Giáo Trình Bảo Trì Hệ Thống Truyền Động Cơ Khí Nghề Bảo Trì Thiết Bị Cơ Điện

Giáo trình bảo trì hệ thống truyền động cơ khí cung cấp kiến thức cần thiết cho nghề bảo trì thiết bị cơ điện trung cấp, nâng cao kỹ năng nghề.

• Tác giả: Trần Thanh Ngọc
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Bảo trì thiết bị cơ điện
• Đề tài: Giáo trình bảo trì hệ thống truyền động cơ khí nghề bảo trì thiết bị cơ điện trung cấp
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Bà Rịa - Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• 1. BÀI 1: CÔNG TÁC CHUẨN BỊ TRƯỚC KHI BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG TRUYỀN ĐỘNG BẰNG CƠ KHÍ
• 2. BÀI 2: THÁO HỆ THỐNG TRUYỀN ĐỘNG BẰNG CƠ KHÍ
• 3. BÀI 3: LÀM SẠCH VÀ KIỂM TRA CHI TIẾT SAU KHI THÁO
• 4. BÀI 4: BẢO DƯỠNG, SỬA CHỮA NHỎ VÀ CHUẨN BỊ CHI TIẾT THAY THẾ
• 5. BÀI 5: LẮP BỘ PHẬN TRUYỀN ĐỘNG CƠ KHÍ
• 6. BÀI 6: THỬ BỘ PHẬN TRUYỀN ĐỘNG SAU BẢO DƯỠNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình bảo trì hệ thống truyền động cơ khí

Giáo trình bảo trì hệ thống truyền động cơ khí nghề bảo trì thiết bị cơ điện trung cấp được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho học sinh. Nội dung giáo trình bao gồm các bài học từ công tác chuẩn bị đến thử nghiệm bộ phận truyền động sau bảo trì. Mục tiêu chính là giúp học sinh nắm vững cấu tạo, nguyên lý làm việc và các bước bảo trì hệ thống truyền động cơ khí.

1.1. Mục tiêu và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình này nhằm trang bị cho học sinh kiến thức về cấu tạo và nguyên lý hoạt động của hệ thống truyền động cơ khí. Nội dung bao gồm 6 bài học, từ công tác chuẩn bị đến thử nghiệm sau bảo trì.

1.2. Đối tượng và phương pháp học tập

Đối tượng chính của giáo trình là học sinh nghề bảo trì thiết bị cơ điện. Phương pháp học tập bao gồm lý thuyết kết hợp thực hành, giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tế.

II. Thách thức trong bảo trì hệ thống truyền động cơ khí

Bảo trì hệ thống truyền động cơ khí gặp nhiều thách thức, từ việc xác định nguyên nhân hỏng hóc đến việc thực hiện các bước bảo trì một cách chính xác. Những thách thức này đòi hỏi người thực hiện phải có kiến thức vững vàng và kỹ năng thực hành tốt.

2.1. Các vấn đề thường gặp trong bảo trì

Người thực hiện thường gặp khó khăn trong việc xác định nguyên nhân hỏng hóc của hệ thống truyền động. Việc thiếu kinh nghiệm có thể dẫn đến sai sót trong quá trình bảo trì.

2.2. Tác động của việc bảo trì không đúng cách

Bảo trì không đúng cách có thể dẫn đến hỏng hóc nghiêm trọng hơn, làm giảm hiệu suất làm việc của thiết bị và tăng chi phí sửa chữa.

III. Phương pháp bảo trì hệ thống truyền động cơ khí hiệu quả

Để bảo trì hệ thống truyền động cơ khí hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và kỹ thuật. Việc lập kế hoạch bảo trì chi tiết và thực hiện theo quy trình là rất quan trọng.

3.1. Lập kế hoạch bảo trì chi tiết

Kế hoạch bảo trì cần xác định rõ các bước thực hiện, thời gian và nguồn lực cần thiết. Điều này giúp đảm bảo quá trình bảo trì diễn ra suôn sẻ và hiệu quả.

3.2. Thực hiện bảo trì theo quy trình

Thực hiện bảo trì theo quy trình đã lập giúp giảm thiểu sai sót và đảm bảo an toàn cho người thực hiện. Quy trình cần được cập nhật thường xuyên dựa trên kinh nghiệm thực tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình bảo trì hệ thống truyền động cơ khí

Giáo trình không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp học sinh áp dụng vào thực tiễn. Việc thực hành tại xưởng giúp học sinh nắm vững kỹ năng cần thiết cho nghề nghiệp.

4.1. Thực hành tại xưởng cơ khí

Học sinh sẽ được thực hành tháo lắp và bảo trì các bộ phận của hệ thống truyền động cơ khí. Điều này giúp củng cố kiến thức và kỹ năng thực hành.

4.2. Kết quả đạt được sau khi học

Sau khi hoàn thành giáo trình, học sinh sẽ có khả năng thực hiện bảo trì hệ thống truyền động cơ khí một cách chuyên nghiệp và hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của bảo trì hệ thống truyền động cơ khí

Bảo trì hệ thống truyền động cơ khí là một lĩnh vực quan trọng trong ngành cơ điện. Tương lai của nghề này sẽ phát triển mạnh mẽ với sự tiến bộ của công nghệ và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng.

5.1. Xu hướng phát triển trong ngành bảo trì

Ngành bảo trì sẽ ngày càng chú trọng đến việc áp dụng công nghệ mới, như tự động hóa và trí tuệ nhân tạo, để nâng cao hiệu quả công việc.

5.2. Tầm quan trọng của giáo trình trong đào tạo

Giáo trình bảo trì hệ thống truyền động cơ khí đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành cơ điện.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Bảo trì hệ thống truyền động cơ khí (Mã mô đun: MECM53124) là tài liệu đào tạo chuyên môn thuộc chương trình đào tạo nghề Bảo trì thiết bị cơ điện (BTTBCĐ) do Trường Cao đẳng Dầu khí (thuộc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam) ban hành kèm theo Quyết định số 203/QĐ-CĐDK ngày 01 tháng 03 năm 2022. Tài liệu do tập thể tác giả thuộc Khoa Giáo dục nghề nghiệp biên soạn, với Chủ biên là ông Trần Thanh Ngọc cùng sự tham gia của ông Nguyễn Xuân Thịnh.

Trong khung chương trình đào tạo chuyên môn ngành (nhóm II.2), mô đun MECM53124 có khối lượng học tập là 03 tín chỉ với tổng thời lượng 75 giờ. Về mặt phân bổ, chương trình bao gồm 14 giờ lý thuyết, 58 giờ thực hành/thí nghiệm/thảo luận và 03 giờ kiểm tra đánh giá (01 giờ kiểm tra lý thuyết và 02 giờ kiểm tra thực hành). Về vị trí môn học, mô đun được bố trí giảng dạy bắt buộc sau khi người học đã hoàn thành các mô đun tiên quyết bao gồm Xử lý sự cố thiết bị cơ điện (Mã ELEM53167) và Bảo trì máy điện (Mã ELEM5415).

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học ba nhóm năng lực chính:

• Về kiến thức: Trình bày được cấu tạo, nguyên lý làm việc, đặc điểm lắp ghép và quy trình kỹ thuật các bước bảo dưỡng hệ thống truyền động cơ khí.
• Về kỹ năng: Thực hiện thành thạo các thao tác tháo dỡ, làm sạch, kiểm tra khuyết tật, sửa chữa nhỏ các chi tiết cơ khí đúng chỉ tiêu kỹ thuật; thực hiện lắp ráp và vận hành chạy thử, xử lý sai sót sau bảo dưỡng.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tác phong làm việc khoa học, tỉ mỉ, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp.

Giáo trình được cấu trúc thành 06 bài học tương ứng với 6 giai đoạn logic trong một chu trình bảo trì kỹ thuật thực tế: chuẩn bị, tháo dỡ, làm sạch/kiểm tra, sửa chữa/phục hồi, lắp ráp và chạy thử nghiệm thu. Điểm đặc thù của tài liệu là phương pháp tiếp cận gắn liền với việc lập và thực thi "Phiếu công nghệ", lấy các cụm truyền động thực tế như hộp tốc độ máy khoan K125 và hộp chạy dao máy tiện T6M16 làm đối tượng nghiên cứu và thực hành trực tiếp.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai tuần tự qua 06 bài học cụ thể:

• Bài 1: Công tác chuẩn bị trước khi bảo dưỡng hệ thống truyền động bằng cơ khí (Thời lượng: 03 giờ - 01 giờ LT, 02 giờ TH): Cung cấp kiến thức về cấu tạo, nguyên lý và đặc điểm lắp ghép của hộp tốc độ máy khoan K125 (gồm 3 trục truyền, các khối bánh răng di trượt và cơ cấu điều khiển gạt rãnh chữ V); hướng dẫn quy trình lập phiếu công nghệ tháo lắp và phiếu công nghệ bảo dưỡng; chuẩn bị mặt bằng, bàn nâng hạ và dụng cụ.
• Bài 2: Tháo hệ thống truyền động bằng cơ khí (Thời lượng: 15 giờ - 03 giờ LT, 12 giờ TH): Hướng dẫn nguyên tắc và trình tự tháo dỡ các mối ghép: tháo hộp tốc độ khỏi thân máy, tháo hệ thống bơm dầu bôi trơn, tháo buly đai thang đầu trục I, tháo nắp trước/sau/nắp chặn đầu trục hình số 8, tháo các trục I, II, III; quy tắc sắp xếp chi tiết và lập bảng kê định danh chi tiết.
• Bài 3: Làm sạch và kiểm tra chi tiết sau khi tháo (Thời lượng: 16 giờ - 03 giờ LT, 13 giờ TH): Trình bày nguyên lý thiết bị tẩy rửa cơ khí (máy mài khí nén gắn bánh chải kim loại đường kính 0,5 - 0,7 mm) và thiết bị thùng rửa áp lực (phun dung dịch với vận tốc 100 m/s); phân tích thành phần dung dịch hóa học tẩy dầu mỡ cho kim loại đen, đồng, nhôm; quy trình thổi khô bằng khí nén; kỹ thuật kiểm tra sai lệch kích thước, độ đảo mặt đầu, độ đảo hướng kính bằng Panme và thước cặp 1/20 để phân loại chi tiết.
• Bài 4: Bảo dưỡng, sửa chữa nhỏ và chuẩn bị chi tiết thay thế (Thời lượng: 09 giờ - 02 giờ LT, 06 giờ TH, 01 giờ KT): Phân tích khả năng công nghệ, cấp chính xác và độ nhẵn bề mặt ($R_a$) của 8 phương pháp gia công cơ khí (tiện, phay, bào, khoan, doa, mài, dũa, cạo); phương pháp phục hồi bằng hàn đắp (sử dụng dưỡng đồng lá hoặc gạch chịu lửa định hình răng mẻ) và phương pháp phụ thêm kích thước; quy trình cạo bavia then hoa, dũa vát đỉnh răng $2 \times 45^\circ$, thông rửa đường dẫn dầu.
• Bài 5: Lắp bộ phận truyền động cơ khí (Thời lượng: 16 giờ - 03 giờ LT, 12 giờ TH, 01 giờ KT): Hướng dẫn quy trình lắp ráp các trục I, II, III vào vỏ hộp; định vị ổ lăn, lắp nắp chặn số 8 siết bu lông đối xứng; lắp buly đai, lắp cụm bơm dầu bôi trơn (đảm bảo đầu ống hút cách đáy máng dầu từ 15 đến 20 mm); tiêu chuẩn kiểm tra độ êm nhẹ khi quay trục bằng tay.
• Bài 6: Thử bộ phận truyền động sau bảo dưỡng (Thời lượng: 16 giờ - 03 giờ LT, 12 giờ TH, 01 giờ KT): Hướng dẫn quy trình vận hành chạy thử không tải và có tải; kiểm tra độ ồn, độ rung, nhiệt độ làm việc của các ổ trục và khớp truyền động; phát hiện và hiệu chỉnh các sai lệch kỹ thuật phát sinh sau lắp ráp.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống lý thuyết và nguyên lý kỹ thuật cơ sở bao gồm:

• Nguyên lý xích truyền động: Phân tích phương trình truyền động từ động cơ điện ($N = 2,7\text{ kW}$, $n = 1440\text{ vòng/phút}$) qua bộ truyền đai thang ($i = d_1/d_2$) vào trục I. Xích truyền động tạo 9 cấp tốc độ cho trục chính thông qua các tỷ số truyền bánh răng:
  • Tỷ số truyền từ trục I sang trục II: $i_1 = Z_1/Z_4$, $i_2 = Z_2/Z_5$, $i_3 = Z_3/Z_7$.
  • Tỷ số truyền từ trục II sang trục III: $i_4 = Z_6/Z_9$, $i_5 = Z_7/Z_{10}$, $i_6 = Z_8/Z_{11}$.
• Đặc tính lắp ghép cơ khí: Mối ghép vòng trong ổ lăn với cổ trục là lắp chặt, vòng ngoài với lỗ thân hộp là lắp trung gian; mối ghép then bằng truyền mô-men xoắn; mối ghép then hoa dẫn hướng khối bánh răng di trượt theo phương pháp định tâm bằng đường kính ngoài; liên kết thân vỏ bằng bu lông ren M12 và M8.
• Định lượng công nghệ hóa chất tẩy rửa: Cung cấp thông số nồng độ dung dịch cho từng nhóm vật liệu kim loại ở nhiệt độ 80 - 90°C trong 20 - 40 phút:
  • Kim loại đen: $\text{NaOH}$ (20 - 60 g/l), $\text{Na}_2\text{CO}_3$ (20 - 30 g/l), $\text{Na}_3\text{PO}_4\cdot12\text{H}_2\text{O}$ (10 - 20 g/l), $\text{Na}_2\text{SiO}_3$ (5 - 10 g/l).
  • Đồng và hợp kim đồng: $\text{Na}_2\text{CO}_3$ (10 - 15 g/l), $\text{Na}_3\text{PO}_4\cdot12\text{H}_2\text{O}$ (50 - 60 g/l), $\text{Na}_2\text{SiO}_3$ (3 - 5 g/l).
  • Nhôm, kẽm, chì: $\text{Na}_2\text{CO}_3$ (20 - 25 g/l), $\text{Na}_3\text{PO}_4\cdot12\text{H}_2\text{O}$ (20 - 25 g/l), $\text{Na}_2\text{SiO}_3$ (5 - 10 g/l).
• Thông số cấp chính xác và độ nhẵn bề mặt ($R_a$): Bảng chuẩn độ nhẵn bề mặt cho các phương pháp gia công: Tiện phá ($R_a = 25 - 100,\mu\text{m}$), Tiện tinh ($R_a = 1,6 - 3,2,\mu\text{m}$), Mài rà ($R_a = 0,1 - 1,6,\mu\text{m}$), Dũa nguội ($R_a = 1,6 - 2,5,\mu\text{m}$), Cạo tinh ($R_a = 0,1 - 0,8,\mu\text{m}$).

Kỹ năng phát triển

Người học được rèn luyện các kỹ năng kỹ thuật cụ thể:

• Kỹ năng công nghệ: Lập phiếu công nghệ tháo dỡ, phiếu bảo dưỡng và bảng kê định danh chi tiết.
• Kỹ năng thao tác dụng cụ: Sử dụng clê dẹt (17-19), clê lục giác 12, búa cầm tay kết hợp thanh đồng/nhôm để đóng tháo trục; vận hành máy mài khí nén, máy nén khí, cẩu nâng loại nhỏ và bàn nâng hạ chiều cao 1800 mm.
• Kỹ năng đo kiểm và phục hồi: Sử dụng Panme, thước cặp $1/20$ kiểm tra độ mòn; thao tác dũa sửa biên dạng răng, hàn hồ quang bù đắp kim loại cho răng mẻ, cạo vết xước then hoa, kiểm tra độ đồng tâm và đảo trục.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng áp dụng phương pháp dạy học tích cực, chuyển trọng tâm từ truyền thụ lý thuyết sang rèn luyện kỹ năng thực hành công nghệ:

• Phương pháp đối với giảng viên:
  • Áp dụng các phương pháp diễn giảng tích cực, vấn đáp kỹ thuật và dạy học giải quyết vấn đề (Problem-based learning) gắn với hiện trạng hư hỏng thực tế.
  • Thiết kế hệ thống giáo án theo từng bài dạy; chuẩn bị đầy đủ bản vẽ khai triển hộp tốc độ, hộp chạy dao, mẫu phiếu công nghệ và tài liệu phát tay (bảng tra thông số ổ lăn, an toàn lao động).
  • Hướng dẫn sinh viên thao tác trực tiếp trên trang thiết bị thực tế tại xưởng cơ khí, kiểm soát an toàn khi nâng hạ thiết bị ở độ cao 1800 mm.
• Phương pháp đối với người học:
  • Nghiên cứu trước nội dung bài học trong giáo trình trước khi đến lớp.
  • Tổ chức học tập linh hoạt theo hình thức làm việc độc lập và làm việc nhóm trong các bài tập thực hành tháo lắp cụm chi tiết.
  • Hoàn thành đầy đủ các phiếu công nghệ tháo lắp, phiếu bảo dưỡng và bảng kê phân loại chi tiết sau kiểm tra.
• Quy trình và phương pháp đánh giá:
  • Đánh giá thường xuyên: Hình thức hỏi miệng và kiểm tra sự chuẩn bị bài học.
  • Kiểm tra định kỳ: Bao gồm 03 bài kiểm tra chính thức:
    • Bài kiểm tra số 1: Đánh giá nội dung lý thuyết và công nghệ của Bài 4 (1 giờ).
    • Bài kiểm tra số 2: Đánh giá kỹ năng thực hành lắp ráp của Bài 5 (1 giờ).
    • Bài kiểm tra số 3: Đánh giá kỹ năng thực hành chạy thử, xử lý sự cố của Bài 6 (1 giờ).
  • Thi kết thúc mô đun: Kết hợp bài thi lý thuyết trắc nghiệm khách quan/tự luận với bài thi thực hành thao tác trực tiếp trên mô hình truyền động cơ khí.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình Bảo trì hệ thống truyền động cơ khí thể hiện các đặc trưng kỹ thuật và tính chuẩn hóa theo yêu cầu thực tiễn:

• Tính quy chuẩn hóa theo công nghệ sản xuất: Giáo trình loại bỏ hoàn toàn các mô hình trừu tượng, tích hợp trực tiếp các thiết bị công nghiệp tiêu chuẩn làm đối tượng học tập, cụ thể là Hộp tốc độ máy khoan K125 và Hộp tốc độ/hộp chạy dao máy tiện T6M16.
• Hệ thống dữ liệu kỹ thuật định lượng chi tiết: Cung cấp thông số kỹ thuật rõ ràng cho từng công đoạn:
  • Thông số lắp ghép và chiều cao thao tác thiết bị (chiều cao 1800 mm từ bệ máy).
  • Vận tốc dòng phun chất lỏng làm sạch đạt $100\text{ m/giây}$ trong buồng rửa kín, chu trình phun và ngưng đọng 5 phút, đảo chiều góc $180^\circ$.
  • Thông số đường kính bánh chải kim loại dùng khí nén ($0,5 - 0,7\text{ mm}$).
  • Vị trí lắp đặt đầu ống hút bơm dầu bôi trơn (cách đáy máng chứa dầu chính xác từ $15\text{ đến }20\text{ mm}$).
• Bảng tra cứu cấp chính xác và độ nhẵn bề mặt ($R_a$): Tổng hợp và đối chiếu đầy đủ các thông số gia công cơ khí từ Tiêu chuẩn cũ sang thông số $R_a$ ($\mu\text{m}$) chuẩn quốc tế cho 8 phương pháp gia công cắt gọt và nguội sửa chữa.
• Tích hợp các giải pháp phục hồi cơ khí chuyên dụng: Giáo trình hướng dẫn kỹ thuật phục hồi biên dạng răng bánh răng bằng cách làm dưỡng từ đồng lá hoặc gạch chịu lửa kết hợp hàn hồ quang điện và dũa hoàn thiện biên dạng, giúp người học nắm vững phương án xử lý hư hỏng cục bộ trong bảo trì phân xưởng.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế chuyên biệt cho các nhóm đối tượng trong hệ thống đào tạo nghề và kỹ thuật công nghiệp:

• Sinh viên, học viên đào tạo nghề:
  • Dành cho người học nghề Bảo trì thiết bị cơ điện (BTTBCĐ) ở cả trình độ Cao đẳng và Trung cấp.
  • Tài liệu phục vụ trực tiếp cho mô đun MECM53124 trong học kỳ chuyên ngành.
• Điều kiện tiên quyết đối với người học (Prerequisites):
  • Đã hoàn thành các môn học chung và cơ sở ngành: Vẽ kỹ thuật 1 (MECM512003), An toàn vệ sinh lao động (SAEN52001), Gia công nguội cơ bản (MECM513104), Khí cụ điện (ELEI53117), Đo lường điện (ELEI53115).
  • Đã hoàn thành hai mô đun chuyên môn trực tiếp trước đó: Xử lý sự cố thiết bị cơ điện (ELEM53167) và Bảo trì máy điện (ELEM5415).
• Giảng viên và cán bộ quản lý đào tạo:
  • Làm căn cứ thiết kế giáo án lý thuyết, giáo án tích hợp và phiếu thực hành theo quy chuẩn của Trường Cao đẳng Dầu khí.
  • Sử dụng làm khung chuẩn để xây dựng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm, đề thi lý thuyết và barem đánh giá bài thi thực hành tay nghề.
• Kỹ thuật viên tại doanh nghiệp:
  • Dùng làm tài liệu tham khảo nội bộ cho thợ cơ điện, kỹ thuật viên bảo dưỡng tại các nhà máy, xí nghiệp cơ khí và cơ sở dịch vụ dầu khí để tra cứu bảng thành phần dung dịch tẩy dầu mỡ, quy trình tháo lắp các cụm trục và quy cách sửa chữa phục hồi chi tiết máy.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp cho đối tượng người học nào?

Giáo trình được biên soạn chuẩn hóa cho học sinh, sinh viên theo học nghề Bảo trì thiết bị cơ điện (trình độ Trung cấp và Cao đẳng) theo chương trình đào tạo của Trường Cao đẳng Dầu khí. Đồng thời, tài liệu là nguồn tham khảo cho kỹ thuật viên bảo trì cơ khí tại các phân xưởng sản xuất.

2. Người học cần hoàn thành những môn học nào trước khi học mô đun này?

Người học bắt buộc phải hoàn thành các môn học tiên quyết bao gồm: Xử lý sự cố thiết bị cơ điện (ELEM53167) và Bảo trì máy điện (ELEM5415), cùng các môn cơ sở như Vẽ kỹ thuật 1, Gia công nguội cơ bản và An toàn vệ sinh lao động.

3. Cấu trúc nội dung giáo trình có điểm gì khác biệt so với giáo trình lý thuyết truyền động thông thường?

Giáo trình không đi sâu vào tính toán thiết kế động học mà tập trung hoàn toàn vào quy trình công nghệ bảo trì thực tế gồm 6 bước khép kín (Chuẩn bị – Tháo – Làm sạch/Kiểm tra – Sửa chữa nhỏ – Lắp – Chạy thử), trong đó thời lượng thực hành chiếm tới 77,3% (58/75 giờ) và gắn với việc lập "Phiếu công nghệ".

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học cần nghiên cứu kỹ bản vẽ khai triển của máy khoan K125 và máy tiện T6M16 trước khi vào xưởng; tự giải các bài tập lập phiếu công nghệ tháo lắp; học thuộc các bảng tra độ nhẵn bề mặt $R_a$, nồng độ hóa chất tẩy rửa và luôn tuân thủ nguyên tắc tháo chi tiết (tháo trước để xa, tháo sau để gần, gom nhóm cụm cơ cấu).

5. Giáo trình có những tài liệu tham khảo và học liệu bổ trợ nào?

Tài liệu trích dẫn và sử dụng các nguồn tham khảo chính gồm:

• Giáo trình Truyền động cơ khí – PGS. TS Nguyễn Văn Yến, TS. Vũ Thị Hạnh, Nhà xuất bản Xây dựng.
• Giáo trình bảo trì hệ thống truyền động cơ khí – Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình.
• Hệ thống bản vẽ khai triển hộp tốc độ K125, hộp chạy dao T6M16 và phiếu hướng dẫn thực hành xưởng.

---

Kết luận

Giáo trình mô đun Bảo trì hệ thống truyền động cơ khí (Mã: MECM53124) của Trường Cao đẳng Dầu khí là tài liệu đào tạo chuyên môn cung cấp hệ thống kiến thức và quy trình công nghệ chuẩn mực về công tác bảo dưỡng, sửa chữa cơ khí. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở tính thực hành cao, chuẩn hóa trình tự thao tác qua việc lập phiếu công nghệ và cung cấp các thông số kỹ thuật định lượng chính xác từ khâu tẩy rửa, kiểm tra, sửa chữa đến lắp ráp và kiểm thử. Lộ trình học tập khuyến nghị cho người học là kết hợp chặt chẽ việc đọc bản vẽ cơ khí, tra cứu bảng thông số dung sai với rèn luyện kỹ năng thao tác trên các máy công cụ điển hình nhằm đáp ứng chuẩn đầu ra nghề Bảo trì thiết bị cơ điện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định.  ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN BÀI 2: - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Xưởng cơ khí - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan. - Các điều kiện khác: Không có  KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ BÀI 2: - Nội dung:  Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức  Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng.  Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập.

+ Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. Trang 11 + Nghiêm túc trong quá trình học tập. - Phương pháp:  Điểm kiểm tra thường xuyên: 1 điểm kiểm tra (hình thức: hỏi miệng)  Kiểm tra định kỳ lý thuyết: 1 điểm kiểm tra  Kiểm tra định kỳ thực hành: 1 điểm kiểm tra  NỘI DUNG BÀI 2: 2. Hướng dẫn phiếu công nghệ tháo hệ thống truyền động cơ khí: Địa điểm: Phòng học lý thuyết Yêu cầu: - Học viên trên cơ sở của phiếu công nghệ đã lập; trình bày các bước tháo hộp tốc độ máy khoan K125 ra khỏi máy và tháo rời toàn bộ các chi tiết của hộp đảm bảo hợp lý; an toàn.

Trên cơ sở đó vận dụng để tháo được các hộp truyền động bằng cơ khí khi được cung cấp các phiếu công nghệ tháo. - Lập được bảng kê các chi tiết sau khi tháo đầy đủ và chính xác đúng biểu mẫu quy định. - Thực hiện công tác vệ sinh công nghiệp và an toàn khi tháo hộp tốc độ của máy khoan K125. Vật tư, dụng cụ, trang thiết bị: - Vở ghi chép cá nhân - Các loại dụng cụ vẽ cầm tay Nguồn động liên quan: - Bản trong về các hộp truyền động điển hình - Bản trong về mẫu phiếu công nghệ tháo, lắp - Bản trong về mẫu phiếu công nghệ bảo dưỡng - Máy chiếu, màn chiếu - Bản vẽ khai triển các hộp truyền động điển hình 2.

Mẫu phiếu công nghệ tháo: Thời Tên nguyên Sơ đồ nguyên Dụng TT Chỉ dẫn kỹ thuật gian công, bước công cụ (phút) I Tháo hộp tốc độ ra khỏi Thân máy Trang 12 1 Tháo bộ truyền - Dùng cơ cấu điều Clê dẹt 03 đai chỉnh làm giảm 17 - 19 khoảng cách 2 trục trước khi tháo dây đai 2 Tháo mối ghép - Nới lỏng đều 4 bu Clê lục 02 ren giữa hộp và lông lăng 12 thân máy II Tháo nắp đậy và nắp chặn đầu trục - Nguyên công tháo là các công việc có tính liên tục khi cần giải quyết một số mối ghép để tách các liên kết của một cơ cấu hay bộ phận trong máy ra. - Bước là những công việc thực hiện tháo các mối ghép có trong liên kết để đưa được một chi tiết trong cơ cấu ra. - Sơ đồ nguyên công, bước chỉ cần biểu diễn những mối ghép đặc biệt quan trọng. - Khi tiến hành tháo phải thực hiện nghiệm túc theo phiếu công nghệ đã vạch ra.

Những chú ý khi tháo hộp tốc độ máy khoan K125: - Hộp tốc độ máy khoan nằm ở vị trí trên cao (Hình 3) do đó khi tháo cần có bàn nâng. - Dây treo phải lồng đúng vị trí quy dịnh trên hộp. - Di chuyển hộp xuống phải dùng cần cẩu nhỏ Trang 13 Hình 3: Vị trí bàn nâng hạ khi tháo hộp tốc độ máy khoan 2. Thực hành: Tháo hộp tốc độ máy khoan K125 Địa điểm: Xưởng thực hành Yêu cầu: - Tháo các mối ghép hộp tốc độ với thân máy đảm bảo đúng dụng cụ và chỉ dẫn trong phiếu công nghệ.

- Tháo rời các chi tiết của hộp; bố trí sắp xếp các chi tiết sau khi tháo theo đúng trình tự: Chi tiết nào tháo trước để xa; chi tiết nào tháo sau để gần; những chi tiết trong cơ cấu , cụm máy để với nhau. - Lập bảng kê có tên gọi chi tiết chính xác và đủ theo biểu mẫu quy định. - Thực hiện các bước tháo đảm bảo vệ sinh công nghiệp và an toàn cho người, dụng cụ và chi tiết. Vật tư, dụng cụ, trang thiết bị: - Dẻ thô.

- Dụng cụ tháo lắp (Theo phiếu công nghệ). - Bàn nâng hạ. - Cẩu nâng loại nhỏ - Xe vận chuyển. Trang 14 - Bàn tháo lắp.

- Thiết bị phòng và chữa cháy nổ. Nguồn động liên quan: - Bản vẽ khai triển của hộp tốc độ máy khoan K125. - Phiếu công nghệ tháo lắp đã lập. - Mẫu bảng kê chi tiết.

- Xưởng thực hành. Biện pháp an toàn: a) Khi tháo rời các chi tiết của hộp tốc độ máy khoan không làm biến dạng mặt đầu trục; gãy các vòng phanh hãm và hư hỏng đầu vít, bulông. b) Dụng cụ dùng trong khi tháo phải đúng quy cách; không làm rơi hoặc văng dụng cụ. c) Khi sử dụng cẩu nâng phải được sự cho phép của giáo viên.

d) Khi sử dụng máy tính để vẽ phải có bản vẽ phác họa được giáo viên chấp nhận. Công tác chuẩn bị: a) Chuẩn bị bút thước và đồ dùng để lập bảng kê chi tiết. b) Kê bàn nâng vào vị trí cuả máy K125 có hộp tốc độ cần bảo dưỡng. c) Nghiên cứu bản vẽ lắp.

d) Xem xét thực trạng hộp tốc độ trước khi tháo. e) Sắp xếp những dụng cụ tháo cho công việc tháo hộp tốc độ máy khoan K125 (Theo chỉ dẫn của phiếu công nghệ). f) Lau sạch bên ngoài hộp tốc độ trước khi tháo. Trình tự tháo: a) Tháo hộp tốc độ ra khỏi thân máy (Hình 4): Trang 15 - Đứng lên mặt bàn nâng.

- Giảm khoảng cách 2 trục của bộ truyền đai. - Tháo dây đai. - Tháo các bu lông liên kết hộp tốc độ với thân máy. - Lông dây vào vị tri nâng hộp tốc độ.

- Nâng hộp tốc độ bằng máy cẩu và hạ vào xe di chuyển. b) Di chuyển hộp về vị trí bàn tháo theo quy định: - Trong khi di chuyển không để hộp bị lăn hoặc va đập vào thành xe. c) Tháo bơm dầu bôi trơn (Hình 5): Hình 5: Tháo bơm dầu bôi trơn - Tháo đường ống hút và ống xả của bơm: Mối ghép liên kết của đầu nối thân bơm với các ống xả và hút là mối ghép ren M14 có cụm van bi (không tháo rời các chi tiết của cụm van). - Tháo thân bơm: Thân bơm liên kết với mặt trên của thành hộp bằng mối ghép ren M8 đầu chìm; sau khi tháo các bu lông ra ta lấy nguyên cụm thân bơm ra khỏi hộp (không lấy pít tông ra khỏi xi lanh).

d) Tháo buly đai thang lắp trên đầu trục I của hộp tốc độ (Hình 6): Trang 16 Hình 6: Tháo puly - Tháo vòng phanh hãm ngoài. - Tháo bánh đai: Bánh đai liên kết với trục bằng mối ghép then bằng. e) Tháo các nắp và nắp chặn đầu trục: - Tháo nắp hộp phía trước (Hình 7): Nắp này được lắp ghép với thân hộp bằng các bu lông M8 đầu chìm trên nắp có 2 tay gạt và cụm quạt răng của cơ cấu điều khiển Hình 7: Tháo nắp trước - Tháo nắp sau (Hình 8): Nắp này được lắp ghép với thân hộp bằng các bu lông M8 đầu chìm. Hình 8: Tháo nắp sau Trang 17 - Tháo nắp chặn đầu trục (Hình 9): Nắp đậy có hình số 8 che kín phía trên cho 3 đầu trục trong hộp tốc độ; nắp lắp ghép với thành hộp bằng 8 bu lông đầu chìm Hình 9: Nắp chặn đầu trục f) Tháo trục I (Hình 10): Trục ( I ) là trục bậc; đầu trục phía ngoài có lắp bu ly đai; phía trong có khối bánh răng di trượt được dẫn hướng băng một then bằng.

Để tháo trục I trước hết ta phải tháo tất cả các vòng phanh hãm có trên đầu trục; sau đó dùng tông đồng hay tông nhôm và búa cầm tay đóng dọc theo chiều từ đầu trục lắpvới bu ly đai. Hình 10: Trục I và các chi tiết lắp trên trục của máy khoan Chú ý : - Khi đầu trục đã ra khỏi ổ lăn và ổ lăn phía đối diện đã ra khỏi thành hộp ta dùng tay đỡ khối bánh răng phía trong hộp và tay kia rút trục ra. - Khi lấy các chi tiết lắp trên trục ( I ) ra ngoài hộp phải để đúng vị trí quy định theo nguyên tắc để khi lắp không nhầm vị trí của các chi tiết trên trục. i)Tháo trục II (Hình 11): Là trục then hoa, trên trục có khối bánh răng di trượt ( hai bánh răng) và một bánh răng cố định có đường kính lớn.

Sau khi tháo nắp chăn đầu trục ta căn cứ vào kết cấu của trục là đường kính phần then hoa lớn hơn phần đường kính phần cổ trục lắp Trang 18 bánh răng cố định nên chiều tháo trục ( II) phải thực hiện từ phía đầu trục có lắp bánh răng cố định. Để tháo trục ( II) trước hết ta tháo vít chặn trên bánh răng cố định và hai vòng phanh đầu trục. Sau đó dùng tông đồng hay tông nhôm và búa cầm tay đóng dọc trục từ phía bánh răng cố định để lấy trục ra giống như khi tháo trục ( I) Hình 11: Trục II và các chi tiết lắp trên trục của máy khoan g) Tháo trục III (Hình 12): Trục ( III) là trục ống then hoa; trên trục có hai bánh răng cố định. Trục này được tháo ra từ phía đầu trục có lắp bánh răng cố định.

Với chú ý khi sử dụng dụng cụ tháo ta nên dùng ống thép có đường kính ngoài của ống nhỏ hơn đường kính ngoài của trục từ 1 đến 1,5mm và đường kính trong của ống nhỏ hơn đường kính trong của trục từ 1 đến 1,5mm để không làm biến dạng đầu trục. Hình 12: Trục III và các chi tiết lắp trên trục của máy 4. Kết thúc công việc tháo hộp tốc độ máy khoan K125 a) Kiểm tra số lượng chi tiết đã tháo ra và sắp xếp lại theo vị trí từng cụm Trang 19 b) Lau chùi, bảo quản dụng cụ, trang thiết bị sau khi tháo 5. Bài tập bổ trợ: Hãy thực hiện các công việc tháo rời các chi tiết của hộp chạy dao và hộp tốc độ máy tiện T6M16 theo phiếu công nghệ đã lập ở bài tập bổ trợ trước .