Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Giáo dục chính trị (Mã môn học: MH01) do Tổ Chính trị - Pháp luật thuộc Khoa Sư phạm Giáo dục nghề nghiệp, Trường Cao đẳng Nghề An Giang tổ chức biên soạn vào năm 2020. Ban biên soạn giáo trình gồm ba giảng viên: Trần Phương Uyên, Trần Thị Thủy Ngân và Lê Thị Thu Cúc.

Về căn cứ pháp lý và vị trí đào tạo, tài liệu được xây dựng trực tiếp dựa trên chương trình môn học Giáo dục chính trị do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành kèm theo Thông tư số 24/2018/TT-BLĐTBXH ngày 06/12/2018. Môn học giữ vị trí bắt buộc thuộc khối các môn học chung trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Thời lượng đào tạo tổng thể được xác định là 30 giờ, bao gồm 15 giờ giảng dạy lý thuyết, 13 giờ dành cho thảo luận, bài tập thực hành và 2 giờ dành cho công tác kiểm tra, đánh giá.

Về mục tiêu học tập (learning outcomes), giáo trình hướng đến việc trang bị cho người học ba nhóm chuẩn đầu ra chính:

  1. Kiến thức: Trình bày được các nội dung cơ bản về Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối lãnh đạo cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, cùng hệ thống chính sách, pháp luật của Nhà nước và các yêu cầu tu dưỡng phẩm chất công dân, đạo đức người lao động.
  2. Kỹ năng: Vận dụng các quan điểm lý luận và quy định pháp luật vào quá trình học tập, rèn luyện lối sống lành mạnh, nâng cao trách nhiệm tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
  3. Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tự giác tu dưỡng đạo đức nghề nghiệp, rèn luyện bản lĩnh chính trị và nghiêm túc chấp hành chủ trương, đường lối, pháp luật trong công việc lẫn đời sống thường nhật.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, tài liệu được tổ chức thành một Bài mở đầu và năm bài học chuyên đề. Giáo trình sử dụng phương thức diễn đạt cô đọng, chuyển hóa các thuật ngữ lý luận phức tạp thành ngôn ngữ phổ thông, phù hợp với nhận thức của học sinh tốt nghiệp hệ trung học cơ sở đang học nghề. Mỗi chương đều bố trí hệ thống câu hỏi ôn tập nhằm định hướng hoạt động thảo luận trên lớp và tạo điều kiện thuận lợi cho người học tự nghiên cứu.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình phân bổ theo tiến trình logic từ nguyên lý thế giới quan, phương pháp luận đến lịch sử vận dụng và thực tiễn phát triển đất nước:

  • Bài mở đầu (1 giờ lý thuyết): Giới thiệu tổng quan về vị trí, tính chất, mục tiêu đào tạo, cấu trúc chương trình, phương pháp giảng dạy và hình thức đánh giá kết quả học tập của môn học Giáo dục chính trị.
  • Bài 1: Khái quát về chủ nghĩa Mác – Lênin (4 giờ: 2 giờ lý thuyết, 2 giờ thảo luận/bài tập): Giới thiệu hệ thống lý luận khoa học gồm ba bộ phận cấu thành: Triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác – Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học. Bài học trình bày các khái niệm về vật chất, ý thức, phép biện chứng duy vật (2 nguyên lý, 3 quy luật cơ bản), chủ nghĩa duy vật lịch sử (phương thức sản xuất, quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng), học thuyết giá trị, học thuyết giá trị thặng dư, cùng sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân và tiến trình hình thành hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa.
  • Bài 2: Khái quát về tư tưởng Hồ Chí Minh (5 giờ: 3 giờ lý thuyết, 2 giờ thảo luận/bài tập): Phân tích định nghĩa Tư tưởng Hồ Chí Minh theo Văn kiện Đại hội IX của Đảng; luận giải các cơ sở hình thành (bối cảnh lịch sử dân tộc và thời đại, giá trị truyền thống, tinh hoa văn hóa phương Đông, văn hóa phương Tây, Chủ nghĩa Mác - Lênin và nhân tố chủ quan Hồ Chí Minh); trình bày năm thời kỳ phát triển tư tưởng và các nội dung cốt lõi về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, cùng quan điểm xây dựng Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân (thể hiện qua Hiến pháp năm 1946 và Hiến pháp năm 1959).
  • Bài 3: Những thành tựu của cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng (5 giờ: 3 giờ lý thuyết, 2 giờ thảo luận/bài tập): Tổng kết bối cảnh lịch sử trước năm 1930 (phong trào Cần Vương, khởi nghĩa Yên Thế, các phong trào dân chủ tư sản); hành trình tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc (1911-1930) và sự ra đời của Đảng vào ngày 3/2/1930; phân tích các thành tựu lịch sử: Thắng lợi Cách mạng Tháng Tám năm 1945, bảo vệ chính quyền cách mạng (1945-1946), kháng chiến chống Pháp (1946-1954), kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) và những thành tựu của công cuộc Đổi mới từ năm 1986 theo tinh thần Văn kiện Đại hội XII của Đảng.
  • Bài 4: Phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, con người ở Việt Nam (10 giờ: 5 giờ lý thuyết, 5 giờ thảo luận/bài tập): Trình bày đường lối đổi mới mô hình tăng trưởng, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với kinh tế tri thức; xác định bản chất, đặc trưng và mục tiêu hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; giải pháp quản lý phát triển xã hội, bảo đảm an sinh xã hội, giải quyết việc làm và xây dựng nền văn hóa, con người Việt Nam phát triển toàn diện.
  • Bài 5: Tu dưỡng, rèn luyện để trở thành người công dân tốt, người lao động tốt (3 giờ: 1 giờ lý thuyết, 2 giờ thảo luận/bài tập): Định hướng các tiêu chuẩn đạo đức công dân, đạo đức nghề nghiệp, ý thức tổ chức kỷ luật và tác phong công nghiệp cho học sinh học nghề.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu cung cấp nền tảng học thuật qua các hệ thống nguyên lý và phạm trù xác định:

  • Cơ sở Triết học: Định nghĩa vật chất của V.I. Lênin; năm hình thức vận động của Ph. Ăngghen (cơ học, vật lý, hóa học, sinh học, xã hội); hai nguyên lý (mối liên hệ phổ biến và sự phát triển); ba quy luật cơ bản (Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập, Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại, Quy luật phủ định của phủ định); quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng.
  • Cơ sở Kinh tế chính trị: Khái niệm hàng hóa và hai thuộc tính (giá trị, giá trị sử dụng); quy luật giá trị và cơ chế định giá theo hao phí lao động xã hội cần thiết; khái niệm hàng hóa sức lao động; hai phương pháp sản xuất giá trị thặng dư (tuyệt đối và tương đối).
  • Cơ sở Chủ nghĩa xã hội khoa học và Tư tưởng Hồ Chí Minh: Khái niệm và đặc trưng giai cấp công nhân; tính tất yếu và nội dung của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; hệ thống quan điểm Hồ Chí Minh về quyền làm chủ của nhân dân, nhà nước pháp quyền và đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ.

Kỹ năng phát triển

Thông qua nội dung giảng dạy, tài liệu hỗ trợ người học hình thành các kỹ năng:

  • Kỹ năng tư duy logic và nhận thức biện chứng: Nhìn nhận các hiện tượng tự nhiên và xã hội trong trạng thái vận động, liên hệ ràng buộc; tránh quan điểm siêu hình, định kiến hoặc bảo thủ.
  • Kỹ năng phân tích thực tiễn kinh tế - xã hội: Đánh giá các chính sách phát triển kinh tế thị trường, các vấn đề việc làm, thu nhập và an sinh xã hội tại địa phương.
  • Kỹ năng nghề nghiệp và tự quản lý: Hình thành ý thức tuân thủ pháp luật, kỷ luật lao động, xây dựng văn hóa ứng xử nơi công sở và tác phong công nghiệp trong các cơ sở sản xuất.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình quy định cụ thể định hướng phương pháp sư phạm nhằm chuyển đổi từ hình thức truyền thụ thụ động sang phát huy tính tích cực của người học:

Hạng mục Phương pháp và hình thức triển khai cụ thể
Phương pháp luận chung Phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp logic - lịch sử, phân tích - tổng hợp, trừu tượng hóa và khái quát hóa.
Kỹ thuật giảng dạy trên lớp Thuyết trình kết hợp hỏi đáp, phỏng vấn ngắn, nêu vấn đề, làm việc nhóm, chia sẻ ý kiến cá nhân.
Hoạt động thực hành và bổ trợ Sử dụng tư liệu nghe nhìn (băng hình, phim tư liệu lịch sử), theo dõi chuyên đề thời sự; tham quan bảo tàng, di tích lịch sử - văn hóa địa phương; nghiên cứu thực tế tại các cơ sở, mô hình sản xuất công nghiệp.
Phân bổ thời lượng Tổng số 30 giờ: Lý thuyết chiếm 15 giờ (50%), Thảo luận/Bài tập chiếm 13 giờ (43.3%), Kiểm tra chiếm 2 giờ (6.7%).
Phương pháp kiểm tra, đánh giá Đánh giá quá trình qua mức độ tham gia thảo luận trên lớp, kết quả thực hiện bài tập tình huống và bài kiểm tra định kỳ (2 giờ) theo quy chế đào tạo nghề nghiệp.
Chỉ dẫn tự học Khai thác hệ thống 8 câu hỏi ôn tập cuối Bài 1, 5 câu hỏi cuối Bài 3, hệ thống bài tập tình huống tại Bài 4 và Bài 5 để chuẩn bị nội dung thảo luận.

Sự phân bổ thời gian thực hành và thảo luận (13/30 giờ) phản ánh định hướng giảm tải thuyết giảng một chiều, tăng cường trao đổi đối thoại giữa giảng viên và học sinh nhằm gắn lý luận môn học với thực tiễn nghề nghiệp.

Điểm nổi bật và cập nhật

  1. Chuẩn hóa theo khung pháp lý giáo dục nghề nghiệp: Giáo trình được biên soạn đồng bộ theo Thông tư số 24/2018/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, bảo đảm tính thống nhất về khối lượng kiến thức đối với khối các trường trung cấp, cao đẳng nghề.
  2. Sư phạm hóa kiến thức lý luận: Nội dung các học thuyết kinh điển (chủ nghĩa duy vật biện chứng, giá trị thặng dư, hình thái kinh tế - xã hội) được diễn giải súc tích, lược bớt các chi tiết hàn lâm trừu tượng, ưu tiên làm rõ ý nghĩa phương pháp luận và cách ứng dụng vào đời sống hàng ngày của người học nghề.
  3. Cập nhật quan điểm Đại hội XII của Đảng: Giáo trình trích dẫn và tích hợp đầy đủ các luận điểm từ Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng Cộng sản Việt Nam, cụ thể là đánh giá thành tựu sau 30 năm Đổi mới (1986-2016), định hướng đổi mới mô hình tăng trưởng sang phát triển chiều sâu, phát triển kinh tế tri thức và mục tiêu hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đến năm 2020.
  4. Tích hợp giáo dục đạo đức nghề nghiệp: Chương trình dành riêng thời lượng cho Bài 4 (10 giờ) và Bài 5 (3 giờ) nhằm kết nối trực tiếp kiến thức chính trị với các nội dung về kinh tế tư nhân, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cải cách hành chính và rèn luyện đạo đức công dân, phẩm chất người lao động trong thời kỳ công nghiệp hóa.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Học sinh, sinh viên hệ trung cấp nghề: Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho người học trình độ trung cấp tại các trường cao đẳng nghề, trường trung cấp nghề, đặc biệt là nhóm học sinh đã tốt nghiệp trung học cơ sở tham gia chương trình đào tạo nghề nghiệp.
  • Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần nắm được kiến thức nền tảng trong chương trình Lịch sử và Giáo dục công dân cấp trung học cơ sở; có khả năng đọc hiểu văn bản thông thường và tiếp nhận các khái niệm xã hội cơ bản.
  • Giảng viên bộ môn Giáo dục chính trị: Đóng vai trò là khung tài liệu giảng dạy chuẩn hóa, cung cấp cấu trúc bài giảng, định mức thời gian (lý thuyết, thảo luận) và hệ thống câu hỏi định hướng thảo luận cho giảng viên Khoa Sư phạm Giáo dục nghề nghiệp / Tổ bộ môn Lý luận chính trị.
  • Đối tượng tham khảo khác: Cán bộ đoàn thể, học viên các lớp bồi dưỡng chính trị sơ cấp, hoặc người lao động tại doanh nghiệp có nhu cầu tìm hiểu các nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được thiết kế dành riêng cho đối tượng đào tạo nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho học sinh, sinh viên đang theo học trình độ trung cấp tại các trường giáo dục nghề nghiệp (cụ thể là Trường Cao đẳng Nghề An Giang và các cơ sở đào tạo tương đương), trọng tâm là đối tượng đã tốt nghiệp trung học cơ sở.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì trước khi bắt đầu môn học?

Người học cần hoàn thành chương trình trung học cơ sở, có kiến thức cơ bản về lịch sử Việt Nam và các chuẩn mực đạo đức, pháp luật cơ bản đã được giảng dạy ở môn Lịch sử và Giáo dục công dân bậc THCS.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với giáo trình Lý luận chính trị bậc Đại học?

Giáo trình MH01 được tinh gọn với dung lượng 30 giờ (thay vì học thành các học phần độc lập như Triết học, Kinh tế chính trị, CNXH khoa học, Lịch sử Đảng ở bậc đại học). Thời lượng lý thuyết giảm xuống còn 15 giờ, tăng thời lượng thảo luận (13 giờ) và chuyển ngữ các khái niệm phức tạp thành văn phong dễ hiểu, gắn liền với đạo đức nghề nghiệp của người lao động trực tiếp.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học cần đọc trước nội dung từng bài học theo mục lục, trả lời hệ thống câu hỏi ôn tập ở cuối mỗi chương, chủ động liên hệ các nguyên lý lý luận với môi trường xưởng thực hành và các vấn đề thời sự kinh tế - xã hội tại địa phương.

5. Những nguồn tài liệu bổ trợ nào được trích dẫn trong giáo trình?

Giáo trình sử dụng các nguồn tài liệu tham khảo chính thống, bao gồm: V.I. Lênin Toàn tập (Nxb. Tiến bộ), Hồ Chí Minh Toàn tập (Nxb. Chính trị quốc gia), các Văn kiện Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Đại hội IV, IX, XII) và các văn bản quy phạm pháp luật do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành.

Kết luận

Giáo trình Giáo dục chính trị (MH01) của Trường Cao đẳng Nghề An Giang là tài liệu học tập chuẩn hóa, cung cấp một cách có hệ thống những nguyên lý căn bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam và các chủ trương phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội hiện hành.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học gồm ba giai đoạn:

  1. Tiếp thu nền tảng thế giới quan và phương pháp luận khoa học (Bài mở đầu, Bài 1, Bài 2).
  2. Nghiên cứu thực tiễn lịch sử và các định hướng phát triển đất nước (Bài 3, Bài 4).
  3. Vận dụng tri thức vào rèn luyện đạo đức công dân và tác phong người lao động (Bài 5).

Tài liệu được lưu hành và sử dụng chính thức trong công tác đào tạo tại Trường Cao đẳng Nghề An Giang, đồng thời là nguồn tham khảo phục vụ giảng dạy môn học Giáo dục chính trị trình độ trung cấp trên toàn quốc.