Dược lý 2

Giáo trình mô đun Dược lý 2 ngành Dược Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa năm 2024

• Tác giả: Mai Văn Bảy
• Trường học: Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa
• Chuyên ngành: Dược
• Đề tài: Dược lý 2
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thanh Hóa

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo trình Dược lý 2 Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa

Giáo trình Dược lý 2 Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa năm 2024 được ban hành theo Quyết định số 556/QĐ-CĐYT ngày 26 tháng 6 năm 2024. Tài liệu phục vụ chương trình đào tạo ngành Dược trình độ Cao đẳng văn bằng 2. Nội dung bám sát Thông tư 01/2024/BLĐTBXH của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Nhóm tác giả gồm các giảng viên giàu kinh nghiệm như Bác sĩ Mai Văn Bảy, Dược sĩ chuyên khoa 1 Hoàng Linh và các dược sĩ bộ môn Dược. Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa có lịch sử hơn 65 năm phát triển trong đào tạo y tế. Bộ giáo trình khẳng định bước đổi mới căn bản về phương pháp giảng dạy và lượng giá sinh viên. Cấu trúc học liệu kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết chuyên sâu và kỹ năng thực hành nghề nghiệp. Tài liệu chuẩn hóa kiến thức dược lý cho học viên sau khi tốt nghiệp. Người học nắm vững dược động học, dược lực học và tương tác thuốc. Sinh viên rèn luyện kỹ năng phân tích đơn thuốc và tư vấn sử dụng thuốc hợp lý. Đây là cẩm nang chuyên môn quan trọng, đáp ứng nhu cầu nhân lực y tế chất lượng cao tại địa phương và khu vực lân cận.

1.1. Căn cứ pháp lý và mục tiêu biên soạn

Tập bài giảng được xây dựng trên căn cứ pháp lý vững chắc. Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa ký quyết định ban hành số 556/QĐ-CĐYT vào tháng 6 năm 2024. Chương trình tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội theo Thông tư số 01/2024/BLĐTBXH. Mục tiêu trọng tâm là hoàn thiện hệ thống tài liệu giảng dạy chuẩn mực cho hệ Cao đẳng văn bằng 2. Học viên tiếp cận kiến thức dược lý cập nhật, hệ thống và chính xác. Sách giúp người học nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc thực tế tại nhà thuốc và bệnh viện. Bản quyền tài liệu được bảo hộ chặt chẽ, phục vụ công tác giảng dạy nội bộ và nghiên cứu y dược.

1.2. Đội ngũ tác giả và uy tín đào tạo

Tập bài giảng là thành quả nghiên cứu công phu của đội ngũ giảng viên Bộ môn Dược. Ban biên soạn quy tụ các chuyên gia giàu chuyên môn gồm Bác sĩ Mai Văn Bảy, Dược sĩ chuyên khoa 1 Hoàng Linh. Cùng tham gia có Dược sĩ Nguyễn Thị Huê, Dược sĩ Nguyễn Thị Yến và Dược sĩ Hồ Thị Huyền. Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa sở hữu bề dày truyền thống đào tạo cán bộ y tế lâu đời. Đội ngũ tác giả đã đúc kết kinh nghiệm lâm sàng phong phú vào từng bài học. Nội dung bài giảng kết hợp nhuần nhuyễn giữa kiến thức y khoa hiện đại và thực tiễn điều trị tại Việt Nam. Sinh viên được truyền thụ kiến thức khoa học bài bản, có tính ứng dụng cao.

II. Phân tích nội dung Giáo trình Dược lý 2 Cao đẳng Y tế Thanh Hóa

Nội dung môn học Dược lý 2 giải quyết thách thức lớn trong thực hành điều trị lâm sàng hiện đại. Các bệnh lý mạn tính như tăng huyết áp và rối loạn lipid máu đang gia tăng nhanh chóng. Tỷ lệ kiểm soát huyết áp trên toàn cầu và tại Việt Nam hiện còn rất thấp. Báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2023 chỉ ra rằng chỉ 13% người bệnh tăng huyết áp tại Việt Nam được kiểm soát tốt. Việc kê đơn và sử dụng thuốc điều trị đối mặt với nhiều nguy cơ tương tác thuốc bất lợi. Nhiều bệnh nhân gặp tác dụng phụ nghiêm trọng khi phối hợp thuốc không đúng nguyên tắc khoa học. Sinh viên ngành dược thường gặp khó khăn khi ghi nhớ các cơ chế tác dụng phân tử phức tạp. Khối lượng kiến thức đồ sộ từ 17 bài lý thuyết chuyên sâu đòi hỏi khả năng tổng hợp cao. Nếu thiếu kỹ năng phân tích dược lý, người dược sĩ dễ mắc sai sót trong hướng dẫn dùng thuốc. Giáo trình phân tích chi tiết cơ chế tác dụng, chỉ định và chống chỉ định của từng nhóm thuốc. Học viên được trang bị tư duy phản biện để nhận diện các rủi ro dược lâm sàng tiềm ẩn trong quá trình điều trị.

2.1. Thách thức kiểm soát bệnh lý tim mạch và chuyển hóa

Bệnh tim mạch và chuyển hóa là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên thế giới. Tăng huyết áp diễn tiến âm thầm nhưng để lại nhiều biến chứng nguy hiểm như đột quỵ và suy tim. Tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp tại Việt Nam đạt mức kiểm soát mục tiêu còn rất khiêm tốn. Sự gia tăng đồng mắc rối loạn lipid máu làm tăng nhanh biến cố xơ vữa động mạch. Việc sử dụng thuốc nhóm statin hoặc fibrat tiềm ẩn nguy cơ gây tiêu cơ vân hoặc tổn thương men gan. Người bệnh thường phải dùng kết hợp nhiều thuốc hạ áp và hạ mỡ máu cùng lúc. Tình trạng này làm phát sinh nguy cơ tương tác thuốc bất lợi ngoài ý muốn. Dược sĩ cần hiểu rõ dược lý để can thiệp kịp thời.

2.2. Vấn đề kháng thuốc và phản ứng có hại của thuốc

Tình trạng kháng kháng sinh đang trở thành mối đe dọa sức khỏe cộng đồng khẩn cấp. Việc sử dụng kháng sinh bừa bãi làm suy giảm hiệu quả điều trị nhiễm khuẩn. Nhóm thuốc hóa trị liệu, kháng lao và kháng nấm có độc tính cao đối với gan, thận. Các phản ứng có hại của thuốc xuất hiện thường xuyên nếu không được theo dõi chặt chẽ. Điển hình là nhóm kháng viêm NSAIDs gây loét dạ dày tá tràng và xuất huyết tiêu hóa. Người bệnh điều trị đau nhức khớp thường tự ý lạm dụng thuốc kéo dài. Điều này dẫn tới nguy cơ suy giảm chức năng thận mạn tính nghiêm trọng. Dược sĩ lâm sàng phải nắm vững cơ chế để phát hiện và ngăn ngừa kịp thời các tai biến.

III. Phương pháp giảng dạy Dược lý 2 Cao đẳng Y tế Thanh Hóa năm 2024

Giáo trình đưa ra giải pháp toàn diện thông qua cấu trúc bài giảng khoa học và logic. Nội dung được chia tách thành 17 bài lý thuyết trọng điểm và 4 bài thực hành nhận thức chuyên đề. Hệ thống bài học bao phủ các nhóm dược lý quan trọng như tim mạch, tiêu hóa, hô hấp, nội tiết và chống nhiễm khuẩn. Phương pháp tiếp cận đi thẳng từ cơ chế phân tử đến ứng dụng điều trị lâm sàng. Từng bài học xác định rõ ràng mục tiêu kiến thức, kỹ năng và thái độ thực hành. Giảng viên kết hợp lý thuyết với phân tích ca lâm sàng và câu hỏi trắc nghiệm lượng giá. Bộ câu hỏi trắc nghiệm cuối bài giúp củng cố kiến thức và đánh giá sự tiến bộ của người học. Học viên được rèn luyện kỹ năng tra cứu thông tin dược học từ các nguồn tài liệu chính thống. Khả năng lựa chọn thuốc và phân liều được tối ưu hóa theo thể trạng từng cá thể bệnh nhân. Tài liệu tham khảo cập nhật từ Dược thư Quốc gia Việt Nam và các hướng dẫn điều trị quốc tế mới nhất. Nhờ vậy, sinh viên tự tin nắm vững nguyên tắc phối hợp thuốc an toàn, tránh tương tác bất lợi.

3.1. Thiết kế mô đun lý thuyết chuyên sâu và hệ thống

Chương trình lý thuyết gồm 17 bài học được sắp xếp theo từng hệ cơ quan. Các bài học đầu tập trung vào nhóm thuốc tim mạch như thuốc lợi tiểu, hạ áp và hạ lipid máu. Tiếp theo là các bài chuyên sâu về bệnh đường tiêu hóa, hô hấp và nội tiết. Các phần học về kháng sinh, thuốc kháng virus, kháng nấm và kháng lao được biên soạn chi tiết. Nội dung mỗi bài phân tích cụ thể dược động học, cơ chế tác dụng, chỉ định và chống chỉ định. Giáo trình còn làm rõ các thông số dược động học quan trọng ảnh hưởng đến liều dùng. Học viên dễ dàng so sánh ưu nhược điểm giữa các hoạt chất trong cùng một phân nhóm dược lý.

3.2. Đổi mới thực hành nhận thức nhóm thuốc và lượng giá

Phần thực hành nhận thức nhóm thuốc gồm 4 bài thực tế giúp liên kết chặt chẽ lý thuyết và thực tiễn. Sinh viên trực tiếp nhận diện bao bì, dạng bào chế và nồng độ hàm lượng của từng chế phẩm. Bài 1 rèn kỹ năng nhận thức thuốc lợi tiểu, tim mạch và hạ lipid máu. Bài 2 hướng dẫn nhận biết nhóm thuốc tiêu hóa, hô hấp và hormon. Bài 3 và bài 4 tập trung vào kháng sinh, hóa trị liệu, giảm đau hạ sốt và thuốc kháng viêm. Phương pháp lượng giá tích hợp bộ câu hỏi trắc nghiệm đa lựa chọn và câu hỏi đúng sai. Hình thức đánh giá đa chiều giúp học viên tự kiểm tra và hoàn thiện kỹ năng chuyên môn mỗi ngày.

IV. Ứng dụng thực tiễn Giáo trình Dược lý 2 Cao đẳng Y tế Thanh Hóa

Giáo trình Dược lý 2 đóng vai trò then chốt trong định hình năng lực thực hành nghề nghiệp của người học. Kiến thức từ tài liệu là nền tảng vững chắc cho hoạt động tư vấn sử dụng thuốc tại các cơ sở y tế. Dược sĩ tốt nghiệp có thể hướng dẫn bệnh nhân dùng thuốc chuẩn xác, an toàn và tối ưu chi phí. Việc nắm vững dược lý giúp giảm thiểu các sai sót trong kê đơn và cấp phát dược phẩm. Người dược sĩ tự tin phối hợp chặt chẽ với bác sĩ để theo dõi phản ứng có hại của thuốc. Tài liệu còn là cẩm nang tra cứu giá trị cho đội ngũ cán bộ y tế đang công tác tại các tuyến điều trị. Quy trình thực hành nhận thức thuốc giúp học viên làm quen với danh mục biệt dược phổ biến trên thị trường. Học viên xây dựng tác phong làm việc chuẩn mực, tuân thủ đạo đức ngành y dược. Năng lực chuyên môn vững vàng góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Giáo trình khẳng định vị thế và chất lượng đào tạo uy tín của Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa.

4.1. Nâng cao kỹ năng tư vấn và sử dụng thuốc an toàn

Kiến thức môn học là công cụ sắc bén giúp người dược sĩ thực hiện tốt vai trò tư vấn. Học viên biết cách kiểm tra sự phù hợp của chỉ định và liều lượng trong đơn thuốc. Khả năng phát hiện tương tác thuốc bất lợi giúp bảo vệ người bệnh trước các nguy cơ biến chứng. Người học nắm vững thời điểm dùng thuốc tối ưu cho từng hoạt chất cụ thể. Kỹ năng tư vấn về chế độ ăn uống và sinh hoạt đi kèm dùng thuốc cũng được hoàn thiện. Dược sĩ cung cấp thông tin rõ ràng về tác dụng phụ để người bệnh chủ động phòng ngừa. Sự thấu hiểu về dược lý nâng cao sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân.

4.2. Giá trị tham khảo lâu dài cho cán bộ y tế

Tập bài giảng không chỉ phục vụ học tập mà còn là tài liệu tham khảo lâu dài cho cán bộ y tế. Các hướng dẫn điều trị chuẩn xác giúp dược sĩ nhà thuốc và dược sĩ bệnh viện xử lý nhanh các tình huống lâm sàng. Quy chuẩn phân loại thuốc giúp nâng cao nghiệp vụ quản lý kho dược và xuất nhập thuốc. Cán bộ y tế dễ dàng cập nhật lại các tương tác dược lực học phức tạp khi điều trị cho bệnh nhân mắc nhiều bệnh nền. Việc biên soạn bài bản tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tự học và nâng cao tay nghề liên tục. Tài liệu củng cố nền tảng chuyên môn bền vững trong suốt sự nghiệp y tế.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun Dược lý 2 (Mã mô đun: MĐ15) được ban hành kèm theo Quyết định số 556/QĐ-CĐYT ngày 26 tháng 6 năm 2024 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa. Tài liệu được biên soạn bởi tập thể giảng viên Bộ môn Dược gồm: BS. Mai Văn Bảy, DSCK1. Hoàng Linh, DS. Nguyễn Thị Huê, DS. Nguyễn Thị Yến và DS. Hồ Thị Huyền. Về mặt pháp lý và chương trình, giáo trình xây dựng dựa trên chuẩn chương trình đào tạo ngành Dược trình độ Cao đẳng văn bằng 2 của nhà trường và Thông tư số 01/2024/TT-BLĐTBXH ngày 19 tháng 2 năm 2024 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Trong khung đào tạo, mô đun thuộc khối kiến thức cơ sở ngành, được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành hai mô đun tiên quyết là Vi sinh - Ký sinh trùng và Dược lý 1.

Mục tiêu học tập của mô đun được xác định cụ thể trên ba phương diện:

• Về kiến thức: Trình bày được nguyên lý dược động học, các yếu tố ảnh hưởng đến tác dụng của thuốc; giải thích được cơ chế tác dụng, tác dụng dược lý, tác dụng không mong muốn, chỉ định, chống chỉ định và cách sử dụng các thuốc thiết yếu.
• Về kỹ năng: Hướng dẫn sử dụng hợp lý, an toàn và hiệu quả các nhóm thuốc thiết yếu trong thực hành lâm sàng.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Nhận thức tầm quan trọng của thuốc trong điều trị, hình thành thái độ cẩn trọng, nghiêm túc khi tư vấn và hướng dẫn sử dụng thuốc.

Cấu trúc giáo trình bao gồm 17 bài lý thuyết chuyên đề và 5 bài thực hành nhận thức nhóm thuốc, được thiết kế theo hướng gắn liền sinh lý bệnh học cơ quan với phân loại dược lý và ứng dụng thực tế.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung lý thuyết gồm 17 bài học chuyên đề, phân chia theo từng nhóm hệ thống cơ quan và bệnh học:

• Hệ tim mạch - thận - chuyển hóa: Bài 1 (Thuốc lợi tiểu), Bài 2 (Thuốc chống cơn đau thắt ngực), Bài 3 (Thuốc điều trị tăng huyết áp), Bài 4 (Thuốc hạ lipid máu).
• Hệ tiêu hóa - hô hấp: Bài 5 (Thuốc điều trị loét dạ dày - tá tràng), Bài 6 (Thuốc điều trị tiêu chảy, lỵ), Bài 7 (Thuốc điều trị hen phế quản), Bài 8 (Thuốc long đờm, thuốc điều trị ho).
• Hệ nội tiết và chuyển hóa: Bài 9 (Hormon và thuốc điều chỉnh rối loạn nội tiết), Bài 17 (Thuốc điều trị bệnh gút và các bệnh xương khớp).
• Hóa trị liệu và kháng vi sinh vật: Bài 10 (Kháng sinh), Bài 11 (Thuốc điều trị lao), Bài 12 (Thuốc chống nấm), Bài 13 (Thuốc kháng virus).
• Hạ sốt, giảm đau và huyết học: Bài 14 (Thuốc giảm đau hạ sốt, chống viêm không steroid), Bài 15 (Thuốc tác dụng trên quá trình đông máu và tiêu fibrin), Bài 16 (Thuốc điều trị thiếu máu).

Progression logic (tiến trình logic) của giáo trình đi từ việc nhắc lại sinh lý cơ quan đích (như cơ chế vận chuyển ion ở ống thận, cơ chế điều hòa huyết áp, chuyển hóa lipoprotein), làm rõ nguyên nhân bệnh lý (thiếu máu cục bộ, xơ vữa động mạch, co thắt phế quản), sau đó phân loại hoạt chất theo cơ chế phân tử và kết thúc bằng hướng dẫn liều dùng, tác dụng ngoại ý, tương tác thuốc.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng nền tảng học thuật qua các hệ thống lý thuyết và nguyên lý dược lý học:

• Lý thuyết sinh lý - bệnh học ứng dụng: Cơ chế tái hấp thu 65% Na+ tại ống lượn gần, cơ chế đồng vận chuyển Na+/K+/2Cl- ở quai Henle và vai trò của aldosteron tại ống lượn xa; sinh lý điều hòa huyết áp qua hệ Renin - Angiotensin - Aldosteron (RAA); cơ chế cân bằng cung - cầu oxy của cơ tim; phân loại tăng lipid máu theo bảng Fredrickson (từ typ I đến typ V).
• Nguyên lý dược lực học và thụ thể: Cơ chế giải phóng nitrogen oxyd (NO) kích thích enzym cyclase làm tăng guanin monophosphat vòng (GMPv) của dẫn xuất nitrat; cơ chế ức chế cạnh tranh enzym HMG-CoA reductase của nhóm statin; cơ chế gắn thụ thể PPAR-alpha của fibrat; cơ chế chẹn kênh calci phụ thuộc điện áp của các nhóm Dihydropyridin, Phenylalkylamin và Benzothiazepin; cơ chế phong tỏa thụ thể AT1 của nhóm ARB.
• Nguyên lý dược động học: Phân tích chuyển hóa qua gan lần đầu (propranolol, nitroglycerin), chu kỳ gan ruột (spironolacton, ezetimib), tỷ lệ liên kết protein huyết tương và con đường thải trừ qua thận hoặc mật.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng chuyên môn kỹ thuật: Nhận thức và phân loại được các dạng bào chế đặc thù (viên ngậm dưới lưỡi nitroglycerin, cao dán clonidin, dạng vi hạt fenofibrat, dung dịch tiêm truyền mannitol); tính toán và phân liều chính xác cho từng nhóm hoạt chất (furosemid, amlodipin, enalapril).
• Kỹ năng phân tích lâm sàng: Nhận diện và dự phòng các tác dụng không mong muốn nghiêm trọng (tiêu cơ vân của statin, ho khan của thuốc ức chế men chuyển ACEI, giảm thính lực thần kinh số VIII khi phối hợp lợi tiểu quai với kháng sinh aminoglycosid); phân tích tương tác đối kháng hoặc hiệp đồng (phối hợp ACEI với lợi tiểu gây hạ huyết áp liều đầu, phối hợp statin với thuốc ức chế enzym gan macrolid).
• Năng lực thực hành nghề nghiệp: Hướng dẫn người bệnh sử dụng thuốc đúng thời điểm (uống statin vào buổi tối, uống fenofibrat trong bữa ăn); tư vấn tuân thủ điều trị đối với các bệnh mạn tính như tăng huyết áp và rối loạn mỡ máu.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm y dược dựa trên bằng chứng và thực hành nghề nghiệp:

• Phương pháp tiếp cận sư phạm: Kết hợp song song giữa lý thuyết cơ chế phân tử và ứng dụng lâm sàng. Mỗi bài học đều có cấu trúc chuẩn hóa: Giới thiệu dịch tễ/bệnh học $\rightarrow$ Phân loại dược chất $\rightarrow$ Dược động học $\rightarrow$ Tác dụng và cơ chế $\rightarrow$ Tác dụng không mong muốn $\rightarrow$ Chỉ định, chống chỉ định $\rightarrow$ Liều dùng và chế phẩm $\rightarrow$ Mục Ghi nhớ $\rightarrow$ Câu hỏi lượng giá.
• Hệ thống bài tập và thực hành: Giáo trình dành riêng 5 bài thực hành nhận thức trực quan mẫu thuốc:
  • Bài 1: Nhận thức nhóm thuốc lợi tiểu, thuốc tác dụng trên hệ tim mạch, thuốc hạ lipid máu.
  • Bài 2: Nhận thức nhóm thuốc tác dụng trên hệ tiêu hóa, hô hấp, hormon và điều chỉnh rối loạn nội tiết.
  • Bài 3: Nhận thức nhóm thuốc kháng sinh, hóa trị liệu.
  • Bài 4: Nhận thức nhóm thuốc giảm đau hạ sốt, chống viêm không steroid, thuốc tác dụng đối với máu, thuốc điều trị bệnh gút và xương khớp.
  • Bài 5: Ôn tập và kiểm tra tay nghề nhận thức thuốc.
• Phương pháp đánh giá và lượng giá: Cuối mỗi bài lý thuyết đều tích hợp hệ thống câu hỏi lượng giá bao gồm câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn (MCQ) và câu hỏi Đúng/Sai. Các câu hỏi tập trung kiểm tra khả năng phân loại nhóm thuốc, xác định vị trí tác dụng tại ống thận, cơ chế tác dụng phân tử, chỉ định điều trị và phát hiện các tương tác thuốc bất lợi.
• Hướng dẫn tự học: Sinh viên sử dụng phần tóm lược "Ghi nhớ" ở cuối mỗi bài để cô đọng kiến thức trọng tâm, lập bảng so sánh các hoạt chất trong cùng phân nhóm (như statin và fibrat, chẹn kênh calci DHP và non-DHP) và tự trả lời câu hỏi lượng giá trước khi tham gia các buổi thực hành nhận thức thuốc.

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cập nhật phân loại tăng huyết áp năm 2024: Giáo trình cập nhật đồng thời bảng phân loại huyết áp theo JNC 7 và hướng dẫn chẩn đoán của Hội Tim mạch học Việt Nam / Phân hội Tăng huyết áp Việt Nam (VSH/VNHA 2024). Trong đó, tiêu chuẩn huyết áp không tăng được xác định là huyết áp tâm thu $< 120\text{ mmHg}$ và huyết áp tâm trương $< 70\text{ mmHg}$, đồng thời bổ sung định nghĩa tăng huyết áp cấp cứu kèm tổn thương cơ quan đích (HMOD).
• Tích hợp khuyến cáo rối loạn lipid máu hiện đại: Bên cạnh phân loại 5 typ theo Fredrickson truyền thống, tài liệu cập nhật tiêu chuẩn chẩn đoán theo Khuyến cáo điều trị rối loạn lipid máu năm 2024 của Hội Tim mạch học Việt Nam, tiếp cận dựa trên trị số mục tiêu cho dự phòng bệnh tim mạch do xơ vữa.
• Bổ sung các nhóm hoạt chất mới: Đưa vào giảng dạy nhóm thuốc ức chế PCSK-9 (làm tăng thụ thể LDL trên bề mặt tế bào gan do ngăn chặn sự thoái hóa tại lysosom), làm rõ cơ chế điều hòa biểu hiện gen chuyển hóa lipid qua thụ thể PPAR-alpha của gemfibrozil và fenofibrat, phân tích các thuốc chẹn kênh calci thế hệ 2 (amlodipin, felodipin).
• Nguồn tài liệu tham khảo chính thống: Nội dung chuyên môn được đối chiếu trực tiếp với các tài liệu chuẩn quốc gia:
  • Bộ Y tế (2022), Dược lý học tập 2, Nhà xuất bản Y học.
  • Bộ Y tế (2022), Dược thư Quốc gia Việt Nam, Nhà xuất bản Y học.
  • Bộ môn Dược lâm sàng, Trường Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh (2021), Dược lâm sàng và điều trị, Nhà xuất bản Y học.

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Đối tượng người học chính: Sinh viên theo học hệ Cao đẳng văn bằng 2 ngành Dược tại Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa. Giáo trình cũng dùng làm tài liệu học tập cho sinh viên cao đẳng y dược các chuyên ngành liên quan trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Để tiếp thu giáo trình, người học cần hoàn thành các học phần khoa học cơ bản và cơ sở ngành: Giải phẫu - Sinh lý người, Hóa sinh học, Vi sinh - Ký sinh trùng và Dược lý 1.
• Ứng dụng đối với giảng viên: Giảng viên Bộ môn Dược sử dụng tài liệu làm khung chuẩn để xây dựng đề cương bài giảng lý thuyết, biên soạn kế hoạch bài dạy thực hành nhận thức thuốc, thiết kế ca lâm sàng mẫu và trích xuất câu hỏi cho ngân hàng đề thi học phần MĐ15.
• Giá trị tham khảo nghề nghiệp: Dược sĩ phụ trách chuyên môn tại các quầy thuốc, nhà thuốc và nhân viên y tế tại các cơ sở điều trị tuyến ban đầu có thể sử dụng giáo trình như một tài liệu tra cứu danh mục thuốc thiết yếu, cơ chế, tương tác và chống chỉ định trong thực tế công tác.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho học viên hệ Cao đẳng văn bằng 2 ngành Dược. Đồng thời, cấu trúc giáo trình phù hợp cho cán bộ y tế cơ sở cần tài liệu hệ thống hóa kiến thức về các nhóm thuốc điều trị bệnh lý thường gặp.

2. Cần kiến thức nền nào để học mô đun này?
Người học bắt buộc phải nắm vững kiến thức giải phẫu - sinh lý học và hoàn thành hai mô đun tiên quyết theo chương trình đào tạo là Vi sinh - Ký sinh trùng và Dược lý 1.

3. Điểm khác biệt của tài liệu so với các bài giảng dược lý thông thường là gì?
Tài liệu tích hợp trực tiếp 17 bài lý thuyết chuyên sâu đi kèm 5 bài thực hành nhận thức mẫu thuốc thực tế; đồng thời cập nhật các hướng dẫn điều trị mới như phân loại huyết áp VSH/VNHA 2024 và phân loại lipid máu theo khuyến cáo năm 2024 của Hội Tim mạch học Việt Nam.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?
Người học cần bám sát mục tiêu đầu bài, nắm vững cơ chế tác động thông qua sinh lý cơ quan đích, tổng hợp kiến thức bằng các bảng so sánh hoạt chất trong mục "Ghi nhớ", và tự giải các bài tập trắc nghiệm khách quan, câu hỏi Đúng/Sai ở cuối mỗi bài.

5. Giáo trình có tài liệu bổ trợ nào kèm theo không?
Giáo trình có hệ thống 5 bài thực hành nhận thức thuốc tại phòng thí nghiệm và danh mục tài liệu đối chiếu gồm Dược lý học tập 2 (Bộ Y tế, 2022) và Dược thư Quốc gia Việt Nam (Bộ Y tế, 2022).

Kết luận

Giáo trình Dược lý 2 của Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa cung cấp hệ thống dữ liệu học thuật chuẩn hóa về 17 nhóm thuốc thiết yếu tác động trên các hệ cơ quan tim mạch, tiêu hóa, hô hấp, nội tiết, huyết học và bệnh nhiễm trùng. Lộ trình học tập được thiết kế khoa học, bắt đầu từ dược lý hệ tim mạch - thận, tiếp nối qua các nhóm thuốc điều trị triệu chứng và hóa trị liệu, kết thúc bằng các chuyên đề giảm đau, đông máu và bệnh khớp, song hành cùng 5 bài thực hành nhận diện hoạt chất. Người học được khuyến nghị kết hợp nghiên cứu giáo trình cùng việc tra cứu Dược thư Quốc gia Việt Nam (Bộ Y tế, 2022) để hoàn thiện năng lực hướng dẫn sử dụng thuốc an toàn, hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HÓA TRƯỜNG CAO ĐẲNG Y TẾ GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: DƯỢC LÝ 2 NGÀNH/NGHỀ: DƯỢC TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG VĂN BẰNG 2 Ban hành kèm theo Quyết định số: 556/QĐ-CĐYT ngày 26 tháng 6 năm 2024 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa Thanh Hóa, năm 2024 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Nghiêm cấm mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh. LỜI GIỚI THIỆU Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hoá có bề dày lịch sử đào tạo các thế hệ cán bộ Y - Dược, xây dựng và phát triển hơn 65 năm. Hiện nay, Nhà trường đã và đang đổi mới về nội dung, phương pháp và lượng giá học tập của học sinh, sinh viên nhằm không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo.

Để có tài liệu giảng dạy thống nhất cho giảng viên và tài liệu học tập cho học sinh, sinh viên; Đảng uỷ - Ban Giám hiệu Nhà trường chủ trương biên soạn tập bài giảng của các chuyên ngành mà Nhà trường đã được cấp phép đào tạo. Tập bài giảng Dược lý 2 được các giảng viên Bộ môn Dược biên soạn dùng cho hệ Cao đẳng Dược văn bằng 2 dựa trên chương trình đào tạo của Trường ban hành năm 2024, Thông tư 01/2024/BLĐTBXH ngày 19 tháng 2 năm 2024 của Bộ trưởng Bộ Lao động thương binh xã hội. Môn học “Dược lý 2” giúp học viên sau khi ra trường có thể vận dụng tốt các kiến thức về thuốc đã học vào hoạt động nghề nghiệp. Tuy nhiên trong qua trình biên soạn tập bài giảng không thể tránh khỏi những thiếu sót.

Tập thể biên soạn xin ghi nhận các ý kiến đóng góp xây dựng của các nhà quản lý, đồng nghiệp, độc giả và học sinh, những người sử dụng cuốn sách này để nghiên cứu bổ sung cho tập bài giảng ngày càng hoàn thiện hơn. Thanh Hóa, ngày tháng năm 2024 Tham gia biên soạn 1. BS Mai Văn Bảy 2. DSCK1 Hoàng Linh 3.

DS Nguyễn Thị Huê 4. DS Nguyễn Thị Yến 5. DS Hồ Thị Huyền 4 MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU.3 BÀI 1: THUỐC LỢI TIỂU.6 BÀI 2: THUỐC CHỐNG CƠN ĐAU THẮT NGỰC.17 BÀI 3: THUỐC ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP.27 BÀI 4: THUỐC HẠ LIPID MÁU.41 BÀI 5: THUỐC ĐIỀU TRỊ LOÉT DẠ DÀY - TÁ TRÀNG.52 BÀI 6: THUỐC ĐIỀU TRỊ TIÊU CHẢY, LỴ.62 BÀI 7: THUỐC ĐIỀU TRỊ HEN PHẾ QUẢN.71 BÀI 8: THUỐC LONG ĐỜM, THUỐC ĐIỀU TRỊ HO.84 BÀI 9: HORMON VÀ THUỐC ĐIỀU CHỈNH RỐI LOẠN NỘI TIẾT.91 BÀI 10: KHÁNG SINH.108 BÀI 11: THUỐC ĐIỀU TRỊ LAO.122 BÀI 12: THUỐC CHỐNG NẤM.131 BÀI 13: THUỐC KHÁNG VIRUS.141 BÀI 14: THUỐC GIẢM ĐAU HẠ SỐT; CHỐNG VIÊM KHÔNG STEROID 152 BÀI 15: THUỐC TÁC DỤNG TRÊN QUÁ TRÌNH ĐÔNG MÁU VÀ TIÊU FIBRIN.157 BÀI 16: THUỐC ĐIỀU TRỊ THIẾU MÁU.163 BÀI 17: THUỐC ĐIỀU TRỊ BỆNH GÚT VÀ CÁC BỆNH XƯƠNG KHỚP.167 THỰC HÀNH BÀI 1: NHẬN THỨC NHÓM THUỐC LỢI TIỂU, THUỐC TÁC DỤNG TRÊN HỆ TIM MẠCH, THUỐC HẠ LIPID MÁU.173 BÀI 2: NHẬN THỨC NHÓM THUỐC TÁC DỤNG TRÊN HỆ TIÊU HÓA, THUỐC TÁC DỤNG TRÊN HỆ HÔ HẤP, HORMON VÀ THUỐC ĐIỀU CHỈNH RỐI LOẠN NỘI TIẾT.176 BÀI 3: NHẬN THỨC NHÓM THUỐC KHÁNG SINH, HÓA TRỊ LIỆU.179 BÀI 4: NHẬN THỨC NHÓM THUỐC GIẢM ĐAU HẠ SỐT, CHỐNG VIÊM KHÔNG STEROID, THUỐC TÁC DỤNG ĐỐI VỚI MÁU, THUỐC ĐIỀU TRỊ BỆNH GÚT VÀ CÁC BỆNH XƯƠNG KHỚP.181 BÀI 5: ÔN TẬP VÀ KIỂM TRA.