HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH GIÁO TRÌNH CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ KINH TẾ PHÁT TRIỂN Tái bản lần thứ nhất NHÀ XUẤT BẢN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ LỜI GIỚI THIỆU Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh là cơ quan trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng; đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp, toàn diện, thường’ xuyên của Bộ Chính tộ, Ban Bí thư; là trung tâm quốc gia đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý trung, cao cấp, cán bộ khoa học lý luận chính tộ của hệ thống chính trị; trung tâm quốc gia nghiên cứu khoa học ỉý luận Mác-Lênin, ta tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các khoa học chính trị, khoa học lãnh đạo, quản lý. Chương tình Cao cấp lý luận chính trị là chương tình trọng điểm trong toàn bộ công tác đào tạo, bồi dưỡng của Học viện. Mục tiêu của chương trình này là: Trang bị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý trung cấp, cao cấp của cả hệ thống chính trị có kiến thức nền tảng về lý luận chính trị và quan điểm, đường lối cùa Đảng làm cơ sở cho việc củng cố nền tảng ta tưởng, nâng cao tầm nhìn và năng lực ta duy chiến lược, năng lực chuyên môn, hoàn thiện phương pháp, kỹ năng lãnh đạo, quản lý, tu dưỡng, rèn luyện nhân cách của người cán bộ lãnh đạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của đất nước trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế. Đổi mới, bổ sung, cập nhật các chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ là việc làm thường xuyên của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhằm đáp ứng kịp thời những yêu cầu, nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước trong từng giai đoạn, thời kỳ phát triển, phù hợp với bối cảnh của đất nước và thế giới.
Chương trình Cao cấp lý luận chính trị lần này được kểt cấu gồm 19 môn học và các chuyên đề ngoại khóa, được tổ chức biên soạn công phu, nghiêm túc, trí tuệ và trách nhiệm của đội ngũ các nhà khoa học đang trực tiếp giảng dạy trong toàn Học viện; đồng thời, có sự tham gia góp ý, thẩm định kỹ lưỡng của nhiều nhà khoa học ngoài Học viện. Bộ giáo trình Cao cấp lý luận chính trị xuất bản lần này kế thừa các giáo trình cao cấp lý luận chính trị trước đây; đồng thời, cập nhật 1 các nội dung mới trong Vãn kiện Đại hội xn của Đảng, các nghị quyết Trung ương khóa XII, tình hình mới của thế giới, khu vực và đất nước, chú trọng bổ sung những vấn đề lý luận và thực tiễn mới mà đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cần quan tâm, nghiên cứu. Phương châm chung của toàn bộ giáo trình là cơ bản, hệ thống, hiện đại và thực tiễn. Xin trân trọng giới thiệu và mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp quý báu từ các nhà khoa học, giảng viên, học viên và bạn đọc nói chung.
BAN CHỈ ĐẠO CHỈNH SỬA, HOÀN THIỆN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ LỜI NÓI ĐẦU Kỉnh tế phát triển là bộ môn khoa học kinh tế khám phá và giải thích quá trình tăng trưởng, phát triển kinh tế. Việc vận dụng những nguyên lý của kinh tể phát triện vào thực tiễn phát triển nền kinh tế quốc dân là một yêu cầu tất yếu khách quan đối với mọi quốc gia, nhất là đối với các quốc gia đang phát triển, đảm bảo cho nền kinh te tang trương, phat trien ben vưng. Trong những năm đổi mới, nền kinh, tể Việt Nam đã đạt được những kết quả quan trọng: tốc.độ tăng trưởng kinh tế cao; cơ cấu kinh tế từng bước dịch chuyển theo hướng tiến bộ, hiện'đại; năng lực nội sinh của nền kinh tế ngày một gia tăng; đời sống nhân dân từng bước được đảm bảo. Tuy nhiên, những két quả đạt được chỉ là bước đầu.
Thực tiễn đang đặt ra thời cơ, thách thức phải đổi mới thành công mô hình tăng trưởng kinh tế gắn với cơ cấu lại nền'kinh tế, tạo ra “động lực” để đất nước phát triển nhanh, bền vũng trong điều kiện toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu, rộng, dưới tẩc động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và biến đổi khí hậu toàn cầu. Nhằm cung cấp những tri thức khọa học về kinh tế phát triển, 2 góp phần nâng cao'nhận thức và phát triển tư duy hoạch định chính sách cho các cán bộ lãnh đạo, quản lý, tập thể cán bộ giảng dạy và nghiên cứu chuyên ngành Kinh tể phát triển, Viện Kinh tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tiến hành biên soạn Giáo trình Cao cấp ỉỷ luận chỉnh trị: Kinh tểphảt triển dùng cho đối tượng là các cán bộ lãnh đạo, quản lý thuộc các bộ, ngành và địa phương. Giáo trình Kỉnh tể phát triển gồm 6 bài:Bài 1: Tổng quan về tăng trưởng kinh tế, phát triển kỉnh tế và phát triển bền vững. Bài 2: Mô hình tăng trưởng kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam.
Bài 3: Tiến bộ và công bằng xã hội trong phát triển kình tế. Bài 4: Các nguồn lực trong phát triển kình tế. Bài 5: Cơ cấu kình tể và tái cơ cẩu kỉnh tể ở Việt Nam. Bài 6: Nông nghiệp, nông dân và nông thôn Việt Nam.
Ngoài 6 bài của Giáo trình, chúng tôi biên soạn 01 chuyên đề bổ trợ cho môn học: Biến đổi khỉ hậu toàn cầu và ứng phó của Việt Nam. Trong quá trình biên soạn Giáo trình Kỉnh tế phát triển, tập thể tác giả đã nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của các chuyên gia, các nhà khoa học trong và ngoài hệ thống Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Đặc biệt, chúng tôi đã nhận được những ý kiến đóng góp, sự chỉ đạo của Hội đồng khoa học Viện -> Kinh tế và Hội đồng khoa học Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh để hoàn thiện giáo trình. Mặc dù tập thể tác giả đã rất nỗ lực, song biên soạn giáo trình là công việc khó khăn, phức tạp, không tránh khỏi những khiếm khuyết.
Chúng tôi rất mong tiếp tục nhận được các ý kiến đóng góp quý báu từ các nhà khoa học và quý bạn đọc! TẬP THÊ TÁC GIẢ 3 4 Bàỉ I TÔNG QUAN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN BÈN VŨNG A.MỤC TIÊU về kiến thức: Trang bị cho học viên tri thức mở rộng và nâng cao, phát triển ta duy về tăng trường, phát triển kinh tế, phát triển bên vững; các điêu kiện đảm bảo tăng trưởng, phát triển kinh tê nhanh và bền vững trong điều kiện hội nhập quốc tế và biến đổi khí hậu toàn cầu. về kỹ năng: Học viên có khả năng vận dụng kiến thức vào nghiên cứu, phân tích, đánh giá và hoạch định chính sách tăng trưởng, phát triển kinh tế nhanh, bền vững trong điều kiện hội nhập quốc tế và ứng phó với biến đổi khí hậu. về tư tưởng: Củng cố cho học viên niềm tin vào đường lối, chủ trương của Đáng, Nhà nước ta về tăng trưởng, phát triển kinh tế nhanh và bền vững ở Việt Nam. TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ 1.
Khải niệm Tăng trưởng kinh tế là một trong những vấn đề cốt ỉõi của lý luận phát triển kinh tế. Tăng trưởng kinh tể không chỉ phản ảnh vấn đề kinh tế mà còn mang tính chính tộ, xã hội rất sâu sắc. Vì vậy, nhận thức đứng đắn về tăng trưởng kinh tế có ý nghĩa quan trọng trong nghiên cứu, hoạch định đường lối, chính sách phát triển kinh tế, đưa nền kinh tế phát triển từ trình độ này sang trình độ khác, cao hơn. Tăng trưởng kinh té là sự gia tang thu nhap cua nen kinh tế 5 trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm).
Hay, đó là sự gia tăng giá trị của hàng hóa và dịch vụ mà một nền kinh tế đã sản xuất ra trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm). Như vậy, tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng về thu nhập của nền kinh tế. Thu nhập của nền kinh tế có thể biểu hiện dưới dạng hiện vật hoặc giá trị. Bất cứ một nền kinh tế nào, vào thời gịan nào mà có sự gia tăng hay lớn lên về thu nhập thì ở đó có tăng trưởng kinh tế.
Tăng trưởng của nền kinh tế được hạch toán trong một thòi kỳ nhất định, thời kỳ đó có thể theo tháng, quý, nãm hoặc nhiều nãm, tính trong khoảng thời gian nhất định nhưng thường là một năm. Bãn chất, các chỉ tiêu đánh giá yà các dạng tăng trưởng kinh tế 1. Bản chất và các thước đo tăng trưởng kỉnh tế Bản chất của tăng trưởng kinh tế là sự biến đổi thuầntúxvề lượng của nền kinh tế. Tăng trưởng kinh tế chưa phản ánh mối quan hệ tổng thể, toàn diện giữa kinh tế gắn với các vấn đề xã hội và môi trường.
Nhưng, xét đến cùng, tăng trưởng kinh tế luôn có tính hai mặt: * về mặt lượng của tăng trưởng kinh tế về mặt lượng, tăng trưởng kinh tế là thuộc tính biểu hiện ra bên ngoài của quá trình phát triển, phân ánh sự gia tăng, lớn lên về mặt giá trị hay thu nhập của nền kinh tế, được đo bằng hai chỉ tiêu: Quy mô và tốc độ tăng trưởng kinh tế. Quy mô tăng trưởng kinh tế thể hiện sự gia tăng giá trị lớn hay nhỏ; nhiều hay ít và biểu thị bằng số tuyệt đối. Tốc độ tăng trường kinh tế thể hiện sự gia tăng giá trị nhanh hay chậm, cao hay thấp và biểu thị bằng số tương đối hay tỷ lệ phần trăm tăng trưởng. Tốc độ tăng được sử dụng để so sánh mức độ tăng 6 trưởng về mặt thời gian, giữa các giai đoạn phát triển của nền kinh tế.
Như vậy, nghiên cứu thuộc tính biểu hiện bên ngoài của tăng trưởng kinh tế, về bản chất, chỉ là sự biến đổi thuần túy về mặt lượng. Tăng trường kinh: tế- về: mặt lượng chưa phản ánh được một số mặt sau đâyI: - Phương thức nào để đạt mục tiêu tăng trưởng? " Cach thưc nao đe chuyên dich cơ cau kinh, te nham đạt muc tiêu tăng trưởng kinh tế? - Hiệu quả sử dụng các yếu tố đầu vào của sản xuất cũng như năng lực cạnh tranh của nền kinh tế như thế nào? - Mối quan hệ và những tác động của tăng trưởng kinh tế đến sự biến đổi xã hội và môi trường.? Các thước đo chủ yểu mặt lượng của tăng trưởng kinh tế: (1) Tổng giá trị sản xuất (GO - Gross output): Là tổng giá trị sản phẩm vật chất và dịch vụ được tạo ra trên phạm vi lãnh thổ của một quốc gia trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm).