Giáo trình Động cơ điện không đồng bộ 1 pha - CĐ Lào Cai (Nghề Điện dân dụng)

Tải giáo trình động cơ điện 1 pha ngành điện dân dụng. Tài liệu đầy đủ về cấu tạo, nguyên lý, sơ đồ quấn dây, sửa chữa và vận hành.

• Người hướng dẫn: Giáo Viên Biên Soạn Nguyễn Thị Thanh Tú
• Trường học: Trường Cao Đẳng Lào Cai
• Chuyên ngành: Điện Dân Dụng
• Đề tài: Động Cơ Điện Không Đồng Bộ Xoay Chiều Một Pha
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Lào Cai

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KHÔNG ĐỒNG BỘ MỘT PHA
• 1.1. Từ trường đập mạch
• 1.2. Từ trường quay hai pha
• 1.3. Đặc điểm động cơ điện xoay chiều KĐB một pha
• 1.4. Phân loại động cơ điện xoay chiều không đồng bộ một pha
• 2. BÀI 2: CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ VÒNG NGẮN MẠCH
• 2.1. Nguyên lý làm việc
• 2.2. Tháo - lắp động cơ
• 2.3. Kiểm tra đánh giá chất lượng động cơ
• 3. BÀI 3: QUẤN BỘ DÂY STATO ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ KHÂU TỪ CỰC (VÒNG NGẮN MẠCH)
• 3.1. Phương pháp vẽ sơ đồ dây quấn stato
• 3.2. Thực hiện quấn bộ dây stator
• 4. BÀI 4: CẤU TẠO, NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ VÀ TỤ THƯƠNG TRỰC
• 4.1. Nguyên lý làm việc
• 4.2. Xác định cuộn chính, cuộn phụ. Tháo - lắp động cơ. Kiểm tra đánh giá chất lượng động cơ
• 6. BÀI 6: CẤU TẠO, NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ VÀ TỤ KHỞI ĐỘNG
• 6.1. Nguyên lý làm việc
• 6.2. Xác định cuộn chính, cuộn phụ
• 6.3. Tháo - lắp động cơ
• 7. BÀI 7: CẤU TẠO, NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ VÀ TỤ THƯỜNG TRỰC, TỤ KHỞI ĐỘNG
• 7.1. Nguyên lý làm việc
• 7.2. Xác định cuộn chính, cuộn phụ. Tháo - lắp động cơ
• 8. BÀI 8: ĐẤU DÂY VÀ VẬN HÀNH ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ VÀ TỤ THƯỜNG TRỰC
• 8.1. Sơ đồ đấu dây động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ và tụ thường trực
• 8.2. Đấu dây và vận hành động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ và tụ thường trực
• 9. BÀI 9: ĐẤU DÂY VÀ VẬN HÀNH ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ VÀ TỤ KHỞI ĐỘNG
• 9.1. Sơ đồ đấu dây động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ và tụ khởi động
• 9.2. Đấu dây và vận hành động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ và tụ khởi động
• 10. BÀI 10: ĐẤU DÂY VÀ VẬN HÀNH ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ VÀ TỤ THƯỜNG TRỰC, TỤ KHỞI ĐỘNG
• 10.1. Sơ đồ đấu dây động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ và tụ thường trực, tụ khởi động
• 10.2. Đấu dây và vận hành động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ và tụ thường trực
• 11. BÀI 11: ĐẢO CHIỀU QUAY ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ BẰNG CẦU DAO ĐẢO
• 11.1. Phương pháp đảo chiều quay
• 11.2. Sơ đồ mạch điện đảo chiều quay
• 11.3. Dừng động cơ: Cắt cầu dao đưa về vị trí 0
• 11.4. Đấu dây đảo chiều quay động cơ bằng cầu dao đảo và vận hành theo quy trình kỹ thuật
• 12. BÀI 12: ĐẢO CHIỀU QUAY ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ BẰNG KĐT KÉP
• 12.1. Sơ đồ mạch khởi động động cơ bằng khởi động từ kép
• 12.2. Đấu dây, vận hành đảo chiều quay động cơ bằng khởi động từ kép
• 13. BÀI 13: THAY CÔNG TẮC LY TÂM ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ
• 13.1. Cấu tạo và nguyên lý làm việc của công tắc ly tâm
• 13.2. Thay thế, hiệu chỉnh, sửa chữa công tắc ly tâm
• 14. BÀI 14: KIỂM TRA DÂY QUẤN STATO Đ.C ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA BẰNG RÔ NHA TRONG
• 14.1. Cấu tạo nguyên lý làm việc của rô nha trong
• 14.2. Kiểm tra dây quấn stato của động cơ điện xoay chiều KĐB một pha bằng rô nha trong
• 15. BÀI 15: THAY Ổ BI, BẠC ĐỠ ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA
• 15.1. Phương pháp thay thế ổ bi, bạc đỡ động cơ
• 15.2. Thay thế ổ bi, bạc đỡ
• 16. BÀI 16: SƠ ĐỒ DÂY QUẤN ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ
• 16.1. Các khái niệm về dây quấn
• 16.2. Các bước vẽ sơ đồ dây quấn
• 16.3. Các dạng sơ đồ dây quấn
• 16.4. Vẽ sơ đồ trải dây quấn
• 17. BÀI 17: QUẤN BỘ DÂY STATO ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA MỘT LỚP CÓ SỐ RÃNH DÂY QUẤN CHÍNH BẰNG SỐ RÃNH DÂY QUẤN PHỤ (ZA=ZB)
• 17.1. Qui trình quấn dây
• 17.2. Thực hiện quấn hoàn chỉnh động cơ điện xoay chiều KĐB một pha một lớp có số rãnh dây quấn chính bằng số rãnh dây quấn phụ theo số đôi cực và số rãnh stato cho trước
• 18. BÀI 18: QUẤN BỘ DÂY STATO ĐỘNG CƠ ĐIỆN KĐB MỘT PHA MỘT LỚP CÓ SỐ RÃNH DÂY QUẤN CHÍNH BẰNG 2 LẦN SỐ RÃNH DÂY QUẤN PHỤ (ZA=2ZB)
• 18.1. Qui trình quấn dây
• 18.2. Thực hiện quấn hoàn chỉnh động cơ điện xoay chiều KĐB một pha một lớp có số rãnh dây quấn chính bằng số rãnh dây quấn phụ theo số đôi cực và số rãnh stato cho trước
• 19. BÀI 19: QUẤN BỘ DÂY STATO ĐỘNG CƠ ĐIỆN KĐB MỘT PHA CÓ DÂY QUẤN SIN
• 19.1. Qui trình quấn dây
• 19.2. Thực hiện quấn hoàn chỉnh động cơ điện xoay chiều KĐB một pha một lớp có dây quấn sin theo số đôi cực và số rãnh stato cho trước
• 20. BÀI 20: QUẤN BỘ DÂY STATO ĐỘNG CƠ ĐIỆN KĐB MỘT PHA HAI LỚP
• 20.1. Qui trình quấn dây
• 20.2. Thực hiện quấn hoàn chỉnh động cơ điện xoay chiều KĐB một pha hai lớp theo số đôi cực và số rãnh stato cho trước
• 21. BÀI 21: QUẤN BỘ DÂY STATO ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA, BA CẤP TỐC ĐỘ (động cơ quạt bàn)
• 21.1. Qui trình quấn dây
• 21.2. Thực hiện quấn hoàn chỉnh động cơ điện xoay chiều KĐB một pha, ba cấp tốc độ theo số đôi cực và số rãnh stato cho trước
• 22. BÀI 22: TẨM SÂY DÂY QUẤN ĐỘNG CƠ
• 22.1. Các phương pháp tẩm sấy
• 22.2. Qui trình tẩm, sấy dây quấn động cơ sau khi quấn
• 22.3. Tẩm sấy dây quấn động cơ sau khi quấn
• 23. BÀI 23: CẤU TẠO NGUYEN LÝ LÀM VIỆC CỦA MÁY BƠM NƯỚC LY TÂM
• 23.1. Đặc điểm của bơm nước
• 23.2. Nguyên lí cấu tạo
• 23.3. Cách lắp đặt một máy bơm để có hiệu quả tốt nhất

Tóm tắt

I. Tổng quan Động cơ điện 1 pha Nền tảng thiết bị gia dụng

Động cơ điện 1 pha là loại máy điện quay, hoạt động với nguồn điện xoay chiều một pha, có vai trò cốt lõi trong việc biến đổi điện năng thành cơ năng. Đây là thành phần không thể thiếu trong vô số thiết bị dân dụng và công nghiệp nhẹ. Với cấu tạo đơn giản, giá thành hợp lý và vận hành đáng tin cậy, động cơ không đồng bộ 1 pha đã trở thành trái tim của nhiều hệ thống như máy bơm nước, quạt điện, tủ lạnh, máy giặt. Theo "Giáo trình Động cơ điện xoay chiều không đồng bộ một pha" của Trường Cao Đẳng Lào Cai, đặc điểm chính của loại động cơ này là tốc độ quay của rotor (n) luôn nhỏ hơn tốc độ quay của từ trường (n1), tạo ra hiện tượng trượt cần thiết cho quá trình cảm ứng điện từ. Sự phổ biến của chúng đến từ khả năng tương thích với lưới điện dân dụng thông thường (nguồn điện 2 dây). Tuy nhiên, để đáp ứng các yêu cầu vận hành đa dạng, động cơ một pha được phân loại thành nhiều kiểu khác nhau, chủ yếu dựa trên cơ chế khởi động. Việc hiểu rõ từng loại và đặc tính kỹ thuật của chúng là bước đầu tiên để làm chủ công nghệ này, từ đó lựa chọn, lắp đặt và bảo trì thiết bị một cách hiệu quả, đảm bảo hiệu suất động cơ tối ưu và kéo dài tuổi thọ sản phẩm.

1.1. Khái niệm và vai trò của động cơ không đồng bộ 1 pha

Động cơ không đồng bộ 1 pha là một loại động cơ điện xoay chiều, làm việc dựa trên nguyên lý cảm ứng điện từ. Nguồn cấp cho động cơ là dòng điện xoay chiều một pha. Đặc tính cơ bản của nó là tốc độ rotor không bao giờ bằng tốc độ từ trường quay trong stator. Dòng điện trong dây quấn rotor được sinh ra nhờ sức điện động cảm ứng, có tần số phụ thuộc vào tốc độ của rotor. Vai trò của chúng cực kỳ quan trọng, là nguồn động lực chính cho các thiết bị có công suất nhỏ, từ vài watt đến vài kilowatt. Các ứng dụng của động cơ điện 1 pha bao gồm máy bơm nước, quạt thông gió, máy mài, máy giặt, và nhiều thiết bị gia dụng khác, nơi không yêu cầu công suất lớn như động cơ ba pha.

1.2. Phân loại các dòng motor 1 pha phổ biến trên thị trường

Dựa trên phương pháp khởi động và cấu trúc, động cơ điện một pha được phân thành nhiều loại khác nhau để phù hợp với từng ứng dụng cụ thể. Giáo trình nội bộ của Trường Cao Đẳng Lào Cai phân loại chúng thành các nhóm chính sau: Động cơ vòng chập (hay có vòng ngắn mạch), thường có công suất rất nhỏ, cấu tạo đơn giản, dùng trong quạt nhỏ. Động cơ mở máy bằng điện trở, sử dụng cuộn phụ có điện trở cao. Phổ biến nhất là động cơ dùng tụ điện động cơ, bao gồm: động cơ dùng tụ khởi động để tạo momen lớn ban đầu; động cơ dùng tụ ngậm (tụ làm việc) để cải thiện hiệu suất khi vận hành; và loại kết hợp cả hai tụ để tối ưu hóa cả quá trình khởi động và làm việc. Mỗi loại có ưu và nhược điểm riêng về momen khởi động và hiệu suất.

II. Thách thức lớn nhất Vì sao Động cơ 1 pha không tự khởi động

Một trong những thách thức kỹ thuật cơ bản và quan trọng nhất của động cơ điện 1 pha là nó không thể tự khởi động khi được cấp điện. Nguyên nhân sâu xa nằm ở bản chất của từ trường do dòng điện một pha tạo ra trong dây quấn stator. Không giống như động cơ ba pha tạo ra từ trường quay một cách tự nhiên, dây quấn stator của động cơ một pha chỉ tạo ra một từ trường đập mạch. Theo phân tích trong tài liệu gốc, từ trường này có phương không đổi trong không gian nhưng biên độ lại biến thiên theo quy luật hình sin của dòng điện. Về mặt lý thuyết, từ trường đập mạch có thể được phân tích thành hai từ trường quay có cùng biên độ và tốc độ nhưng quay ngược chiều nhau. Tại thời điểm ban đầu, hai từ trường này tạo ra hai momen quay ngược chiều và triệt tiêu lẫn nhau, dẫn đến momen khởi động tổng bằng không. Do đó, rotor không thể tự quay theo bất kỳ hướng nào. Đây là vấn đề cố hữu mà tất cả các thiết kế động cơ một pha đều phải giải quyết bằng cách bổ sung thêm các cơ cấu phụ trợ. Mục đích của các cơ cấu này là tạo ra một từ trường thứ hai lệch pha so với từ trường chính, phá vỡ sự cân bằng momen và tạo ra một từ trường tổng hợp có tính quay, dù là không hoàn hảo.

2.1. Tìm hiểu về bản chất của từ trường đập mạch trong stator

Từ trường đập mạch là hiện tượng cốt lõi giải thích tại sao động cơ 1 pha không tự khởi động. Khi dòng điện xoay chiều chạy qua một cuộn dây duy nhất trên stator, nó tạo ra một từ trường có trục không đổi nhưng cường độ biến thiên từ giá trị cực đại dương đến cực đại âm. Giáo trình mô tả rằng từ trường này tương đương với tổng hợp của hai từ trường quay ngược chiều. Hai từ trường này tác động lên rotor lồng sóc, tạo ra hai momen quay bằng nhau nhưng ngược hướng. Kết quả là rotor chỉ rung tại chỗ thay vì quay, khiến momen khởi động bằng không. Để động cơ hoạt động, cần phải có một cơ chế để làm cho một trong hai momen quay này trở nên ưu thế hơn.

2.2. Phân tích momen khởi động bằng không và hệ quả của nó

Hệ quả trực tiếp của từ trường đập mạch là momen khởi động của động cơ bằng không. Điều này có nghĩa là nếu chỉ cấp điện vào cuộn dây chính, rotor sẽ đứng yên và phát ra tiếng ù. Nếu không có cơ cấu khởi động, dòng điện trong dây quấn sẽ tăng cao, gây quá nhiệt và có thể làm cháy động cơ. Tuy nhiên, nếu dùng tay mồi cho rotor quay theo một chiều bất kỳ, nó sẽ tiếp tục tăng tốc và quay theo chiều đó. Điều này xảy ra vì khi rotor đã quay, sự tương tác giữa từ trường và các thanh dẫn trên rotor sẽ tạo ra một momen quay duy trì theo chiều đã mồi. Vấn đề này bắt buộc các nhà thiết kế phải tích hợp các giải pháp như cuộn dây phụ, tụ điện, hoặc vòng chập để tạo ra momen ban đầu.

III. Bí quyết Cấu tạo Nguyên lý làm việc của Động cơ 1 pha

Để vận hành hiệu quả, mọi động cơ điện 1 pha đều được thiết kế với một cấu trúc cơ bản và một nguyên lý hoạt động thông minh nhằm khắc phục nhược điểm không tự khởi động. Việc nắm vững các thành phần này là chìa khóa để sửa chữa động cơ điện 1 pha và bảo trì đúng cách. Về cơ bản, cấu tạo động cơ 1 pha gồm hai phần chính: phần tĩnh (stator) và phần quay (rotor). Mỗi phần đều có những đặc điểm riêng biệt, quyết định đến hiệu suất và tính năng của động cơ. Nguyên lý làm việc động cơ 1 pha dựa trên việc tạo ra một từ trường quay không hoàn hảo trong stator. Thay vì chỉ có một cuộn dây, stator của động cơ 1 pha thường có hai bộ dây quấn: cuộn dây làm việc (chạy) và cuộn dây khởi động (đề). Hai cuộn dây này được đặt lệch nhau một góc 90 độ trong không gian. Bằng cách làm cho dòng điện chạy qua hai cuộn dây này lệch pha nhau về thời gian (thường dùng tụ điện hoặc điện trở khác nhau), chúng sẽ tạo ra hai từ trường lệch pha. Sự tổng hợp của hai từ trường này tạo ra một từ trường tổng có xu hướng quay, đủ để tạo ra momen khởi động ban đầu và kéo rotor quay theo.

3.1. Phân tích chi tiết cấu tạo cơ bản Stator và Rotor

Stator và Rotor là hai bộ phận cốt lõi. Stator là phần đứng yên, bao gồm lõi thép kỹ thuật điện được ghép từ nhiều lá thép mỏng để giảm tổn hao và dây quấn. Dây quấn stator thường có hai cuộn: cuộn chính (làm việc) và cuộn phụ (khởi động). Rotor là phần quay, phổ biến nhất là loại lồng sóc. Theo mô tả trong "Bài 4" và "Bài 5" của giáo trình, rotor lồng sóc có cấu tạo gồm các thanh nhôm hoặc đồng được đặt trong các rãnh của lõi thép và được nối tắt hai đầu bằng hai vòng ngắn mạch. Cấu trúc này rất bền, đơn giản và không cần bảo trì phức tạp, làm cho động cơ không đồng bộ 1 pha trở nên phổ biến.

3.2. Vai trò của cuộn dây khởi động đề và cuộn làm việc chạy

Hai cuộn dây trên stator đóng hai vai trò khác nhau. Cuộn dây làm việc (chạy) được thiết kế để hoạt động liên tục, thường có tiết diện dây lớn hơn và điện trở nhỏ hơn. Nó nhận nguồn điện trực tiếp và tạo ra từ trường chính. Ngược lại, cuộn dây khởi động (đề) được thiết kế chỉ để hoạt động trong giai đoạn khởi động. Nó thường có tiết diện dây nhỏ hơn và điện trở lớn hơn, hoặc được mắc nối tiếp với một tụ điện. Nhiệm vụ của nó là tạo ra một từ trường thứ hai lệch pha so với từ trường của cuộn chạy, từ đó tạo ra từ trường quay ban đầu. Trong nhiều động cơ, sau khi rotor đạt khoảng 75-80% tốc độ định mức, một công tắc ly tâm sẽ ngắt cuộn khởi động ra khỏi mạch.

IV. Hướng dẫn các phương pháp khởi động cho Động cơ điện 1 pha

Để giải quyết vấn đề momen khởi động bằng không, nhiều phương pháp đã được phát triển và ứng dụng rộng rãi. Lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào yêu cầu về momen, hiệu suất và chi phí của ứng dụng cụ thể. Cách tiếp cận phổ biến và hiệu quả nhất là sử dụng tụ điện động cơ. Tụ điện có khả năng làm lệch pha dòng điện đi qua cuộn dây khởi động so với dòng điện trong cuộn dây làm việc, tạo ra điều kiện lý tưởng để hình thành từ trường quay. Có hai loại tụ chính được sử dụng: tụ khởi động và tụ ngậm (tụ làm việc). Một số động cơ hiệu suất cao sử dụng cả hai loại tụ để tối ưu hóa cả quá trình khởi động và vận hành. Ngoài phương pháp dùng tụ, các loại động cơ đặc biệt như động cơ vòng chập cũng là một giải pháp cho các ứng dụng công suất rất nhỏ. Loại động cơ này sử dụng một vòng đồng ngắn mạch trên một phần của cực từ để tạo ra sự lệch pha từ thông, từ đó sinh ra momen khởi động. Một loại khác là động cơ vạn năng, có thể chạy bằng cả điện AC và DC, nhưng cấu tạo phức tạp hơn với cổ góp và chổi than.

4.1. Chức năng của tụ điện Tụ khởi động và tụ ngậm làm việc

Tụ khởi động có điện dung lớn, được thiết kế để cung cấp một momen khởi động mạnh mẽ trong thời gian ngắn. Nó được mắc nối tiếp với cuộn dây khởi động và thường bị ngắt khỏi mạch bởi công tắc ly tâm khi động cơ đạt tốc độ cần thiết. Ngược lại, tụ ngậm (tụ làm việc) có điện dung nhỏ hơn và được thiết kế để hoạt động liên tục. Nó cũng được mắc nối tiếp với cuộn dây phụ, nhưng không bị ngắt ra. Mục đích của tụ ngậm là cải thiện hiệu suất động cơ và hệ số công suất (cosφ) trong suốt quá trình làm việc, giúp động cơ chạy êm hơn và tiết kiệm điện năng.

4.2. Khám phá các loại đặc biệt Động cơ vòng chập và động cơ vạn năng

Động cơ vòng chập, như được mô tả trong "Bài 2" của tài liệu, có cấu tạo rất đơn giản. Trên mỗi cực từ của stator có một vòng đồng ngắn mạch. Vòng này làm cho từ thông đi qua phần được che của cực từ bị trễ pha so với phần còn lại, tạo ra một sự dịch chuyển của từ trường và sinh ra momen quay nhỏ. Loại này phù hợp cho quạt bàn, quạt thông gió nhỏ. Động cơ vạn năng có cấu tạo tương tự động cơ DC series, với cuộn dây rotor được nối tiếp với cuộn dây stator qua chổi than. Do đó, nó có thể hoạt động trên cả nguồn AC và DC, tạo ra momen khởi động rất lớn, thường được dùng trong máy xay, máy khoan cầm tay.

V. Kỹ thuật đấu dây sửa chữa và quấn lại Động cơ điện 1 pha

Vận hành và bảo trì động cơ điện 1 pha đòi hỏi kiến thức kỹ thuật thực tế, từ việc đấu dây đúng cách đến chẩn đoán và khắc phục sự cố. Việc nắm vững sơ đồ đấu dây motor 1 pha là yêu cầu cơ bản để đảm bảo an toàn và hiệu quả. Các sơ đồ này quy định cách kết nối cuộn chạy, cuộn đề, tụ điện và nguồn điện. Một kỹ thuật quan trọng khác là cách đảo chiều quay động cơ, thường được thực hiện bằng cách hoán đổi hai đầu dây của cuộn khởi động. Trong quá trình sử dụng, các sự cố thường gặp bao gồm hỏng tụ điện, mòn bạc đạn, hoặc cháy dây quấn. Việc sửa chữa động cơ điện 1 pha đòi hỏi kỹ năng kiểm tra, đo đạc để xác định chính xác nguyên nhân. Đối với những hư hỏng nặng ở phần dây quấn, giải pháp tối ưu thường là quấn lại motor 1 pha. Quá trình này yêu cầu sự tỉ mỉ và tuân thủ nghiêm ngặt các thông số kỹ thuật ban đầu như số vòng dây, cỡ dây và cách đấu nối để đảm bảo động cơ hoạt động trở lại với hiệu suất như cũ. Các bài từ 16 đến 21 trong giáo trình gốc đã cung cấp quy trình chi tiết về việc quấn lại các loại dây quấn stato khác nhau.

5.1. Hướng dẫn sơ đồ đấu dây motor 1 pha an toàn chính xác

Việc đấu dây sai có thể khiến động cơ không chạy, chạy yếu, hoặc thậm chí cháy. Một sơ đồ đấu dây motor 1 pha điển hình bao gồm việc xác định đúng các đầu dây của cuộn chạy, cuộn đề. Thông thường, điện trở của cuộn đề cao hơn cuộn chạy. Cuộn chạy được nối trực tiếp vào nguồn. Cuộn đề được nối nối tiếp với tụ điện (nếu có) và công tắc ly tâm, sau đó hai nhánh này được mắc song song với nhau và nối vào nguồn. Việc tuân thủ đúng sơ đồ và đảm bảo các mối nối chắc chắn, cách điện tốt là cực kỳ quan trọng.

5.2. Các lỗi thường gặp và phương pháp sửa chữa động cơ điện 1 pha

Các sự cố phổ biến khi sửa chữa động cơ điện 1 pha bao gồm: động cơ không khởi động (thường do hỏng tụ khởi động hoặc công tắc ly tâm), động cơ chạy nóng và yếu (có thể do hỏng tụ ngậm, chập vòng dây, hoặc mòn bạc đạn), và động cơ kêu to (thường do bạc đạn khô mỡ hoặc bị rơ). Việc kiểm tra bắt đầu bằng quan sát, sau đó dùng đồng hồ VOM để đo điện trở các cuộn dây, kiểm tra thông mạch và đo điện dung của tụ. Thay thế các linh kiện hỏng hóc như tụ, bạc đạn (ổ bi) là những công việc sửa chữa phổ biến.

5.3. Quy trình cơ bản khi cần quấn lại motor 1 pha bị cháy

Khi động cơ bị cháy dây quấn, quấn lại motor 1 pha là một giải pháp kinh tế. Quy trình này bao gồm các bước: tháo động cơ, ghi lại sơ đồ đấu dây và các thông số của dây quấn cũ (số vòng, cỡ dây, bước quấn). Sau đó, làm sạch các rãnh stator, lót giấy cách điện mới. Tiến hành quấn các bối dây mới trên khuôn theo đúng thông số đã ghi. Lồng các bối dây vào rãnh stator, đấu nối theo sơ đồ và đai bó cẩn thận. Cuối cùng là kiểm tra cách điện, tẩm vecni và sấy khô trước khi lắp ráp và vận hành thử. Kỹ thuật này đòi hỏi tay nghề và sự chính xác cao.

Nội dung chính

Giáo Trình Mô Đun Tích Hợp: Động Cơ Điện Không Đồng Bộ Xoay Chiều Một Pha

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình "Mô đun tích hợp: Động cơ điện không đồng bộ xoay chiều một pha" được biên soạn bởi tác giả Nguyễn Thị Thanh Tú, thuộc Khoa Điện - Điện tử, Trường Cao đẳng Lào Cai (ban hành lưu hành nội bộ năm 2017). Tài liệu được xây dựng trực tiếp dựa trên chương trình khung đào tạo nghề Điện dân dụng ở trình độ Trung cấp đã được Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phê duyệt. Trong cấu trúc chương trình đào tạo, mô đun này giữ vị trí môn học chuyên môn nghề cốt lõi, cung cấp toàn bộ nền tảng lý thuyết vận hành và kỹ năng thực hành sửa chữa máy điện gia dụng và công nghiệp công suất nhỏ.

Mục tiêu đào tạo (learning outcomes) của giáo trình tập trung vào hai nhóm năng lực:

• Năng lực nhận thức lý thuyết: Phân tích được bản chất từ trường đập mạch, cơ chế hình thành từ trường quay hai pha lệch nhau $90^\circ$, cấu tạo chi tiết và nguyên lý hoạt động của các loại động cơ điện không đồng bộ một pha rôto lồng sóc (công suất từ dưới 150W đến vài kW).
• Năng lực thao tác kỹ thuật: Đọc và thiết lập sơ đồ đấu dây, kiểm tra xác định các cực tính và đầu dây (Chung - Đề - Chạy), tháo lắp động cơ đúng trình tự cơ khí, đo đạc thông số cách điện bằng Megohmmeter, quấn mới bộ dây stato theo các dạng sơ đồ trải, và thực hiện quy trình tẩm sấy vecni cách điện theo tiêu chuẩn kỹ thuật.

Cấu trúc giáo trình bao gồm 23 bài học tích hợp, tiếp cận theo mô hình kết hợp chặt chẽ giữa giải thích hiện tượng vật lý - điện từ với quy trình thao tác từng bước (step-by-step). Điểm đặc thù của giáo trình là thiết kế hướng thực nghiệm xưởng: mọi khái niệm lý thuyết đều đi kèm ngay với các bảng quy trình thao tác, hướng dẫn sử dụng công cụ chuyên dụng (cảo vam 3 chạc, rô nha trong, bàn quấn dây, tủ sấy bức xạ hồng ngoại) và các bảng kiểm tra chỉ số định lượng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             GIÁO TRÌNH 23 BÀI HỌC
[Bài 1 - 7]      [Bài 8 - 12]                    [Bài 13 - 15]    [Bài 16 - 22]
Cơ sở lý thuyết  Đấu dây, vận hành               Bảo dưỡng,       Thiết kế sơ đồ,
& Cấu tạo máy    & Điều khiển đảo chiều          chẩn đoán lỗi    kỹ thuật quấn dây

Các chương/chủ đề chính

Toàn bộ 23 bài học trong giáo trình được phân bổ theo mạch phát triển logic từ nguyên lý cơ bản, cấu tạo thiết bị, kỹ năng vận hành - điều khiển đến kỹ thuật gia công quấn dây stato:

• Bài 1 đến Bài 7: Lý thuyết cơ sở, cấu tạo và nguyên lý các chủng loại động cơ một pha: Trình bày bản chất của từ trường đập mạch trong dây quấn một pha, phân tích thành hai từ trường quay thuận - nghịch tốc độ $n = \frac{60f}{p}$. Khảo sát 4 dòng động cơ chính: động cơ có vòng ngắn mạch (vòng chập cực lồi), động cơ có cuộn phụ và tụ thường trực, động cơ có cuộn phụ và tụ khởi động (sử dụng công tắc ly tâm CTLT cắt mạch khi đạt 75–80% tốc độ đồng bộ), và động cơ kết hợp cả tụ thường trực lẫn tụ khởi động.
• Bài 8 đến Bài 12: Đấu dây, vận hành và mạch điều khiển mở máy - đảo chiều: Hướng dẫn xây dựng mạch lực và mạch điều khiển cho động cơ điện dung sử dụng cầu dao đóng ngắt trực tiếp, khởi động từ đơn kết hợp rơle nhiệt (RN) và nút ấn M/D, mạch đảo chiều quay bằng cầu dao đảo và khởi động từ kép (KĐT kép).
• Bài 13 đến Bài 15: Kiểm tra, chẩn đoán sự cố và bảo dưỡng cơ - điện: Kỹ thuật tháo lắp, căn chỉnh và thay thế công tắc ly tâm; phương pháp kiểm tra ngắn mạch, chạm chập dây quấn stato bằng thiết bị rô nha trong (growler); quy trình cảo vam 3 vấu thay thế ổ bi và bạc đỡ trục rôto.
• Bài 16 đến Bài 22: Thiết kế sơ đồ trải, công nghệ quấn bộ dây stato và tẩm sấy: Khái niệm về dây quấn, nguyên tắc đấu cực từ thật (đầu - đầu, cuối - cuối); các bước vẽ sơ đồ trải và quy trình thực hiện quấn dây stato một lớp có số rãnh dây chính bằng phụ ($Z_A = Z_B$), dây chính gấp đôi dây phụ ($Z_A = 2Z_B$), bộ dây quấn sin, dây quấn hai lớp, dây quấn 3 cấp tốc độ cho quạt bàn; kỹ thuật tẩm vecni và sấy bức xạ hồng ngoại.
• Bài 23: Thiết bị ứng dụng thực tế: Cấu tạo, nguyên lý làm việc và hướng dẫn lắp đặt máy bơm nước ly tâm sử dụng động cơ một pha.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp một hệ thống lý thuyết kỹ thuật điện chuyên ngành:

• Nguyên lý điện từ máy điện xoay chiều: Phương trình từ trường đập mạch $B = B_t + B_n$ với biên độ $B_t = B_n = \frac{B_m}{2}$; điều kiện tạo mômen mở máy tự quay thông qua việc bố trí hai cuộn dây lệch nhau $90^\circ$ trong không gian và dòng điện lệch pha $90^\circ$ về thời gian nhờ vòng ngắn mạch hoặc tụ điện.
• Cơ sở phân tích điện trở cuộn dây: Nguyên lý phân biệt cuộn làm việc (cuộn chính / chạy - ký hiệu A hoặc R) có tiết diện dây lớn, số vòng ít nên điện trở nhỏ ($R_C$), và cuộn khởi động (cuộn phụ / đề - ký hiệu B hoặc S) có tiết diện dây nhỏ, số vòng nhiều nên điện trở lớn ($R_Đ$), thỏa mãn hệ thức $R_C < R_Đ$.
• Tiêu chuẩn kiểm tra an toàn điện máy điện: Quy định kiểm tra cách điện giữa các pha và cách điện giữa cuộn dây với lõi thép bằng Megohmmeter (đạt tiêu chuẩn kỹ thuật khi $R_{cđ} \ge 0.5,\text{M}\Omega$ đến $2,\text{M}\Omega$, dưới $0.5,\text{M}\Omega$ là không đạt); điện áp rò ra vỏ máy phải bằng $0,\text{V}$ khi đo ở thang 250V AC.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng đo đạc và chẩn đoán (Analytical & Diagnostic Skills): Sử dụng đồng hồ vạn năng VOM ở thang $R \times 10$ để xác định bộ 3 đầu dây hoặc 4 đầu dây; dùng Megohmmeter đo điện trở cách điện; dùng thiết bị rô nha trong phát hiện điểm chập rãnh stato; dùng Ampe kìm đo dòng tải và tính toán công suất $P$.
• Kỹ năng cơ khí và tháo lắp máy (Mechanical & Assembly Skills): Kỹ thuật đột dấu vị trí nắp máy và thân máy; kỹ thuật sử dụng cảo 3 chạc (vam) tháo puli và vòng bi; phương pháp lót bìa cách điện vào khe hở không khí giữa stato và rôto khi rút trục nhằm bảo vệ dây quấn.
• Kỹ năng gia công quấn dây (Winding Technical Skills): Chế tạo dưỡng khuôn theo kích thước rãnh stato; cắt và lót giấy cách điện rãnh; quấn bối dây song song không chéo; lồng dây vào rãnh stato; cạo lớp men ê-may, hàn thiếc đầu nối, lồng ống gen cách điện; định hình đầu bối dây bằng búa nhựa và đai cố định bằng chỉ cotton.
• Kỹ năng vận hành và xử lý quy trình nhiệt: Đấu nối mạch động lực và mạch điều khiển; kỹ thuật sấy khô trước tẩm, tẩm vecni cách điện, và sấy khô bằng đèn hồng ngoại (với nguồn cấp giảm 20–30% điện áp định mức của đèn).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

                    QUY TRÌNH HỌC TẬP TÍCH HỢP
 [Lý thuyết cốt lõi]   [Thực hành đo & tháo lắp]   [Quấn dây & Tẩm sấy]
 Phân tích từ trường,  Xác định đầu dây VOM,       Làm khuôn, vào rãnh,
 sơ đồ đấu dây, công   dùng Megohmmeter, cảo vam   đai dây, sấy hồng ngoại
 thức n = 60f/p        thay thế vòng bi            R_cđ >= 0.5MΩ

Giáo trình được biên soạn phục vụ phương pháp giảng dạy tích hợp (tích hợp giữa giảng giải lý thuyết chuyên môn và luyện tập thao tác tay nghề trực tiếp tại xưởng). Mỗi bài học đều thiết kế phân chia thành các phần: cơ sở lý thuyết -> trang thiết bị/dụng cụ cần chuẩn bị -> trình tự các bước thực hiện -> các chú ý an toàn và kiểm tra kỹ thuật.

Hệ thống bài tập trong tài liệu gồm hai dạng:

1. Bài tập tính toán và vẽ sơ đồ: Yêu cầu người học tự thiết lập sơ đồ nguyên lý mạch điều khiển (ví dụ: bài tập trang 45 yêu cầu vẽ sơ đồ nguyên lý vận hành động cơ một pha có cả tụ thường trực và tụ khởi động sử dụng khởi động từ đơn) và vẽ sơ đồ trải dây quấn stato theo các cặp tham số đôi cực ($p$) và số rãnh ($Z$) cho trước.
2. Bài tập thực hành thao tác định lượng: Thực hiện trọn vẹn quy trình 6 bước gia công quấn dây stato máy điện; thực hành kiểm tra 4 bước tình trạng động cơ (thông mạch, cách điện cuộn dây - vỏ lõi thép, cách điện giữa các pha, và kiểm tra rò điện).

Phương pháp đánh giá kết quả học tập căn cứ vào các tiêu chuẩn kỹ thuật đo lường thực tế:

• Tiêu chí an toàn và cách điện: Điện trở cách điện đạt yêu cầu khi kim Megohmmeter chỉ từ $0.5,\text{M}\Omega$ trở lên (kiểm tra dây quấn với vỏ) và đạt $2,\text{M}\Omega$ (kiểm tra giữa các pha).
• Tiêu chí cơ khí và thẩm mỹ: Rôto sau lắp ráp quay nhẹ nhàng, không kẹt; phần đầu bối dây quấn sau khi nắn bằng búa nhựa tròn đều, không chạm cọ rôto ở phía trong và không chạm vỏ máy ở phía ngoài; các mối nối có ống gen cách điện và đai chặt bằng sợi cotton (tối thiểu 2 mối buộc tại vị trí đầu dây ra).
• Tiêu chí vận hành: Chạy thử không tải trong 5 phút, theo dõi tiếng ồn, đo dòng điện không tải và kiểm tra mức độ tăng nhiệt của vỏ máy.

Về phương pháp tự học, tài liệu đưa ra các hướng dẫn trực quan thông qua sơ đồ ký hiệu chân đấu dây ($C, S, R$), sơ đồ nguyên lý các bộ khí cụ điện (áp tô mát, cầu dao, nút ấn, rơle nhiệt, công tắc tơ), giúp học viên có thể tự đối chiếu và kiểm tra từng bước đấu nối trước khi tiến hành đóng điện vận hành.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cấu trúc bám sát chương trình khung của Bộ LĐ-TB&XH: Nội dung giáo trình cụ thể hóa các tiêu chuẩn kỹ năng nghề Điện dân dụng cấp độ trung cấp, chuyển giao trực tiếp các kiến thức cơ bản về máy điện xoay chiều một pha vào các bài thực hành mang tính ứng dụng cao.
• Chi tiết hóa quy trình công nghệ quấn dây đa dạng: Giáo trình không chỉ dừng lại ở các dạng dây quấn cơ bản mà mở rộng đầy đủ các dạng sơ đồ quấn stato thực tế trong sửa chữa máy điện: từ dây quấn 1 lớp bước đủ, dây quấn $Z_A = Z_B$, $Z_A = 2Z_B$, dây quấn sin, dây quấn 2 lớp đến dây quấn phân cấp tốc độ chuyên dụng trong động cơ quạt bàn (Bài 21).
• Hệ thống thiết bị đo kiểm và bảo dưỡng chuyên ngành thực tế: Đưa vào chương trình các kỹ thuật sử dụng công cụ đặc thù của xưởng điện cơ như rô nha trong (growler) kiểm tra ngắn mạch trong lòng stato, cảo vam 3 vấu tháo vòng bi chuyên dụng, kỹ thuật dùng bìa lót bảo vệ khe hở không khí khi rút rôto, và kỹ thuật sấy tẩm bức xạ nhiệt bằng đèn hồng ngoại non tải (giảm 20–30% điện áp định mức).
• Tính gắn kết với thiết bị điện dân dụng thực tiễn: Tích hợp các nội dung hướng dẫn sửa chữa, xác định cực tính và lắp đặt hoàn chỉnh trên các thiết bị phổ biến như quạt điện gia dụng (loại vòng chập và loại tụ điện đổi tốc độ), máy mài hai đá và máy bơm nước ly tâm (Bài 23).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

1. Học sinh, sinh viên hệ Trung cấp và Cao đẳng nghề:

   • Đối tượng trọng tâm là người học chuyên ngành Điện dân dụng, Điện công nghiệp và Kỹ thuật điện - điện tử tại các trường cao đẳng, trung cấp nghề.
   • Điều kiện tiên quyết (prerequisites): Cần hoàn thành các môn học cơ sở gồm Kỹ thuật điện đại cương, Vật liệu điện, Đo lường điện và An toàn lao động trong ngành điện.

2. Giảng viên và cán bộ hướng dẫn thực hành:

   • Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức cho mô đun động cơ điện xoay chiều một pha.
   • Cung cấp khung phân bổ bài giảng tích hợp: hướng dẫn giảng viên cách tổ chức quy trình thao tác mẫu, phân bổ thời gian chuẩn bị vật tư (dây ê-may, giấy cách điện, ống gen, vecni) và thiết lập bảng kiểm đánh giá năng lực thực hành của học viên.

3. Kỹ thuật viên, thợ sửa chữa điện cơ tự học và tra cứu:

   • Dùng làm tài liệu tham khảo kỹ thuật để tra cứu các dạng sơ đồ trải stato, phương pháp đo xác định 3 đầu dây / 4 đầu dây động cơ không đồng bộ một pha bị mất dấu nhãn, quy trình thay thế công tắc ly tâm và thông số tẩm sấy cuộn dây máy điện.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho học sinh, sinh viên học nghề Điện dân dụng ở trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề, đồng thời là tài liệu tham khảo kỹ thuật cho giảng viên dạy nghề và thợ sửa chữa điện cơ dân dụng.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?

Người học cần nắm vững kiến thức về dòng điện xoay chiều hình sin, định luật cảm ứng điện từ, cách sử dụng các dụng cụ đo điện cơ bản (đồng hồ vạn năng VOM, ampe kìm), đọc bản vẽ sơ đồ mạch điện và các quy định an toàn điện.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các sách lý thuyết máy điện đại học là gì?

Khác với các tài liệu lý thuyết thuần túy thiên về giải tích toán học và tính toán trường từ phức tạp, giáo trình này tiếp cận theo phương thức tích hợp module nghề: rút ngắn lý thuyết nền tảng (chỉ tập trung vào bản chất từ trường và công thức tốc độ $n = \frac{60f}{p}$) và tập trung chi tiết vào các quy trình thực hành cụ thể tại xưởng như đo đạc, tháo lắp, vẽ sơ đồ trải, quấn dây stato và tẩm sấy.

4. Làm thế nào để tự học và thực hành quấn dây stato hiệu quả theo tài liệu?

Người học nên tuân thủ trình tự 6 bước được nêu trong giáo trình: bắt đầu từ việc đo đạc kích thước lõi thép và làm khuôn -> cắt lót giấy cách điện rãnh -> quấn bối dây đúng số vòng -> lồng dây và đai dây đúng kỹ thuật cơ khí -> kiểm tra điện trở cách điện bằng Megohmmeter ($\ge 0.5,\text{M}\Omega$) trước khi chuyển sang giai đoạn tẩm vecni và sấy bức xạ hồng ngoại.

5. Giáo trình có hướng dẫn sử dụng những dụng cụ, thiết bị chuyên dụng nào?

Tài liệu hướng dẫn sử dụng chi tiết các dụng cụ và thiết bị đo kiểm chuyên ngành, bao gồm: đồng hồ vạn năng VOM, Megohmmeter (mê-gôm-mét), Ampe kìm, thiết bị kiểm tra ngắn mạch rô nha trong (growler), bộ vam/cảo 3 chạc tháo ổ bi, bàn quấn dây máy điện và tủ sấy cách điện bóng đèn hồng ngoại.

---

Kết luận

Giáo trình "Mô đun tích hợp: Động cơ điện không đồng bộ xoay chiều một pha" của Khoa Điện - Điện tử, Trường Cao đẳng Lào Cai (2017) là tài liệu đào tạo nghề mang tính chuẩn hóa về mặt quy trình kỹ thuật. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở việc chuyển hóa các khái niệm điện từ học (từ trường đập mạch, từ trường quay hai pha) thành các bước thao tác kỹ thuật rõ ràng trong việc kiểm tra, tháo lắp, đấu nối điều khiển, thiết kế sơ đồ trải và quấn dây hoàn chỉnh các loại động cơ xoay chiều một pha.

Lộ trình học tập được thiết lập chặt chẽ theo tiến trình 5 giai đoạn:

1. Nghiên cứu nguyên lý điện từ và cấu tạo động cơ (Bài 1 – Bài 7).
2. Luyện tập kỹ năng đo kiểm, tháo lắp cơ khí và chẩn đoán sự cố (Bài 2, 4, 13 – 15).
3. Đấu nối mạch động lực và điều khiển mở máy, đảo chiều (Bài 8 – Bài 12).
4. Thiết kế sơ đồ trải và thực hành công nghệ quấn bộ dây stato (Bài 16 – Bài 21).
5. Gia công hoàn thiện qua quy trình tẩm sấy cách điện và chạy thử nghiệm thiết bị tải (Bài 22 – Bài 23).

Tài liệu cung cấp nền tảng chuẩn mực cho công tác đào tạo kỹ thuật viên điện dân dụng và hỗ trợ hiệu quả cho các hoạt động sửa chữa máy điện thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI KHOA ĐIỆN - ĐIỆN TỬ GIÁO TRÌNH NỘI BỘ MÔ ĐUN TÍCH HỢP: ĐỘNG CƠ ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ XOAY CHIỀU MỘT PHA NGHỀ: ĐIỆN DÂN DỤNG TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP Lào Cai, năm 2017 GIÁO TRÌNH: ĐC ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA MỤC LỤC MỤC LỤC. 5 BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KHÔNG ĐỒNG BỘ MỘT PHA. Từ trường đập mạch. Từ trường quay hai pha.

Đặc điểm động cơ điện xoay chiều KĐB một pha. Phân loại động cơ điện xoay chiều không đồng bộ một pha. 10 BÀI 2: CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ VÒNG NGẮN MẠCH. Nguyên lý làm việc.

Tháo - lắp động cơ:. Kiểm tra đánh giá chất lượng động cơ:. 14 BÀI 3: QUẤN BỘ DÂY STATO ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ KHÂU TỪ CỰC (VÒNG NGẮN MẠCH). Phương pháp vẽ sơ đồ dây quấn stato:.

Thực hiện quấn bộ dây stator:. 17 BÀI 4: CẤU TẠO, NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ VÀ TỤ THƯƠNG TRỰC. Nguyên lý làm việc:. Xác định cuộn chính, cuộn phụ.

Tháo - lắp động cơ. Kiểm tra đánh giá chất lượng động cơ. 27 BÀI 6: CẤU TẠO, NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ VÀ TỤ KHỞI ĐỘNG. Nguyên lý làm việc:.

Xác định cuộn chính, cuộn phụ. 30 GIÁO TRÌNH LƯU HÀNH NỘI BỘ -1- GIÁO TRÌNH: ĐC ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA 5. Tháo - lắp động cơ. 31 BÀI 7: CẤU TẠO, NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ VÀ TỤ THƯỜNG TRỰC, TỤ KHỞI ĐỘNG.

Nguyên lý làm việc:. Xác định cuộn chính, cuộn phụ. Tháo - lắp động cơ. 38 BÀI 8: ĐẤU DÂY VÀ VẬN HÀNH ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ VÀ TỤ THƯỜNG TRỰC .1 Sơ đồ đấu dây động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ và tụ thường trực.

Đấu dây và vận hành động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ và tụ thường trực. 44 BÀI 9: ĐẤU DÂY VÀ VẬN HÀNH ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ VÀ TỤ KHỞI ĐỘNG .1 Sơ đồ đấu dây động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ và tụ khởi động. Đấu dây và vận hành động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ và tụ khởi động. 47 BÀI 10: ĐẤU DÂY VÀ VẬN HÀNH ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ VÀ TỤ THƯỜNG TRỰC, TỤ KHỞI ĐỘNG .1 Sơ đồ đấu dây động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ và tụ thường trực, tụ khởi động.

Đấu dây và vận hành động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ và tụ thường trực. 50 BÀI 11: ĐẢO CHIỀU QUAY ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ BẰNG CẦU DAO ĐẢO. Phương pháp đảo chiều quay. Sơ đồ mạch điện đảo chiều quay.

52 * Dừng động cơ: Cắt cầu dao đưa về vị trí 0. Đấu dây đảo chiều quay động cơ bằng cầu dao đảo và vận hành theo quy trình kỹ thuật53 BÀI 12: ĐẢO CHIỀU QUAY ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ BẰNG KĐT KÉP. Sơ đồ mạch khởi động động cơ bằng khởi động từ kép:. 56 GIÁO TRÌNH LƯU HÀNH NỘI BỘ -2- GIÁO TRÌNH: ĐC ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA 12.

Đấu dây, vận hành đảo chiều quay động cơ bằng khởi động từ kép:. 56 BÀI 13: THAY CÔNG TẮC LY TÂM ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ. Cấu tạo và nguyên lý làm việc của công tắc ly tâm. Thay thế, hiệu chỉnh, sửa chữa công tắc ly tâm.

60 BÀI 14: KIỂM TRA DÂY QUẤN STATO Đ.C ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA BẰNG RÔ NHA TRONG. Cấu tạo nguyên lý làm việc của rô nha trong. Kiểm tra dây quấn stato của động cơ điện xoay chiều KĐB một pha bằng rô nha trong. 61 BÀI 15: THAY Ổ BI, BẠC ĐỠ ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA.

Phương pháp thay thế ổ bi, bạc đỡ động cơ. Thay thế ổ bi, bạc đỡ. 63 BÀI 16: SƠ ĐỒ DÂY QUẤN ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ65 16. Các khái niệm về dây quấn.

Các bước vẽ sơ đồ dây quấn. Các dạng sơ đồ dây quấn. Vẽ sơ đồ trải dây quấn. 70 BÀI 17: QUẤN BỘ DÂY STATO ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA MỘT LỚP CÓ SỐ RÃNH DÂY QUẤN CHÍNH BẰNG SỐ RÃNH DÂY QUẤN PHỤ (ZA=ZB).

Qui trình quấn dây. Thực hiện quấn hoàn chỉnh động cơ điện xoay chiều KĐB một pha một lớp có số rãnh dây quấn chính bằng số rãnh dây quấn phụ theo số đôi cực và số rãnh stato cho trước. 79 BÀI 18: QUẤN BỘ DÂY STATO ĐỘNG CƠ ĐIỆN KĐB MỘT PHA MỘT LỚP CÓ SỐ RÃNH DÂY QUẤN CHÍNH BẰNG 2 LẦN SỐ RÃNH DÂY QUẤN PHỤ (ZA=2ZB). Qui trình quấn dây.

Thực hiện quấn hoàn chỉnh động cơ điện xoay chiều KĐB một pha một lớp có số rãnh dây quấn chính bằng số rãnh dây quấn phụ theo số đôi cực và số rãnh stato cho trước. 91 BÀI 19: QUẤN BỘ DÂY STATO ĐỘNG CƠ ĐIỆN KĐB MỘT PHA CÓ DÂY QUẤN SIN. Qui trình quấn dây. Thực hiện quấn hoàn chỉnh động cơ điện xoay chiều KĐB một pha một lớp có dây quấn sin theo số đôi cực và số rãnh stato cho trước.

103 GIÁO TRÌNH LƯU HÀNH NỘI BỘ -3- GIÁO TRÌNH: ĐC ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA BÀI 20: QUẤN BỘ DÂY STATO ĐỘNG CƠ ĐIỆN KĐB MỘT PHA HAI LỚP.1 Qui trình quấn dây. Thực hiện quấn hoàn chỉnh động cơ điện xoay chiều KĐB một pha hai lớp theo số đôi cực và số rãnh stato cho trước. 114 BÀI 21: QUẤN BỘ DÂY STATO ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA, BA CẤP TỐC ĐỘ (động cơ quạt bàn). Qui trình quấn dây.

Thực hiện quấn hoàn chỉnh động cơ điện xoay chiều KĐB một pha, ba cấp tốc độ theo số đôi cực và số rãnh stato cho trước. 125 BÀI 22: TẨM SÂY DÂY QUẤN ĐỘNG CƠ. Các phương pháp tẩm sấy:. Qui trình tẩm, sấy dây quấn động cơ sau khi quấn.

Tẩm sấy dây quấn động cơ sau khi quấn. 137 BÀI 23: CẤU TẠO NGUYEN LÝ LÀM VIỆC CỦA MÁY BƠM NƯỚC LY TÂM. Đặc điểm của bơm nước. Nguyên lí cấu tạo.

Cách lắp đặt một máy bơm để có hiệu quả tốt nhất. 140 GIÁO TRÌNH LƯU HÀNH NỘI BỘ -4- GIÁO TRÌNH: ĐC ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA LỜI NÓI ĐẦU Để thực hiện biên soạn giáo trình phục vụ cho công tác đào tạo nghề Điện trình độ trung cấp nghề, giáo trình môn học/mô đun ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KHÔNG ĐỒNG BỘ MỘT PHA được biên soạn dựa theo nội dung chương trình khung được Bộ Lao động Thương binh và Xã hội phê duyệt. Nội dung biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu, tích hợp kiến thức và kỹ năng chặt chẽ, logíc. Khi biên soạn, tuy đã cố gắng cập nhật những kiến thức mới có liên quan đến nội dung chương trình đào tạo và phù hợp với mục tiêu đào tạo.

Nhưng do thời gian biên soạn có hạn nên nội dung giáo trình không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong nhận được đóng góp ý kiến của người sử dụng, người đọc để tôi biên soạn, hiệu chỉnh hoàn thiện hơn. Lào Cai, ngày. tháng 12 năm 2017 Giáo viên biên soạn Nguyễn Thị Thanh Tú GIÁO TRÌNH LƯU HÀNH NỘI BỘ -5- GIÁO TRÌNH: ĐC ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KHÔNG ĐỒNG BỘ MỘT PHA 1.

Từ trường đập mạch Từ trường của dây quấn một pha khi có dòng điện xoay chiều qua là từ trường đập mạch. Từ trường này phân bố dọc theo khe hở không khí có dạng hình sin, biên độ biến thiên theo quy luật hình sin. Để hình dung từ rường này, ta xét dây quấn một pha đơn giản chỉ gồm một bối dây, có dòng điện hình sin qua (hình-1. I2 Im -Bm + πd e t 0 a bc -Im + Bm Hình - a Hình – b Hình – c T Hình – 1.1 Hình thành từ trường đập mạch trong dây quấn một pha Bm B Bt=Bn=Bm/2 Bt Bn B=0 nt nn n tn n Bt Bn n tn n nt nn nt nn Bt Bn Bt=Bn B -Bm Tại thời điểm a Tại thời điểm b Tại thời điểm c Tại thời điểm d Tại thời điểm e Hình – 1.2 Phân tích từ trường đập mạch thành hai từ trường quay GIÁO TRÌNH LƯU HÀNH NỘI BỘ -6- GIÁO TRÌNH: ĐC ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA nửa chu kỳ dương của dòng điện (từ T/2 đến T) dòng điện đổi chiều, như trên hình -c.

Từ trường cũng đổi hướng từ phải sang trái, trị số tăng từ 0 đến Bm rồi lại giảm về 0. Sang nửa chu kỳ âm của dòng điện (từ 0 đến T/2) dòng điện đi theo một chiều, như trên hình-b. Lúc đó, từ trường hướng từ trái sang phải, trị số tăng từ 0 đến Bm rồi lại giảm về 0. Biểu thị từ cảm là một vectơ, thì vectơ này luôn luôn hướng theo trục cuộn dây, trị số biến thiên từ -Bm đến +Bm.

Vậy: từ trường đập mạch có thể coi là tổng hợp của hai từ trường quay cùng tốc độ n=60f/p nhưng chiều ngược nhau (hình – 1) Tại thời điểm a trên hình -2a, dòng điện đạt cực đại dương, nên từ trường đập mạch cũng đạt cực đại dương +Bm, hai từ trường Bt=Bn=Bm/2 trùng nhau, nên tổng của chúng bằng Bm. Sang thời điểm b, hai từ trường quay hai hướng, và vectơ lệch nhau một góc đối xứng so với trục cuộn dây. Từ trường tổng B vẫn có phương như cũ nhưng trị số giảm đi. Đến thời điểm c, Bt và Bn đối pha nhau nên từ trường tổng bằng không.

Ở thời điểm d, tổng Bt + Bn sẽ cho từ trường ngược chiều với từ trường cũ. Sang thời điểm e, hai từ trường thuận và ngược lại trùng nhau theo hướng ngược với chiều ban đầu. Tổng của chúng bằng -Bm. Rõ ràng tổng hợp của hai từ trường quay ngược chiều nhau sẽ tạo nên từ trường đập mạch, và tác dụng của từ trường đập mạch tương đương với hai từ trường quay ngược chiều nhau.

Từ trường quay hai pha Để tạo ra mômen mở máy, động cơ một pha cần tạo ra từ trường quay. Muốn 0 thế, người ta thực hiện dây quấn hai pha lệch nhau trong không gian 90 và đưa 0 vào đó hai dòng điện lệch pha 90 về thời gian.