Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO HỌC VIÊN LÁI XE TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP THEO HƯỚNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu về đào tạo học viên lái xe tại trung tâm giáo dục nghề nghề nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ thông tin Chương trình đào tạo được xem là nền tảng cốt lõi trong quá trình giảng dạy, đóng vai trò then chốt trong việc quyết định chất lượng đào tạo.
Mỗi năm, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trách nhiệm tự đánh giá chương trình đào tạo theo các tiêu chuẩn quy định, đồng thời báo cáo với cơ quan quản lý nhà nước và công khai thông tin một cách minh bạch [3]. Sau một thời gian, chương trình đào tạo phải được một cơ quan bên ngoài kiểm định chất lượng [25]. Các chương trình đạt chuẩn kiểm định sẽ được công bố rộng rãi như là một lời cam kết, một cách khẳng định chất lượng của nhà trường đối với toàn xã hội. Đào tạo lái xe ô tô (dân sự) là một hoạt động giáo dục nghề nghiệp ở trình độ sơ cấp [10], [6], bảo đảm chất lượng đào tạo lái xe ô tô không những có ý nghĩa về mặt nghề nghiệp mà còn góp phần đảm bảo an toàn giao thông đường bộ, một vấn nạn của nước ta hiện nay.
Đáng tiếc là dù những khác biệt giữa đào tạo lái xe ô tô và giáo dục nghề nghiệp nói chung đã được đề cập [9], nhưng tự đánh giá và kiểm định chất lượng chương trình đào tạo lái xe ô tô vẫn chưa được thực hiện. “Đề án nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về chất lượng đào tạo, sát hạch và quản lý giấy phép lái xe đảm bảo an toàn giao thông”, thực hiện từ tháng 01/2019 đến tháng 12/2020, cũng không có nội dung này. Bảo đảm chất lượng là phương thức quản lý chất lượng tiến bộ được 9 nhiều nước trên thế giới sử dụng để quản lý chất lượng giáo dục, từ phạm vi cơ sở giáo dục đến quốc gia, bao gồm bảo đảm chất lượng bên trong và bảo đảm chất lượng bên ngoài. Đảm bảo chất lượng bên trong là các chính sách, quy trình, công cụ nhằm duy trì, cải tiến, nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường.
Đảm bảo chất lượng bên ngoài là quá trình xem xét chất lượng từ bên ngoài, thường là các tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục của quốc gia, hoặc quốc tế, theo các tiêu chuẩn để đánh giá và công nhận. Ở Việt Nam từ năm 2018. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã ban hành các quy định về hệ thống bảo đảm chất lượng của cơ sở giáo dục nghề nghiệp [3]. Như vậy là các cơ sở giáo dục nghề nghiệp; tự tổ chức xây dựng hệ thống hoạt động đảm bảo chất lượng của riêng trung tâm.
Hàng năm, phải tự đánh giá nhà giáo, chất lượng chương trình đào tạo và chất lượng cơ sở giáo dục nghề nghiệp để báo cáo cơ quan quản lý nhà nước và công bố công khai. Sau một thời gian tự đánh giá phù hợp tiêu chuẩn, tùy theo trình độ đào tạo, thì kiểm định chất lượng. Tuy nhiên, do thời gian thực hiện chưa lâu nên số lượng chương trình đào tạo, cơ sở giáo dục nghề nghiệp được kiểm định chất lượng là chưa nhiều. Căn cứ Luật Giao thông đường bộ 2008 có hiệu lực đến nay, quy định về đào tạo và sát hạch cấp giấy phép lái xe (GPLX) ô tô đã liên tục thay đổi.
Trong các năm 2017-2022, những nội dung mới gồm: - Bộ giáo trình 5 môn lý thuyết được quy định là “giáo trình khung”, từ 01/6/2017 [23]; - Thực hiện giám sát trực tuyến bằng camera đối với phòng sát hạch lý thuyết, sân sát hạch lái xe trong hình tại 6/10 bài thi, từ 01/12/2019 [23]; - Đào tạo về phòng, chống tác hại của rượu, bia khi tham gia giao thông, từ 01/01/2020 [23]; - Sử dụng thiết bị nhận dạng để theo dõi thời gian học môn Pháp luật 10 giao thông đường bộ, hạng B2 trở lên, từ 01/5/2020 [23]; - Áp dụng bộ 600 câu hỏi sát hạch lái xe cơ giới đường bộ thay cho bộ 450, từ 01/8/2020 [10]; - Sử dụng thiết bị giám sát thời gian và quãng đường học lái xe trên đường của học viên, từ ngày 01/01/2022 [3]; - Đào tạo, từ 01/01/2022, và sát hạch, từ 01/6/2022, các tình huống giao thông trên thiết bị mô phỏng, tức ca bin học lái xe ô tô [3] hay ca bin điện tử. Từ sát hạch lý thuyết trên giấy chuyển sang máy vi tính, sát hạch thực hành do người chấm sang chủ yếu do máy chấm đến những thay đổi nêu trên, có thể thấy xu hướng dựa vào thiết bị và công nghệ để tăng cường kiểm soát. Đồng thời, nội dung đào tạo và sát hạch thì được phát triển, bổ sung từ các quy định cũ. Thời gian qua, đã có một số nghiên cứu đề cập đến hoạt động quản lý đào tạo và sát hạch lái xe ô tô, chủ yếu là với góc nhìn từ cơ sở đào tạo.
Phan Văn Hòa và cộng sự [25] phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo lái xe ô tô theo các tiêu chí, tiêu chuẩn kiểm định và đánh giá chất lượng các cơ sở dạy nghề từ kết quả khảo sát ý kiến người học, giáo viên và người sử dụng lao động. Tương tự, Nguyễn Thanh Khanh và Nguyễn Thị Minh Hòa nghiên cứu quản lý chất lượng đào tạo lái xe ô tô tại cơ sở đào tạo với các yếu tố đầu vào, quá trình đào tạo và đầu ra qua ý kiến của học viên, giáo viên và cán bộ quản lý. Nguyễn Anh Tài và cộng sự cũng khảo sát ý kiến của học viên, giáo viên và người sử dụng lao động để đánh giá chất lượng đào tạo, sát hạch lái xe ô tô. Còn Nguyễn Xuân Trung thì so sánh và đề nghị thống nhất các quy định đào tạo, sát hạch lái xe ô tô của quân đội, công an và dân sự cũng như xem xét hoạt động đào tạo lái xe ô tô từ góc nhìn giáo dục nghề nghiệp.
Nghiên cứu về quản lý đào tạo học viên lái xe tại trung tâm giáo dục nghề nghề nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ thông tin Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, sự hội tụ của hàng loạt công nghệ mới dựa trên nền tảng kết nối và công nghệ số đã và đang được áp dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực. Cuộc cách mạng này được dự báo sẽ tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với toàn bộ hệ thống sản xuất, quản lý và điều hành trên toàn cầu. Đồng thời, nó sẽ ảnh hưởng mạnh mẽ đến mọi khía cạnh của đời sống, từ kinh tế, chính trị, xã hội đến hoạt động của nhà nước, Chính phủ, doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân và đặc biệt là các trường đại học. Cách mạng công nghiệp đã và đang phát triển nhanh chóng, mạnh mẽ và có tác động chuyên sâu đến mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội.
Trong kỷ nguyên số hóa, giáo dục nghề nghiệp (GDNN) sẽ thay đổi về cả chiều sâu lẫn chiều rộng từ môi trường giáo dục, vai trò của người dạy, người học đến phương pháp dạy học. Hiện nay, để đổi mới giáo dục Đại học, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động, cần nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy về giáo dục đào tạo; đổi mới chương trình và phương thức đào tạo; áp dụng công nghệ vào quá trình giảng dạy; đổi mới mô hình liên kết giữa trường Đại học và doanh nghiệp; nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý. Các trung tâm giáo dục nghề nghiệp áp dụng công nghệ thông tin trong thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0 đã và đang được áp dụng rất tốt như: có các bài giảng điện tử học tập, kiểm tra và giám sát học viên bằng phần mềm… Thời gian học và thực hành cũng linh động vì được kết hợp học trực tiếp và học online giúp học viên tiếp cận được bài giảng một cách tốt nhất và đạt hiệu quả cao nhấtNgày nay, khoa học công nghệ là động lực quan trọng nhất để phát triển kinh tế - xã hội. Trong mọi ngành hay lĩnh vực, những kết quả nghiên cứu luôn là nền tảng của sự thay đổi, đột phá về cả số lượng và chất lượng, đặc biệt là khi lĩnh vực đó vẫn còn có nhiều bất cập, lạc hậu.
Đào tạo và sát hạch 12 cấp GPLX nói chung và ô tô nói riêng cũng vậy. Với 370 cơ sở đào tạo, 149 trung tâm sát hạch, 41.651 giáo viên tại hầu khắp các tỉnh, thành phố, đào tạo và sát hạch cấp giấy phép lái xe (GPLX) ô tô có thể được coi là một ngành nhỏ ở nước ta, do Nhà nước quản lý chặt chẽ [23]. Trong năm 2020, đã có gần 600 ngàn giấy phép lái xe ô tô được cấp mới [10], nếu ước tính chi phí trung bình 10 triệu đồng/GPLX thì doanh thu đạt khoảng 6.000 tỷ đồng, đây là một con số không nhỏ. Quan trọng hơn, chất lượng đào tạo và sát hạch lái xe rõ ràng có ảnh hưởng quyết định đến năng lực tham gia giao thông an toàn của người được cấp GPLX ô tô, từ đó ảnh hưởng đến đời sống xã hội nói chung.
Với những quy định chặt chẽ trong đào tạo, sát hạch lái xe đã giúp cho các trung tâm thay đổi mạnh mẽ việc ứng dụng khoa học công nghệ (KHCN). Tại các cơ sở đào tạo đã hoàn thành việc ứng dụng công nghệ nhận dạng, theo dõi thời gian học lý thuyết môn học Pháp luật giao thông đường bộ để giám sát quá trình học của học viên. Đồng thời, 100% xe tập lái phục vụ công tác đào tạo lái xe trên đường đã được đầu tư lắp đặt thiết bị giám sát thời gian và quãng đường học thực hành lái xe. Ngoài ra, tại các đơn vị này đã hoàn thiện lắp camera giám sát tại phòng sát hạch lý thuyết, sân sát hạch lái xe trong hình và truyền dữ liệu về Cục ĐBVN để quản lý, giám sát, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu với Sở GTVT từ ngày 01/01/2020, đảm bảo quá trình công khai, minh bạch kỳ sát hạch.
Chương trình “Quy hoạch tổng thể an toàn giao thông đường bộ tại Việt Nam tới năm 2020” thực hiện hợp tác giữa các cơ quan Quốc tế Nhật Bản (Jica) và Ủy ban an toàn Giao thông Quốc gia Việt Nam (NTSC). Mục tiêu nghiên cứu: (1) Xây dựng quy hoạch tổng thể an toàn giao thông đường bộ tới năm 2020; (2) Xây dựng Chương trình hành động an toàn giao thông đường bộ giai đoạn 2008-2012 [12].