Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỐI HỢP TỔ CHỨC DẠY THỰC HÀNH NGHỀ Ở TRUNG TÂM DẠY NGHỀ TÂN SƠN 1. Một số nghiên cứu về dạy nghề 1. Một số công trình nghiên cứu ở nước ngoài Vào giữa thế kỷ XIX (1894) do sự phát triển của công nghiệp, ở Pháp xuất hiện nhiều cuốn sách viết về sự phát triển đa dạng của nghề nghiệp. Các tác giả đã ý thức được rằng hệ thống nghề trong xã hội rất đa dạng và phức tạp, sự chuyên môn hóa được chú trọng.
Do vậy, nội dung các cuốn sách khẳng định tính cấp thiết phải hướng nghiệp, trang bị cho thế hệ trẻ đi vào lao động sản xuất, có nghề nghiệp phù hợp với năng lực của mình và phù hợp với yêu cầu của xã hội [26]. Đối với giáo dục phổ thông, C. Mác đã chỉ ra các nhiệm vụ cơ bản: "một là, giáo dục trí tuệ; hai là, giáo dục thể chất; ba là, dạy kỹ thuật nhằm giúp học sinh nắm được những nguyên lý cơ bản của tất cả các quy trình sản xuất, đồng thời biết sử dụng công cụ sản xuất đơn giản nhất" [dẫn theo 9]. Các nước phát triển trên thế giới luôn đề cao công tác đào tạo nghề nên học sinh được định hướng nghề nghiệp rất tốt ngay khi còn học phổ thông.
Ở Nhật, Mỹ, Đức.đã xây dựng nên các bộ công cụ để kiểm tra giúp phân hóa năng lực, hứng thú nghề nghiệp ở trẻ nhằm có sự định hướng nghề nghiệp đúng đắn từ sớm. Cho nên, với họ giáo dục không chỉ phát triển trí tuệ thuần túy mà còn chủ ý định hướng cho học sinh về nghề nghiệp phù hợp với năng lực bản thân, đồng thời trang bị cho học sinh kỹ năng làm việc để thích ứng với xã hội. Một số công trình nghiên cứu ở Việt Nam Các nghiên cứu về dạy học thực hành nghề Ở nước ta, những công trình nghiên cứu về lý luận dạy thực hành nghề còn ít. Năm 1981, tác giả Nguyễn Đức Trí đã dịch tài liệu “Lý luận DHTH nghề”[29] từ bản gốc của Đức và được xem là tài liệu đầu tiên về lý luận dạy thực hành nghề.
5 c Năm 1989, trong đề tài cấp Bộ “Nghiên cứu phương pháp dạy thực hành một số nghề cơ khí”[30] tác giả Nguyễn Đức Trí đã đề xuất các hình thức tổ chức DHTH một số nghề đặc trưng như: nghề cơ khí chế tạo, nghề cơ khí động lực… v.v và phương hướng ứng dụng các hình thức đó ở các trường dạy nghề. Đề tài phân tích vai trò của người hướng dẫn, người học và các cơ sở đào tạo trong việc tổ chức DHTH nghề. Tuy nhiên, cơ chế và mô hình tác động giữa các tác nhân người dạy, người học và môi trường dạy học trong quá trình tổ chức dạy học chưa được xác định một cách cụ thể. Năm 2001, tác giả Nguyễn Văn Khôi viết cuốn “Một số vấn đề cơ bản về lý luận DHTH kỹ thuật” [14], trong đó đề cập các cơ sở khoa học và các giai đoạn tổ chức DHTH kỹ thuật.
Tuy nhiên, tác giả vẫn chưa đề cập đến vai trò của người hướng dẫn và người học trong các giai đoạn đó. Điều 2 Luật Giáo dục năm 2005 [20]: Phát triển giáo dục hướng đến: “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài” nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng cho sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Trong ba mục tiêu phát triển giáo dục hướng đến thì đào tạo nhân lực được coi là mục tiêu quan trọng vì nâng cao dân trí cuối cùng cũng không ngoài mục đích nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, còn bồi dưỡng nhân tài chính là một dạng của nhân lực đặc biệt. Riêng đối với dạy nghề „„Mục tiêu dạy nghề là đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ có năng lực thực hành nghề tương xứng với trình độ đào tạo, có đạo đức lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khỏe nhằm tạo điều kiện cho người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”.
Dạy nghề chính là đào tạo nhân lực trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất. Dạy nghề nhằm cung cấp cho người học những kiến thức, kĩ năng tay nghề, hình thành ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp là hành trang cho người lao động vào đời, vào cuộc sống. 6 c Về sự phối hợp giữa trường dạy nghề và các cơ sở SDLĐ Sự phối hợp trong đào tạo giữa trường nghề và các cơ sở SDLĐ đã có từ lâu. Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu về sự phối kết hợp, sự liên kết giữa trường nghề và cơ sở SDLĐ trong đào tạo và dạy học nghề chỉ mới xuất hiện trong những năm gần đây.
Một số công trình nghiên cứu, các bài báo khoa học tiêu biểu có liên quan đến sự phối hợp giữa trường dạy nghề và cơ sở SDLĐ như: Đề tài “Nghiên cứu các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo công nhân kỹ thuật xây dựng ở Thủ đô Hà Nội". Trong đề tài, tác giả Hoàng Ngọc Trí đã phân tích và đưa ra vấn đề tăng cường mối quan hệ giữa nhà trường và các đơn vị sản xuất là một trong những giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo. Song, do hướng nghiên cứu của đề tài nên tác giả chưa phân tích các cơ sở khoa học, chỉ đề cập tới cách thức tiến hành tăng cường quan hệ của nhà trường với các đơn vị sản xuất một cách đơn phương, chưa đề cập phương thức kết hợp đào tạo tổng quát ở Việt Nam, chưa đưa ra các giải pháp đồng bộ để thực hiện kết hợp đào tạo nghề tại trường và doanh nghiệp sản xuất (do nhiệm vụ đề tài là tập trung giải quyết các giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo công nhân kỹ thuật xây dựng ở Thủ đô Hà Nội, nên không đi sâu vào giải quyết lý luận và thực tiễn kết hợp đào tạo nghề). Đề tài nghiên cứu: "Nghiên cứu khả năng và điều kiện nhằm vận dụng những yếu tố của hệ thống dạy nghề song tuyến Đức vào các trường dạy nghề trực thuộc xí nghiệp của Việt Nam", đề tài cấp Bộ (Bộ Lao động - TB và XH), mã số: CB 2004-02- 03, trong đề tài này đã phân tích mô hình dạy nghề kép (Dual System) ở Đức và vận dụng một số yếu tố phù hợp vào các trường dạy nghề trực thuộc xí nghiệp ở Việt Nam.
Tuy nhiên, vấn đề đưa ra chỉ tập trung phạm vi các trường trực thuộc xí nghiệp. Đề tài nghiên cứu: "Các giải pháp gắn đào tạo với sử dụng lao động của hệ thống dạy nghề Hà Nội trong lĩnh vực xây dựng". Sở Lao động - Thương 7 c binh và Xã hội Hà Nội (2004, Đề tài NCKH: 01X - 06/ 05 - 2004 - 1, Hà Nội. Đề tài đã nêu lên "kinh nghiệm trên thế giới về gắn đào tạo với sử dụng lao động của hệ thống dạy nghề", điển hình là hệ đào tạo luân phiên ở Pháp, đưa ra một số mô hình tổ chức đào tạo nghề cơ bản, và đưa ra một số giải pháp để gắn đào tạo và sử dụng (trong đó có một số ý tưởng kết hợp đào tạo nghề tại trường và doanh nghiệp).
Tuy nhiên, do hướng nghiên cứu của đề tài không tập trung vào kết hợp đào tạo nghề nên chưa đề cập tới các cơ sở khoa học của kết hợp đào tạo nghề mà tập trung giải quyết các mối quan hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp. Trong đó, có cả quan hệ về "liên kết đào tạo", chưa đi nghiên cứu sâu, cụ thể vấn đề kết hợp đào tạo nghề và các giải pháp để kết hợp đào tạo nghề trong giai đoạn hiện nay. Đề tài nghiên cứu khoa học: "Xây dựng mô hình liên kết dạy nghề giữa nhà trường và doanh nghiệp"[6].Đây là đề tài nghiên cứu điển hình tập trung nhất vào "mô hình liên kết" giữa nhà trường và doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay. Đề tài đã giải quyết được những vấn đề cơ bản đáng quan tâm liên quan đến kết hợp đào tạo nghề như: cơ sở thực tiễn để xây dựng mô hình liên kết, đánh giá các mô hình liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp, đề xuất các mô hình liên kết khả thi, đề xuất một số giải pháp chung thực hiện mô hình liên kết.
Tuy nhiên, do giới hạn về điều kiện thời gian nên đề tài chưa đi sâu vào nghiên cứu nội dung các thành tố kết hợp, các cơ sở khoa học luận, các giải pháp đề xuất cần được bổ sung và cụ thể hơn. Nên đề xuất phương thức kết hợp tổng quát hơn trong mối quan hệ biện chứng và trạng thái động, linh hoạt nhằm đạt mục tiêu cao nhất. Các công trình nghiên cứu của các tác giả trình bày trên đã đề cập một số nội dung liên quan đến công tác phối hợp đào tạo, dạy học giữa trường dạy nghề và các cơ sở SDLĐ, các giải pháp nâng cao chất lượng dạy nghề. Tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về phối hợp tổ chức DTH nghề giữa trường dạy nghề hay giữa các trung tâm dạy nghề và các cơ sở 8 c SDLĐ.
Phối hợp tổ chức DTH nghề tại trung tâm dạy nghề và cơ sở SDLĐ là vấn đề quan trọng, bức thiết nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nghề, gắn đào tạo với giải quyết việc làm là cần thiết phải nghiên cứu, hoàn thiện và áp dụng vào đào tạo các ngành nghề khác nhau trên phạm vi vùng, miền và đặc biệt huyện nghèo đang thụ hưởng chương trình 30a. Một số khái niệm cơ bản 1. Phối hợp Trong giáo trình quản lý đào tạo trong nhà trường tác giả Nguyễn Đức Trí quan niệm phối hợp là “dùng vào cùng một mục đích và trong cùng một lúc nhiều tác động khác nhau, tăng cường lẫn nhau, phối hợp là sắp xếp nhiều yếu tố để cùng tiến hành theo một mục đích chung” [31]. Về phối hợp trong dạy nghề có nhiều quan niệm được hiểu với nhiều góc độ khác nhau.
Một số tác giả cho rằng phối hợp là một hình thức gửi học sinh đến thực tập tại các cơ sở SDLĐ có điều kiện về trang thiết bị để học sinh làm quen với trang thiết bị, công nghệ và môi trường lao động trong một khoảng thời gian nhất định của kế hoạch đào tạo.