Giáo trình Cây màu ngành Khoa học Cây trồng tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp

Giáo trình cây màu nghề khoa học cây trồng cao đẳng phần 1 cung cấp kiến thức cơ bản và ứng dụng trong trồng cây màu tại Đồng Tháp.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Lành
• Trường học: Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Khoa Học Cây Trồng
• Đề tài: Giáo Trình Cây Màu
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI 1: KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY BẮP
• 1.1. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới
• 1.1.1. Tình hình sản xuất trong nước
• 1.1.2. Tình hình sản xuất trên thế giới
• 1.2. Đặc điểm sinh học và các giai đoạn phát triển
• 1.2.1. Đặc điểm sinh học
• 1.2.2. Các giai đoạn phát triển
• 1.3. Nhu cầu sinh thái
• 1.3.1. Nhu cầu dinh dưỡng
• 1.4. Kỹ thuật canh tác cây bắp
• 1.4.1. Chuẩn bị đất
• 1.4.2. Thu hoạch và bảo quản
• 1.5. Trồng và chăm sóc cây bắp
• 1.5.1. Quan sát và mô tả các thành phần trên cây bắp
• 1.5.2. Quy luật hàng và số hạt của một số giống bắp
• 2. BÀI 2: KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY ĐẬU XANH
• 2.1. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới
• 2.1.1. Tình hình sản xuất trong nước
• 2.1.2. Tình hình sản xuất trên thế giới
• 2.2. Đặc điểm sinh học và các giai đoạn phát triển
• 2.2.1. Đặc điểm sinh học
• 2.2.2. Các giai đoạn phát triển
• 2.3. Nhu cầu sinh thái
• 2.3.1. Nhu cầu dinh dưỡng
• 2.4. Kỹ thuật canh tác cây đậu xanh
• 2.4.1. Chuẩn bị đất
• 2.4.2. Thu hoạch và bảo quản
• 2.5. Trồng và chăm sóc cây đậu xanh
• 2.5.1. Tính thành phần năng suất cây đậu xanh
• 3. BÀI 3: KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY KHOAI LANG
• 3.1. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới
• 3.1.1. Tình hình sản xuất trong nước
• 3.1.2. Tình hình sản xuất trên thế giới
• 3.2. Đặc điểm sinh học và quá trình tạo củ khoai lang
• 3.2.1. Đặc điểm sinh học
• 3.2.2. Quá trình tạo củ khoai lang
• 3.3. Nhu cầu sinh thái
• 3.3.1. Nhu cầu dinh dưỡng
• 3.4. Kỹ thuật canh tác cây khoai lang
• 3.4.1. Chuẩn bị đất
• 3.4.2. Thu hoạch và bảo quản
• 3.5. Trồng và chăm sóc cây khoai lang
• 3.5.1. Quan sát và mô tả các thành phần trên cây khoai lang
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo trình Cây màu Khoa học Cây trồng Cao đẳng

Giáo trình "Cây màu" được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản về kỹ thuật canh tác các loại cây màu như cây bắp, cây đậu xanh và cây khoai lang. Đây là một phần quan trọng trong chương trình đào tạo ngành Khoa học Cây trồng tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp. Nội dung giáo trình không chỉ giúp sinh viên nắm vững lý thuyết mà còn áp dụng vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp.

1.1. Mục tiêu và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình này bao gồm ba chương chính, mỗi chương tập trung vào một loại cây màu cụ thể. Mục tiêu là giúp sinh viên hiểu rõ về đặc điểm sinh học, nhu cầu dinh dưỡng và kỹ thuật canh tác của từng loại cây.

1.2. Ý nghĩa của giáo trình trong đào tạo nông nghiệp

Giáo trình không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp sinh viên phát triển kỹ năng thực hành, từ đó nâng cao năng lực làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp bền vững.

II. Những thách thức trong sản xuất cây màu hiện nay

Sản xuất cây màu đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, sâu bệnh hại và nhu cầu thị trường không ổn định. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.1. Biến đổi khí hậu và tác động đến cây màu

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi về thời tiết, ảnh hưởng đến sự phát triển của cây màu. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không đều làm giảm năng suất cây trồng.

2.2. Sâu bệnh hại và giải pháp phòng trừ

Sâu bệnh hại là một trong những nguyên nhân chính làm giảm năng suất cây màu. Việc áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả là cần thiết để bảo vệ mùa màng.

III. Phương pháp canh tác cây bắp hiệu quả nhất hiện nay

Kỹ thuật canh tác cây bắp bao gồm nhiều bước quan trọng từ chuẩn bị đất đến thu hoạch. Việc áp dụng đúng phương pháp sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.1. Chuẩn bị đất và giống cây bắp

Chuẩn bị đất là bước đầu tiên và quan trọng trong canh tác cây bắp. Việc chọn giống cây phù hợp cũng ảnh hưởng lớn đến năng suất.

3.2. Kỹ thuật chăm sóc và thu hoạch cây bắp

Chăm sóc cây bắp bao gồm tưới nước, bón phân và phòng trừ sâu bệnh. Thu hoạch đúng thời điểm sẽ đảm bảo chất lượng hạt bắp.

IV. Kỹ thuật canh tác cây đậu xanh và ứng dụng thực tiễn

Cây đậu xanh là một trong những loại cây màu quan trọng, cung cấp nguồn thực phẩm và nguyên liệu cho ngành chế biến. Kỹ thuật canh tác cây đậu xanh cần được áp dụng đúng cách để đạt hiệu quả cao.

4.1. Đặc điểm sinh học và nhu cầu dinh dưỡng của cây đậu xanh

Cây đậu xanh có đặc điểm sinh học riêng biệt và nhu cầu dinh dưỡng khác nhau. Việc hiểu rõ những yếu tố này sẽ giúp nâng cao năng suất.

4.2. Kỹ thuật chăm sóc và thu hoạch cây đậu xanh

Chăm sóc cây đậu xanh bao gồm việc tưới nước, bón phân và phòng trừ sâu bệnh. Thu hoạch đúng thời điểm là yếu tố quyết định đến chất lượng sản phẩm.

V. Kỹ thuật canh tác cây khoai lang và kết quả nghiên cứu

Cây khoai lang không chỉ là nguồn thực phẩm mà còn có giá trị kinh tế cao. Kỹ thuật canh tác cây khoai lang cần được nghiên cứu và áp dụng để đạt hiệu quả tối ưu.

5.1. Đặc điểm sinh học và nhu cầu sinh thái của cây khoai lang

Cây khoai lang có đặc điểm sinh học và nhu cầu sinh thái riêng. Việc nắm vững những yếu tố này sẽ giúp tối ưu hóa quy trình canh tác.

5.2. Kỹ thuật chăm sóc và thu hoạch cây khoai lang

Chăm sóc cây khoai lang bao gồm việc tưới nước, bón phân và phòng trừ sâu bệnh. Kỹ thuật thu hoạch cũng cần được thực hiện đúng cách để đảm bảo chất lượng củ.

VI. Kết luận và tương lai của giáo trình Cây màu Khoa học Cây trồng

Giáo trình Cây màu Khoa học Cây trồng không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp sinh viên áp dụng vào thực tiễn. Tương lai của giáo trình sẽ tiếp tục được cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành nông nghiệp.

6.1. Định hướng phát triển giáo trình trong tương lai

Giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự phát triển của ngành nông nghiệp và nhu cầu thực tiễn.

6.2. Vai trò của giáo trình trong đào tạo nghề nông nghiệp

Giáo trình Cây màu sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành nông nghiệp bền vững.

Nội dung chính

THƯ MỤC VÀ BẢN MÔ TẢ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN CÂY MÀU (MÃ MÔ ĐUN: CNN475)

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

• Môn học và vị trí trong chương trình đào tạo: Giáo trình mô đun: Cây màu (Mã mô đun: CNN475) là tài liệu giảng dạy chuyên ngành thuộc chương trình đào tạo trình độ Cao đẳng ngành Khoa học cây trồng và Bảo vệ thực vật tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp. Tài liệu do tác giả Nguyễn Thị Ngọc Lành chủ biên, ban hành theo Quyết định của Hiệu trưởng nhà trường năm 2017 và phê duyệt khung chương trình năm 2020. Mô đun được bố trí trong khối kiến thức chuyên môn sau khi người học đã hoàn thành các mô đun đại cương và cơ sở ngành. Thời lượng đào tạo tổng cộng là 60 giờ, bao gồm 28 giờ lý thuyết, 28 giờ thực hành/thảo luận/bài tập, 3 giờ kiểm tra định kỳ và 1 giờ thi kết thúc.
• Mục tiêu học tập (Learning Outcomes):
  • Kiến thức: Trình bày được số liệu thống kê sản xuất, đặc tính thực vật học, sinh lý phát triển, nhu cầu sinh thái, dinh dưỡng khoáng và quy trình kỹ thuật canh tác ba đối tượng cây trồng: bắp, đậu xanh và khoai lang.
  • Kỹ năng: Thực hiện chuẩn xác các thao tác chuẩn bị đất, xử lý hạt giống, gieo trồng, điều tiết phân bón, tưới tiêu, nhận diện và phòng trừ các loài dịch hại; thu hoạch, sơ chế, bảo quản nông sản và tính toán các chỉ tiêu năng suất.
  • Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành kỹ năng làm việc nhóm, phân tích hiện trường sản xuất và áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác an toàn sinh học, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.
• Cấu trúc và cách tiếp cận: Giáo trình được phân chia thành 3 bài học tương ứng 3 nhóm cây màu chủ lực, kết hợp cân bằng tỷ lệ lý thuyết và thực hành theo tỷ lệ 1:1. Nội dung tiếp cận tuyến tính theo chu kỳ phát triển của cây trồng từ khâu chọn giống, gieo trồng đến thu hoạch.
• Điểm đặc sắc của giáo trình: Cung cấp các thông số định lượng cụ thể về dinh dưỡng khoáng, liều lượng phân bón chi tiết cho đơn vị diện tích 1.000m² tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời tích hợp hệ thống bài tập thực hành quan sát giải phẫu và thí nghiệm đồng ruộng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình phân bổ dung lượng cho 3 bài học chuyên đề:

1. Bài 1: Kỹ thuật canh tác cây bắp (Thời lượng: 22 giờ gồm 10 giờ lý thuyết, 12 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra):

   • Tình hình sản xuất: Phân tích số liệu diện tích và sản lượng bắp toàn cầu (FAO, 2021) và tại Việt Nam (Tổng cục Thống kê, 2021). Nêu rõ số liệu nhập khẩu bắp phục vụ chế biến thức ăn chăn nuôi (vượt mốc 12 triệu tấn năm 2020, chủ yếu từ Argentina và Brazil).
   • Đặc điểm sinh học: Phân loại 4 nhóm rễ (rễ mầm, rễ thứ cấp, rễ chùm, rễ khí sinh); thân; cấu trúc lá mang gen lặn liguleless (lg/lg) hoặc brown midrib (bm1, bm2, bm3, bm4); hình thái hoa đơn tính đồng chu (cờ bắp và bắp/râu bắp); giải phẫu hột (vỏ hột, phôi, phôi nhũ sừng và phôi nhũ bột).
   • Các giai đoạn phát triển: Chu kỳ 6 giai đoạn gồm mọc mầm, cây con (1-5 lá), tăng trưởng chậm (5-9 lá), tăng trưởng tích cực (20-50 ngày sau gieo), trổ hoa và tạo hột đến chín (chín sữa, chín sáp, chín hoàn toàn/chín sinh lý).
   • Nhu cầu sinh thái và dinh dưỡng: Điều kiện nhiệt độ (tối hảo 18-23°C, nảy mầm 30-32°C), nhu cầu nước (100 lít/cây/vụ, 370 lít/kg chất khô), ánh sáng ngày ngắn, đất thịt pha cát có pH 5,5-7,0. Đánh giá vai trò và triệu chứng thiếu hụt/dư thừa đại lượng (N, P, K, Mg, Ca) và vi lượng (B, Cu, Zn, Mn, Fe, Mo).
   • Kỹ thuật canh tác và dịch hại: Thời vụ (Đông Xuân, Hè Thu), mật độ (47.000-71.000 cây/ha), quy trình bón phân NPK, quản lý sâu hại (Agrotis ypsilon, Spodoptera litura, Ostrinia furnacalis, Helicoverpa armigera, Aphis maydis) và bệnh hại (Peronosclerospora maydis, Helminthosporium spp., Corticium sasaki, Puccinia spp., Ustilago maydis). Cơ giới hóa thu hoạch (máy Snapper, Picker-husker, Sheller-picker) và bảo quản hạt ở độ ẩm 12-14%.
   • Thực hành: Kỹ thuật trồng, chăm sóc; quan sát mô tả hình thái giải phẫu; phân tích quy luật hàng và số hạt trên trái.

2. Bài 2: Kỹ thuật canh tác cây đậu xanh (Thời lượng: 16 giờ gồm 8 giờ lý thuyết, 8 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra):

   • Tình hình sản xuất: Số liệu năng suất và diện tích tại các vùng sinh thái (Tây Nguyên, Bắc Trung Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long) và thế giới (tập đoàn >5.000 giống của AVRDC, Ấn Độ, Myanmar).
   • Giá trị sinh học và kỹ thuật: Khả năng cố định đạm sinh học (tích lũy 30-70 kg N/ha cho đất); đặc điểm thực vật học, nhu cầu sinh thái, dinh dưỡng và kỹ thuật canh tác.
   • Thực hành: Trồng, chăm sóc và tính toán các thành phần cấu thành năng suất hạt đậu xanh.

3. Bài 3: Kỹ thuật canh tác cây khoai lang (Thời lượng: 18 giờ gồm 10 giờ lý thuyết, 8 giờ thực hành):

   • Sinh học và canh tác: Khảo sát quá trình tạo củ, nhu cầu sinh thái, dinh dưỡng, kỹ thuật chuẩn bị đất lên luống, chăm sóc, thu hoạch và tồn trữ củ.
   • Thực hành: Nhận diện hình thái và phân tích các giai đoạn hình thành rễ củ.

• Progression logic: Nội dung phát triển từ bức tranh kinh tế - nông học tổng thể, chuyển tiếp sang cấu trúc giải phẫu sinh học, phân tích nhu cầu sinh lý - sinh thái, từ đó xây dựng các biện pháp kỹ thuật đồng ruộng và kiểm tra đánh giá qua thực hành.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Fundamental theories: Lý thuyết quang chu kỳ và hiệu suất quang hợp (Moss, 1965); lý thuyết tích lũy chất khô và tuổi thọ lá (Tanaka, 1972); cơ chế biến dưỡng glucid, protid và sắc tố anthocyanin dưới tác động của các nguyên tố khoáng.
• Core principles: Nguyên lý cân bằng ion đối kháng trong đất (K đối kháng Mg; tương quan tỷ lệ Fe/Mn; ảnh hưởng của độ chua pH đất theo Schnubbe, 1964); nguyên tắc xác định thời kỳ khủng hoảng nước của cây trồng.
• Essential frameworks: Quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM); kỹ thuật chẩn đoán tình trạng dinh dưỡng qua phân tích mô lá khô (chuẩn nồng độ % N, P, K, ppm Zn, Cu, Mn, B).

Kỹ năng phát triển

• Technical skills: Kỹ thuật xử lý hạt giống bằng thuốc trừ nấm (Ridomil Gold 68WG, Captan, Dithane M-45); thao tác gieo hốc, gieo hàng; quy trình phối trộn và bón phân theo 4 giai đoạn sinh trưởng; vận hành thiết bị phun thuốc BVTV và máy thu hoạch.
• Analytical skills: Nhận dạng sai lệch sinh lý qua triệu chứng ngoại hình (cháy lá chữ V do thiếu N, tím đỏ mép lá do thiếu P, sọc trắng bạc do thiếu Zn); phân tích tương quan số hàng hạt bắp; tính toán chỉ tiêu năng suất lý thuyết.
• Practical competencies: Lập kế hoạch mùa vụ và điều tiết nước tưới theo chu kỳ 3 thời điểm nhạy cảm; tổ chức thu hoạch và kiểm soát ẩm độ bảo quản hạt giống.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

• Pedagogical approach: Áp dụng phương pháp giảng dạy tích hợp giữa bài giảng lý thuyết trên lớp và hướng dẫn thao tác thực nghiệm ngoài đồng ruộng. Tỷ lệ phân bổ thời gian thực hành chiếm 50% tổng số giờ giảng dạy trực tiếp (28/56 giờ), hỗ trợ sinh viên củng cố cơ sở lý thuyết thông qua việc đo đạc, theo dõi thực tế.
• Bài tập và case studies: Phân tích các tình huống kỹ thuật cụ thể phát sinh trong sản xuất, ví dụ: xử lý hiện tượng cây bắp bị úng nước trên đất sét nặng (gây giảm 30-50% năng suất sau 24 giờ ngập úng); biện pháp bổ sung vôi CaCO₃ (30-60 kg/1.000m²) để khử chua và cung cấp Ca cho đất phèn; giải pháp rải hạt Regent 800WG vào xoáy noãn khi cây bắp xuất hiện sâu đục thân.
• Practical exercises:
  • Thực hành trồng trọt: Chia nhóm 4-5 sinh viên, triển khai quy trình làm đất, bón lót, gieo hạt, bón thúc 4 đợt (ngày thứ 10, 20, 30, 42 sau gieo) cho diện tích chuẩn.
  • Thực hành quan sát - mô tả: Thu thập mẫu vật ở các giai đoạn sinh trưởng, vẽ sơ đồ và định danh các loại rễ (rễ mầm, rễ đốt, rễ chân kiềng), các dạng lá (lá mầm, lá thân, lá ngọn, lá bi), cấu tạo phát hoa đực (dỉnh, trấu chính, trấu phụ, nhị) và phát hoa cái (lõi, gié hoa cái, nướm râu bắp).
  • Thực hành tính toán: Đếm số hàng hạt (8-24 hàng), số hạt/hàng (15-70 hạt), kiểm tra tỷ lệ trọng lượng hạt/trái (75-85%).
• Assessment methods:
  • Đánh giá thường xuyên: Bản phúc trình nhóm theo dõi định kỳ 5 ngày/lần về các chỉ tiêu sinh trưởng (ngày nảy mầm, số lá, chiều cao cây, thời điểm xuất hiện rễ chân kiềng, dịch hại xuất hiện, năng suất thực thu).
  • Đánh giá định kỳ: 3 bài kiểm tra 1 giờ sau mỗi bài học lý thuyết và 1 bài thi kết thúc mô đun (1 giờ).
• Self-study guidelines: Người học tự đối chiếu các bảng tiêu chuẩn nồng độ dinh dưỡng khoáng trong mô thực vật với cây trồng thực tế; chủ động trả lời 5 câu hỏi ôn tập cuối mỗi bài để hệ thống hóa kiến thức.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

• Cập nhật số liệu thống kê nông nghiệp: Tích hợp các hệ thống số liệu thứ cấp chính thức từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 2021), Tổng cục Thống kê (2021), Tổng cục Hải quan, Viện Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp (2016) và các Cục Thống kê địa phương (Hà Tĩnh, Nghệ An, 2019). Cung cấp bức tranh định lượng về biến động diện tích, năng suất bắp và đậu đỗ của các quốc gia sản xuất lớn (Mỹ, Trung Quốc, Brazil, Argentina, Ấn Độ, Myanmar).
• Xu hướng kỹ thuật canh tác:
  • Tích hợp kiến thức di truyền học ứng dụng trong nông học: giống bắp mang gen góc lá đứng liguleless (lg/lg) cho phép tăng mật độ gieo trồng lên 59.000 cây/ha nhằm tối ưu hóa diện tích quang hợp; giống bắp giảm lignin mang gen brown midrib (bm1-bm4) phục vụ chế biến thức ăn chăn nuôi.
  • Giới thiệu các dòng máy thu hoạch cơ giới hiện đại (Snapper, Picker-husker, Sheller-picker) với các yêu cầu kỹ thuật về ẩm độ hạt (<27-30%) và thiết kế hàng trồng (>60 cm).
• Gắn kết thực tiễn sản xuất: Đưa ra công thức bón phân chi tiết cho vùng phù sa ven sông Đồng bằng sông Cửu Long (20 kg Urê + 34 kg DAP + 20 kg KCl cho 1.000m²); danh mục hoạt chất trừ sâu, bệnh thế hệ mới (Proclaim 1.9EC, Virtako 40WG, Nouvo 36EC, Ridomil Gold 68WG, Tilt Super 300EC, Score 250ND) và kỹ thuật quản lý ẩm độ tồn trữ hạt giống (12-14%).
• Liên kết chuỗi giá trị ngành: Phản ánh nhu cầu nguyên liệu bắp phục vụ ngành công nghiệp thức ăn chăn nuôi (chiếm 90% lượng bắp nhập khẩu) và công nghiệp chế biến nhiên liệu sinh học xăng E5.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Sinh viên chuyên ngành: Dành cho sinh viên trình độ cao đẳng thuộc ngành Khoa học cây trồng và ngành Bảo vệ thực vật. Giáo trình được học ở giai đoạn chuyên môn nghề (năm thứ 2 của khóa học).
• Prerequisites (Điều kiện tiên quyết): Người học cần hoàn thành các học phần khoa học cơ bản và cơ sở ngành liên quan, bao gồm: Hình thái và Giải phẫu thực vật, Sinh lý thực vật, Thổ nhưỡng và Dinh dưỡng cây trồng, Vi sinh vật học nông nghiệp, Côn trùng nông nghiệp và Bệnh cây đại cương.
• Giảng viên chuyên nghiệp: Cung cấp khung chương trình chuẩn, phân phối thời lượng 60 giờ cụ thể, hệ thống bảng biểu định lượng và danh mục bài tập thực hành đồng ruộng làm căn cứ biên soạn giáo án lý thuyết, đề cương thí nghiệm và tiêu chí chấm điểm phúc trình.
• Tự học và tham khảo kỹ thuật: Là tài liệu tham khảo cho cán bộ kỹ thuật nông nghiệp tại các trung tâm khuyến nông, chi cục bảo vệ thực vật, trạm kỹ thuật nông nghiệp cấp huyện/tỉnh, kỹ thuật viên tại các hợp tác xã nông nghiệp và trang trại chuyên canh cây màu.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuẩn hóa cho sinh viên trình độ cao đẳng ngành Khoa học cây trồng và Bảo vệ thực vật. Đồng thời, tài liệu là nguồn tra cứu kỹ thuật cho cán bộ khuyến nông, giảng viên nông nghiệp và người trực tiếp quản lý trang trại sản xuất cây màu.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần trang bị kiến thức nền tảng về sinh học thực vật, cấu tạo đất đai, nguyên lý dinh dưỡng phân bón, quy luật sinh thái học và các khái niệm cơ bản về sinh vật gây hại cây trồng.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Tài liệu tập trung chuyên sâu vào 3 loại cây màu quan trọng (bắp, đậu xanh, khoai lang) gắn liền với điều kiện thổ nhưỡng, thời tiết vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Nội dung cân bằng chính xác tỷ lệ 1:1 giữa lý thuyết và thực hành, cung cấp quy trình định lượng cụ thể về phân bón và hoạt chất bảo vệ thực vật.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học cần kết hợp đọc hiểu các chỉ tiêu sinh lý - sinh thái với việc quan sát thực tế trên đồng ruộng; thực hiện lập bảng theo dõi các chỉ tiêu nông học định kỳ 5 ngày/lần và tự giải các bài tập ôn tập, tính toán thành phần năng suất ở cuối mỗi bài học.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình cung cấp hệ thống bảng số liệu thống kê quốc tế và trong nước (FAO, Tổng cục Thống kê), sơ đồ cấu tạo giải phẫu hoa - hạt bắp, danh mục thuốc BVTV tương ứng cho từng loài dịch hại và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành ở trang 83.

---

Kết luận (150 từ)

• Giá trị cốt lõi: Giáo trình mô đun: Cây màu (CNN475) chuẩn hóa hệ thống dữ liệu sinh học, sinh thái và quy trình kỹ thuật canh tác thực nghiệm của ba loại cây trồng kinh tế: bắp, đậu xanh và khoai lang. Tài liệu đáp ứng đầy đủ chuẩn đầu ra về kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp cho trình độ đào tạo cao đẳng nông nghiệp.
• Lộ trình học tập đề xuất:
  1. Nghiên cứu tổng quan thị trường, phân tích cấu trúc thực vật học và nhu cầu sinh thái.
  2. Nắm vững cơ chế dinh dưỡng khoáng và chẩn đoán triệu chứng thiếu hụt nguyên tố.
  3. Thực hành kỹ thuật làm đất, xử lý giống, tính toán phân bón và quản lý dịch hại đồng ruộng.
  4. Thực hiện theo dõi nông học định kỳ, thu hoạch, tồn trữ và phân tích năng suất mùa vụ.
• Nguồn học liệu bổ sung: Tham khảo thêm các báo cáo chuyên đề của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Rau quả Châu Á (AVRDC), niên giám thống kê nông nghiệp của FAO, Tổng cục Thống kê và các sổ tay hướng dẫn kỹ thuật phòng trừ dịch hại cây trồng địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: CÂY MÀU NGÀNH, NGHỀ: KHOA HỌC CÂY TRỒNG TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định Số:…./QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày… tháng… năm 2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2017 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình “ Cây màu” được biên soạn theo chương trình khung ngành Bảo vệ Thực Vật, trình độ cao đẳng được Lãnh đạo Trường CĐCĐ Đồng Tháp phê duyệt năm 2020. Nội dung của mô đun có 3 chương gồm: Bài 1: Kỹ thuật canh tác cây bắp Bài 2: Kỹ thuật canh tác cây đậu xanh Bài 3: Kỹ thuật canh tác cây khoai lang Giáo trình được biên soạn nhằm phục vụ cho việc giảng dạy trình độ cao đẳng ngành, nghề Bảo vệ Thực vật tại trường CĐCĐ Đồng Tháp.

Trong quá trình biên soạn không tránh khỏi nhiều thiếu sót. Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến quý báu của anh chị em đồng nghiệp và bạn đọc để chúng tôi bổ sung, chỉnh sửa cho giáo trình ngày càng hoàn thiện, góp phần vào sự nghiệp đào tạo nghề Bảo vệ thực vật trong tỉnh được tốt hơn. Xin bày tỏ lòng biết ơn với Lãnh đạo trường CĐCĐ Đồng Tháp, Hội Đồng thẩm định đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu để hoàn chỉnh giáo án. Cảm ơn các tác giả biên soạn những tài liệu tôi tham khảo và bạn bè đồng nghiệp đã giúp đỡ, cung cấp nhiều tài liệu để tôi hoàn thành giáo trình này.

Đồng Tháp, ngày 26 tháng 5 năm 2017 Chủ biên Nguyễn Thị Ngọc Lành ii MỤC LỤC Trang LỜI GIỚI THIỆU ii BÀI 1: KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY BẮP 1 1. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 1 1. Tình hình sản xuất trong nước 1 1. Tình hình sản xuất trên thế giới 3 2.

Đặc điểm sinh học và các giai đoạn phát triển 5 2. Đặc điểm sinh học 5 2. Các giai đoạn phát triển 12 3. Nhu cầu sinh thái 14 3.

Nhu cầu dinh dưỡng 16 5. Kỹ thuật canh tác cây bắp 21 5. Chuẩn bị đất 21 5. Thu hoạch và bảo quản 30 6.

Trồng và chăm sóc cây bắp 32 6. Quan sát và mô tả các thành phần trên cây bắp 34 6. Quy luật hàng và số hạt của một số giống bắp 35 BÀI 2: KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY ĐẬU XANH 37 1. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 37 1.

Tình hình sản xuất trong nước 37 1. Tình hình sản xuất trên thế giới 39 2. Đặc điểm sinh học và các giai đoạn phát triển 41 2. Đặc điểm sinh học 41 2.

Các giai đoạn phát triển 45 3. Nhu cầu sinh thái 46 3. Nhu cầu dinh dưỡng 47 5. Kỹ thuật canh tác cây đậu xanh 48 5.

Chuẩn bị đất 49 5. Thu hoạch và bảo quản 54 6. Trồng và chăm sóc cây đậu xanh 56 6. Tính thành phần năng suất cây đậu xanh 58 BÀI 3: KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY KHOAI LANG 60 1.

Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 60 1. Tình hình sản xuất trong nước 60 1. Tình hình sản xuất trên thế giới 63 2. Đặc điểm sinh học và quá trình tạo củ khoai lang 64 2.

Đặc điểm sinh học 64 2. Quá trình tạo củ khoai lang 67 3. Nhu cầu sinh thái 68 3. Nhu cầu dinh dưỡng 69 5.

Kỹ thuật canh tác cây khoai lang 71 5. Chuẩn bị đất 71 v 5. Thu hoạch và bảo quản 78 6. Trồng và chăm sóc cây khoai lang 78 6.

Quan sát và mô tả các thành phần trên cây khoai lang 81 TÀI LIỆU THAM KHẢO 83 vi GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Cây màu Mã mô đun: CNN475 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí: Cây màu là mô đun tự chọn được bố trí trong khung các mô đun chuyên môn sau khi sinh viên đã học xong chương trình các mô đun chung/đại cương và các mô đun cơ sở. - Tính chất: Là một trong những mô đun chuyên ngành quan trọng giúp cho sinh viên có kiến thức về tình hình sản xuất và kỹ thuật trồng cây bắp, cây đậu xanh và cây khoai lang. - Ý nghĩa và vai trò của mô đun: Mô đun Cây màu là môn chuyên ngành bắt buộc ngành Khoa học cây trồng nhằm tìm hiểu về tình hình sản xuất, đặc điểm sinh học, nhu cầu về dinh dưỡng, nhu cầu sinh thái và kỹ thuật canh tác các cây bắp, cây đậu xanh và cây khoai lang giúp các em vận dụng được kiến thức trong việc trồng và chăm sóc cây bắp, cây đậu xanh và cây khoai lang. Mục tiêu của mô đun: - Về kiến thức: Trình bày được tình hình sản xuất, đặc điểm sinh học, nhu cầu về dinh dưỡng, nhu cầu sinh thái và kỹ thuật canh tác cây bắp, cây đậu xanh và cây khoai lang.

- Về kỹ năng: + Vận dụng kiến thức trong việc trồng và chăm sóc cây bắp, cây đậu xanh và cây khoai lang; + Thực hiện được quy trình trồng và chăm sóc cây bắp, cây đậu xanh và cây khoai lang. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính ham học hỏi, làm việc theo nhóm. Vận dụng kiến thức và kỹ năng vào việc phân tích và giải quyết vấn đề trong thực tiễn. Hướng dẫn các biện pháp kỹ thuật canh tác trong sản xuất để tăng năng suất và phẩm chất cây trồng đảm bảo an toàn, thân thiện với môi trường.

Nội dung của mô đun: Tên chương, mục Thời gian (giờ) vii Thực hành, thí Số Lý Tổng số nghiệm, thảo Kiểm tra TT thuyết luận, bài tập 1 Bài 1: Kỹ thuật canh tác cây 22 10 12 bắp 1. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 2. Đặc điểm sinh học và các giai đoạn phát triển 3. Nhu cầu sinh thái 4.

Nhu cầu dinh dưỡng 5. Kỹ thật canh tác cây bắp 6.Thực hành Kiểm tra 1 1 2 Bài 2: Kỹ thuật canh tác cây 16 8 8 đậu xanh 1. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 2. Đặc điểm sinh học và các giai đoạn phát triển 3.

Nhu cầu sinh thái 4. Nhu cầu dinh dưỡng 5. Kỹ thuật canh tác cây đậu xanh 6.Thực hành Kiểm tra 1 1 3 Bài 3: Kỹ thuật canh tác cây 18 10 8 khoai lang viii 1. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 2.

Đặc điểm sinh học và quá trình tạo củ khoai lang 3. Nhu cầu sinh thái 4. Nhu cầu dinh dưỡng 5. Kỹ thuật canh tác cây khoai lang 6.Thực hành Ôn thi 1 1 Thi kết thúc mô đun 1 Cộng 60 28 28 3 ix BÀI 1 KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY BẮP MĐ 22-01 Giới thiệu: Bài học giới thiệu về tình hình sản xuất cây bắp trong nước và trên thế giới, đặc điểm sinh học và các giai đoạn phát triển, nhu cầu về dinh dưỡng, nhu cầu sinh thái và kỹ thuật canh tác cây bắp.

Mục tiêu: - Kiến thức: Trình bày được tình hình sản xuất, đặc điểm sinh học, nhu cầu về dinh dưỡng, nhu cầu sinh thái và kỹ thuật canh tác các cây bắp. - Kỹ năng: + Vận dụng kiến thức trong việc trồng và chăm sóc cây bắp; + Thực hiện được quy trình trồng và chăm sóc cây bắp. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính ham học hỏi, làm việc theo nhóm. Vận dụng kiến thức và kỹ năng vào việc phân tích và giải quyết vấn đề trong thực tiễn.

Biết áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác trong sản xuất để tăng năng suất và phẩm chất cây trồng đảm bảo an toàn, thân thiện với môi trường. Tình hình sản xuất trong nước và trên thế giới 1. Tình hình sản xuất trong nước Theo tổng cục thống kê (2021), diện tích trồng và sản lượng bắp trong 5 năm gần đây giảm (Bảng 1. Diện tích trồng bắp năm 2013 đạt 1.170 nghìn ha đến 2019 giảm còn 990,8 nghìn ha, kéo theo sản lượng cũng giảm ( 4.

Tuy nhiên, năng suất tăng 4,8 tấn/ha tăng 0,36 tấn/ ha so với năm 2013.1: Diện tích trồng và sản lượng bắp từ năm 2012 đến năm 2019 Chỉ tiêu 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Diện tích 1. Và vùng có diện tích canh tác bắp thấp nhất là Đồng bằng sông Cửu Long chỉ với 30,7 nghìn ha, trong đó An giang là tỉnh trồng nhiều nhất (6,0 nghìn ha), đứng hàng thứ 2 về diện tích trồng bắp ở Đồng bằng sông Cửu Long là tỉnh Đồng Tháp (5,2 nghìn ha) và kế đến là các tỉnh Sóc Trăng (4,3 nghìn ha), Tiền Giang (3,9 nghìn ha), Trà Vinh (3,7 nghìn ha), Hậu Giang (3,2 nghìn ha) và các tỉnh khác (4,4 nghìn ha) (Tổng cục thống kê, 2021). Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên Duyên hải miền Trung 21,1% 18,4% Đông Nam Bộ 6,4% Đồng bằng sông Cửu Long 3,1% Trung du và miền Đồng bằng sông núi phía Bắc Hồng 43,9% 7,1% Hình 1.1: Diện tích bắp phân theo vùng sinh thái, 2019 Hiện nay, nhu cầu nhập khẩu và tiêu thụ bắp ở Việt Nam tăng không ngừng 2,26 triệu tấn, tương đương 538,65 triệu đô la (năm 2013) (AGROINFO, 2014). Lượng bắp nhập khẩu chủ yếu cho chế biến thức ăn chăn nuôi (chiếm 90%).

Theo Bộ NN&PTNT, nhu cầu bắp cho chăn nuôi rất cao, mỗi năm khoảng 6,4-7 triệu tấn. Trong khi đó, lượng cung bắp từ sản xuất nội địa khoảng 4,8- 5,2 triệu tấn/năm và lượng nhập khẩu bắp chiếm 50-60% (Tổng cục Hải quan Việt Nam: 2,26 triệu tấn năm 2013; 3 triệu tấn năm 2014). Trong mấy năm qua, bắp nhập khẩu về Việt Nam liên tục vượt mốc quan trọng. Năm 2018, vượt mốc 10 triệu tấn.

Năm 2019 vượt mốc 11 triệu tấn. Theo Tổng cục Hải quan, trong năm 2020, đã có 12,072 triệu tấn bắp nhập khẩu về Việt Nam, trị giá 2,4 tỷ USD, tăng 5% về lượng và 2,8% về giá trị so với năm 2019. Như vậy, đây là năm đầu tiên, lượng bắp nhập khẩu về Việt Nam vượt mốc 12 triệu tấn. Argentina là nước cung cấp bắp lớn nhất cho Việt Nam.

Năm 2020, Việt 2 Nam đã nhập khẩu bắp từ Argentina với khối lượng khoảng 8 triệu tấn, trị giá 1,6 tỷ USD. Đứng thứ 2 là Brazil với 3,063 triệu tấn, trị giá gần 600 triệu USD. Nhập khẩu bắp về Việt Nam vẫn đang có xu hướng tăng lên. Tình hình sản xuất trên thế giới Bắp là loại cây lương thực thực phẩm được trồng rộng rãi trên thế giới.