Giáo Trình Địa Chất Cơ Sở Nghề Khoan Khai Thác Dầu Khí

Giáo trình địa chất cơ sở cho nghề khoan khai thác dầu khí tại trường cao đẳng dầu khí cung cấp kiến thức chuyên sâu và thực tiễn.

• Tác giả: Ths. Phạm Thị Nụ
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Khoan Khai Thác Dầu Khí
• Đề tài: Giáo Trình Địa Chất Cơ Sở Nghề Khoan Khai Thác Dầu Khí
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Bà Rịa - Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ MÔN HỌC
• 1.1. ĐỊA CHẤT HỌC VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.2. Đối tượng nghiên cứu của địa chất học
• 1.3. Nhiệm vụ của địa chất học
• 1.4. Mối quan hệ của địa chất học với các ngành khoa học khác
• 1.5. Ý nghĩa của nghiên cứu địa chất đối với cuộc sống con người
• 1.6. Xu thế phát triển của địa chất học
• 1.7. CÁC NGÀNH VÀ MÔN HỌC ĐỊA CHẤT
• 1.8. CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỊA CHẤT HỌC
• 1.8.1. Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa
• 1.8.2. Phương pháp nghiên cứu trong phòng
• 1.8.3. Phương pháp hiện tại luận
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ KHÁI QUÁT VỀ TRÁI ĐẤT
• 2.1. NGUỒN GỐC TRÁI ĐẤT
• 2.2. CẤU TRÚC VÀ CÁC THÀNH PHẦN CỦA TRÁI ĐẤT – CÁC TÍNH CHẤT VẬT LÝ CỦA TRÁI ĐẤT
• 2.2.1. Hình dạng, kích thước, hình thái bề mặt của trái đất
• 2.2.2. Các quyển ngoài trái đất
• 2.2.3. Cấu tạo bên trong và đặc điểm vật chất tạo thành vỏ trái đất
• 2.2.4. Các tính chất vật lý của vỏ trái đất
• 2.2.5. Đá và chu trình thạch học
• 2.3. TUỔI THÀNH TẠO ĐỊA CHẤT
• 2.3.1. Tuổi của các thành tạo địa chất
• 2.3.2. Các phương pháp xác định tuổi tương đối của đá
• 2.3.3. Các phương pháp xác định tuổi tuyệt đối của đá
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT NGOẠI LỰC
• 3.1. Khái niệm chung về tác dụng phong hóa
• 3.2. Tính giai đoạn và tính phân đới trong quá trình phong hóa
• 3.3. Tốc độ phong hóa và tác nhân ảnh hưởng đến phong hóa
• 3.4. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA GIÓ
• 3.4.1. Khái niệm về tác động địa chất của gió
• 3.4.2. Tác dụng phá hủy của gió
• 3.4.3. Tác dụng vận chuyển của gió
• 3.4.4. Tác dụng trầm tích của gió
• 3.5. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA DÒNG CHẢY TRÊN MẶT
• 3.5.1. Khái niệm chung về dòng chảy trên mặt
• 3.5.2. Tác dụng xâm thực của dòng nước chảy trên mặt
• 3.5.3. Tác dụng vận chuyển của dòng nước chảy trên mặt
• 3.5.4. Tác dụng trầm tích của dòng nước chảy trên mặt
• 3.6. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA NƯỚC DƯỚI ĐẤT
• 3.6.1. Khái niệm chung về nước dưới đất (ground water)
• 3.6.2. Tác dụng địa chất của nước dưới đất
• 3.6.3. Tác dụng vận chuyển của nước dưới đất
• 3.6.4. Tác dụng trầm tích của nước dưới đất
• 3.7. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA BIỂN VÀ ĐẠI DƯƠNG
• 3.7.1. Khái niệm chung về biển và đại dương
• 3.7.2. Các quá trình phá hủy của biển và đại dương
• 3.8. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA HỒ VÀ ĐẦM LẦY
• 3.8.1. Tác dụng địa chất của hồ
• 3.8.2. Tác dụng địa chất của đầm lầy
• 4. CHƯƠNG 4: TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT NỘI LỰC
• 4.1. CÁC CHUYỂN ĐỘNG KIẾN TẠO VÀ SỰ BIẾN DẠNG CỦA VỎ TRÁI ĐẤT
• 4.1.1. Khái niệm về các chuyển động kiến tạo
• 4.1.2. Vận động dao động (thăng trầm)
• 4.1.3. Vận động uốn nếp
• 4.1.4. Vận động đứt gãy
• 4.2. HOẠT ĐỘNG MAGMA
• 4.2.1. Khái niệm về magma
• 4.2.2. Hoạt động magma phun trào – hoạt động núi lửa
• 4.2.3. Hoạt động magma xâm nhập
• 4.3. TÁC DỤNG BIẾN CHẤT
• 4.3.1. Khái niệm chung
• 4.3.2. Các nhân tố gây biến chất
• 4.3.3. Các phương thức biến chất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Địa Chất Cơ Sở Nghề Khoan Khai Thác Dầu Khí

Giáo trình Địa Chất Cơ Sở Nghề Khoan Khai Thác Dầu Khí là tài liệu quan trọng cho sinh viên ngành dầu khí. Tài liệu này cung cấp kiến thức nền tảng về địa chất, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các quá trình địa chất ảnh hưởng đến việc khai thác dầu khí. Nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên nhiều tài liệu tham khảo và có sự liên kết chặt chẽ giữa các chương.

1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của giáo trình Địa Chất

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về địa chất, từ đó giúp họ áp dụng vào thực tiễn trong ngành khoan khai thác dầu khí. Việc hiểu rõ về địa chất sẽ hỗ trợ sinh viên trong việc tìm kiếm và khai thác tài nguyên hiệu quả.

1.2. Cấu trúc và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình được chia thành 4 chương chính, bao gồm: Đại cương, Những vấn đề khái quát về trái đất, Tác dụng địa chất ngoại lực, và Tác dụng địa chất nội lực. Mỗi chương đều có nội dung phong phú và dễ hiểu.

II. Những thách thức trong nghiên cứu Địa Chất Dầu Khí

Nghiên cứu địa chất trong ngành dầu khí đối mặt với nhiều thách thức. Các yếu tố như biến đổi khí hậu, sự thay đổi địa chất và nhu cầu năng lượng ngày càng tăng tạo ra áp lực lớn cho ngành này. Việc hiểu rõ các vấn đề này là rất cần thiết để phát triển bền vững.

2.1. Biến đổi khí hậu và tác động đến địa chất

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến các quá trình địa chất, từ đó tác động đến việc khai thác dầu khí. Các nhà nghiên cứu cần theo dõi và đánh giá các thay đổi này để đưa ra giải pháp hợp lý.

2.2. Sự thay đổi địa chất và nguồn tài nguyên

Sự thay đổi trong cấu trúc địa chất có thể làm thay đổi trữ lượng và chất lượng của các nguồn tài nguyên dầu khí. Việc nghiên cứu và dự đoán các thay đổi này là rất quan trọng.

III. Phương pháp nghiên cứu Địa Chất trong ngành dầu khí

Các phương pháp nghiên cứu địa chất trong ngành dầu khí rất đa dạng, bao gồm cả nghiên cứu thực địa và phân tích trong phòng thí nghiệm. Những phương pháp này giúp xác định cấu trúc địa chất và đánh giá tiềm năng khai thác.

3.1. Phương pháp nghiên cứu thực địa

Nghiên cứu thực địa bao gồm việc thu thập dữ liệu từ các khu vực khai thác. Các nhà địa chất sử dụng các công cụ hiện đại để phân tích và đánh giá tình hình địa chất tại chỗ.

3.2. Phân tích trong phòng thí nghiệm

Phân tích mẫu đá và khoáng sản trong phòng thí nghiệm giúp xác định thành phần hóa học và cấu trúc của chúng. Điều này rất quan trọng để hiểu rõ hơn về các nguồn tài nguyên.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Địa Chất trong khai thác dầu khí

Kiến thức về địa chất có ứng dụng rộng rãi trong việc khai thác dầu khí. Việc hiểu rõ về địa chất giúp tối ưu hóa quy trình khai thác và giảm thiểu rủi ro trong các hoạt động khai thác.

4.1. Tối ưu hóa quy trình khai thác

Sử dụng kiến thức địa chất để xác định vị trí và phương pháp khai thác hiệu quả nhất. Điều này giúp tiết kiệm chi phí và tăng hiệu suất khai thác.

4.2. Giảm thiểu rủi ro trong khai thác

Hiểu biết về địa chất giúp dự đoán các rủi ro có thể xảy ra trong quá trình khai thác, từ đó có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của Địa Chất trong ngành dầu khí

Giáo trình Địa Chất Cơ Sở Nghề Khoan Khai Thác Dầu Khí không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản mà còn mở ra hướng đi mới cho sinh viên trong ngành dầu khí. Tương lai của ngành này phụ thuộc vào việc áp dụng các kiến thức địa chất vào thực tiễn.

5.1. Tương lai của ngành địa chất dầu khí

Ngành địa chất dầu khí sẽ tiếp tục phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ mới. Việc nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp hiện đại sẽ giúp tối ưu hóa quy trình khai thác.

5.2. Vai trò của giáo trình trong đào tạo

Giáo trình Địa Chất Cơ Sở sẽ là tài liệu quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành dầu khí, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường.

Nội dung chính

BÁO CÁO HỌC THUẬT VÀ TỔNG QUAN GIÁO TRÌNH: ĐỊA CHẤT CƠ SỞ

---

1. Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Địa chất cơ sở (Mã môn học: PETD53031) do Trường Cao đẳng Dầu khí trực thuộc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam biên soạn và ban hành theo Quyết định số 211/QĐ-CĐDK ngày 01 tháng 3 năm 2022. Tài liệu được chủ biên bởi ThS. Phạm Thị Nụ cùng sự tham gia của Hoàng Trọng Quang, lưu hành nội bộ phục vụ đào tạo hệ Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề.

Vị trí trong chương trình đào tạo

Trong khung chương trình đào tạo chuyên ngành Khoan Khai thác Dầu khí và Vận hành thiết bị khai thác Dầu khí, môn học thuộc khối môn học, mô đun kỹ thuật cơ sở. Môn học có khối lượng 3 tín chỉ, tổng thời lượng 75 giờ (14 giờ lý thuyết, 58 giờ thực hành/thảo luận/bài tập, 3 giờ kiểm tra), được bố trí giảng dạy trước các môn học chuyên môn ngành như Địa chất dầu khí (PETD62032), Cơ sở khoan (PETD53033), Cơ sở khai thác (PETD53034) và Nguyên lý phá hủy đất đá (PETD62036).

Mục tiêu học tập (Learning Outcomes)

• Chuẩn kiến thức (A1): Trình bày các khái niệm cơ bản của địa chất học; cấu tạo bên trong và bên ngoài của Trái Đất; các quá trình địa chất ngoại sinh và nội sinh cùng các tác dụng địa chất tương ứng.
• Chuẩn kỹ năng (B1): Nhận diện các loại khoáng vật và ba nhóm đá cơ bản; xác định được biểu hiện thực địa của các quá trình địa chất nội sinh và ngoại sinh.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1): Hình thành tác phong làm việc khoa học, tính kiên nhẫn, năng lực làm việc nhóm và tính kỷ luật, cẩn trọng trong thao tác kỹ thuật.

Cấu trúc và phương pháp tiếp cận

Giáo trình được cấu trúc thành 4 chương theo logic phát triển: từ tổng quan khoa học địa chất, các đặc tính khái quát của Trái Đất đến tác dụng địa chất ngoại lực và nội lực. Tài liệu kết hợp lý luận khoa học với hệ thống sơ đồ hóa và hình ảnh thực địa (tư liệu đo vẽ bản đồ USGS, mặt cắt cấu tạo vỏ Trái Đất, chu trình thạch học, cấu trúc nếp uốn và đứt gãy) nhằm phục vụ trực tiếp việc nhận diện đối tượng địa chất trong kỹ thuật dầu khí.

---

2. Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình gồm 4 chương chuyên đề:

• Chương 1: Đại cương về môn học (3 giờ): Định nghĩa địa chất học (Geology), đối tượng nghiên cứu (thành phần, cấu trúc, nguồn gốc, sự tiến hóa của vỏ Trái Đất), nhiệm vụ tìm kiếm thăm dò khoáng sản và phục vụ công trình ngầm. Phân loại 7 hướng nghiên cứu cơ bản và 3 nhóm phương pháp nghiên cứu: phương pháp thực địa (khảo sát vết lộ, đo vẽ bản đồ cấu trúc/địa tầng, phân tích ảnh viễn thám), phương pháp trong phòng thí nghiệm (thạch học lát mỏng dưới kính hiển vi quang học/điện tử, phân tích đồng vị phóng xạ, giải đoán mô hình 3D) và phương pháp hiện tại luận.
• Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất (22 giờ): Nguồn gốc vũ trụ của Trái Đất; hình thái bề mặt (29,2% lục địa, 70,8% biển và đại dương); cấu trúc đáy đại dương (thềm lục địa, sườn lục địa, chân lục địa, bồn đại dương, sống núi giữa đại dương); các quyển ngoài (khí quyển, thủy quyển, sinh quyển, vỏ phong hóa); cấu trúc phân lớp bên trong qua ranh giới Môhô và Gutenbec (nhân trong, nhân ngoài, quyển giữa, quyển mềm SiMa, thạch quyển SiAl); các tính chất vật lý (trọng lực, tỷ trọng trung bình 5,52 g/cm³, gradient địa nhiệt, từ trường, độ từ thiên, độ từ khuynh); ba nhóm đá (magma, trầm tích, biến chất) cùng chu trình thạch học; phương pháp định tuổi tương đối và tuổi tuyệt đối (đồng vị phóng xạ).
• Chương 3: Tác dụng địa chất ngoại lực (25 giờ): Cơ chế phong hóa lý học (nhiệt, cơ học) và phong hóa hóa học (oxy hóa, hydrat hóa, hòa tan/karst, thủy phân); 4 giai đoạn tiến hóa vỏ phong hóa (vỡ vụn, sialit kiềm, sialit acid, alit/đá ong); tác dụng địa chất của gió (thổi mòn, mài mòn, cồn cát); tác dụng địa chất của dòng nước mặt, lũ quét (lũ tích, mương xói); dòng chảy tạm thời (nón/quạt phóng vật); xâm thực sông ngòi (xâm thực sâu, trắc diện cân bằng, cướp dòng; xâm thực ngang, bãi bồi, thềm sông); tác dụng địa chất của nước dưới đất, biển, đại dương, hồ và đầm lầy.
• Chương 4: Tác dụng địa chất nội lực (25 giờ): Chuyển động kiến tạo và sự biến dạng vỏ Trái Đất (vận động thăng trầm, uốn nếp, đứt gãy, địa hào, địa lũy); hoạt động magma phun trào (núi lửa, vành đai lửa Thái Bình Dương) và xâm nhập; tác dụng biến chất của đá dưới các nhân tố nhiệt độ, áp suất và dung dịch hóa học.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Nguyên lý Hiện tại luận ("Hiện tại là chìa khóa của quá khứ"): Phương pháp luận sử dụng các quá trình địa chất đang quan sát được ở hiện tại để giải đoán các cấu trúc và điều kiện môi trường trầm tích trong lịch sử địa chất.
• Mô hình chu trình thạch học: Cơ chế biến đổi tuần hoàn khép kín giữa ba nhóm đá chính: Magma (tinh thể silicat nóng chảy nguội lạnh), Trầm tích (lắng đọng lục nguyên hoặc hóa sinh, chiếm 75% bề mặt đất) và Biến chất (biến đổi tái kết tinh do nhiệt - áp).
• Mô hình phân tầng Trái Đất: Phân định ranh giới thạch quyển (Lithosphere) có tính giòn cứng nằm trên quyển mềm (Asthenosphere) dẻo quánh, tạo cơ sở cho các cơ chế kiến tạo mảng.
• Quy luật phân đới vỏ phong hóa: Quy trình biến đổi khoáng vật theo các đới từ tầng đá gốc đến đới vỡ vụn, đới sialit và đới tích tụ alit giàu hydroxit sắt và nhôm.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Xác định tên và thành phần cơ bản của các mẫu khoáng vật và mẫu đá; phân tích mẫu lát mỏng thạch học bằng kính hiển vi; sử dụng lưới chiếu nổi để xác định trục nếp uốn và quan hệ đứt gãy; đọc lát cắt địa tầng và dữ liệu log giếng khoan.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích cơ chế xâm thực dọc và xâm thực bên của dòng nước; tính toán niên đại tương đối theo nguyên lý chồng chất tầng lớp; đánh giá tính thấm nước của các lớp đá (dựa theo Bảng 3 phân loại mức độ thấm nước).
• Năng lực thực tế (Practical competencies): Khảo sát vết lộ địa chất thực địa, thu thập mẫu thạch học ngoài công trường, mô tả đặc điểm nứt nẻ và cấu trúc thế nằm phục vụ định vị vị trí thi công giếng khoan và bảo vệ công trình khai thác mỏ.

---

3. Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Phương pháp sư phạm

Môn học áp dụng phương pháp dạy học tích cực, kết hợp các hình thức:

• Thuyết trình ngắn và diễn giảng nêu vấn đề.
• Thảo luận nhóm và phân tích bài tập tình huống kỹ thuật.
• Hướng dẫn đọc tài liệu chuyên ngành và phân tích mẫu vật trực quan.

Bài tập và hoạt động thực hành

• Thảo luận nhóm: Người học được chia thành các nhóm nhỏ (8-10 học viên) để nghiên cứu các chuyên đề địa chất chuyên sâu (như cơ chế karst hóa, chuyển động đứt gãy, chu trình thạch học) và hoàn thành báo cáo chuyên đề trước giờ lên lớp.
• Thực hành khảo sát thực địa: Tiến hành khảo sát thực tế các vết lộ địa chất và dấu tích kiến tạo tại địa phương (khu vực Núi Lớn, Núi Nhỏ, tuyến đường Hạ Long - TP. Vũng Tàu) để thực hành kỹ năng mô tả đá nứt nẻ, nhận diện sản phẩm phong hóa và hiện tượng xâm thực bờ biển.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập

Quy trình đánh giá áp dụng theo Quy chế đào tạo Cao đẳng hệ chính quy (Thông tư số 09/2017/TT-LĐTBXH của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội):

Thành phần đánh giá	Trọng số	Hình thức kiểm tra	Thời điểm	Chuẩn đầu ra đánh giá
Kiểm tra thường xuyên (Hệ số 1)	\multirow{2}{*}{40%}	Vấn đáp	Sau 3 giờ học	A1, C1, C2
Kiểm tra định kỳ (Hệ số 2)		Tự luận / Trắc nghiệm / Báo cáo	Sau 25h, 50h, 75h	A2-A4, B1-B3, C1, C2
Thi kết thúc môn học	60%	Viết (Tự luận kết hợp Trắc nghiệm)	Sau 75 giờ học	Toàn bộ chuẩn đầu ra (A, B, C)

Ghi chú: Điểm đánh giá chấm theo thang điểm 10, làm tròn một chữ số thập phân và quy đổi sang thang điểm 4 cùng điểm chữ theo quy chế đào tạo tín chỉ hiện hành.

Yêu cầu đối với người học

• Nghiên cứu giáo trình và chuẩn bị câu hỏi thảo luận trước khi tham gia buổi học.
• Tham dự tối thiểu 70% tổng thời lượng số tiết lý thuyết (trường hợp vắng >30% phải học lại môn học).
• Hoàn thành đầy đủ các cột điểm kiểm tra thường xuyên, định kỳ và chủ động thực hiện giờ tự học theo nhóm.

---

4. Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Cập nhật phương pháp nghiên cứu hiện đại

Giáo trình tích hợp các tiến bộ kỹ thuật trong khảo sát địa chất thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21:

• Ứng dụng ảnh viễn thám kết hợp kính lập thể trong công tác đo vẽ bản đồ cấu trúc vỏ Trái Đất.
• Sử dụng phương pháp địa vật lý hiện đại (khảo sát địa chấn nông, radar xuyên đất - GPR, ảnh điện trở) và mô hình hóa không gian ba chiều từ dữ liệu log giếng khoan.
• Kỹ thuật xác định thành phần khoáng vật qua lát mỏng dưới kính hiển vi điện tử và định tuổi chính xác bằng phương pháp đồng vị phóng xạ.

Tích hợp xu hướng khoa học địa chất

Nội dung tài liệu phản ánh xu thế định lượng hóa các quá trình địa chất cả ở quy mô vi mô và vĩ mô; mở rộng đối tượng nghiên cứu từ đất liền xuống đáy biển sâu (các đới rift đáy đại dương, đồng bằng biển thẳm) và tiếp cận các quy luật hình thành khoáng sản trong mối liên hệ với địa chất vũ trụ.

Định hướng trực tiếp vào công nghiệp dầu khí

Tài liệu liên kết kiến thức địa chất đại cương với các bài toán kỹ thuật chuyên ngành:

• Mô tả chi tiết các yếu tố cấu trúc đứt gãy, nếp uốn, địa lũy, địa hào liên quan đến sự hình thành bẫy chứa dầu khí.
• Cung cấp bảng phân loại đá theo mức độ thấm nước (Bảng 3 trong giáo trình), hỗ trợ học viên hiểu cơ chế dòng chảy chất lưu trong vỉa.
• Phân tích cơ chế bồi tích tam giác châu (như tam giác châu sông Nile) và trầm tích cửa sông hình vịnh, làm cơ sở phân tích tướng đá trong môn học Địa chất dầu khí.

---

5. Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Học viên đào tạo chính quy

• Đối tượng bắt buộc: Học viên trình độ Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề thuộc hai nghề: Khoan Khai thác Dầu khí và Vận hành thiết bị khai thác Dầu khí tại Trường Cao đẳng Dầu khí.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học khoa học cơ bản và kỹ thuật cơ sở trong chương trình đào tạo, bao gồm: Hóa đại cương (PETR63001), Vẽ kỹ thuật (MECM52003) và Điện kỹ thuật cơ bản (ELEO53012).

Giảng viên chuyên ngành

Giảng viên sử dụng tài liệu làm căn cứ chuẩn để thiết kế kế hoạch giảng dạy chi tiết cho 75 giờ đào tạo (14 giờ lý thuyết, 58 giờ thực hành/thảo luận, 3 giờ kiểm tra), xây dựng đề tài thảo luận nhóm, hướng dẫn bài tập tình huống và biên soạn bộ đề kiểm tra định kỳ, đề thi kết thúc môn học.

Tự học và tra cứu kỹ thuật

Giáo trình dùng làm tài liệu tham khảo cho học viên các ngành kỹ thuật mỏ, công nhân kỹ thuật giàn khoan, kỹ thuật viên vận hành thiết bị mỏ cần tra cứu các khái niệm cơ bản về khoáng vật, phân loại đá, tính chất vật lý của vỏ Trái Đất và các quá trình địa động lực nội - ngoại sinh.

---

6. Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này được thiết kế dành cho đối tượng nào?

Tài liệu là giáo trình bắt buộc dành cho học viên hệ Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề thuộc hai chuyên ngành: Khoan Khai thác Dầu khí và Vận hành thiết bị khai thác Dầu khí theo chương trình đào tạo của Trường Cao đẳng Dầu khí.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học môn này?

Học viên cần nắm vững kiến thức Hóa đại cương (nhằm giải thích các phản ứng thủy hóa, thủy phân, oxy hóa trong phong hóa hóa học), Vật lý đại cương (về trọng lực, áp suất, cơ chế truyền nhiệt, từ trường) và kỹ năng đọc bản vẽ kỹ thuật cơ sở.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các giáo trình Địa chất đại cương khác là gì?

Giáo trình được tối ưu hóa theo định hướng thực hành nghề nghiệp: thời lượng lý thuyết chiếm 14 giờ, trong khi thời lượng thực hành, bài tập và thảo luận chiếm 58 giờ. Nội dung tập trung làm rõ các kiến thức phục vụ trực tiếp cho công tác khoan và khai thác dầu khí như cấu tạo đứt gãy, chu trình thạch học, độ thấm của đá và môi trường trầm tích ven biển.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Học viên cần đọc trước nội dung từng chương, trả lời hệ thống câu hỏi thảo luận cuối chương, tham gia đầy đủ hoạt động thảo luận nhóm từ 8-10 người và kết hợp đối chiếu các khái niệm lý thuyết với các dạng địa hình, vết lộ địa chất thực tế ngoài thực địa.

5. Tài liệu tham khảo chính được sử dụng trong giáo trình gồm những gì?

Giáo trình được biên soạn dựa trên sự đối sánh với các tài liệu chuẩn mực trong nước:

1. Huỳnh Thị Minh Hằng, Địa chất cơ sở.
2. Trần Anh Châu (1984), Địa chất đại cương, Nhà xuất bản Giáo dục.
3. Dữ liệu và hình ảnh đo vẽ bản đồ thực địa từ Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS).

---

7. Kết luận (150 từ)

Giáo trình Địa chất cơ sở (Mã môn học: PETD53031) do Trường Cao đẳng Dầu khí ban hành cung cấp hệ thống kiến thức nền tảng về thành phần vật chất vỏ Trái Đất, chu trình thạch học và các quá trình địa động lực nội - ngoại sinh. Với kết cấu 75 giờ (chú trọng 58 giờ thực hành, bài tập và thảo luận), tài liệu đáp ứng đầy đủ các chuẩn đầu ra về kiến thức (A1), kỹ năng nhận diện khoáng vật, đất đá (B1) và tác phong kỹ thuật (C1).

Sau khi hoàn thành môn học này, người học tiếp tục lộ trình chuyên ngành qua các môn học tiếp theo: Địa chất dầu khí, Nguyên lý phá hủy đất đá, Cơ sở khoan, Cơ sở khai thác và các học phần vận hành hệ thống giếng khoan. Để mở rộng kiến thức, người học cần kết hợp nghiên cứu các tài liệu tham khảo của Huỳnh Thị Minh Hằng, Trần Anh Châu và các báo cáo khảo sát địa chất thực địa liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Đại cương về môn học Trang 20 CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ KHÁI QUÁT VỀ TRÁI ĐẤT ❖ GIỚI THIỆU CHƯƠNG 2 Chương 2 là chương giới thiệu những nội dung khái quát về trái đất bao gồm: nguồn gốc trái đất, cấu trúc và thành phần trái đất, tuổi của các thành tạo địa chất để người học có được kiến thức và kỹ năng nhận dạng thành phần cấu tạo địa chất. ❖ MỤC TIÊU CHƯƠNG 2: Sau khi học xong chương này, người học có khả năng: ➢ Về kiến thức: - Trình bày được sơ bộ về đặc điểm, hình dạng, kích thước, hình thái bề mặt Trái đấ. - Trình bày được cấu tạo bên trong và bên ngoài của Trái đất.

➢ Về kỹ năng: - Xác định được các loại đá cơ bản và khoáng vật ➢ Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Rèn luyện tác phong làm việc khoa học cho học sinh, tính kiên nhẫn, chăm chỉ và khả năng làm việc theo nhóm. - Rèn luyện tính nghiêm túc, cẩn trọng trong quá trình làm việc. ❖ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 2 (cá nhân hoặc nhóm). - Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 2) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 2 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định.

❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN BÀI GIẢNG CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 1 (cá nhân hoặc nhóm). Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất Trang 21 - Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 1) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 1 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định. ❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CHƯƠNG 2 - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Không - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan. - Các điều kiện khác: Không có ❖ KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG 2 - Nội dung: ✓ Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức ✓ Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng.

✓ Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập. + Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập. - Phương pháp: ✓ Điểm kiểm tra thường xuyên: không có ✓ Kiểm tra định kỳ lý thuyết: 1 điểm kiểm tra (trắc nghiệm/tự luận/báo cáo) ❖ NỘI DUNG CHƯƠNG 2 2.

NGUỒN GỐC TRÁI ĐẤT Trái Đất là một thiên thể trong vũ trụ. Vũ trụ là thế giới vật chất bao quanh. Trong vũ trụ có vô số hệ thiên thể (hệ sao). Hiện nay, khoa học cho biết có đến 10 tỷ hệ sao, hệ xa nhất mà con người có thể quan sát được với trình độ kỹ thuật hiện đại là 1010 năm ánh sáng (1 năm ánh sang bằng 94,6 x 1012 km).

Khoảng cách giữa các hệ sao khoảng 1,6 x 109 năm ánh sáng. Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất Trang 22 Trái Đất nằm trong hệ Mặt trời. Hệ Mặt trời nằm trong một hệ lớn hơn nhiều gọi là hệ Ngân Hà. Hệ Ngân hà lại là một hệ nhỏ trong một hệ sao lớn hơn gọi là Thiên hà.

Nhiều thiên hà nằm trong một hệ lớn hơn nữa là Siêu thiên hà 2. CẤU TRÚC VÀ CÁC THÀNH PHẦN CỦA TRÁI ĐẤT – CÁC TÍNH CHẤT VẬT LÝ CỦA TRÁI ĐẤT 2. Hình dạng, kích thước, hình thái bề mặt của trái đất a. Hình dạng: Trái Đất là một hành tinh có dạng gần cầu.

Lực hấp dẫn giữa Trái Đất và Mặt Trời và các lực hấp dẫn vũ trụ quyết định tới hình dạng, cấu trúc, và sự phân bố các đặc tính hoá lý bên trong và bên ngoài Trái Đất. Các đo đạc chính xác gần đây cho thấy hình dạng bên ngoài của Trái Đất tương đối bất thường. Trước đây người ta cho rằng Trái Đất có dạng ellipsoid với độ dẹt theo phương của trục xoay là 1/298,275 (Bán kính ở xích đạo: 6378,14km. Bán kính ở cực: 6356,779km.

Theo số liệu của Hội nghị Trắc địa Quốc Tế lần thứ 16, Grenoble, 1975). Tuy nhiên những quan sát chính xác hơn bằng vệ tinh nhân tạo cho thấy Trái Đất không có dạng ellipsoid lý tưởng mà có dạng “quả lê” trong đó cực Bắc nhô cao hơn 10m và cực Nam lõm vào 30m. Kích thước: Bán kính xích đạo : 6378,140 Km Bán kính cực : 6356,779 Km Bán kính bình quân : 6371,012 Km (R) Độ dẹt : 1/298,275 Chu vi xích đạo : 40075,240 Km Chu vi kinh tuyến : 40008,060 Km Thể tích : 1,0832 x 1012 Km3 (V=4/3 R3) Diện tích : 510 x 106 Km2 (S=4 R2) c. Hình thái bề mặt Trái Đất: Gần 71% diện tích bề mặt Trái Đất được bao phủ bởi một khối lượng nước khổng lồ, chúng tạo thành các biển và đại dương.

Hơn 29% diện tích (29,2%) bề mặt Trái Đất còn lại là các vùng nhô cao của bề mặt Trái Đất so với mực nước biển, được gọi là các lục địa. Các lục địa phân bố chủ yếu ở Bán cầu bắc. Kích thước các lục địa cũng thay đổi khác nhau, trong đó các lục địa ở phía bắc gắn kết với nhau tạo thành Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất Trang 23 các vùng đất rộng lớn còn ở phía nam thường là các lục địa riêng rẽ nổi trên mặt đại dương. Đường bờ biển phân cách các lục địa và đại dương thường là các đường uốn lượn phức tạp.

Địa hình bề mặt Trái Đất rất gồ ghề và có độ chênh lệch độ cao rất lớn. Độ chênh cao giữa nơi cao nhất trên lục địa và nơi sâu nhất dưới đáy các đại dương là khoảng gần 20. Địa hình lục địa gồm cả các vùng bình nguyên bằng phẳng, vùng đồi núi thấp, cao nguyên và các vùng núi cao hiểm trở. Độ cao trung bình của địa hình lục địa so với mực nước biển trung bình khoảng 875m.

Đỉnh núi cao nhất (Verest) có độ cao 8848,13m. Tương tự như lục địa, dù chìm sâu dưới nước biển nhưng địa hình đáy đại dương cũng phân dị hết sức phức tạp. Độ sâu trung bình của vỏ đại dương khoảng 3700m dưới mực nước biển trung bình. Nơi sâu nhất của đáy đại dương có độ sâu tới 11.

Địa hình đáy biển và đại dương được chia thành một số phần chính như sau: ➢ Rìa lục địa (đới chuyển tiếp lục địa - đại dương), thềm lục địa (phần tiếp giáp giữa rìa lục địa và phần biển khơi, tương đối nông và có độ dốc thoải [< 0,30]); ➢ Sườn lục địa (continental slope: phần nằm cạnh thềm lục địa, có độ dốc lớn và có độ sâu < 2000m); ➢ Chân lục địa (continental rise, nằm phía ngoài sườn lục địa và nối với bồn đại dương, thoải, độ sâu 2000 - 5000m). ➢ Rãnh nước sâu (oceanic trench) là các vực thẳm dạng tuyến hẹp và kéo dài, có độ sâu trên 6000m, chủ yếu phân bố quanh Thái Bình Dương, thường chạy song song với đường bờ của một số lục địa hoặc dọc các cung đảo. ➢ Cung đảo đại dương (là chuỗi các hòn đảo được hình thành từ sự phun trào của núi lửa hoặc xâm nhập của magma phân bố trong lòng các đại dương, thường chạy song song với các rãnh sâu đại dương và nằm ở phía tiếp giáp với lục địa, là nơi có hoạt động núi lửa và động đất mạnh mẽ). ➢ Bồn đại dương hay đồng bằng biển thẳm (phần đáy của đại dương bằng phẳng), độ sâu 4000-6000m; trong bồn đại dương có các vùng nhô cao cục bộ được gọi là các sea mounts (núi dưới biển) hoặc abyssal hills (đồi biển thẳm).

➢ Sống núi giữa đại dương (là các dãy núi ngầm ở giữa đáy đại dương - chiều dài tổng cộng tới 65.000km, chiều cao trung bình so với đáy đại dương khoảng 2.000m và có nơi nổi lên trên bề mặt đại dương (Iceland). Dọc theo trung tâm của các sống núi thường là các dải sụt tương đối (rift) (sâu 1 - 2km, rộng từ hơn 10km tới Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất Trang 24 50km) và dọc theo chúng thường xảy ra sự tách giãn và mở rộng đáy đại dương, các hoạt động động đất và núi lửa kèm theo là sự phun trào và xâm nhập của magma. Mặt cắt tổng quát qua lục địa và đáy đại dương (1- Thềm lục địa; 2- Sườn lục địa; 3- Chân lục địa; 4- Lòng chảo biển ven; 5- Vòng cung đảo; 6- Rãnh sâu; 7- Bình nguyên sâu; 8- Dãy núi giữa đại dương; 9- Đồi nước sâu. Mặt cắt bao quát của đáy đại dương d.

Những dạng địa hình lớn của đáy đại dương Theo những quan điểm hiện đại, có thể phân chia những cấu trúc vĩ mô của đáy đại dương sâu: rìa lục địa dưới nước; đới chuyển tiếp; những dãy núi giữa đại dương; lòng chảo đại dương. Rìa lục địa dưới nước chiếm 22,6 % đáy Đại dương Thế giới, viền quanh tất cả các lục địa, gồm những dạng địa hình lớn sau đây: ➢ Thềm lục địa là phần kéo dài trực tiếp của nền lục địa. Nơi đây đáy đại dương hạ thấp dần đều tới độ sâu 200m, có khi sâu hơn, tới 2000m như ở biển Ôkhôt, và độ dốc nhỏ, dưới 3o. Địa hình đáy thường khá phẳng, nhưng nhiều khi phát hiện thấy các dạng cổ phản ánh địa hình nền đất liền kế cận.

Bề rộng lớn nhất quan sát thấy ở vùng thềm lục địa Bắc Băng Dương; ở bờ châu Âu, các bờ đông của châu Mỹ, bờ đông nam Nam Mỹ của Đại Tây Dương; bờ đông châu Á và vùng quần đảo Dônđơ của Thái Bình Dương. Trong khi đó ở vùng bờ tây của Bắc Mỹ và Nam Mỹ, ở bờ châu Phi thềm Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất Trang 25 lục địa rất hẹp. Từ phía biển và đại dương, thềm lục địa giới hạn bởi sườn lục địa. ➢ Sườn lục địa là phần dưới nước của lục địa, nằm ở độ sâu từ khoảng 200m đến khoảng 2500m.