc biên soạn, song giáo trình có thể còn thiếu sót, rất mong nhận đƣợc ý kiến đóng góp, bổ sung để lần tái bản sau đƣợc hoàn chỉnh hơn. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.
Tham gia biên soạn Chủ biên: ThS. Phạm Thị Hồng Duyên 3 MỤC LỤC TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN.1 LỜI GIỚI THIỆU .2 CHƢƠNG 1: CÁC NƢỚC ĐANG PHÁT TRIỂN VÀ SỰ LỰA CHỌN CON ĐƢỜNG PHÁT TRIỂN. Sự phân chia các nƣớc theo trình độ phát triển. Sự xuất hiện thế giới thứ ba.
Phân chia các nƣớc theo trình độ phát triển kinh tế. Những đặc trƣng cơ bản của các nƣớc đang phát triển. Sự khác biệt giữa các nƣớc đang phát triển. Những đặc điểm chung của các nƣớc đang phát triển.
Sự cần thiết lựa chọn con đƣờng phát triển .12 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ SỰ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ. Bản chất của tăng trƣởng kinh tế và phát triển kinh tế - xã hội.Khái niệm về tăng trƣởng, phát triển kinh tế và phát triển bền vững. Đánh giá sự phát triển kinh tế. Đánh giá sự phát triển xã hội.
Nhân tố tác động đến tăng trƣởng kinh tế. Các nhân tố kinh tế. Các nhân tố phi kinh tế.Vai trò của chính phủ trong tăng trƣởng kinh tế. Các vấn đề cơ bản trong phát triển kinh tế.
Phát triển con ngƣời và phát triển kinh tế .Vấn đề bất bình đẳng và phát triển kinh tế. Vấn đề nghèo khổ và phát triển kinh tế .26 CHƢƠNG 3: CƠ CẤU KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ. Khái niệm và các loại cơ cấu kinh tế. Khái niệm về cơ cấu kinh tế.
Các loại cơ cấu kinh tế. Cơ cấu ngành kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành. Cơ cấu ngành kinh tế và ý nghĩa của nghiên cứu cơ cấu ngành kinh tế. Tính quy luật của xu hƣớng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.
Các mô hình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.43 CHƢƠNG 4: CÁC NGUỒN LỰC VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ. Nguồn lực lao động với phát triển kinh tế. Nguồn lực lao động và các nhân tố ảnh hƣởng. Cơ cấu việc làm và thị trƣờng lao động.
Vai trò của lao động trong phát triển kinh tế. Tài nguyên thiên nhiên và môi trƣờng với phát triển kinh tế. Đặc điểm và phân loại tài nguyên thiên nhiên. Tài nguyên thiên nhiên với phát triển kinh tế.
Khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trƣờng sinh thái. Vốn với sự phát triển kinh tế. Vốn sản xuất và vốn đầu tƣ. Vai trò của vốn sản xuất và vốn đầu tƣ với phát triển kinh tế.
Các yếu tố tác động đến cầu vốn đầu tƣ. Những giải pháp chủ yếu huy động và sử dụng vốn đầu tƣ cho phát triển kinh tế. Khoa học công nghệ với phát triển kinh tế. Bản chất và vai trò của khoa học công nghệ đối với sự phát triển.
Phƣơng hƣớng cơ bản phát triển khoa học công nghệ. Đổi mới công nghệ đối với phát triển triển kinh tế .66 CHƢƠNG 5: PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH KINH TẾ. Phát triển kinh tế nông nghiệp. Vai trò của nông nghiệp và nông thôn trong phát triển kinh tế.
Phƣơng hƣớng phát triển kinh tế nông nghiệp. Những giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế nông nghiệp. Phát triển kinh tế công nghiệp. Đặc điểm và vai trò của công nghiệp trong phát triển kinh tế.
Phƣơng hƣớng phát triển công nghiệp. Những giải pháp chủ yếu phát triển công nghiệp. Phát triển kinh tế dịch vụ. Đặc điểm và vai trò của kinh tế dịch vụ trong phát triển kinh tế.
Phƣơng hƣớng phát triển kinh tế dịch vụ. Những giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế dịch vụ .80 CHƢƠNG 6: ĐƢỜNG LỐI VÀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA NHÀ NƢỚC. Đƣờng lối phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam qua các giai đoạn. Đƣờng lối phát triển kinh tế Việt Nam giai đoạn 1976-1985.
Đƣờng lối phát triển kinh tế Việt Nam giai đoạn 1986-2000. Đánh giá kết quả hoạt động kinh tế Việt Nam thời kỳ đổi mới. Chiến lƣợc và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam. Chiến lƣợc phát triển và các quan điểm chiến lƣợc.
Nội dung chủ yếu của chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội. Kế hoạch phát triển kinh tế -xã hội thời kỳ 2006 – 2010 .85 TÀI LIỆU THAM KHẢO .103 6 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: KINH TẾ PHÁT TRIỂN Mã môn học: MH17 Vị trí, tính chất môn học - Vị trí: Kinh tế phát triển là môn khoa học cơ sở của khối ngành kinh tế, đƣợc bố trí học vào học kỳ 1 năm học thứ 2. - Tính chất: Trang bị hệ thống kiến thức cơ bản về phát triển kinh tế - xã hội làm cơ sở cho việc tiếp cận, nghiên cứu phát triển kinh tế ngành. Mục tiêu môn học - Về kiến thức : + Trình bày đƣợc những vấn đề lý luận về bản chất, nội dung của tăng trƣởng kinh tế và phát triển kinh tế - xã hội + Đánh giá đƣợc các nguồn lực và sự tác động của nó đến phát triển kinh tế - xã hội.
- Về kỹ năng : Tính toán và đánh giá đƣợc các chỉ tiêu phản ánh sự tăng trƣởng kinh tế và phát triển kinh tế - xã hội của địa phƣơng, ngành và nền kinh tế. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tuân thủ đƣờng lối và các chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nƣớc. Nội dung môn học Chƣơng 1: Các nƣớc đang phát triển và sự lựa chọn con đƣờng phát triển Chƣơng 2: Tổng quan về sự tăng trƣởng kinh tế và phát triển kinh tế Chƣơng 3: Cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế Chƣơng 4: Các nguồn lực với phát triển kinh tế Chƣơng 5: Phát triển các ngành kinh tế Chƣơng 6: Đƣờng lối và chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nƣớc 7 CHƢƠNG 1: CÁC NƢỚC ĐANG PHÁT TRIỂN VÀ SỰ LỰA CHỌN CON ĐƢỜNG PHÁT TRIỂN Mã chƣơng: MH17.01 Các nƣớc đang phát triển có sự tƣơng đồng nhất định về điều kiện lịch sử, địa lý, chính trị và kinh tế, nhƣng giữa các nƣớc cũng có sự khác biệt cơ bản, tạo nên tính đa dạng cho các nƣớc này. Những khác biệt này chi phối đến việc xác định lợi thế và con đƣờng phát triển của từng nƣớc.
Trong quá trình tìm kiếm con đƣờng phát triển, các nƣớc đã sử dụng nhiều cách đi khác nhau, nội dung trọng tâm của quá trình lựa chọn và hình thành mô hình phát triển của mỗi nƣớc là quan điểm giải quyết mối quan hệ giữa mặt kinh tế (tăng trƣởng) và mặt xã hội (tiến bộ và công bằng xã hội) trong quá trình phát triển. Nhiều nƣớc, quá trình lựa chọn con đƣờng phát triển đã đồng nhất một cách ngây thơ giữa phát triển kinh tể với tăng trƣởng kinh tể, và tìm mọi cách để giải quyết bài toán tăng trƣởng kinh tế nhanh. Có những nƣớc thì lại qua nhấn mạnh đen giải quyết công băng xã hội và xem đó là tất cả những gì gọi là phát triển v.v… Đó là những nội dung cơ bản đƣợc đề cập trong chƣơng này Mục tiêu chương: - Phân biệt đƣợc các nƣớc theo trình độ phát triển. Tóm tắt những đặc trƣng chung của các nƣớc đang phát triển.
Giải thích sự cần thiết phải lựa chọn con đƣờng phát triển.