Giáo Trình Cao Cấp Lý Luận Chính Trị Về Kinh Tế Phát Triển

Khám phá giáo trình kinh tế phát triển cao cấp lý luận chính trị, cung cấp kiến thức sâu sắc về lý thuyết và thực tiễn trong lĩnh vực này.

• Đề tài: Giáo Trình Kinh Tế Phát Triển Cao Cấp Lý Luận Chính Trị

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. BÀI I: TỔNG QUAN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• 1.1. MỤC TIÊU
• 1.2. TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 1.2.1. Khái niệm
• 1.2.2. Bản chất và các thước đo tăng trưởng kinh tế
• 1.2.2.1. Bản chất của tăng trưởng kinh tế
• 1.2.2.2. Các thước đo chủ yếu mặt lượng của tăng trưởng kinh tế
• 1.2.3. Về mặt chất lượng của tăng trưởng kinh tế
• 1.2.3.1. Chất lượng tăng trưởng kinh tế
• 1.2.3.2. Các thước đo chủ yếu mặt chất lượng của tăng trưởng kinh tế

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình kinh tế phát triển cao cấp lý luận chính trị

Giáo trình kinh tế phát triển cao cấp lý luận chính trị là tài liệu quan trọng, cung cấp kiến thức nền tảng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý. Chương trình này không chỉ giúp nâng cao nhận thức về kinh tế phát triển mà còn trang bị kỹ năng cần thiết để áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Nội dung giáo trình được biên soạn công phu, cập nhật các vấn đề mới trong chính sách và thực tiễn phát triển kinh tế.

1.1. Mục tiêu và nội dung của giáo trình

Giáo trình nhằm trang bị cho học viên kiến thức về lý luận chính trị và kinh tế phát triển. Nội dung bao gồm 19 môn học, tập trung vào các vấn đề lý luận và thực tiễn mới, giúp cán bộ lãnh đạo có cái nhìn tổng quan về phát triển bền vững.

1.2. Đối tượng và phương pháp giảng dạy

Đối tượng chính của giáo trình là cán bộ lãnh đạo, quản lý thuộc các bộ, ngành. Phương pháp giảng dạy kết hợp lý thuyết và thực hành, giúp học viên áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

II. Vấn đề và thách thức trong kinh tế phát triển hiện nay

Kinh tế phát triển hiện nay đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, toàn cầu hóa và sự cạnh tranh ngày càng gia tăng. Những vấn đề này đòi hỏi các nhà lãnh đạo phải có chiến lược phù hợp để đảm bảo phát triển bền vững. Việc áp dụng các chính sách kinh tế hiệu quả là cần thiết để vượt qua những thách thức này.

2.1. Biến đổi khí hậu và tác động đến kinh tế

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và các ngành kinh tế khác. Cần có các chính sách ứng phó kịp thời để giảm thiểu tác động tiêu cực đến kinh tế xã hội.

2.2. Toàn cầu hóa và cạnh tranh quốc tế

Toàn cầu hóa tạo ra cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức lớn cho nền kinh tế. Các doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh để tồn tại và phát triển trong môi trường quốc tế.

III. Phương pháp và giải pháp cho phát triển kinh tế bền vững

Để đạt được phát triển bền vững, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc cải cách chính sách kinh tế, đầu tư vào công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh là những yếu tố quan trọng. Các giải pháp này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn đảm bảo công bằng xã hội.

3.1. Cải cách chính sách kinh tế

Cải cách chính sách kinh tế cần tập trung vào việc tạo ra môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp. Điều này bao gồm việc giảm thiểu thủ tục hành chính và tạo điều kiện cho đầu tư nước ngoài.

3.2. Đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo

Đầu tư vào công nghệ mới và đổi mới sáng tạo là cần thiết để nâng cao năng suất lao động. Các doanh nghiệp cần chú trọng vào nghiên cứu và phát triển để tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong kinh tế phát triển

Các nghiên cứu về kinh tế phát triển đã chỉ ra rằng việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn mang lại nhiều lợi ích. Các mô hình phát triển thành công ở nhiều quốc gia có thể được áp dụng tại Việt Nam để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy sự cần thiết phải điều chỉnh chính sách để phù hợp với bối cảnh hiện tại.

4.1. Mô hình phát triển thành công

Nhiều quốc gia đã áp dụng thành công các mô hình phát triển bền vững. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để xây dựng chiến lược phát triển phù hợp.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các chính sách kinh tế hiệu quả đã giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Cần tiếp tục nghiên cứu để cải thiện các chính sách hiện hành.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình kinh tế phát triển

Giáo trình kinh tế phát triển cao cấp lý luận chính trị không chỉ là tài liệu học tập mà còn là công cụ hỗ trợ cho các nhà lãnh đạo trong việc hoạch định chính sách. Tương lai của giáo trình sẽ tiếp tục được cập nhật để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và bối cảnh phát triển của đất nước.

5.1. Tầm quan trọng của giáo trình trong đào tạo

Giáo trình đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo cán bộ lãnh đạo, giúp họ nắm vững lý thuyết và thực tiễn trong kinh tế phát triển.

5.2. Hướng phát triển giáo trình trong tương lai

Giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để phản ánh những thay đổi trong chính sách và thực tiễn. Điều này đảm bảo rằng các học viên luôn có kiến thức mới nhất để áp dụng vào công việc.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Cao cấp Lý luận chính trị: Kinh tế phát triển (Tái bản lần thứ nhất) là tài liệu giảng dạy chính thức do tập thể cán bộ giảng dạy và nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế phát triển thuộc Viện Kinh tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh biên soạn, Nhà xuất bản Lý luận Chính trị ấn hành. Môn học này giữ vị trí cốt lõi trong hệ thống 19 môn học và các chuyên đề ngoại khóa thuộc Chương trình đào tạo Cao cấp lý luận chính trị – chương trình đào tạo trọng điểm quốc gia dành cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý trung cấp và cao cấp của hệ thống chính trị Việt Nam.

Mục tiêu học tập của giáo trình được cấu trúc nhằm trang bị hệ thống tri thức lý luận mở rộng và chuyên sâu về quy luật tăng trưởng, phát triển kinh tế và phát triển bền vững. Về mặt kỹ năng, giáo trình phát triển năng lực nghiên cứu, phân tích định lượng - định tính, đánh giá và hoạch định chính sách kinh tế trong bối cảnh hội nhập quốc tế, tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và biến đổi khí hậu toàn cầu. Về mặt tư tưởng, tài liệu củng cố nền tảng nhận thức lý luận, làm cơ sở thực thi các chủ trương, đường lối phát triển kinh tế của Đảng và chính sách của Nhà nước.

Cách tiếp cận của giáo trình quán triệt phương châm "cơ bản, hệ thống, hiện đại và thực tiễn". Điểm đặc sắc của tài liệu là việc kết hợp chặt chẽ giữa các học thuyết kinh tế phát triển kinh điển, hiện đại trên thế giới với thực tiễn chuyển đổi mô hình tăng trưởng, tái cơ cấu nền kinh tế và xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình được thiết kế gồm 6 bài học lý thuyết và 01 chuyên đề nghiên cứu bổ trợ, thể hiện tính logic chặt chẽ từ lý luận đại cương đến các vấn đề ngành, lĩnh vực cụ thể:

• Bài 1: Tổng quan về tăng trưởng kinh tế, phát triển kinh tế và phát triển bền vững: Phân tích bản chất mặt lượng và mặt chất của tăng trưởng; hệ thống thước đo (GO, GDP, GNI, GRDP, TFP, ICOR); các dạng tăng trưởng tích cực (tăng trưởng xanh, tăng trưởng bao trùm) và các dạng tăng trưởng cần tránh; nội dung và các bộ chỉ tiêu đánh giá phát triển bền vững (Chương trình Nghị sự 21, Chương trình Nghị sự 2030).
• Bài 2: Mô hình tăng trưởng kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam: Khảo cứu các mô hình tăng trưởng trên thế giới và lộ trình chuyển đổi mô hình từ chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên, vốn đầu tư (chiều rộng) sang dựa vào năng suất, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo (chiều sâu).
• Bài 3: Tiến bộ và công bằng xã hội trong phát triển kinh tế: Làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa hiệu quả kinh tế và công bằng xã hội; phân phối thu nhập, giảm nghèo đa chiều, hệ thống an sinh xã hội và chỉ số phát triển con người (HDI).
• Bài 4: Các nguồn lực trong phát triển kinh tế: Đánh giá vai trò, cơ chế huy động và sử dụng các nguồn lực: Vốn (hữu hình, vô hình), Lao động (vốn nhân lực chất lượng cao), Tài nguyên thiên nhiên (chuyển dịch từ lợi thế tĩnh sang lợi thế động), và Khoa học - công nghệ (R&D).
• Bài 5: Cơ cấu kinh tế và tái cơ cấu kinh tế ở Việt Nam: Lý luận về chuyển dịch cơ cấu ngành, vùng lãnh thổ, thành phần kinh tế; tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu và phát triển các tổ chức sản xuất hiện đại.
• Bài 6: Nông nghiệp, nông dân và nông thôn Việt Nam: Chính sách phát triển tam nông, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghệ cao và xây dựng nông thôn mới bền vững.
• Chuyên đề bổ trợ: Biến đổi khí hậu toàn cầu và ứng phó của Việt Nam: Phân tích các kịch bản biến đổi khí hậu, tác động của hiện tượng nước biển dâng và các giải pháp thích ứng chiến lược của nền kinh tế.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống lý thuyết nền tảng dựa trên các trường phái kinh tế học phát triển:

• Hàm sản xuất và yếu tố tăng trưởng: Phân tích hàm sản xuất truyền thống $Y = F(K, L, R, T)$ (trong đó $K$ là vốn, $L$ là lao động, $R$ là tài nguyên, $T$ là kỹ thuật - công nghệ) và hàm sản xuất hiện đại gắn với phía cung $Y = F(K, L, TFP)$ (với $TFP$ là năng suất các nhân tố tổng hợp). Đồng thời tiếp cận phía cầu gồm bốn thành tố: $C$ (tiêu dùng cá nhân), $G$ (chi tiêu chính phủ), $I$ (đầu tư) và $(X - M)$ (xuất khẩu ròng).
• Phương pháp luận đo lường kinh tế vĩ mô: Hệ thống hóa 3 phương pháp xác định GDP: từ sản xuất ($VA = \sum VA_i$ với $VA_i = GO_i - IC_i$), từ tiêu dùng ($GDP = C + G + I + X - M$), và từ thu nhập ($GDP = W + R + In + PR + Dp + Ti$). Làm rõ hạn chế của chỉ tiêu GDP trong việc phản ánh môi trường, bất bình đẳng; đối chiếu với các chỉ số thay thế như GPI (Chỉ tiêu phát triển thực), ISEW (Chỉ tiêu phúc lợi kinh tế bền vững), SNBI (Chỉ tiêu lợi tức ròng bền vững), GNI (Tổng thu nhập quốc gia theo chuẩn SNA 1993) và chỉ tiêu GRDP ở cấp địa phương.
• Học thuyết của các nhà kinh tế học: Tích hợp luận điểm của C.Mác về công nghệ là động lực tăng trưởng; Simon Kuznets về bản chất thu nhập và công nghệ; Robert Solow về tiến bộ công nghệ quyết định tăng trưởng dài hạn; Paul Samuelson về chất lượng tăng trưởng kinh tế.
• Phân loại các dạng tăng trưởng kinh tế: Đối chiếu giữa dạng tăng trưởng tích cực (tăng trưởng xanh theo định nghĩa của UNEP và Chiến lược quốc gia 2011–2020; tăng trưởng bao trùm) với 5 dạng tăng trưởng cần tránh (theo Ngọc Minh, 2005: không lương tâm, không tiếng nói, không việc làm, không tương lai, không gốc rễ).
• Khung khổ phát triển bền vững: Nền tảng từ Báo cáo Brundtland (1987), Tuyên bố Rio (1992), Thượng đỉnh Johannesburg (2002), Luật Bảo vệ môi trường 2014 (Điều 3 khoản 4); Bộ 58 chỉ tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc (14 kinh tế, 19 xã hội, 19 môi trường, 6 thể chế) và Chương trình Nghị sự 2030 (17 mục tiêu SDGs).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích chỉ số kinh tế: Đo lường và đánh giá chất lượng tăng trưởng thông qua tính toán hệ số ICOR (hiệu quả sử dụng vốn đầu tư), tốc độ đóng góp của TFP, năng suất lao động xã hội, chỉ số bất bình đẳng phân phối thu nhập (hệ số Gini).
• Kỹ năng hoạch định và điều hành chính sách: Năng lực xây dựng các kịch bản tăng trưởng kinh tế trung và dài hạn; điều tiết tổng cầu vĩ mô; thiết kế chính sách tái cơ cấu kinh tế theo ngành và vùng lãnh thổ.
• Kỹ năng đánh giá tính bền vững: Đánh giá tác động môi trường của các dự án phát triển kinh tế, lồng ghép các chỉ tiêu GDP xanh, HDI, ESI vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương và bộ, ngành.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế nhằm phục vụ phương pháp giảng dạy tích cực ở bậc cao học và đào tạo chức danh lãnh đạo, chuyển trọng tâm từ truyền thụ một chiều sang tương tác đa chiều:

• Phương pháp tiếp cận sư phạm: Kết hợp chặt chẽ giữa thuyết giảng khung lý thuyết với phân tích chuyên đề và thảo luận chính sách. Người dạy đóng vai trò định hướng phương pháp luận, tổ chức gợi mở các vấn đề còn tranh luận trong lý luận và thực tiễn quản lý.
• Phân tích tình huống (Case studies): Áp dụng các tình huống thực tiễn về đánh giá 3 trụ cột năng lực cạnh tranh quốc gia (dựa vào chi phí đầu vào, dựa vào hiệu quả, dựa vào đổi mới sáng tạo); giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa khai thác tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường sinh thái tại các địa phương.
• Bài tập và nghiên cứu thực tiễn: Học viên thực hiện các bài tập tính toán biến số kinh tế vĩ mô (GDP, GNI, TFP, ICOR); xây dựng ma trận đánh giá việc thực hiện 17 mục tiêu phát triển bền vững quốc gia theo Quyết định 622/QĐ-TTg tại bộ, ngành hoặc địa phương nơi công tác.
• Phương pháp kiểm tra, đánh giá: Áp dụng hình thức đánh giá đa hợp phần gồm: điểm chuyên cần và tham gia thảo luận trên lớp, bài tập tiểu luận phân tích thực trạng chính sách, và bài thi viết/vấn đáp kết thúc môn học tập trung vào khả năng vận dụng lý luận để giải quyết các tình huống quản lý thực tế.
• Hướng dẫn tự học và nghiên cứu: Người học cần chủ động đọc trước các bài học, tra cứu các tài liệu tham khảo theo hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, văn kiện Đảng và báo cáo thống kê định kỳ của Tổng cục Thống kê.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

So với các tài liệu giảng dạy kinh tế phát triển trước đây, giáo trình có những điểm bổ sung và cập nhật quan trọng:

• Tích hợp định hướng chiến lược từ Văn kiện Đại hội XII của Đảng: Cập nhật các quan điểm chỉ đạo về đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế nhanh và bền vững trên cơ sở ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh; thể chế hóa các Nghị quyết của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ năm (khóa XII) về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Cập nhật các cam kết quốc tế và chuẩn mực phát triển bền vững toàn cầu: Đưa toàn bộ nội dung của Chương trình Nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững (17 mục tiêu SDGs, 169 mục tiêu cụ thể) và Kế hoạch hành động quốc gia của Việt Nam theo Quyết định số 622/QĐ-TTg ngày 10-5-2017 (cụ thể hóa thành 115 mục tiêu) vào nội dung phân tích.
• Bổ sung bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 và biến đổi khí hậu: Giáo trình phân tích sâu tác động của kinh tế số, công nghệ tự động hóa đến chất lượng lao động, vốn nhân lực và chuỗi giá trị toàn cầu; đồng thời biên soạn riêng một chuyên đề bổ trợ nhằm giải quyết các thách thức an ninh phi truyền thống và nước biển dâng.
• Chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ và thước đo kinh tế vĩ mô: Cập nhật các khái niệm tài khoản quốc gia (SNA), làm rõ sự thay thế của chỉ tiêu GNI cho GNP từ SNA 1993; chuẩn hóa nội hàm chỉ tiêu GRDP ở cấp địa phương và các chỉ số phúc lợi hiện đại (GPI, ISEW, SNBI, GDP xanh).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn với cấu trúc chuyên sâu, phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể:

• Học viên Chương trình Cao cấp lý luận chính trị: Cán bộ lãnh đạo, quản lý đương nhiệm hoặc quy hoạch vào các chức danh diện Ban Thường vụ tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương, lãnh đạo các Cục, Vụ, Viện, Sở, ban, ngành và các tập đoàn kinh tế nhà nước.
• Học viên sau đại học: Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế, Kinh tế chính trị thuộc hệ thống Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và các trường đại học khối kinh tế (sử dụng đối chiếu cùng Tập bài giảng Kinh tế phát triển nâng cao do PGS. TS. Nguyễn Thị Thơm chủ biên).
• Giảng viên và nghiên cứu viên: Cán bộ giảng dạy lý luận chính trị, kinh tế học tại các Học viện khu vực, các trường Chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các cơ sở nghiên cứu chính sách vĩ mô.
• Điều kiện tiên quyết: Người học cần hoàn thành các môn học nền tảng gồm Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học và có hiểu biết căn bản về Kinh tế học vĩ mô.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu phục vụ trực tiếp cho học viên hệ Cao cấp lý luận chính trị, cán bộ lãnh đạo, quản lý trung và cao cấp của hệ thống chính trị, đồng thời là tài liệu tham khảo chuyên sâu cho học viên sau đại học ngành Kinh tế phát triển và Quản lý kinh tế.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần nắm vững nguyên lý Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Triết học Mác - Lênin, các khái niệm cơ bản của Kinh tế học vĩ mô (GDP, tổng cung, tổng cầu, lạm phát, thất nghiệp) và hệ thống văn bản lãnh đạo của Đảng về phát triển kinh tế.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Khác với các giáo trình kinh tế phát triển thuần túy kỹ thuật, giáo trình này tiếp cận kinh tế phát triển dưới góc độ khoa học lãnh đạo, quản lý và lý luận chính trị; giải quyết đồng bộ mối quan hệ giữa quy luật kinh tế thị trường với định hướng xã hội chủ nghĩa, ổn định chính trị - xã hội và an ninh quốc gia.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Cần nghiên cứu theo cấu trúc: nắm vững các khái niệm, công thức đo lường ở Bài 1; sau đó vận dụng phân tích các mô hình, nguồn lực và cơ cấu ở các Bài 2, 4, 5; cuối cùng liên hệ thực tiễn quản lý địa phương/ngành thông qua các Bài 3, 6 và Chuyên đề bổ trợ. Luôn đối chiếu lý thuyết với các nghị quyết, quyết định chiến lược hiện hành.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình tích hợp 01 chuyên đề bổ trợ về Biến đổi khí hậu toàn cầu và ứng phó của Việt Nam, đồng thời dẫn chiếu trực tiếp đến các văn kiện quy phạm như Quyết định số 432/QĐ-TTg, Quyết định số 622/QĐ-TTg, Luật Bảo vệ môi trường 2014 và Tập bài giảng Kinh tế phát triển nâng cao (PGS. TS. Nguyễn Thị Thơm chủ biên).

---

Kết luận

Giáo trình Cao cấp Lý luận chính trị: Kinh tế phát triển cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh và hệ thống phương pháp luận chuẩn xác về khoa học kinh tế phát triển phục vụ công tác lãnh đạo, quản lý. Lộ trình học tập khoa học được thiết lập từ việc nhận thức bản chất các thước đo tăng trưởng (lượng - chất), phân tích các nhân tố đầu vào - đầu ra, đến việc làm chủ các công cụ điều hành chính sách chuyển dịch cơ cấu và phát triển bền vững. Để đạt hiệu quả học tập cao nhất, người học cần kết hợp nghiên cứu giáo trình với việc theo dõi các báo cáo chỉ số kinh tế xã hội định kỳ và hệ thống văn kiện của Đảng, Nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH GIÁO TRÌNH CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ KINH TẾ PHÁT TRIỂN Tái bản lần thứ nhất NHÀ XUẤT BẢN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ LỜI GIỚI THIỆU Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh là cơ quan trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng; đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp, toàn diện, thường’ xuyên của Bộ Chính tộ, Ban Bí thư; là trung tâm quốc gia đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý trung, cao cấp, cán bộ khoa học lý luận chính tộ của hệ thống chính trị; trung tâm quốc gia nghiên cứu khoa học ỉý luận Mác-Lênin, ta tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các khoa học chính trị, khoa học lãnh đạo, quản lý. Chương tình Cao cấp lý luận chính trị là chương tình trọng điểm trong toàn bộ công tác đào tạo, bồi dưỡng của Học viện. Mục tiêu của chương trình này là: Trang bị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý trung cấp, cao cấp của cả hệ thống chính trị có kiến thức nền tảng về lý luận chính trị và quan điểm, đường lối cùa Đảng làm cơ sở cho việc củng cố nền tảng ta tưởng, nâng cao tầm nhìn và năng lực ta duy chiến lược, năng lực chuyên môn, hoàn thiện phương pháp, kỹ năng lãnh đạo, quản lý, tu dưỡng, rèn luyện nhân cách của người cán bộ lãnh đạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của đất nước trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế. Đổi mới, bổ sung, cập nhật các chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ là việc làm thường xuyên của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhằm đáp ứng kịp thời những yêu cầu, nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước trong từng giai đoạn, thời kỳ phát triển, phù hợp với bối cảnh của đất nước và thế giới.

Chương trình Cao cấp lý luận chính trị lần này được kểt cấu gồm 19 môn học và các chuyên đề ngoại khóa, được tổ chức biên soạn công phu, nghiêm túc, trí tuệ và trách nhiệm của đội ngũ các nhà khoa học đang trực tiếp giảng dạy trong toàn Học viện; đồng thời, có sự tham gia góp ý, thẩm định kỹ lưỡng của nhiều nhà khoa học ngoài Học viện. Bộ giáo trình Cao cấp lý luận chính trị xuất bản lần này kế thừa các giáo trình cao cấp lý luận chính trị trước đây; đồng thời, cập nhật 1 các nội dung mới trong Vãn kiện Đại hội xn của Đảng, các nghị quyết Trung ương khóa XII, tình hình mới của thế giới, khu vực và đất nước, chú trọng bổ sung những vấn đề lý luận và thực tiễn mới mà đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cần quan tâm, nghiên cứu. Phương châm chung của toàn bộ giáo trình là cơ bản, hệ thống, hiện đại và thực tiễn. Xin trân trọng giới thiệu và mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp quý báu từ các nhà khoa học, giảng viên, học viên và bạn đọc nói chung.

BAN CHỈ ĐẠO CHỈNH SỬA, HOÀN THIỆN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ LỜI NÓI ĐẦU Kỉnh tế phát triển là bộ môn khoa học kinh tế khám phá và giải thích quá trình tăng trưởng, phát triển kinh tế. Việc vận dụng những nguyên lý của kinh tể phát triện vào thực tiễn phát triển nền kinh tế quốc dân là một yêu cầu tất yếu khách quan đối với mọi quốc gia, nhất là đối với các quốc gia đang phát triển, đảm bảo cho nền kinh te tang trương, phat trien ben vưng. Trong những năm đổi mới, nền kinh, tể Việt Nam đã đạt được những kết quả quan trọng: tốc.độ tăng trưởng kinh tế cao; cơ cấu kinh tế từng bước dịch chuyển theo hướng tiến bộ, hiện'đại; năng lực nội sinh của nền kinh tế ngày một gia tăng; đời sống nhân dân từng bước được đảm bảo. Tuy nhiên, những két quả đạt được chỉ là bước đầu.

Thực tiễn đang đặt ra thời cơ, thách thức phải đổi mới thành công mô hình tăng trưởng kinh tế gắn với cơ cấu lại nền'kinh tế, tạo ra “động lực” để đất nước phát triển nhanh, bền vũng trong điều kiện toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu, rộng, dưới tẩc động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và biến đổi khí hậu toàn cầu. Nhằm cung cấp những tri thức khọa học về kinh tế phát triển, 2 góp phần nâng cao'nhận thức và phát triển tư duy hoạch định chính sách cho các cán bộ lãnh đạo, quản lý, tập thể cán bộ giảng dạy và nghiên cứu chuyên ngành Kinh tể phát triển, Viện Kinh tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tiến hành biên soạn Giáo trình Cao cấp ỉỷ luận chỉnh trị: Kinh tểphảt triển dùng cho đối tượng là các cán bộ lãnh đạo, quản lý thuộc các bộ, ngành và địa phương. Giáo trình Kỉnh tể phát triển gồm 6 bài:Bài 1: Tổng quan về tăng trưởng kinh tế, phát triển kỉnh tế và phát triển bền vững. Bài 2: Mô hình tăng trưởng kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam.

Bài 3: Tiến bộ và công bằng xã hội trong phát triển kình tế. Bài 4: Các nguồn lực trong phát triển kình tế. Bài 5: Cơ cấu kình tể và tái cơ cẩu kỉnh tể ở Việt Nam. Bài 6: Nông nghiệp, nông dân và nông thôn Việt Nam.

Ngoài 6 bài của Giáo trình, chúng tôi biên soạn 01 chuyên đề bổ trợ cho môn học: Biến đổi khỉ hậu toàn cầu và ứng phó của Việt Nam. Trong quá trình biên soạn Giáo trình Kỉnh tế phát triển, tập thể tác giả đã nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của các chuyên gia, các nhà khoa học trong và ngoài hệ thống Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Đặc biệt, chúng tôi đã nhận được những ý kiến đóng góp, sự chỉ đạo của Hội đồng khoa học Viện -> Kinh tế và Hội đồng khoa học Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh để hoàn thiện giáo trình. Mặc dù tập thể tác giả đã rất nỗ lực, song biên soạn giáo trình là công việc khó khăn, phức tạp, không tránh khỏi những khiếm khuyết.

Chúng tôi rất mong tiếp tục nhận được các ý kiến đóng góp quý báu từ các nhà khoa học và quý bạn đọc! TẬP THÊ TÁC GIẢ 3 4 Bàỉ I TÔNG QUAN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN BÈN VŨNG A.MỤC TIÊU về kiến thức: Trang bị cho học viên tri thức mở rộng và nâng cao, phát triển ta duy về tăng trường, phát triển kinh tế, phát triển bên vững; các điêu kiện đảm bảo tăng trưởng, phát triển kinh tê nhanh và bền vững trong điều kiện hội nhập quốc tế và biến đổi khí hậu toàn cầu. về kỹ năng: Học viên có khả năng vận dụng kiến thức vào nghiên cứu, phân tích, đánh giá và hoạch định chính sách tăng trưởng, phát triển kinh tế nhanh, bền vững trong điều kiện hội nhập quốc tế và ứng phó với biến đổi khí hậu. về tư tưởng: Củng cố cho học viên niềm tin vào đường lối, chủ trương của Đáng, Nhà nước ta về tăng trưởng, phát triển kinh tế nhanh và bền vững ở Việt Nam. TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ 1.

Khải niệm Tăng trưởng kinh tế là một trong những vấn đề cốt ỉõi của lý luận phát triển kinh tế. Tăng trưởng kinh tể không chỉ phản ảnh vấn đề kinh tế mà còn mang tính chính tộ, xã hội rất sâu sắc. Vì vậy, nhận thức đứng đắn về tăng trưởng kinh tế có ý nghĩa quan trọng trong nghiên cứu, hoạch định đường lối, chính sách phát triển kinh tế, đưa nền kinh tế phát triển từ trình độ này sang trình độ khác, cao hơn. Tăng trưởng kinh té là sự gia tang thu nhap cua nen kinh tế 5 trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm).

Hay, đó là sự gia tăng giá trị của hàng hóa và dịch vụ mà một nền kinh tế đã sản xuất ra trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm). Như vậy, tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng về thu nhập của nền kinh tế. Thu nhập của nền kinh tế có thể biểu hiện dưới dạng hiện vật hoặc giá trị. Bất cứ một nền kinh tế nào, vào thời gịan nào mà có sự gia tăng hay lớn lên về thu nhập thì ở đó có tăng trưởng kinh tế.

Tăng trưởng của nền kinh tế được hạch toán trong một thòi kỳ nhất định, thời kỳ đó có thể theo tháng, quý, nãm hoặc nhiều nãm, tính trong khoảng thời gian nhất định nhưng thường là một năm. Bãn chất, các chỉ tiêu đánh giá yà các dạng tăng trưởng kinh tế 1. Bản chất và các thước đo tăng trưởng kỉnh tế Bản chất của tăng trưởng kinh tế là sự biến đổi thuầntúxvề lượng của nền kinh tế. Tăng trưởng kinh tế chưa phản ánh mối quan hệ tổng thể, toàn diện giữa kinh tế gắn với các vấn đề xã hội và môi trường.

Nhưng, xét đến cùng, tăng trưởng kinh tế luôn có tính hai mặt: * về mặt lượng của tăng trưởng kinh tế về mặt lượng, tăng trưởng kinh tế là thuộc tính biểu hiện ra bên ngoài của quá trình phát triển, phân ánh sự gia tăng, lớn lên về mặt giá trị hay thu nhập của nền kinh tế, được đo bằng hai chỉ tiêu: Quy mô và tốc độ tăng trưởng kinh tế. Quy mô tăng trưởng kinh tế thể hiện sự gia tăng giá trị lớn hay nhỏ; nhiều hay ít và biểu thị bằng số tuyệt đối. Tốc độ tăng trường kinh tế thể hiện sự gia tăng giá trị nhanh hay chậm, cao hay thấp và biểu thị bằng số tương đối hay tỷ lệ phần trăm tăng trưởng. Tốc độ tăng được sử dụng để so sánh mức độ tăng 6 trưởng về mặt thời gian, giữa các giai đoạn phát triển của nền kinh tế.

Như vậy, nghiên cứu thuộc tính biểu hiện bên ngoài của tăng trưởng kinh tế, về bản chất, chỉ là sự biến đổi thuần túy về mặt lượng. Tăng trường kinh: tế- về: mặt lượng chưa phản ánh được một số mặt sau đâyI: - Phương thức nào để đạt mục tiêu tăng trưởng? " Cach thưc nao đe chuyên dich cơ cau kinh, te nham đạt muc tiêu tăng trưởng kinh tế? - Hiệu quả sử dụng các yếu tố đầu vào của sản xuất cũng như năng lực cạnh tranh của nền kinh tế như thế nào? - Mối quan hệ và những tác động của tăng trưởng kinh tế đến sự biến đổi xã hội và môi trường.? Các thước đo chủ yểu mặt lượng của tăng trưởng kinh tế: (1) Tổng giá trị sản xuất (GO - Gross output): Là tổng giá trị sản phẩm vật chất và dịch vụ được tạo ra trên phạm vi lãnh thổ của một quốc gia trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm).