Tiểu luận chuyên đề 6 nền kinh tế thị trường định hướng xhcn toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế của việt nam

Khám phá tiểu luận về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Tìm hiểu các thách thức và cơ hội.

• Đề tài: Nền Kinh Tế Thị Trường Định Hướng Xã Hội Chủ Nghĩa

Mục lục chi tiết

• 1. Phần 1: NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
• 1.1. I. KHÁI QUÁT VỀ NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
• 1.1.1. Những yếu tố cơ bản của kinh tế thị trường
• 1.1.1.1. Thứ nhất, độc lập của các chủ thể trong nền kinh tế
• 1.1.1.2. Thứ hai, hệ thống đồng bộ các thị trường và thể chế tương ứng
• 1.1.1.3. Thứ ba, hệ thống giá cả được xác lập thông qua tương quan cung-cầu quyết định sự vận hành của nền kinh tế thị trường
• 1.1.1.4. Thứ tư, cơ chế căn bản vận hành của nền kinh tế thị trường là cạnh tranh tự do
• 1.1.1.5. Thứ năm, vai trò điều tiết kinh tế của nhà nước
• 1.1.2. Các mô hình phát triển kinh tế thị trường trong lịch sử
• 1.1.2.1. Mô hình kinh tế thị trường tự do
• 1.1.2.2. Mô hình kinh tế thị trường - xã hội
• 1.1.2.3. Mô hình kinh tế thị trường XHCN (hay định hướng XHCN)
• 1.1.2.4. Nền kinh tế thị trường XHCN của Trung Quốc
• 1.1.3. Một số nhận xét khái quát về quá trình phát triển của kinh tế thị trường thông qua 3 mô hình cơ bản

Tóm tắt

I. Nền Kinh Tế Thị Trường Định Hướng Xã Hội Chủ Nghĩa

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam được hình thành trong bối cảnh lịch sử và chính trị đặc thù. Theo C. Mác, kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển tất yếu mà mọi nền kinh tế phải trải qua. Điều này khẳng định rằng kinh tế thị trường không chỉ là một hình thức tổ chức kinh tế mà còn là một bước tiến quan trọng trong quá trình phát triển xã hội. Để đạt được sự phát triển bền vững, Việt Nam cần xây dựng một nền kinh tế thị trường với các yếu tố như độc lập của các chủ thể kinh tế, hệ thống thị trường đồng bộ và cơ chế giá cả được xác lập qua tương quan cung-cầu. Những yếu tố này không chỉ giúp nền kinh tế Việt Nam hoạt động hiệu quả mà còn tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển bền vững và công bằng xã hội.

1.1. Đặc điểm của Nền Kinh Tế Thị Trường

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam có những đặc điểm nổi bật. Đầu tiên, sự độc lập của các chủ thể kinh tế là yếu tố cốt lõi. Các doanh nghiệp và cá nhân có quyền tự quyết trong sản xuất và kinh doanh, từ đó tạo ra sự đa dạng trong các hình thức sở hữu. Thứ hai, hệ thống thị trường phải đồng bộ và hoạt động hiệu quả. Điều này bao gồm việc hình thành các thị trường đầu vào, thị trường hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng. Cuối cùng, cơ chế giá cả phải được xác lập dựa trên nguyên tắc cung-cầu, giúp các chủ thể kinh tế đưa ra quyết định sản xuất hợp lý. Những yếu tố này tạo nên một nền kinh tế thị trường vững mạnh, góp phần vào sự phát triển bền vững của Việt Nam.

1.2. Vai trò của Nhà Nước trong Kinh Tế Thị Trường

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết và quản lý nền kinh tế thị trường. Với tư cách là một yếu tố nội tại của cơ chế vận hành kinh tế, nhà nước không chỉ quản lý mà còn định hướng phát triển. Các chức năng của nhà nước bao gồm quản lý, phân phối lại thu nhập và bảo vệ môi trường. Để thực hiện những chức năng này, nhà nước cần cung cấp khung pháp lý rõ ràng và ổn định, tạo điều kiện cho các chủ thể kinh tế hoạt động hiệu quả. Sự tham gia của nhà nước giúp khắc phục những khuyết tật của thị trường, đảm bảo công bằng xã hội và phát triển bền vững. Điều này khẳng định rằng, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường là không thể thiếu.

II. Hội Nhập Quốc Tế của Việt Nam

Hội nhập quốc tế là một yếu tố quan trọng trong quá trình phát triển của kinh tế Việt Nam. Việc tham gia vào các tổ chức kinh tế quốc tế và ký kết các hiệp định thương mại tự do đã mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam. Điều này không chỉ giúp tăng cường thương mại quốc tế mà còn tạo điều kiện cho việc thu hút đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, hội nhập cũng đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc cạnh tranh với các nền kinh tế khác. Để tận dụng tối đa lợi ích từ hội nhập, Việt Nam cần cải cách và nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước.

2.1. Cơ hội từ Hội Nhập Quốc Tế

Hội nhập quốc tế mang lại nhiều cơ hội cho kinh tế Việt Nam. Đầu tiên, việc mở cửa thị trường giúp tăng cường thương mại quốc tế, tạo điều kiện cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận với thị trường toàn cầu. Thứ hai, đầu tư nước ngoài vào Việt Nam gia tăng, góp phần vào việc hiện đại hóa công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất. Cuối cùng, hội nhập cũng giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển, từ đó cải thiện chính sách và quản lý kinh tế. Những cơ hội này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

2.2. Thách Thức trong Hội Nhập Quốc Tế

Mặc dù hội nhập quốc tế mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho kinh tế Việt Nam. Cạnh tranh từ các nền kinh tế phát triển hơn có thể làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Ngoài ra, việc tuân thủ các quy định và tiêu chuẩn quốc tế cũng là một thách thức lớn. Để vượt qua những thách thức này, Việt Nam cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện năng lực sản xuất và phát triển nguồn nhân lực. Chỉ khi đó, Việt Nam mới có thể tận dụng tối đa lợi ích từ hội nhập quốc tế và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học thuật mang tiêu đề "Chuyên đề 6: Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế của Việt Nam" là tài liệu bồi dưỡng chuẩn hóa kiến thức phục vụ kỳ thi nâng ngạch lên chuyên viên chính khối Đảng, Đoàn thể (năm 2019). Về mặt phân loại môn học, tài liệu thuộc lĩnh vực Kinh tế chính trị, Lý luận chính trị và Quản trị hành chính công trong hệ thống đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức của hệ thống chính trị Việt Nam.

Mục tiêu học tập của chuyên đề tập trung vào việc trang bị cho người học hệ thống lý luận Mác - Lênin về quy luật vận động của kinh tế thị trường; quá trình tiến hóa tư duy lý luận và chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa qua các kỳ Đại hội; đồng thời cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về xu thế toàn cầu hóa kinh tế cùng các yêu cầu hội nhập quốc tế đặt ra cho Việt Nam.

Cấu trúc tài liệu được tổ chức thành 2 phần nội dung lớn:

• Phần 1: Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (gồm: Khái quát về nền kinh tế thị trường và các mô hình phát triển; Quá trình đổi mới tư duy lý luận và thực tiễn qua các thời kỳ Đại hội Đảng; Các đặc trưng cơ bản và hệ thống nhiệm vụ, giải pháp phát triển).
• Phần 2: Toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế của Việt Nam (gồm: Cơ sở lý luận - thực tiễn của toàn cầu hóa; Các làn sóng và sự tiến triển thực tế của toàn cầu hóa kinh tế, thị trường tài chính và các chủ thể toàn cầu).

Cách tiếp cận của tài liệu kết hợp phương pháp lịch sử và logic, gắn kết giữa khung lý thuyết kinh tế chính trị kinh điển với việc phân tích các sự kiện thể chế, văn kiện Đại hội Đảng và các chỉ số kinh tế - xã hội cụ thể của Việt Nam qua từng giai đoạn lịch sử.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung chuyên đề được phát triển tuần tự qua 5 cụm chủ đề trọng tâm:

1. Khái quát về kinh tế thị trường và 5 yếu tố cấu thành khung thể chế:

   • Xác định kinh tế thị trường là nấc thang phát triển tất yếu của lịch sử theo quan điểm của C. Mác.
   • Phân tích 5 yếu tố cơ bản: (1) Tính độc lập và quyền tự chủ của các chủ thể kinh tế đa sở hữu; (2) Hệ thống đồng bộ các thị trường yếu tố đầu vào (đất đai, lao động, tài chính, KH-CN) và thị trường hàng hóa, dịch vụ; (3) Hệ thống giá cả xác lập theo quan hệ cung - cầu; (4) Cơ chế cạnh tranh tự do ("bàn tay vô hình"); (5) Vai trò điều tiết và sửa chữa khuyết tật thị trường của nhà nước.

2. Khảo sát so sánh các mô hình kinh tế thị trường trong lịch sử:

   • Mô hình kinh tế thị trường tự do: Điển hình tại Tây Âu và Bắc Mỹ, đề cao sở hữu tư nhân và cơ chế tự điều chỉnh, hạn chế sự can thiệp của nhà nước.
   • Mô hình kinh tế thị trường - xã hội: Điển hình tại Đức, Thụy Điển, Na Uy, Phần Lan; kết hợp hiệu quả kinh tế với mục tiêu công bằng xã hội, đặt nhà nước vào vị trí dẫn dắt và điều tiết phúc lợi.
   • Mô hình kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa (Trung Quốc): Khảo sát 4 giai đoạn chuyển đổi từ năm 1978 đến sau Hội nghị Trung ương 3 khóa XVI (2003), với đặc trưng lấy công hữu làm chủ thể, phân phối theo lao động là chính và duy trì sự kiểm soát vĩ mô của nhà nước.

3. Tiến trình đổi mới tư duy lý luận và thực tiễn phát triển kinh tế tại Việt Nam:

   • Giai đoạn trước Đại hội VI (trước 1986): Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp; các bước đột phá cục bộ ban đầu gồm Hội nghị Trung ương 6 khóa IV năm 1979 (kế hoạch 3 phần) và Chỉ thị Khoán 100 năm 1981 trong nông nghiệp; cuộc cải cách giá - lương - tiền (1984-1986).
   • Giai đoạn từ Đại hội VI (1986) đến Đại hội VIII (2001): Thừa nhận nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần; ban hành Luật Đất đai, Luật Đầu tư nước ngoài (1987), Nghị quyết Khoán 10 (1988), thiết lập hệ thống ngân hàng hai cấp, thông qua Hiến pháp 1992, ban hành Luật Doanh nghiệp (2000); gia nhập ASEAN và bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ (1995).
   • Giai đoạn từ Đại hội IX (2001) đến Đại hội XII (2016): Khẳng định khái niệm "Kinh tế thị trường định hướng XHCN" (Đại hội IX); thông qua Cương lĩnh 1991 và Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011; xác định 3 đột phá chiến lược (thể chế, nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầng) và 10 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm tại Đại hội XII.

4. Đặc trưng bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN tại Việt Nam:

   • Vị trí là cơ sở kinh tế của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
   • Mục tiêu: "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".
   • Lực lượng sản xuất dựa trên trình độ công nghệ hiện đại và kinh tế tri thức; quan hệ sở hữu đa dạng trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, chế độ công hữu là nền tảng.

5. Cơ sở lý luận và thực tiễn của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế:

   • Luận điểm của C. Mác và Ph. Ăngghen trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (1848) về tính chất thế giới của sản xuất, lưu thông và sự phụ thuộc phổ biến giữa các dân tộc.
   • Bản chất hai mặt của toàn cầu hóa: xu thế khách quan của lực lượng sản xuất và sự chi phối bởi các nước tư bản phát triển.
   • Ba làn sóng toàn cầu hóa trong lịch sử, sự phát triển của thị trường tài chính toàn cầu, hoạt động của các công ty xuyên quốc gia (TNCs) và các thể chế đa phương (IMF, WB, WTO).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin: Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; bản chất của sản xuất hàng hóa và tính tất yếu lịch sử của kinh tế thị trường.
• Lý thuyết thể chế kinh tế: Cơ chế vận hành của thị trường, hệ thống quyền sở hữu tài sản, tự do kinh doanh, kiểm soát độc quyền và vai trò quản lý vĩ mô của nhà nước pháp quyền.
• Hệ thống quan điểm Cương lĩnh và Nghị quyết của Đảng: Sự phát triển tư duy lý luận kinh tế qua các văn kiện Đại hội VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII và các Nghị quyết Hội nghị Trung ương chuyên đề.

Kỹ năng phát triển

• Năng lực phân tích chính sách và thể chế: Khả năng đánh giá tính đồng bộ của các văn bản quy phạm pháp luật kinh tế, cơ chế thị trường và cải cách hành chính.
• Kỹ năng nhận diện và giải quyết vấn đề quản lý công: Đánh giá các điểm nghẽn tăng trưởng (nợ xấu, đầu tư công dàn trải, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, ô nhiễm môi trường).
• Kỹ năng phân tích tác động hội nhập: Đánh giá cơ hội và thách thức từ các hiệp định thương mại song phương, đa phương đối với sự phát triển kinh tế - xã hội trong nước.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Chuyên đề được thiết kế cho chương trình bồi dưỡng nâng ngạch ngạch chuyên viên chính, do đó phương pháp truyền đạt và tiếp thu đòi hỏi tính kết hợp chặt chẽ giữa lý luận chính trị và tổng kết thực tiễn:

• Phương pháp tiếp cận sư phạm: Giảng dạy theo phương pháp thuyết trình kết hợp phân tích tình huống thể chế (case study analysis). Giảng viên giữ vai trò định hướng khung lý thuyết và hệ thống hóa các mốc văn kiện; học viên thảo luận, phân tích các số liệu thực tế và chính sách quản lý nhà nước tương ứng.
• Bài tập và nghiên cứu tình huống thực tiễn:
  • Phân tích tình huống chuyển đổi cơ chế quản lý nông nghiệp từ Chỉ thị 100 (1981) sang Nghị quyết Khoán 10 (1988).
  • Đánh giá bài học kinh nghiệm từ cuộc khủng hoảng giá - lương - tiền năm 1985 và giai đoạn lạm phát phi mã 1986-1988.
  • Thảo luận thực trạng triển khai 3 đột phá chiến lược giai đoạn 2011-2020: thể chế kinh tế thị trường, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ.
• Phương pháp kiểm tra, đánh giá: Đánh giá thông qua bài thi tự luận hoặc đề án tình huống quản lý, yêu cầu học viên vừa nắm chắc các định nghĩa, quan điểm trong văn kiện Đảng, vừa có khả năng liên hệ và đề xuất giải pháp cho các vấn đề quản lý thực tế tại cơ quan, đơn vị.
• Hướng dẫn tự học và nghiên cứu: Người học cần chủ động đối chiếu nội dung bài giảng với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Hiến pháp 1992, Hiến pháp 2013, Luật Doanh nghiệp, Luật Đất đai) và các văn kiện chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam được trích dẫn trong tài liệu.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu bồi dưỡng năm 2019 tích hợp hệ thống dữ liệu và quan điểm lý luận cập nhật từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và quá trình tổng kết 30 năm đổi mới:

1. Hệ thống hóa toàn diện các nấc thang nhận thức lý luận: Tài liệu phân chia rõ ràng tiến trình nhận thức kinh tế thị trường của Đảng qua từng thời kỳ lịch sử, từ chỗ coi thị trường chỉ là "công cụ bổ trợ cho kế hoạch" trước năm 1986, đến việc coi kinh tế thị trường là "phương thức vận hành" (giai đoạn 1986-2000), và xác lập kinh tế thị trường là "cơ sở kinh tế tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội" từ Đại hội IX đến nay.

2. Nhìn nhận thẳng thắn các giới hạn thể chế và điểm nghẽn kinh tế: Dẫn chứng trực tiếp từ các văn kiện Đại hội X, XI, XII về các khuyết tật nội tại như: mô hình tăng trưởng chậm chuyển sang chiều sâu, năng suất lao động và sức cạnh tranh thấp, quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước còn nhiều bất cập, kỷ luật kỷ cương chưa nghiêm, và tình trạng ô nhiễm môi trường.

3. Cập nhật dữ liệu thực chứng và lý luận quốc tế:

   • Cung cấp số liệu tài chính toàn cầu (giao dịch ngoại hối tăng từ 20 tỷ USD/ngày năm 1973 lên hơn 2.000 tỷ USD/ngày; quy mô vốn tài chính toàn cầu đạt 35.000 tỷ USD năm 1996 theo OECD).
   • Dẫn số liệu của UNCTAD về sự gia tăng số lượng công ty xuyên quốc gia (từ 7,3 ngàn công ty năm 1914 lên 70 ngàn công ty với 690 ngàn chi nhánh năm 2005).
   • Phân tích các hiện tượng xã hội quốc tế như phong trào biểu tình phản đối mặt trái toàn cầu hóa tại Seattle (1999).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Đối tượng chính: Cán bộ, công chức, viên chức công tác tại các cơ quan Đảng, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội đang chuẩn bị tham dự kỳ thi nâng ngạch lên ngạch chuyên viên chính theo chương trình bồi dưỡng năm 2019.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành chương trình lý luận chính trị trung cấp hoặc cao cấp; nắm vững các nguyên lý cơ bản của Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học và Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Mục đích tham khảo và giảng dạy:
  • Giảng viên các học viện chính trị, trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuyên đề kinh tế và hội nhập quốc tế.
  • Cán bộ làm công tác nghiên cứu, tham mưu hoạch định chính sách kinh tế - xã hội tại các ban quản lý, cơ quan tham mưu của Đảng và Nhà nước.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho cán bộ, công chức khối Đảng, Đoàn thể chuẩn bị thi nâng ngạch chuyên viên chính năm 2019, đồng thời phù hợp cho học viên cao học, nghiên cứu sinh các ngành Kinh tế chính trị, Quản lý công và Xây dựng Đảng.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Học viên cần có nền tảng kiến thức về Kinh tế chính trị Mác - Lênin, các nguyên lý cơ bản của kinh tế học vĩ mô và nắm được hệ thống văn kiện các kỳ Đại hội Đảng từ khóa VI đến khóa XII.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Tài liệu tiếp cận kinh tế thị trường gắn chặt với quá trình hoạch định đường lối chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam, đối chiếu trực tiếp giữa 3 mô hình kinh tế thị trường quốc tế (tự do, thị trường - xã hội, XHCN Trung Quốc) với mô hình thực tế tại Việt Nam, đồng thời tích hợp phần phân tích lý luận Mác - Lênin về toàn cầu hóa.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Cần lập bảng so sánh tiến trình tư duy kinh tế qua các mốc Đại hội (VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII); đối chiếu giữa 5 yếu tố cấu thành kinh tế thị trường với thực trạng thể chế kinh tế Việt Nam; gắn 10 nhóm giải pháp của Đại hội XII với chức năng nhiệm vụ của cơ quan mình đang công tác.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Các tài liệu tham khảo trực tiếp bao gồm: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII của Đảng Cộng sản Việt Nam; Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (năm 1991 và bổ sung năm 2011); Báo cáo đề tài khoa học cấp nhà nước KX08.01, KX08.05; và tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (C. Mác và Ph. Ăngghen, 1848).

---

Kết luận

Tài liệu "Chuyên đề 6: Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế của Việt Nam" là văn bản học thuật tổng hợp có hệ thống các luận điểm lý luận và thực tiễn về mô hình kinh tế thị trường tại Việt Nam và bối cảnh hội nhập quốc tế. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở việc làm rõ cơ sở khoa học của đường lối đổi mới kinh tế, khẳng định tính tất yếu của kinh tế thị trường trong thời kỳ quá độ, đồng thời vạch rõ 10 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Lộ trình nghiên cứu đề xuất cho người học là tiếp cận tuần tự từ khung lý thuyết 5 yếu tố thể chế kinh tế thị trường, chuyển sang khảo cứu các mốc lịch sử đổi mới tư duy của Đảng qua các kỳ Đại hội, và kết thúc bằng việc phân tích các tác động đa chiều của toàn cầu hóa đối với công tác quản lý nhà nước hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Đại hô Ži IX khái quát mô hình nền kinh tế thị trường thể hiênŽ sự phát triển tư duy hê Ž thống về mô hình tổng quát của Viê Žt Nam trong thời kỳ quá đô Ž lên CNXH. “Đảng và Nhà nước ta chủ trương thực hiênj nhất quán và lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vânj hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN, đó chính là nền kinh tế thị trường định hướng XHCN”3. - Xác định một loạt yếu tố bảo đảm định hướng XHCN của sự phát triển kinh tế thị trường: + Bổ sung “dân chủ” vào hệ mục tiêu phát triển tổng quát: “độc lập dân tộc gắn liền với CNXH, dân giàu, nước mạnh, XH công bằng, dân chủ, văn minh”.

+ Xác nhận chiến lược CNH, HĐH rút ngắn trong môi trường hội nhập kinh tế quốc tế. + Coi “từng bước phát triển kinh tế tri thức” là một nội dung của chiến lược phát triển kinh tế. + Kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước (nhà nước XHCN). + "Thực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế; đồng thời phân phối theo mức đóng góp vốn và các nguồn lực khác … Tăng trưởng kinh tế gắn liền và bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước phát triển", "đi đôi với phát triển văn hóa và giáo dục".

- Chọn ba mũi đột phá chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội là: + Xây dựng đồng bộ hệ thống thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN mà trọng tâm là đổi mới cơ chế, chính sách nhằm giải pháp triệt để lực lượng sản xuất, mở rộng thị trường trong và ngoài nước; + Tạo bước chuyển mạnh về phát triển nguồn nhân lực, trọng tâm là giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ; 3 Sđd.86 20 + Đổi mới bộ máy và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị, trọng tâm là cải cách hành chính, xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh. Với sự xác định như vậy, Đại hội IX đã tiến một bước dài trong việc cụ thể hoá mô hình phát triển kinh tế theo định hướng XHCN của Việt Nam. - Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ (12-2001) phát huy tác dụng tích cực, mở ra nhiều cơ hội phát triển to lớn cho nền kinh tế và các doanh nghiệp Việt Nam. Nó chứng tỏ việc giải phóng thể chế mang lại sức thúc đẩy phát triển mạnh mẽ.

- Luật Doanh nghiệp tiếp tục phát huy tác dụng, với sức lan toả mạnh, tạo nên làn sóng phát triển mới trong khu vực tư nhân. - Quá trình mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế được đẩy mạnh (thực hiện AFTA, đẩy mạnh quá trình liên kết kinh tế ASEAN theo hướng xây dựng Cộng đồng kinh tế ASEAN; tham gia ASEM, ký Hiệp định bảo hộ đầu tư với Nhật Bản; thúc đẩy quá trình gia nhập WTO, v. Kết quả: Nền kinh tế khôi phục lại nhịp tăng trưởng đi lên; giữ vững được ổn định. Tuy nhiên, từ sau Đại hội IX, đã nẩy sinh thêm nhiều vấn đề mới trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta.

Nền kinh tế hội nhập sâu và nhanh hơn vào nền kinh tế thế giới; song các vấn đề về chất lượng tăng trưởng (các vấn đề cơ cấu, thể chế, sức cạnh tranh) là rất nghiêm trọng. Nền kinh tế vẫn trong tình trạng tụt hậu xa hơn. Tăng trưởng vẫn thấp hơn mức tiềm năng. Một số vấn đề cơ bản trong nhận thức lý luận, quan điểm, tư tưởng và chính sách về nền kinh tế thị trường định hướng XHCN - vấn đề về sở hữu, về cơ cấu thành phần, về vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, vai trò của nhà nước, về quan hệ giữa tăng trưởng và đói nghèo, giữa các yếu tố kinh tế - xã hội và kiến trúc thượng tầng, v.

- đòi hỏi phải được giải quyết triệt để để định hình khung lý luận cho nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Giai đoạn thực hiện các mục tiêu của Đại hội X (2006-2011) Đại hội X - Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Đất nước ta đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, có sự thay đổi cơ bản và toàn diện. Kinh tế 21 tăng trưởng khá nhanh, sự nghiệp CNH, HĐH, phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN được đẩy mạnh. Đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt”(4).

Đánh giá việc thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001 - 2010, Đại hội XI - Đảng cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Chúng ta đã tranh thủ thời cơ, thuận lợi, vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, nhất là những tác động tiêu cực của hai cuộc khủng hoảng tài chính - kinh tế khu vực và toàn cầu, đạt được những thành tựu to lớn và rất quan trọng, đất nước đã ra khỏi tình trạng kém phát triển, bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập trung bình. Nhiều mục tiêu chủ yếu của Chiến lược 2001-2010 đã được thực hiện, đạt bước phát triển mới cả về lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất. Kinh tế tăng trưởng nhanh, đạt tốc độ bình quân 7,26%/năm. Năm 2010, tổng sản phẩm trong nước bình quân đầu người đạt 1.

Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực. Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tiếp tục được xây dựng và hoàn thiện. Các lĩnh vực văn hóa, xã hội đạt thành tựu quan trọng trên nhiều mặt, nhất là xóa đói, giảm nghèo. Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện rõ rệt; dân chủ trong xã hội tiếp tục được mở rộng.

Chính trị - xã hội ổn định; quốc phòng, an ninh được giữ vững. Công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế được triển khai sâu rộng và hiệu quả, góp phần tạo môi trường hòa bình, ổn định và tăng thêm nguồn lực cho phát triển đất nước”(5). Có thể khái quát các thành tựu mà nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam đạt được như sau: Một là: Đưa đất nước thoát ra khỏi khủng hoảng kinh tế, tăng trưởng kinh tế nhanh và ổn định. Hai là: Tạo dựng được những tiền đề cần thiết cho sự phát triển kinh tế thị trường và sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; cải thiện một bước kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế và 4 () Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X , Nxb.

CTQG, Hà Nội, 2006, tr. 5 () Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb. CTQG, Hà Nội, 2011, tr. 22 đời sống nhân dân; hệ thống giáo dục, khoa học công nghệ phát triển khá, thể chế kinh tế thị trường đã từng bước được hình thành và phát triển.

Ba là: Cơ cấu kinh tế có sự chuyển biến tích cực để phát huy tiềm năng của từng ngành, từng vùng trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Bốn là: Kinh tế đối ngoại được mở rộng và phát triển, khả năng hội nhập khu vực và thế giới được tăng cường. Năm là: Thành quả của xã hội về xoá đói giảm nghèo. Việc đạt được những thành tựu nêu trên là nhờ: “Phát huy được sức mạnh của toàn dân tộc, sự nỗ lực phấn đấu vượt bậc, năng động, sáng tạo của toàn dân, toàn quân, cộng đồng doanh nghiệp và của cả hệ thống chính trị, sự quản lý điều hành có hiệu quả của Nhà nước dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng”(6).

Những thành tựu đó chứng tỏ đường lối đổi mới của Đảng ta là đúng đắn, sáng tạo, phù hợp thực tiễn Việt Nam. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu nói trên, trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam còn có một số mặt hạn chế: hệ thống thị trường chưa đồng bộ; môi trường kinh tế (gồm cả vĩ mô và vi mô) chưa được hoàn thiện và chưa thực sự hiệu quả, năng lực quản lý nhà nước và cơ chế chính sách chưa theo kịp thực tiễn; nguồn nhân lực chưa đáp ứng được với kinh tế thị trường trong bối cảnh hội nhập. Đại hội X - Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhận định: “Cho đến nay nước ta vẫn trong tình trạng kém phát triển. Kinh tế còn lạc hậu so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới.

Các lĩnh vực văn hoá, xã hội, xây dựng hệ thống chính trị, còn nhiều yếu kém. Lý luận chưa giải đáp được một số vấn đề của thực tiễn đổi mới và xây dựng CNXH ở nước ta, đặc biệt là trong việc giải quyết các mối quan hệ giữa tốc độ tăng trưởng và chất lượng phát triển”7. Giai đoạn thực hiện các mục tiêu của Đại hội XI 6 () Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI , Nxb. CTQG, Hà Nội, 2011, tr.

7 () Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb. CTQG, Hà Nội, 2006, tr. 23 Đại hội XI cũng đã chỉ rõ: Những thành tựu đạt được chưa tương xứng với tiềm năng. Kinh tế phát triển chưa bền vững.

Chất lượng tăng trưởng, năng suất, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế thấp, các cân đối kinh tế vĩ mô chưa vững chắc, cung ứng điện chưa đáp ứng yêu cầu. Công tác quy hoạch, kế hoạch và việc huy động, sử dụng các nguồn lực còn hạn chế, kém hiệu quả, đầu tư còn dàn trải; quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nói chung còn nhiều yếu kém, việc thực hiện chức năng chủ sở hữu đối với doanh nghiệp nhà nước còn bất cập. Tăng trưởng kinh tế vẫn dựa nhiều vào các yếu tố phát triển theo chiều rộng, chậm chuyển sang phát triển theo chiều sâu. Các lĩnh vực văn hóa, xã hội có một số mặt yếu kém chậm được khắc phục, nhất là về giáo dục, đào tạo và y tế; đạo đức, lối sống trong một bộ phận xã hội xuống cấp.

Môi trường ở nhiều nơi đang bị ô nhiễm nặng; tài nguyên, đất đai chưa được quản lý tốt, khai thác và sử dụng kém hiệu quả, chính sách đất đai có mặt chưa phù hợp. Thể chế kinh tế thị trường, chất lượng nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầng vẫn là những điểm nghẽn cản trở sự phát triển. Nền tảng để Việt Nam trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại chưa được hình thành đầy đủ. Vẫn đang tiềm ẩn những yếu tố gây mất ổn định chính trị - xã hội và đe dọa chủ quyền quốc gia”(8).