Giáo trình môn Địa chất cơ sở nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí - CĐ Dầu khí

Giáo trình địa chất cơ sở cho nghề vận hành thiết bị khai thác dầu khí tại trường cao đẳng dầu khí, cung cấp kiến thức chuyên sâu và thực tiễn.

• Tác giả: Ths. Phạm Thị Nụ
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí
• Đề tài: Giáo Trình Địa Chất Cơ Sở Cho Nghề Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Bà Rịa - Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ MÔN HỌC
• 1.1. ĐỊA CHẤT HỌC VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.2. Đối tượng nghiên cứu của địa chất học
• 1.3. Nhiệm vụ của địa chất học
• 1.4. Mối quan hệ của địa chất học với các ngành khoa học khác
• 1.5. Ý nghĩa của nghiên cứu địa chất đối với cuộc sống con người
• 1.6. Xu thế phát triển của địa chất học
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ KHÁI QUÁT VỀ TRÁI ĐẤT
• 2.1. NGUỒN GỐC TRÁI ĐẤT
• 2.2. CẤU TRÚC VÀ CÁC THÀNH PHẦN CỦA TRÁI ĐẤT – CÁC TÍNH CHẤT VẬT LÝ CỦA TRÁI ĐẤT
• 2.3. Tuổi thành tạo địa chất
• 2.3.1. Tuổi của các thành tạo địa chất
• 2.3.2. Các phương pháp xác định tuổi tương đối của đá
• 2.3.3. Các phương pháp xác định tuổi tuyệt đối của đá
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT NGOẠI LỰC
• 3.1. Khái niệm chung về tác dụng phong hóa
• 3.2. Tính giai đoạn và tính phân đới trong quá trình phong hóa
• 3.3. Tốc độ phong hóa và tác nhân ảnh hưởng đến phong hóa
• 3.4. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA GIÓ
• 3.4.1. Khái niệm về tác động địa chất của gió
• 3.4.2. Tác dụng phá hủy của gió
• 3.4.3. Tác dụng vận chuyển của gió
• 3.4.4. Tác dụng trầm tích của gió
• 3.5. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA DÒNG CHẢY TRÊN MẶT
• 3.5.1. Khái niệm chung về dòng chảy trên mặt
• 3.5.2. Tác dụng xâm thực của dòng nước chảy trên mặt
• 3.5.3. Tác dụng vận chuyển của dòng nước chảy trên mặt
• 3.5.4. Tác dụng trầm tích của dòng nước chảy trên mặt
• 3.6. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA NƯỚC DƯỚI ĐẤT
• 3.6.1. Khái niệm chung về nước dưới đất (ground water)
• 3.6.2. Tác dụng địa chất của nước dưới đất
• 3.6.3. Tác dụng vận chuyển của nước dưới đất
• 3.6.4. Tác dụng trầm tích của nước dưới đất
• 3.7. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA BIỂN VÀ ĐẠI DƯƠNG
• 3.7.1. Khái niệm chung về biển và đại dương
• 3.7.2. Các quá trình phá hủy của biển và đại dương
• 3.8. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA HỒ VÀ ĐẦM LẦY
• 3.8.1. Tác dụng địa chất của hồ
• 3.8.2. Tác dụng địa chất của đầm lầy
• 4. CHƯƠNG 4: TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT NỘI LỰC
• 4.1. CÁC CHUYỂN ĐỘNG KIẾN TẠO VÀ SỰ BIẾN DẠNG CỦA VỎ TRÁI ĐẤT
• 4.1.1. Khái niệm về các chuyển động kiến tạo
• 4.1.2. Vận động dao động (thăng trầm)
• 4.1.3. Vận động uốn nếp
• 4.1.4. Vận động đứt gãy
• 4.2. HOẠT ĐỘNG MAGMA
• 4.2.1. Khái niệm về magma
• 4.2.2. Hoạt động magma phun trào – hoạt động núi lửa
• 4.2.3. Hoạt động magma xâm nhập
• 4.3. TÁC DỤNG BIẾN CHẤT
• 4.3.1. Khái niệm chung
• 4.3.2. Các nhân tố gây biến chất
• 4.3.3. Các phương thức biến chất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Địa Chất Cơ Sở Nghề Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí

Giáo trình Địa Chất Cơ Sở là tài liệu quan trọng trong chương trình đào tạo nghề Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí. Tài liệu này cung cấp kiến thức nền tảng về địa chất, giúp học viên hiểu rõ hơn về các quá trình địa chất ảnh hưởng đến ngành dầu khí. Nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên nhiều tài liệu tham khảo và có sự liên kết chặt chẽ giữa các chương. Điều này giúp học viên dễ dàng tiếp cận và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

1.1. Mục tiêu và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình nhằm trang bị cho học viên những kiến thức cơ bản về địa chất, từ đó giúp họ có khả năng áp dụng vào thực tiễn trong ngành khai thác dầu khí. Nội dung bao gồm các khái niệm cơ bản, quy trình nghiên cứu địa chất và các ứng dụng thực tiễn.

1.2. Tầm quan trọng của địa chất trong ngành dầu khí

Địa chất đóng vai trò quan trọng trong việc xác định vị trí và trữ lượng dầu khí. Kiến thức về địa chất giúp các kỹ sư và nhà khoa học đưa ra quyết định chính xác trong quá trình khai thác và quản lý tài nguyên.

II. Những thách thức trong việc áp dụng kiến thức địa chất vào khai thác dầu khí

Việc áp dụng kiến thức địa chất vào thực tiễn khai thác dầu khí gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như biến đổi khí hậu, sự thay đổi địa chất và các yếu tố môi trường có thể ảnh hưởng đến quá trình khai thác. Hơn nữa, việc thiếu hụt dữ liệu địa chất chính xác cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Biến đổi khí hậu và tác động đến địa chất

Biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi cấu trúc địa chất, ảnh hưởng đến sự phân bố và trữ lượng dầu khí. Việc nghiên cứu và dự đoán các tác động này là rất cần thiết để đảm bảo an toàn trong khai thác.

2.2. Thiếu hụt dữ liệu địa chất chính xác

Việc thiếu hụt dữ liệu địa chất có thể dẫn đến những quyết định sai lầm trong khai thác. Cần có các phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu hiệu quả để cải thiện tình hình này.

III. Phương pháp nghiên cứu địa chất trong khai thác dầu khí

Các phương pháp nghiên cứu địa chất rất đa dạng và phong phú. Chúng bao gồm cả nghiên cứu thực địa và nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Việc áp dụng các công nghệ hiện đại trong nghiên cứu địa chất giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả trong khai thác dầu khí.

3.1. Nghiên cứu thực địa và ứng dụng

Nghiên cứu thực địa giúp thu thập dữ liệu trực tiếp từ môi trường, từ đó đưa ra các phân tích và dự đoán chính xác hơn về trữ lượng dầu khí.

3.2. Công nghệ hiện đại trong nghiên cứu địa chất

Việc áp dụng công nghệ như GIS, mô hình hóa 3D và phân tích dữ liệu lớn giúp cải thiện quy trình nghiên cứu và khai thác dầu khí.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình địa chất trong ngành dầu khí

Giáo trình Địa Chất Cơ Sở không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong ngành dầu khí. Học viên có thể áp dụng kiến thức đã học vào các tình huống thực tế trong quá trình khai thác và quản lý tài nguyên.

4.1. Ứng dụng trong thăm dò và khai thác

Kiến thức địa chất giúp xác định vị trí và trữ lượng dầu khí, từ đó tối ưu hóa quy trình thăm dò và khai thác.

4.2. Quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường

Việc áp dụng kiến thức địa chất vào quản lý tài nguyên giúp bảo vệ môi trường và đảm bảo sự phát triển bền vững trong ngành dầu khí.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình địa chất trong ngành dầu khí

Giáo trình Địa Chất Cơ Sở là tài liệu thiết yếu cho học viên ngành Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí. Tương lai của giáo trình sẽ tiếp tục được cải tiến và cập nhật để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành dầu khí. Việc nghiên cứu và ứng dụng kiến thức địa chất sẽ đóng góp vào sự phát triển bền vững của ngành này.

5.1. Xu hướng phát triển giáo trình

Giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để phản ánh những thay đổi trong ngành dầu khí và công nghệ địa chất.

5.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu địa chất trong tương lai

Nghiên cứu địa chất sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc khai thác và quản lý tài nguyên dầu khí, đồng thời bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

TỔNG QUAN VỀ GIÁO TRÌNH ĐỊA CHẤT CƠ SỞ (TRƯỜNG CAO ĐẲNG DẦU KHÍ)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Địa chất cơ sở (Mã môn học: PETD53031) được ban hành chính thức theo Quyết định số 210/QĐ-CĐDK ngày 01 tháng 3 năm 2022 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dầu khí (thuộc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam). Công trình do ThS. Phạm Thị Nụ chủ biên cùng sự tham gia biên soạn của tác giả Hoàng Trọng Quang, phục vụ công tác đào tạo lưu hành nội bộ cho bậc Cao đẳng và Trung cấp nghề.

Trong khung chương trình đào tạo nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí và Khoan khai thác dầu khí, môn học được xếp vào nhóm Mô đun kỹ thuật cơ sở (chiếm 3 tín chỉ trên tổng số 13 tín chỉ khối cơ sở). Môn học này được bố trí giảng dạy trước các môn học chuyên môn ngành như Địa chất dầu khí (PETD62032), Cơ sở khoan (PETD63033), Cơ sở khai thác (PETD53034) và Địa chất môi trường (PETD62035).

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác lập theo chuẩn đầu ra 3 thành phần:

• Kiến thức (A1): Trình bày hệ thống khái niệm địa chất, cấu tạo phân quyển bên trong và bên ngoài Trái Đất, cùng cơ chế tác động của các quá trình địa chất nội sinh và ngoại sinh.
• Kỹ năng (B1): Định danh các loại khoáng vật, ba nhóm đá chính (magma, trầm tích, biến chất) và nhận biết các biểu hiện địa chất thực địa.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1): Xây dựng tác phong làm việc khoa học, tính cẩn trọng, kỷ luật và khả năng hợp tác nhóm.

Cấu trúc giáo trình gồm 4 chương với tổng thời lượng 75 giờ (14 giờ lý thuyết, 58 giờ thực hành/thảo luận, 3 giờ kiểm tra). Điểm đặc thù của tài liệu là tỷ trọng thời lượng thực hành và thảo luận chiếm tới 77,3% (58/75 giờ), gắn kết lý thuyết thạch học với các cấu trúc địa chất thực tế tại khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

1. Chương 1: Đại cương về môn học (3 giờ): Phân tích nguồn gốc thuật ngữ Geology (từ tiếng Hy Lạp Geologes), phân định đối tượng, nhiệm vụ và 7 hướng nghiên cứu chuyên ngành (Thạch học/Khoáng vật, Địa sử/Địa tầng, Địa kiến tạo/Địa mạo, Địa chất dầu khí/Khoáng sản, Địa chất thủy văn, Địa chất công trình, Địa chất môi trường/Địa chấn). Chương này xác lập 3 nhóm phương pháp nghiên cứu: thực địa (khảo sát vết lộ, đo vẽ bản đồ cấu trúc/địa tầng, địa chấn nông, ảnh điện trở, viễn thám), trong phòng (kính hiển vi phân cực, lát mỏng, lưới chiếu nổi, phân tích đồng vị) và phương pháp hiện tại luận ("Hiện tại là chìa khóa của quá khứ", đối sánh địa chất mỏ than, mô hình hóa đồng biến luận với phần mềm Map-Info, GIS).
2. Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất (22 giờ): Trình bày nguồn gốc vũ trụ, các thông số hình học (dạng "quả lê", bán kính xích đạo 6378,140 km, bán kính cực 6356,779 km, thể tích $1,0832 \times 10^{12}\text{ km}^3$, diện tích $510 \times 10^6\text{ km}^2$, độ dẹt 1/298,275 theo số liệu Hội nghị Trắc địa Quốc tế Grenoble 1975). Phân tích cấu trúc phân quyển gồm quyển ngoài (khí quyển, thủy quyển, sinh quyển, vỏ phong hóa regolith) và cấu trúc bên trong qua ranh giới Môhô và Gutenbec: vỏ Trái Đất (SiAl, granit-bazan, dày trung bình 33 km), quyển mềm (Asthenosphere - SiMa, sâu 100–350 km), quyển giữa (Mesosphere, 350–2883 km) và nhân Trái Đất (NiFe gồm nhân ngoài lỏng, nhân trong rắn). Trình bày các tính chất vật lý (tỷ trọng trung bình $5,52\text{ g/cm}^3$, áp suất tăng $270\text{ Pa/km}$, địa nhiệt cấp, địa nhiệt suất, từ trường lệch $12^\circ$), chu trình thạch học khép kín và phương pháp định tuổi Trái Đất đạt mốc 4,54 tỷ năm.
3. Chương 3: Tác dụng địa chất ngoại lực (25 giờ): Nghiên cứu cơ chế phong hóa lý học (nhiệt, cơ học) và phong hóa hóa học (oxi hóa, thủy hóa, hòa tan karst, thủy phân) qua 4 giai đoạn tiến hóa tàn tích (eluvi): vỡ vụn, sialit vôi/kiềm (khoáng vật montmorillonit, hydromica), sialit acid (khoáng vật kaolinit) và alit (tích tụ hydroxit nhôm, sắt, bauxit, đá ong). Phân tích động lực địa chất của gió ở vùng khô hạn ($<250\text{ mm}$ mưa/năm, mài mòn mạnh ở độ cao 1,5–2 m, cồn cát lưỡi liềm), dòng chảy mặt (lũ tích proluvi, nón phóng vật proluvial fan, xâm thực dọc/ngang của sông, trắc diện cân bằng, cướp dòng river capture), nước dưới đất, biển, hồ và đầm lầy.
4. Chương 4: Tác dụng địa chất nội lực (25 giờ): Làm rõ các vận động kiến tạo (thăng trầm, uốn nếp, đứt gãy sinh ra địa hào, địa lũy), hoạt động magma phun trào núi lửa (phân bố Vành đai lửa Thái Bình Dương), magma xâm nhập và các phương thức biến chất đá.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Hệ thống lý thuyết cơ sở: Lý thuyết phân quyển địa cầu (vỏ, manti, nhân), thuyết kiến tạo mảng và nguyên lý hiện tại luận trong việc phục hồi môi trường cổ địa lý (ví dụ san hô sống ở vùng biển nhiệt độ $t \ge 21^\circ\text{C}$; muối mỏ chứa oxit sắt đỏ phản ánh khí hậu khô hạn).
• Nguyên lý thạch học: Chu trình thạch học khép kín; 3 tiêu chuẩn phân định thể địa chất độc lập theo Rosenbusch; quy luật biến đổi địa nhiệt, áp suất và dị thường trọng lực.
• Khung phân loại chuẩn hóa: Bảng phân chia đá theo mức độ thấm nước (Bảng 3 trong giáo trình); 4 giai đoạn phát triển vỏ phong hóa tàn tích; phân đới địa hình đáy đại dương (thềm lục địa, sườn lục địa, chân lục địa tích tụ trầm tích lục nguyên dày 3,5 km, rãnh nước sâu $>6000\text{ m}$, sống núi giữa đại dương dài 65.000 km).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Nhận diện khoáng vật và ba nhóm đá; sử dụng kính hiển vi quang học và kính hiển vi điện tử quan sát lát mỏng thạch học; vẽ đồ thị biến dạng kiến tạo trên lưới chiếu nổi; xử lý số liệu địa vật lý giếng khoan và ảnh viễn thám qua phần mềm Map-Info, GIS.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Đo vẽ mặt cắt địa tầng; phân tích niên đại tương đối qua hóa thạch và thế nằm địa tầng; tính toán tuổi tuyệt đối qua chu kỳ bán rã đồng vị; xác định quy luật xâm thực sâu và xâm thực bên của dòng chảy.
• Kỹ năng thực tiễn (Practical competencies): Khảo sát vết lộ thực địa tại khu vực núi Lớn, núi Nhỏ, đường Hạ Long (TP. Vũng Tàu); lấy mẫu thạch học; đánh giá độ rỗng, tính thấm và cấu tạo đứt gãy phục vụ công tác khoan và vận hành giếng dầu khí.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

• Tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach): Giảng viên áp dụng phương pháp dạy học tích cực gồm thuyết trình ngắn, nêu vấn đề, hướng dẫn nghiên cứu tài liệu và tổ chức làm việc nhóm (mỗi nhóm từ 8–10 học viên).
• Bài tập và tình huống (Case studies): Xử lý các bài tập thạch học, phân tích sự hình thành hang động karst, cơ chế bồi lắng nón phóng vật, hiện tượng cướp dòng (river capture), mô hình hóa đứt gãy địa hào – địa lũy và bài toán đối sánh địa chất vỉa than Yên Tử – Tràng Bạch với Hòn Gai – Nông Sơn.
• Thực hành và dã ngoại thực địa: Bố trí 58 giờ thực hành trong phòng và hiện trường, tập trung vào kỹ thuật nhận diện khoáng vật, đo vẽ trắc diện địa hình và khảo sát trực tiếp dấu vết các hoạt động địa chất quanh bán đảo Vũng Tàu.
• Phương pháp đánh giá học phần: Thực hiện theo Thông tư số 09/2017/TT-LĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội:
  • Điểm đánh giá quá trình (Trọng số 40%): Gồm 1 điểm kiểm tra thường xuyên (vấn đáp sau 3 giờ) và các điểm kiểm tra định kỳ (tự luận/trắc nghiệm/báo cáo sau mỗi 25 giờ học).
  • Điểm thi kết thúc môn học (Trọng số 60%): Thi viết kết hợp tự luận và trắc nghiệm, đánh giá đầy đủ các chuẩn đầu ra A1–A4, B1–B3, C1–C2. Điểm số được chấm theo thang điểm 10 và quy đổi sang thang điểm 4 theo quy chế đào tạo tín chỉ.
• Quy định tự học và chuyên cần: Người học bắt buộc nghiên cứu tài liệu trước khi lên lớp, hoàn thành bài tập nhóm và phải tham dự tối thiểu 70% số tiết giảng lý thuyết (vắng quá 30% thời lượng lý thuyết sẽ không được dự thi và phải học lại môn học).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cập nhật dữ liệu trắc địa và địa vật lý quốc tế: Giáo trình trích xuất các số liệu trắc địa đo bằng vệ tinh nhân tạo, xác lập hình thái Trái Đất có dạng "quả lê" (cực Bắc nhô cao 10 m, cực Nam lõm vào 30 m so với ellipsoid lý tưởng), bổ sung các thông số bán kính và thể tích theo Hội nghị Trắc địa Quốc tế Grenoble 1975 và định tuổi Trái Đất đạt mốc $4,54 \times 10^9\text{ năm} \pm 1%$.
• Tích hợp công nghệ phân tích hiện đại: Tài liệu đưa vào nội dung phân tích ảnh viễn thám bằng kính lập thể, đo đạc mặt cắt địa tầng bằng sóng địa chấn nông, ảnh điện trở, sử dụng lưới chiếu nổi phân tích ứng suất đứt gãy và ứng dụng các phần mềm chuyên dụng như Map-Info, GIS trong mô phỏng đồng biến luận.
• Liên hệ thực tiễn ngành Dầu khí: Cấu trúc địa chất biển được phân tích chi tiết từ thềm lục địa, sườn lục địa, chân lục địa tích tụ trầm tích lục nguyên dày 3,5 km đến đới rãnh sâu và sống núi ngầm giữa đại dương (dài 65.000 km, đới tách giãn rift sâu 1–2 km, rộng 10–50 km), trực tiếp phục vụ nhận thức về các bồn trũng trầm tích chứa dầu khí trên thềm lục địa.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên và học viên: Tài liệu học tập bắt buộc cho học viên trình độ Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề thuộc 2 chuyên ngành: Vận hành thiết bị khai thác dầu khí và Khoan khai thác dầu khí tại Trường Cao đẳng Dầu khí.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần trang bị kiến thức khoa học tự nhiên cơ bản và các môn học trong khối kỹ thuật cơ sở (như Vẽ kỹ thuật, Hóa đại cương) nhằm phục vụ việc đọc hiểu bản đồ địa chất, biểu đồ thạch học và mặt cắt địa tầng.
• Giảng viên và cán bộ đào tạo: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn hóa với tiến trình phân phối 75 giờ, hệ thống câu hỏi thảo luận tình huống sau mỗi chương và ma trận đánh giá chuẩn đầu ra.
• Tham khảo kỹ thuật: Cung cấp tài liệu tra cứu căn bản cho kỹ thuật viên vận hành thiết bị khai thác mỏ và công nhân kỹ thuật giếng khoan tìm hiểu các đặc tính cơ lý của đất đá, đứt gãy và tầng chứa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
   Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho học viên hệ Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề thuộc chuyên ngành Vận hành thiết bị khai thác dầu khí và Khoan khai thác dầu khí tại Trường Cao đẳng Dầu khí.
2. Cần kiến thức nền nào để học?
   Người học cần có kiến thức cơ bản về Toán, Vật lý, Hóa học phổ thông và các môn cơ sở ngành như Vẽ kỹ thuật (MECM52003), Hóa đại cương (PETR63001) để đọc bản đồ cấu trúc và phân tích khoáng vật.
3. Điểm khác biệt của giáo trình này là gì?
   Giáo trình thiết kế khung thời lượng thực hành/thảo luận chiếm đa số (58/75 giờ), tập trung vào các dạng địa hình, đới đứt gãy và tầng đá liên quan trực tiếp đến công tác khoan - khai thác, kết hợp khảo sát thực địa tại Bà Rịa – Vũng Tàu.
4. Làm sao để tự học hiệu quả?
   Người học cần đọc trước giáo trình theo từng chương, chuẩn bị câu hỏi thảo luận nhóm (8–10 người), hoàn thành các bài tập tình huống thực địa và tham dự tối thiểu 70% thời lượng lý thuyết trên lớp.
5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?
   Giáo trình tích hợp hệ thống 28 hình vẽ kỹ thuật (sơ đồ phân quyển, chu trình thạch học, lát cắt đáy đại dương, đứt gãy), Bảng phân loại đá theo mức độ thấm nước, và liên kết tham khảo 2 tài liệu: Địa chất cơ sở (Huỳnh Thị Minh Hằng) và Địa chất đại cương (Trần Anh Châu, NXB Giáo dục, 1984).

---

Kết luận

Giáo trình Địa chất cơ sở (PETD53031) của Trường Cao đẳng Dầu khí cung cấp hệ thống kiến thức nền tảng về cấu trúc thạch quyển, các quy luật biến đổi nội – ngoại sinh và chu trình thạch học theo hướng chuẩn hóa kỹ thuật.

Về lộ trình học tập, môn học đóng vai trò nền móng để sinh viên tiếp thu các học phần chuyên sâu thuộc khối chuyên môn ngành như Địa chất dầu khí (PETD62032), Cơ sở khoan (PETD63033), Cơ sở khai thác (PETD53034) và hệ thống các môn vận hành thiết bị khai thác (van, bơm, máy nén, hệ thống tách dầu khí).

Người học được khuyến nghị khai thác đồng bộ các tài liệu tham khảo được trích dẫn (Huỳnh Thị Minh Hằng; Trần Anh Châu, 1984) và hệ thống dữ liệu bản đồ, lát mỏng thạch học trong phòng thí nghiệm để hoàn thành các mục tiêu đào tạo của chương trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Câu hỏi 1. Địa chất học là gì? Câu hỏi 2. Trình bày các nội dung nghiên cứu của địa chất học? Câu hỏi 3. Trình bày các ngành và môn học địa chất Câu hỏi 4.

Trình bày các phương pháp nghiên cứu của địa chất học? Câu hỏi 5. Đối với ngành khoan khai thác sẽ có những môn địa chất nào phải học? Trang 22 CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ KHÁI QUÁT VỀ TRÁI ĐẤT ❖ GIỚI THIỆU CHƯƠNG 2 Chương 2 là chương giới thiệu những nội dung khái quát về trái đất bao gồm: nguồn gốc trái đất, cấu trúc và thành phần trái đất, tuổi của các thành tạo địa chất để người học có được kiến thức và kỹ năng nhận dạng thành phần cấu tạo địa chất. ❖ MỤC TIÊU CHƯƠNG 2: Sau khi học xong chương này, người học có khả năng: ➢ Về kiến thức: - Trình bày được sơ bộ về đặc điểm, hình dạng, kích thước, hình thái bề mặt Trái đấ. - Trình bày được cấu tạo bên trong và bên ngoài của Trái đất.

➢ Về kỹ năng: - Xác định được các loại đá cơ bản và khoáng vật ➢ Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Rèn luyện tác phong làm việc khoa học cho học sinh, tính kiên nhẫn, chăm chỉ và khả năng làm việc theo nhóm. - Rèn luyện tính nghiêm túc, cẩn trọng trong quá trình làm việc. ❖ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 2 (cá nhân hoặc nhóm). - Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 2) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 2 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định.

❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN BÀI GIẢNG CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 1 (cá nhân hoặc nhóm). Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất Trang 23 - Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 1) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 1 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định. ❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CHƯƠNG 2 - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Không - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan. - Các điều kiện khác: Không có ❖ KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG 2 - Nội dung: ✓ Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức ✓ Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng.

✓ Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập. + Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập. - Phương pháp: ✓ Điểm kiểm tra thường xuyên: không có ✓ Kiểm tra định kỳ lý thuyết: 1 điểm kiểm tra (trắc nghiệm/tự luận/báo cáo) ❖ NỘI DUNG CHƯƠNG 2 2.

NGUỒN GỐC TRÁI ĐẤT Trái Đất là một thiên thể trong vũ trụ. Vũ trụ là thế giới vật chất bao quanh. Trong vũ trụ có vô số hệ thiên thể (hệ sao). Hiện nay, khoa học cho biết có đến 10 tỷ hệ sao, hệ xa nhất mà con người có thể quan sát được với trình độ kỹ thuật hiện đại là 1010 năm ánh sáng (1 năm ánh sang bằng 94,6 x 1012 km).

Khoảng cách giữa các hệ sao khoảng 1,6 x 109 năm ánh sáng. Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất Trang 24 Trái Đất nằm trong hệ Mặt trời. Hệ Mặt trời nằm trong một hệ lớn hơn nhiều gọi là hệ Ngân Hà. Hệ Ngân hà lại là một hệ nhỏ trong một hệ sao lớn hơn gọi là Thiên hà.

Nhiều thiên hà nằm trong một hệ lớn hơn nữa là Siêu thiên hà 2. CẤU TRÚC VÀ CÁC THÀNH PHẦN CỦA TRÁI ĐẤT – CÁC TÍNH CHẤT VẬT LÝ CỦA TRÁI ĐẤT 2. Hình dạng, kích thước, hình thái bề mặt của trái đất a. Hình dạng: Trái Đất là một hành tinh có dạng gần cầu.

Lực hấp dẫn giữa Trái Đất và Mặt Trời và các lực hấp dẫn vũ trụ quyết định tới hình dạng, cấu trúc, và sự phân bố các đặc tính hoá lý bên trong và bên ngoài Trái Đất. Các đo đạc chính xác gần đây cho thấy hình dạng bên ngoài của Trái Đất tương đối bất thường. Trước đây người ta cho rằng Trái Đất có dạng ellipsoid với độ dẹt theo phương của trục xoay là 1/298,275 (Bán kính ở xích đạo: 6378,14km. Bán kính ở cực: 6356,779km.

Theo số liệu của Hội nghị Trắc địa Quốc Tế lần thứ 16, Grenoble, 1975). Tuy nhiên những quan sát chính xác hơn bằng vệ tinh nhân tạo cho thấy Trái Đất không có dạng ellipsoid lý tưởng mà có dạng “quả lê” trong đó cực Bắc nhô cao hơn 10m và cực Nam lõm vào 30m. Kích thước: Bán kính xích đạo : 6378,140 Km Bán kính cực : 6356,779 Km Bán kính bình quân : 6371,012 Km (R) Độ dẹt : 1/298,275 Chu vi xích đạo : 40075,240 Km Chu vi kinh tuyến : 40008,060 Km Thể tích : 1,0832 x 1012 Km3 (V=4/3 R3) Diện tích : 510 x 106 Km2 (S=4 R2) c. Hình thái bề mặt Trái Đất: Gần 71% diện tích bề mặt Trái Đất được bao phủ bởi một khối lượng nước khổng lồ, chúng tạo thành các biển và đại dương.

Hơn 29% diện tích (29,2%) bề mặt Trái Đất còn lại là các vùng nhô cao của bề mặt Trái Đất so với mực nước biển, được gọi là các lục địa. Các lục địa phân bố chủ yếu ở Bán cầu bắc. Kích thước các lục địa cũng thay đổi khác nhau, trong đó các lục địa ở phía bắc gắn kết với nhau tạo thành Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất Trang 25 các vùng đất rộng lớn còn ở phía nam thường là các lục địa riêng rẽ nổi trên mặt đại dương. Đường bờ biển phân cách các lục địa và đại dương thường là các đường uốn lượn phức tạp.

Địa hình bề mặt Trái Đất rất gồ ghề và có độ chênh lệch độ cao rất lớn. Độ chênh cao giữa nơi cao nhất trên lục địa và nơi sâu nhất dưới đáy các đại dương là khoảng gần 20. Địa hình lục địa gồm cả các vùng bình nguyên bằng phẳng, vùng đồi núi thấp, cao nguyên và các vùng núi cao hiểm trở. Độ cao trung bình của địa hình lục địa so với mực nước biển trung bình khoảng 875m.

Đỉnh núi cao nhất (Verest) có độ cao 8848,13m. Tương tự như lục địa, dù chìm sâu dưới nước biển nhưng địa hình đáy đại dương cũng phân dị hết sức phức tạp. Độ sâu trung bình của vỏ đại dương khoảng 3700m dưới mực nước biển trung bình. Nơi sâu nhất của đáy đại dương có độ sâu tới 11.

Địa hình đáy biển và đại dương được chia thành một số phần chính như sau: ➢ Rìa lục địa (đới chuyển tiếp lục địa - đại dương), thềm lục địa (phần tiếp giáp giữa rìa lục địa và phần biển khơi, tương đối nông và có độ dốc thoải [< 0,30]); ➢ Sườn lục địa (continental slope: phần nằm cạnh thềm lục địa, có độ dốc lớn và có độ sâu < 2000m); ➢ Chân lục địa (continental rise, nằm phía ngoài sườn lục địa và nối với bồn đại dương, thoải, độ sâu 2000 - 5000m). ➢ Rãnh nước sâu (oceanic trench) là các vực thẳm dạng tuyến hẹp và kéo dài, có độ sâu trên 6000m, chủ yếu phân bố quanh Thái Bình Dương, thường chạy song song với đường bờ của một số lục địa hoặc dọc các cung đảo. ➢ Cung đảo đại dương (là chuỗi các hòn đảo được hình thành từ sự phun trào của núi lửa hoặc xâm nhập của magma phân bố trong lòng các đại dương, thường chạy song song với các rãnh sâu đại dương và nằm ở phía tiếp giáp với lục địa, là nơi có hoạt động núi lửa và động đất mạnh mẽ). ➢ Bồn đại dương hay đồng bằng biển thẳm (phần đáy của đại dương bằng phẳng), độ sâu 4000-6000m; trong bồn đại dương có các vùng nhô cao cục bộ được gọi là các sea mounts (núi dưới biển) hoặc abyssal hills (đồi biển thẳm).

➢ Sống núi giữa đại dương (là các dãy núi ngầm ở giữa đáy đại dương - chiều dài tổng cộng tới 65.000km, chiều cao trung bình so với đáy đại dương khoảng 2.000m và có nơi nổi lên trên bề mặt đại dương (Iceland). Dọc theo trung tâm của các sống núi thường là các dải sụt tương đối (rift) (sâu 1 - 2km, rộng từ hơn 10km tới Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất Trang 26 50km) và dọc theo chúng thường xảy ra sự tách giãn và mở rộng đáy đại dương, các hoạt động động đất và núi lửa kèm theo là sự phun trào và xâm nhập của magma. Mặt cắt tổng quát qua lục địa và đáy đại dương (1- Thềm lục địa; 2- Sườn lục địa; 3- Chân lục địa; 4- Lòng chảo biển ven; 5- Vòng cung đảo; 6- Rãnh sâu; 7- Bình nguyên sâu; 8- Dãy núi giữa đại dương; 9- Đồi nước sâu. Mặt cắt bao quát của đáy đại dương d.

Những dạng địa hình lớn của đáy đại dương Theo những quan điểm hiện đại, có thể phân chia những cấu trúc vĩ mô của đáy đại dương sâu: rìa lục địa dưới nước; đới chuyển tiếp; những dãy núi giữa đại dương; lòng chảo đại dương. Rìa lục địa dưới nước chiếm 22,6 % đáy Đại dương Thế giới, viền quanh tất cả các lục địa, gồm những dạng địa hình lớn sau đây: ➢ Thềm lục địa là phần kéo dài trực tiếp của nền lục địa. Nơi đây đáy đại dương hạ thấp dần đều tới độ sâu 200m, có khi sâu hơn, tới 2000m như ở biển Ôkhôt, và độ dốc nhỏ, dưới 3o. Địa hình đáy thường khá phẳng, nhưng nhiều khi phát hiện thấy các dạng cổ phản ánh địa hình nền đất liền kế cận.

Bề rộng lớn nhất quan sát thấy ở vùng thềm lục địa Bắc Băng Dương; ở bờ châu Âu, các bờ đông của châu Mỹ, bờ đông nam Nam Mỹ của Đại Tây Dương; bờ đông châu Á và vùng quần đảo Dônđơ của Thái Bình Dương.