UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: CÂY MÀU NGÀNH, NGHỀ: KHOA HỌC CÂY TRỒNG TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định Số:…./QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày… tháng… năm 2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2017 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình “ Cây màu” được biên soạn theo chương trình khung ngành Bảo vệ Thực Vật, trình độ cao đẳng được Lãnh đạo Trường CĐCĐ Đồng Tháp phê duyệt năm 2020. Nội dung của mô đun có 3 chương gồm: Bài 1: Kỹ thuật canh tác cây bắp Bài 2: Kỹ thuật canh tác cây đậu xanh Bài 3: Kỹ thuật canh tác cây khoai lang Giáo trình được biên soạn nhằm phục vụ cho việc giảng dạy trình độ cao đẳng ngành, nghề Bảo vệ Thực vật tại trường CĐCĐ Đồng Tháp.
Trong quá trình biên soạn không tránh khỏi nhiều thiếu sót. Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến quý báu của anh chị em đồng nghiệp và bạn đọc để chúng tôi bổ sung, chỉnh sửa cho giáo trình ngày càng hoàn thiện, góp phần vào sự nghiệp đào tạo nghề Bảo vệ thực vật trong tỉnh được tốt hơn. Xin bày tỏ lòng biết ơn với Lãnh đạo trường CĐCĐ Đồng Tháp, Hội Đồng thẩm định đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu để hoàn chỉnh giáo án. Cảm ơn các tác giả biên soạn những tài liệu tôi tham khảo và bạn bè đồng nghiệp đã giúp đỡ, cung cấp nhiều tài liệu để tôi hoàn thành giáo trình này.
Đồng Tháp, ngày 26 tháng 5 năm 2017 Chủ biên Nguyễn Thị Ngọc Lành ii MỤC LỤC Trang LỜI GIỚI THIỆU ii BÀI 1: KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY BẮP 1 1. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 1 1. Tình hình sản xuất trong nước 1 1. Tình hình sản xuất trên thế giới 3 2.
Đặc điểm sinh học và các giai đoạn phát triển 5 2. Đặc điểm sinh học 5 2. Các giai đoạn phát triển 12 3. Nhu cầu sinh thái 14 3.
Nhu cầu dinh dưỡng 16 5. Kỹ thuật canh tác cây bắp 21 5. Chuẩn bị đất 21 5. Thu hoạch và bảo quản 30 6.
Trồng và chăm sóc cây bắp 32 6. Quan sát và mô tả các thành phần trên cây bắp 34 6. Quy luật hàng và số hạt của một số giống bắp 35 BÀI 2: KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY ĐẬU XANH 37 1. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 37 1.
Tình hình sản xuất trong nước 37 1. Tình hình sản xuất trên thế giới 39 2. Đặc điểm sinh học và các giai đoạn phát triển 41 2. Đặc điểm sinh học 41 2.
Các giai đoạn phát triển 45 3. Nhu cầu sinh thái 46 3. Nhu cầu dinh dưỡng 47 5. Kỹ thuật canh tác cây đậu xanh 48 5.
Chuẩn bị đất 49 5. Thu hoạch và bảo quản 54 6. Trồng và chăm sóc cây đậu xanh 56 6. Tính thành phần năng suất cây đậu xanh 58 BÀI 3: KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY KHOAI LANG 60 1.
Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 60 1. Tình hình sản xuất trong nước 60 1. Tình hình sản xuất trên thế giới 63 2. Đặc điểm sinh học và quá trình tạo củ khoai lang 64 2.
Đặc điểm sinh học 64 2. Quá trình tạo củ khoai lang 67 3. Nhu cầu sinh thái 68 3. Nhu cầu dinh dưỡng 69 5.
Kỹ thuật canh tác cây khoai lang 71 5. Chuẩn bị đất 71 v 5. Thu hoạch và bảo quản 78 6. Trồng và chăm sóc cây khoai lang 78 6.
Quan sát và mô tả các thành phần trên cây khoai lang 81 TÀI LIỆU THAM KHẢO 83 vi GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Cây màu Mã mô đun: CNN475 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí: Cây màu là mô đun tự chọn được bố trí trong khung các mô đun chuyên môn sau khi sinh viên đã học xong chương trình các mô đun chung/đại cương và các mô đun cơ sở. - Tính chất: Là một trong những mô đun chuyên ngành quan trọng giúp cho sinh viên có kiến thức về tình hình sản xuất và kỹ thuật trồng cây bắp, cây đậu xanh và cây khoai lang. - Ý nghĩa và vai trò của mô đun: Mô đun Cây màu là môn chuyên ngành bắt buộc ngành Khoa học cây trồng nhằm tìm hiểu về tình hình sản xuất, đặc điểm sinh học, nhu cầu về dinh dưỡng, nhu cầu sinh thái và kỹ thuật canh tác các cây bắp, cây đậu xanh và cây khoai lang giúp các em vận dụng được kiến thức trong việc trồng và chăm sóc cây bắp, cây đậu xanh và cây khoai lang. Mục tiêu của mô đun: - Về kiến thức: Trình bày được tình hình sản xuất, đặc điểm sinh học, nhu cầu về dinh dưỡng, nhu cầu sinh thái và kỹ thuật canh tác cây bắp, cây đậu xanh và cây khoai lang.
- Về kỹ năng: + Vận dụng kiến thức trong việc trồng và chăm sóc cây bắp, cây đậu xanh và cây khoai lang; + Thực hiện được quy trình trồng và chăm sóc cây bắp, cây đậu xanh và cây khoai lang. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính ham học hỏi, làm việc theo nhóm. Vận dụng kiến thức và kỹ năng vào việc phân tích và giải quyết vấn đề trong thực tiễn. Hướng dẫn các biện pháp kỹ thuật canh tác trong sản xuất để tăng năng suất và phẩm chất cây trồng đảm bảo an toàn, thân thiện với môi trường.
Nội dung của mô đun: Tên chương, mục Thời gian (giờ) vii Thực hành, thí Số Lý Tổng số nghiệm, thảo Kiểm tra TT thuyết luận, bài tập 1 Bài 1: Kỹ thuật canh tác cây 22 10 12 bắp 1. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 2. Đặc điểm sinh học và các giai đoạn phát triển 3. Nhu cầu sinh thái 4.
Nhu cầu dinh dưỡng 5. Kỹ thật canh tác cây bắp 6.Thực hành Kiểm tra 1 1 2 Bài 2: Kỹ thuật canh tác cây 16 8 8 đậu xanh 1. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 2. Đặc điểm sinh học và các giai đoạn phát triển 3.
Nhu cầu sinh thái 4. Nhu cầu dinh dưỡng 5. Kỹ thuật canh tác cây đậu xanh 6.Thực hành Kiểm tra 1 1 3 Bài 3: Kỹ thuật canh tác cây 18 10 8 khoai lang viii 1. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 2.
Đặc điểm sinh học và quá trình tạo củ khoai lang 3. Nhu cầu sinh thái 4. Nhu cầu dinh dưỡng 5. Kỹ thuật canh tác cây khoai lang 6.Thực hành Ôn thi 1 1 Thi kết thúc mô đun 1 Cộng 60 28 28 3 ix BÀI 1 KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY BẮP MĐ 22-01 Giới thiệu: Bài học giới thiệu về tình hình sản xuất cây bắp trong nước và trên thế giới, đặc điểm sinh học và các giai đoạn phát triển, nhu cầu về dinh dưỡng, nhu cầu sinh thái và kỹ thuật canh tác cây bắp.
Mục tiêu: - Kiến thức: Trình bày được tình hình sản xuất, đặc điểm sinh học, nhu cầu về dinh dưỡng, nhu cầu sinh thái và kỹ thuật canh tác các cây bắp. - Kỹ năng: + Vận dụng kiến thức trong việc trồng và chăm sóc cây bắp; + Thực hiện được quy trình trồng và chăm sóc cây bắp. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính ham học hỏi, làm việc theo nhóm. Vận dụng kiến thức và kỹ năng vào việc phân tích và giải quyết vấn đề trong thực tiễn.
Biết áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác trong sản xuất để tăng năng suất và phẩm chất cây trồng đảm bảo an toàn, thân thiện với môi trường. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 1. Tình hình sản xuất trong nước Theo tổng cục thống kê (2021), diện tích trồng và sản lượng bắp trong 5 năm gần đây giảm (Bảng 1. Diện tích trồng bắp năm 2013 đạt 1.170 nghìn ha đến 2019 giảm còn 990,8 nghìn ha, kéo theo sản lượng cũng giảm ( 4.
Tuy nhiên, năng suất tăng 4,8 tấn/ha tăng 0,36 tấn/ ha so với năm 2013.1: Diện tích trồng và sản lượng bắp từ năm 2012 đến năm 2019 Chỉ tiêu 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Diện tích 1. Và vùng có diện tích canh tác bắp thấp nhất là Đồng bằng sông Cửu Long chỉ với 30,7 nghìn ha, trong đó An giang là tỉnh trồng nhiều nhất (6,0 nghìn ha), đứng hàng thứ 2 về diện tích trồng bắp ở Đồng bằng sông Cửu Long là tỉnh Đồng Tháp (5,2 nghìn ha) và kế đến là các tỉnh Sóc Trăng (4,3 nghìn ha), Tiền Giang (3,9 nghìn ha), Trà Vinh (3,7 nghìn ha), Hậu Giang (3,2 nghìn ha) và các tỉnh khác (4,4 nghìn ha) (Tổng cục thống kê, 2021). Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên Duyên hải miền Trung 21,1% 18,4% Đông Nam Bộ 6,4% Đồng bằng sông Cửu Long 3,1% Trung du và miền Đồng bằng sông núi phía Bắc Hồng 43,9% 7,1% Hình 1.1: Diện tích bắp phân theo vùng sinh thái, 2019 Hiện nay, nhu cầu nhập khẩu và tiêu thụ bắp ở Việt Nam tăng không ngừng 2,26 triệu tấn, tương đương 538,65 triệu đô la (năm 2013) (AGROINFO, 2014). Lượng bắp nhập khẩu chủ yếu cho chế biến thức ăn chăn nuôi (chiếm 90%).
Theo Bộ NN&PTNT, nhu cầu bắp cho chăn nuôi rất cao, mỗi năm khoảng 6,4-7 triệu tấn. Trong khi đó, lượng cung bắp từ sản xuất nội địa khoảng 4,8- 5,2 triệu tấn/năm và lượng nhập khẩu bắp chiếm 50-60% (Tổng cục Hải quan Việt Nam: 2,26 triệu tấn năm 2013; 3 triệu tấn năm 2014). Trong mấy năm qua, bắp nhập khẩu về Việt Nam liên tục vượt mốc quan trọng. Năm 2018, vượt mốc 10 triệu tấn.
Năm 2019 vượt mốc 11 triệu tấn. Theo Tổng cục Hải quan, trong năm 2020, đã có 12,072 triệu tấn bắp nhập khẩu về Việt Nam, trị giá 2,4 tỷ USD, tăng 5% về lượng và 2,8% về giá trị so với năm 2019. Như vậy, đây là năm đầu tiên, lượng bắp nhập khẩu về Việt Nam vượt mốc 12 triệu tấn. Argentina là nước cung cấp bắp lớn nhất cho Việt Nam.
Năm 2020, Việt 2 Nam đã nhập khẩu bắp từ Argentina với khối lượng khoảng 8 triệu tấn, trị giá 1,6 tỷ USD. Đứng thứ 2 là Brazil với 3,063 triệu tấn, trị giá gần 600 triệu USD. Nhập khẩu bắp về Việt Nam vẫn đang có xu hướng tăng lên. Tình hình sản xuất trên thế giới Bắp là loại cây lương thực thực phẩm được trồng rộng rãi trên thế giới.