CHƯƠNG 1 1. Trình bày các khái niệm ma túy, nghiện ma túy, người nghiện ma túy? 2. Phân tích các tác hại của ma tuý? 3. Phân tích tình hình nghiện ma túy trên thế giới và tình hình sử dụng ma túy tại Việt Nam? CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ NGƯỜI NGHIỆN MA TÚY (2) Giới thiệu: Nội dung chương 2 giới thiệu những đặc điểm tâm sinh lý người nghiện ma túy như: Đặc điểm sinh lý của nhóm đối tượng, đặc điểm tâm lý và xã hội của nhóm đối tượng, các giai đoạn từ khi bắt đầu thực hiện cắt cơn và giải độc cho đến khi có thể phục hồi ở người nghiện ma túy.
Mục tiêu: - Kiến thức: + Trình bày được các đặc điểm tâm lý, sinh lý của người nghiện ma túy. + Phân tích và làm rõ đặc điểm các giai đoạn từ khi bắt đầu thực hiện cắt cơn và giải độc cho đến khi có thể phục hồi ở người nghiện ma túy. - Kỹ năng: + Hình thành kỹ năng phân tích, đánh giá, làm việc nhóm; + Thực hiện đúng các bước khi hỗ trợ người nghiện ma túy. 19 - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Có thái độ đúng mực, chuyên nghiệp đối với người nghiện ma túy; sẵn sàng dấn thân với nghề nghiệp sau này.
Nội dung chương: 1. ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ CỦA NHÓM ĐỐI TƯỢNG (2) Nghiện ma túy thường kèm theo các rối loạn tâm thần đặc biệt là các rối loạn nhân cách, do đó, để kiểm soát và điều trị nghiện ma túy cần phải có cách can thiệp điều trị kết hợp. Do các chất ma túy thường tạo nên khoái cảm, sảng khoái làm cho người nghiện giảm hứng thú, nhân cách bị thu hẹp, cách cư xử trở nên thô lỗ. Người nghiện thường ít chú ý đến người thân, thờ ở với công tác, với những vui buồn trong cuộc sống.
Nghiện Morfin, Heroin gây cảm giác sảng khoái do hưng phấn vùng khứu não làm tăng trí tưởng tượng, làm mất buồn rầu, sợ hãi, tạo nên trạng thái lạc quan, nhìn màu thấy đẹp, nghe tiếng động thấy dễ chịu, mất cảm giác đói… Nghiện Cocain kích thích thần kinh trung ương gây sảng khoái, khoái cảm, ảo giác, giảm mệt mỏi, hết đói khát. Kết quả nghiên cứu những người nghiện heroine thường có các rối loạn tâm thần đi kèm, điển hình là rối loạn nhân cách chống đối xã hội và trầm cảm. Các đặc điểm nhân cách thường thấy nhất ở những người nghiện heroine là nhân cách chống đối xã hội (25%), trầm cảm (20%), hưng cảm nhẹ (13,75%), nghi bệnh (10%), nhân cách phân ly (10%), lo âu (7,5%) và nhân cách tâm thần phân liệt (6,25%). Các đặc điểm chống đối xã hội thường gặp ở nhóm những người nghiện dưới 30 tuổi (80%), trong khi các đặc điểm trầm cảm thường gặp ở nhóm trên 30 tuổi (68,75%).
Trong số những người nghiện độc thân, nhân cách chống đối xã hội chiếm 60%, những người nghiện đã kết hôn hoặc ly hôn/ ly thân thường có trầm cảm, lần lượt là 37,5% và 50%. Dấu hiệu chung 20 - Thay đổi thất thường giờ giấc sinh hoạt: thức khuya, đêm ít ngủ, dậy muộn, ngày ngủ nhiều… - Không thích giao tiếp, thích ở một mình, ít hoặc ngại tiếp xúc với mọi người (kể cả người thân trong gia đình). - Hay ngáp vặt, người lừ đừ, mệt mỏi, ngại lao động, bỏ vệ sinh cá nhân, không để ý đến bề ngoài: quần, áo. - Quan trọng hóa quy chế xã hội.
- Thay đổi bạn. Hay tụ tập, đi lại đàn đúm với người có đời sống sinh hoạt buông thả như không lao động, không học hành… hoặc chơi thân với người sử dụng ma tuý. - Thay đổi nhiều về cảm xúc (trầm nhược, hung hãn.) - Mất hứng thú đối với thể thao. - Thay đổi tính tình.
- Cười vô cớ. - Hành vi dễ thương, nói dối. - Mùi thơm khác thường, dấu vết trên thân thể, quần áo. ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ VÀ XÃ HỘI CỦA NHÓM ĐỐI TƯỢNG Sau một thời gian dài dung nạp vào cơ thể, ma túy đã tác động lên não bộ của người sử dụng ma túy làm thay đổi tâm lý của họ.
Do vậy, khi người sử dụng ma túy có đủ ma túy để dùng thì họ cảm thấy thoải mái, sảng khoái. Người nghiện ma túy là họ luôn tìm cách gây “Lây lan về tâm lý”. Họ thường hứng thú nói về cảm giác sảng khoái, sung sướng khi dùng ma túy, khiến mọi người khác có ý nghĩ muốn dùng. Khi không có ma túy, tâm trạng người sử dụng ma túy thường trở nên tiêu cực như cau có, bực bội hoặc cô độc, u sầu.
Tâm lý của người sử dụng ma túy thường không ổn định, dễ thay đổi và đặc biệt trong giai đoạn điều trị cai nghiện thì những đặc điểm tâm lý này càng thể hiện rõ ràng. 21 Người nghiện ma túy không có khả năng suy nghĩ, tư duy, trí nhớ giảm, mất phương hướng, không có hứng thú trong sinh hoạt. Lời nói không đi đôi với việc làm, xuất hiện các biểu hiện tiêu cực. Tùy thuộc vào từng loại chất kích thích mà những biến đổi đến tâm lý có khác nhau ở từng người nghiện khác nhau.
Ví dụ như: nghiện thuốc phiện có biểu hiện rối loạn về tâm lý, nói điệu, lười biếng, ít chú ý đến vệ sinh thân thể. Đặc biệt do tính lệ thuộc ma túy nên người nghiện tìm đủ mọi cách để đảm bảo có được liều quen dùng. Vì vậy, họ có thể nói dối, lấy cắp của gia đình, của xã hội, cướp giật… miễn làm sao họ có được ma túy. Cho nên, họ đã làm cho bản thân và gia đình tan nát về vật chất, tinh thần, đạo đức… Người nghiện ma tuý ít quan hệ, sống vật vờ, cô lập và xa lánh mọi người.
Người nghiện ma tuý bị xã hội kỳ thị, bị phân biệt đối xử, không được cộng đồng chấp nhận. Người nghiện ma tuý thường bị coi là tội phạm, là đồ bỏ đi và là mục tiêu để xã hội trút bỏ sự giận dữ. Cộng đồng luôn cho rằng nghiện ma tuý là vô phương cứu chữa, những người nghiện ma tuý là yếu kém về đạo đức; những người sử dụng ma tuý là những người nghiện ma tuý; nghiện ma tuý là tội phạm…. Bản thân người nghiện ma tuý luôn tự kỳ thị, lo lắng cho tương lai.
Họ lo sợ bị người khác nói về việc sử dụng ma tuý. Họ không có cơ hội nhiều trong việc tiếp cận các dịch vụ trợ giúp. Những người nghiện thường rất khó khăn được chăm sóc khi ốm đau. CÁC GIAI ĐOẠN TỪ KHI BẮT ĐẦU THỰC HIỆN CẮT CƠN VÀ GIẢI ĐỘC CHO ĐẾN KHI CÓ THỂ PHỤC HỒI Ở NGƯỜI NGHIỆN MA TÚY Để hỗ trợ cho người nghiện ma túy một cách tốt nhất trong quá trình điều trị cai nghiện, người hỗ trợ điều trị cần nắm rõ được đặc điểm tâm lý của người nghiện 22 ma túy theo từng giai đoạn.
Tâm lý của người nghiện ma túy có nhiều sự thay đổi theo từng ngày, từng tuần trong quá trình phục hồi. Có thể xem xét đặc điểm tâm lý của người nghiện ma túy theo từng giai đoạn như sau: Giai đoạn cắt cơn (từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 15): Đây là giai đoạn đầu người nghiện ma túy bắt đầu ngừng sử dụng ma túy, họ có những đặc điểm sau: Xuất hiện hội chứng cai (rối loạn sinh học) như: người mệt mỏi, ngáp chảy nước mắt, nước mũi, nổi da ga, vã mồ hôi, thèm ma túy, mất ngủ, dị cảm, đau mỏi cơ khớp buồn bực chân tay, chuột rút cơ, dãn đồng tử, tăng thân nhiệt… Trong đó người nghiện sợ nhất là triệu chứng dị cảm và mất ngủ. Người nghiện ma túy có thời gian nghiện lâu và sử dụng nhiều lần trong ngày thì các triệu chứng cai càng nặng. Những đặc điểm tâm lý: chán nản, tính khí thay đổi thất thường: khó chịu, cáu gắt.
Lúc đầu họ sẵn sàng phối hợp với cán bộ để tham gia điều trị, sau họ lại thay đổi ý kiến không muốn cai nữa; uể oải, không tự chủ được bản thân, nhiều khi họ đi lại lung tung, nói năng thô tục bừa bãi. Do những đặc điểm này, người nghiện dễ bỏ dở điều trị hoặc bỏ trốn khỏi nơi cai nghiện. Vì vậy, giai đoạn này cần có biện pháp tư vấn để họ yên tâm điều trị. Giai đoạn lạc quan tếu (từ ngày thứ 16 đến ngày thứ 45): Sau khi người nghiện vượt qua giai đoạn cắt, hội chứng cai giảm đáng kể, sức khoẻ bắt đầu hồi phục, họ có thể lên cân.
Người nghiện thường lầm tưởng đã chiến thắng và dễ dàng bỏ được ma túy, ở họ xuất hiện những đặc điểm tâm lý sau: Cảm giác lâng lâng như đi trên mây, hưng phấn, nói cười rất nhiều hay bộc lộ những lỗi lầm trong quá khứ, khẳng định không bao giờ nhắc lại những quá khứ đó. Cảm giác phấn khích mạnh mẽ, lạc quan quá đáng, họ lúc nào cũng nói rằng họ đã bỏ được ma túy, chủ động trong việc sử dụng ma túy (thích thì dùng không dùng nữa thì thôi được ngay, không nghiện như người khác… Hình ảnh người nghiện ma túy phát biểu rất hay, hứa từ nay đoạn tuyệt với ma túy… tại các lễ tổng 23 kết lớp “Cai nghiện” có rất nhiều, nhưng ngay ngày hôm sau họ lại quay lại sử dụng ma túy. Những đặc điểm tâm lý giai đoạn này đã đánh lừa nhiều cán bộ điều trị, họ tưởng đã cai nghiện cho một người thành công do tâm lý ngộ nhận về mình. Giai đoạn này họ cho là không ai bằng họ, việc gì họ cũng có thể làm được, nhưng thực chất họ không làm được việc gì cả.
Đây lại là giai đoạn rất dễ tái nghiện nếu người sử dụng ma túy không chủ động cảnh giác với các tình huống nguy cơ, như: Gặp lại bạn nghiện, đi qua nơi sử dụng ma túy trước đây… Sự lạc quan quá mức ở họ cũng có thể dẫn đến nguy cơ tái sử dụng ma túy. Giai đoạn bế tắc (từ ngày thứ 46 đến ngày thứ 120): Đây là giai đoạn người nghiện có những tâm lý xấu ảnh hưởng đến công tác điều trị phục hồi với một số tâm lý sau: buồn chán, lười nhác, cáu kỉnh; thiếu tự tin, không thật thà; hay cô đơn; bi quan, chán nản, thấy cuộc đời đen tối, dễ kích động đánh nhau hoặc dọa tự sát; lo lắng, phủ nhận thực tế; hồi tưởng lại những hình ảnh, âm thanh… về những ngày qua họ sử dụng ma túy; không có khoái cảm tình dục; dễ bị bạn bè rủ rê hoặc muốn sử dụng lại ma túy; dễ bỏ dở điều trị, có nguy cơ tái nghiện; thiếu lòng tự trọng.