Giáo trình Bảo vệ môi trường nghề Xây dựng cầu đường trình độ Cao đẳng

Giáo trình bảo vệ môi trường trong xây dựng cầu đường trình độ cao đẳng cung cấp kiến thức cần thiết cho sinh viên và chuyên gia trong ngành.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Xây Dựng
• Chuyên ngành: Bảo Vệ Môi Trường
• Đề tài: Giáo Trình Bảo Vệ Môi Trường Nghề Xây Dựng Cầu Đường Trình Độ Cao Đẳng
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Giới thiệu chung và các khái niệm cơ bản
• 1.1. Khái niệm cơ bản về môi trường
• 1.1.1. Khái niệm môi trường
• 1.1.2. Khái niệm về tài nguyên
• 1.1.3. Khái niệm về hệ sinh thái
• 1.1.4. Khái niệm về sự phát triển bền vững
• 1.2. Ô nhiễm môi trường
• 1.2.1. Khái niệm chung về ô nhiễm môi trường
• 1.2.2. Các nguồn gây ô nhiễm
• 1.2.3. Các tác nhân gây ô nhiễm
• 1.2.4. Hiện trạng ô nhiễm môi trường ở Việt Nam
• 1.2.5. Các biện pháp kiểm soát ô nhiễm môi trường ở Việt Nam
• 2. Chương 2: Tình hình và nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường hiện nay và trước đây
• 2.1. Quản lí chất thải
• 2.1.1. Khái niệm chung
• 3. Chương 3: Sự cố môi trường - Quản lý chất thải
• 4. Chương 4: Những vấn đề môi trường trong ngành giao thông vận tải
• 5. Chương 5: Môi trường và sự phát triển bền vững
• 6. Chương 6: Luật bảo vệ môi trường của Việt Nam - Qui chế bảo vệ môi trường trong ngành GTVT

Tóm tắt

I. Hướng dẫn tổng quan giáo trình bảo vệ môi trường cầu đường

Giáo trình bảo vệ môi trường nghề xây dựng cầu đường trình độ cao đẳng là một tài liệu học thuật cốt lõi, được biên soạn nhằm trang bị kiến thức và kỹ năng cơ bản về bảo vệ môi trường trong quá trình thi công. Nội dung giáo trình được xây dựng dựa trên kinh nghiệm giảng dạy thực tế và các nguồn tài liệu chuyên ngành trong nước, đáp ứng yêu cầu cấp thiết về một chương trình đào tạo chuẩn hóa. Trước đây, việc thiếu một giáo trình thống nhất đã gây khó khăn cho cả giảng viên và sinh viên trong việc tham khảo và giảng dạy. Sự ra đời của cuốn tài liệu bảo vệ môi trường ngành xây dựng này không chỉ giải quyết vấn đề thiếu hụt tài liệu mà còn định hướng một cách hệ thống các vấn đề môi trường gắn liền với ngành giao thông vận tải. Chương trình học tập trung vào các khái niệm cơ bản về môi trường, hệ sinh thái, nguyên nhân gây ô nhiễm và các quy định pháp luật liên quan. Đặc biệt, giáo trình nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp các biện pháp bảo vệ môi trường ngay từ giai đoạn lập dự án đến khi thi công và vận hành, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững trong xây dựng. Việc trang bị kiến thức này giúp các kỹ sư tương lai có khả năng nhận diện, đánh giá và đề xuất các giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn, quy chuẩn môi trường xây dựng hiện hành. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng các công trình hạ tầng giao thông không chỉ đảm bảo chất lượng kỹ thuật mà còn hài hòa với môi trường và xã hội.

1.1. Vai trò của tài liệu bảo vệ môi trường ngành xây dựng

Trong bối cảnh ngành xây dựng hạ tầng phát triển mạnh mẽ, các tác động tiêu cực đến môi trường ngày càng trở nên rõ rệt. Vì vậy, vai trò của tài liệu bảo vệ môi trường ngành xây dựng trở nên vô cùng quan trọng. Các tài liệu này cung cấp một khung lý thuyết và thực tiễn toàn diện, giúp người học nhận thức được trách nhiệm của mình đối với môi trường. Nội dung không chỉ dừng lại ở việc liệt kê các vấn đề ô nhiễm mà còn đi sâu phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp. Theo tài liệu gốc, "Bảo vệ môi trường là môn học bắt buộc... nhằm trang bị cho người học nghề một số kiến thức, kỹ năng cơ bản về bảo vệ môi trường trong quá trình thi công xây dựng công trình". Điều này khẳng định việc đào tạo về môi trường là một yêu cầu không thể thiếu, góp phần hình thành thế hệ kỹ sư có tư duy xanh, biết cách cân bằng giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm bảo vệ hệ sinh thái. Tài liệu chuẩn hóa giúp đảm bảo chất lượng đào tạo đồng đều trên cả nước, tạo ra một mặt bằng chung về kiến thức và kỹ năng, từ đó nâng cao hiệu quả công tác quản lý môi trường trong thi công.

1.2. Các nội dung chính trong chương trình đào tạo cao đẳng

Chương trình đào tạo được cấu trúc một cách logic, bao gồm các chương mục từ tổng quan đến chuyên sâu. Cụ thể, giáo trình gồm 6 chương chính: Giới thiệu chung và các khái niệm cơ bản; Tình hình và nguyên nhân gây ô nhiễm; Sự cố môi trường và quản lý chất thải; Các vấn đề môi trường trong ngành giao thông vận tải; Môi trường và sự phát triển bền vững; Luật bảo vệ môi trường Việt Nam. Cấu trúc này giúp người học tiếp cận vấn đề một cách hệ thống. Bắt đầu từ những khái niệm nền tảng như môi trường, hệ sinh thái, ô nhiễm môi trường công trường xây dựng, sau đó đi vào phân tích các tác động cụ thể của ngành xây dựng cầu đường. Đặc biệt, chương 4 và chương 5 là những nội dung trọng tâm, liên kết trực tiếp giữa lý thuyết và thực tiễn ngành nghề, nhấn mạnh mục tiêu phát triển bền vững trong xây dựng. Việc tìm hiểu sâu về Luật bảo vệ môi trường 2020 và các quy chế liên quan giúp sinh viên nắm vững cơ sở pháp lý để triển khai các hoạt động bảo vệ môi trường tại công trường.

II. Thách thức ô nhiễm môi trường công trường xây dựng hiện nay

Hoạt động xây dựng cầu đường là một trong những nguồn gây tác động tiêu cực lớn đến môi trường. Các thách thức này rất đa dạng, từ ô nhiễm không khí, tiếng ồn, ô nhiễm nguồn nước đến suy thoái đất và ảnh hưởng hệ sinh thái. Ô nhiễm môi trường công trường xây dựng biểu hiện rõ nhất qua lượng bụi phát sinh từ quá trình san lấp, vận chuyển vật liệu và hoạt động của máy móc thi công. Khí thải từ các phương tiện cơ giới như CO, SOx, NOx cũng góp phần làm suy giảm chất lượng không khí khu vực. Bên cạnh đó, tiếng ồn từ máy đóng cọc, máy trộn bê tông và các thiết bị hạng nặng khác thường xuyên vượt ngưỡng cho phép, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và sinh hoạt của cộng đồng dân cư xung quanh. Vấn đề quản lý chất thải rắn xây dựng cũng là một thách thức lớn. Các loại phế thải như đất đá, bê tông vỡ, sắt thép vụn nếu không được thu gom và xử lý đúng cách sẽ chiếm dụng đất đai, gây mất mỹ quan và có nguy cơ rò rỉ các chất độc hại vào đất và nguồn nước ngầm. Hơn nữa, các hoạt động thi công gần sông suối có thể làm thay đổi dòng chảy, gây xói lở và làm đục nguồn nước, ảnh hưởng trực tiếp đến các loài thủy sinh. Việc nhận diện và hiểu rõ các thách thức này là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong việc xây dựng các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm không khí, tiếng ồn và các tác động khác.

2.1. Nguồn gốc ô nhiễm không khí và tiếng ồn từ thi công

Các công trường xây dựng cầu đường là nguồn phát sinh ô nhiễm không khí và tiếng ồn đáng kể. Bụi là tác nhân ô nhiễm không khí phổ biến nhất, sinh ra từ các hoạt động như đào đắp, san ủi mặt bằng, vận chuyển và bốc dỡ các vật liệu rời như cát, đá, xi măng. Tài liệu gốc chỉ rõ: "Chất gây ô nhiễm không khí chủ yếu là bụi sinh ra từ quá trình san ủi đất, bốc dỡ vật liệu xây dựng". Ngoài ra, khí thải từ động cơ của máy móc thi công và phương tiện vận tải chứa các chất độc hại như CO, NOx, SOx. Tiếng ồn phát sinh từ hoạt động của các thiết bị cơ giới như máy đóng cọc, máy trộn bê tông, máy cắt, máy ủi. Cường độ tiếng ồn tại công trường thường rất lớn, có thể gây ra các vấn đề về sức khỏe cho công nhân và cộng đồng xung quanh, bao gồm căng thẳng, mất ngủ và suy giảm thính lực. Việc kiểm soát các nguồn ô nhiễm này đòi hỏi các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm không khí, tiếng ồn một cách nghiêm ngặt.

2.2. Tác động đến hệ sinh thái và tài nguyên đất nước

Việc xây dựng hạ tầng giao thông tác động trực tiếp và sâu sắc đến hệ sinh thái và tài nguyên thiên nhiên. Hoạt động thi công cầu cống có thể làm thay đổi chế độ thủy văn, gây xói lở bờ sông và làm suy giảm chất lượng nước. Giáo trình nhấn mạnh, việc thi công hố móng trụ cầu có thể "làm đục dòng nước", phá vỡ các bãi cá đẻ tự nhiên và ảnh hưởng đến hệ sinh thái thủy sinh. Tài nguyên đất bị ảnh hưởng bởi các hoạt động đào đắp, san lấp và khai thác vật liệu. Quá trình này có thể dẫn đến xói mòn, suy thoái đất và làm mất đi lớp đất mặt màu mỡ. Đặc biệt, việc giải phóng mặt bằng để xây dựng công trình thường đòi hỏi phải thay đổi mục đích sử dụng đất, chuyển đổi đất nông nghiệp, lâm nghiệp thành đất xây dựng, gây áp lực lên tài nguyên đất và an ninh lương thực. Do đó, việc bảo tồn hệ sinh thái khi xây dựng hạ tầng là một yêu cầu cấp thiết, cần được xem xét kỹ lưỡng trong quá trình lập kế hoạch và thiết kế dự án.

III. Phương pháp quản lý môi trường trong thi công cầu đường

Để đối phó với các thách thức môi trường, việc áp dụng các phương pháp quản lý môi trường trong thi công một cách hiệu quả là yêu cầu bắt buộc. Quản lý môi trường tại công trường là một quá trình toàn diện, bao gồm việc lập kế hoạch, triển khai, giám sát và cải tiến liên tục các hoạt động nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực. Nền tảng của quá trình này là việc xây dựng một kế hoạch quản lý môi trường chi tiết trước khi khởi công, trong đó xác định rõ các nguồn ô nhiễm tiềm tàng và các biện pháp kiểm soát tương ứng. Đối với chất thải, cần thực hiện phân loại tại nguồn để tối đa hóa khả năng tái chế và tái sử dụng. Quản lý chất thải rắn xây dựng không chỉ là thu gom mà còn bao gồm các giải pháp xử lý như chôn lấp hợp vệ sinh hoặc chế biến thành vật liệu tái chế. Đối với nước thải, việc xây dựng các hệ thống lắng lọc, bể tự hoại tạm thời để xử lý nước thải công trường trước khi xả ra môi trường là vô cùng cần thiết. Về không khí và tiếng ồn, các biện pháp như phun nước dập bụi, che chắn khu vực thi công, và bố trí thời gian làm việc hợp lý có thể giảm thiểu đáng kể ảnh hưởng đến cộng đồng. Việc áp dụng các hệ thống quản lý tiên tiến như hệ thống quản lý môi trường ISO 14001 cũng giúp chuẩn hóa các quy trình và nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường.

3.1. Kỹ thuật quản lý chất thải rắn xây dựng hiệu quả

Chất thải rắn từ hoạt động xây dựng bao gồm nhiều loại như đất đá, bê tông, gạch vỡ, sắt thép, bao bì. Việc quản lý chất thải rắn xây dựng hiệu quả bắt đầu từ việc giảm thiểu phát sinh tại nguồn, thông qua việc tính toán và sử dụng vật liệu hợp lý. Tiếp theo là phân loại chất thải ngay tại công trường. Chất thải có thể được chia thành các nhóm: chất thải có thể tái chế (kim loại, giấy), chất thải trơ (gạch, bê tông) và chất thải nguy hại (vỏ thùng sơn, dầu nhớt). Tài liệu gốc đề cập đến các phương pháp xử lý phổ biến như: chôn lấp hợp vệ sinh, chế biến thành phân hữu cơ (đối với chất thải hữu cơ), hoặc thiêu đốt (đối với chất thải độc hại). Phương pháp chôn lấp, dù chi phí rẻ, nhưng tốn diện tích và có nguy cơ gây ô nhiễm nước ngầm. Do đó, xu hướng hiện nay là ưu tiên tái chế và tái sử dụng, biến chất thải xây dựng thành các vật liệu thứ cấp như cốt liệu cho bê tông hoặc vật liệu san lấp, góp phần tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường.

3.2. Quy trình xử lý nước thải công trường xây dựng cơ bản

Nước thải tại công trường xây dựng có hai nguồn chính: nước thải sinh hoạt từ công nhân và nước mưa chảy tràn cuốn theo đất cát, dầu mỡ và các chất ô nhiễm khác. Việc xử lý nước thải công trường là bắt buộc để tránh gây ô nhiễm nguồn nước mặt. Đối với nước thải sinh hoạt, giải pháp phổ biến là sử dụng các nhà vệ sinh di động hoặc xây dựng các bể tự hoại tạm thời để xử lý sơ bộ trước khi thải ra hệ thống chung. Đối với nước mưa chảy tràn, cần xây dựng hệ thống mương thu và hố lắng. Nước sẽ được dẫn qua các hố này để loại bỏ cặn lơ lửng và các chất rắn trước khi xả ra ngoài. Trong một số trường hợp, đặc biệt là khi có nguy cơ ô nhiễm dầu mỡ, cần lắp đặt thêm các thiết bị tách dầu. Việc quản lý và xử lý nước thải không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn thể hiện trách nhiệm của nhà thầu đối với việc bảo vệ tài nguyên nước.

3.3. Các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm không khí tiếng ồn

Các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm không khí, tiếng ồn cần được triển khai đồng bộ tại công trường. Để giảm bụi, biện pháp hiệu quả và phổ biến nhất là phun nước thường xuyên tại các khu vực thi công, trên các tuyến đường vận chuyển vật liệu và tại các bãi tập kết. Xe chở vật liệu rời phải được che chắn bằng bạt để tránh rơi vãi và phát tán bụi. Đối với khí thải, cần bảo dưỡng định kỳ các máy móc, thiết bị để đảm bảo động cơ hoạt động hiệu quả và giảm phát thải. Để kiểm soát tiếng ồn, nên sử dụng các thiết bị thi công có độ ồn thấp, lắp đặt các tấm chắn âm thanh xung quanh các nguồn ồn lớn như máy phát điện, máy đóng cọc. Ngoài ra, việc quy hoạch thời gian thi công, hạn chế các hoạt động gây ồn lớn vào ban đêm và giờ nghỉ ngơi là biện pháp quản lý quan trọng giúp giảm thiểu ảnh hưởng đến cộng đồng dân cư.

IV. Bí quyết phát triển bền vững trong xây dựng hạ tầng GTVT

Phát triển bền vững là mục tiêu cốt lõi mà ngành xây dựng hạ tầng giao thông vận tải (GTVT) hiện đại hướng tới. Khái niệm phát triển bền vững trong xây dựng không chỉ là xây dựng những công trình chất lượng mà còn là quá trình hài hòa giữa ba yếu tố: kinh tế, xã hội và môi trường. Để đạt được điều này, các nguyên tắc bền vững cần được tích hợp ngay từ những giai đoạn đầu tiên của dự án. Quá trình này bắt đầu bằng việc thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM) một cách khoa học và toàn diện. Báo cáo ĐTM giúp nhận diện, dự báo các tác động của dự án và đề xuất các biện pháp phòng tránh, giảm thiểu hiệu quả. Một bí quyết quan trọng khác là ưu tiên sử dụng vật liệu xây dựng xanh và áp dụng các công nghệ thi công thân thiện môi trường. Các vật liệu như bê tông tái chế, gạch không nung, gỗ composite không chỉ giúp giảm lượng chất thải mà còn tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên và năng lượng. Song song đó, việc đảm bảo an toàn lao động và vệ sinh môi trường tại công trường cũng là một trụ cột của phát triển bền vững, thể hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Tóm lại, sự phát triển bền vững đòi hỏi một cách tiếp cận tổng thể, kết hợp giữa quy hoạch thông minh, công nghệ tiên tiến và quản lý có trách nhiệm.

4.1. Tầm quan trọng của đánh giá tác động môi trường ĐTM

Theo Luật bảo vệ môi trường 2020, đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là một công cụ quản lý quan trọng và là yêu cầu pháp lý bắt buộc đối với nhiều dự án xây dựng hạ tầng. ĐTM là quá trình phân tích, dự báo các tác động tích cực và tiêu cực của dự án đến môi trường, từ đó đề ra các biện pháp giảm thiểu tác động xấu và tối ưu hóa tác động tốt. Tầm quan trọng của ĐTM nằm ở chỗ nó giúp các nhà quản lý và chủ đầu tư có một cái nhìn toàn diện về các vấn đề môi trường tiềm ẩn ngay từ giai đoạn lập kế hoạch. Điều này cho phép điều chỉnh thiết kế, lựa chọn phương án tuyến hoặc công nghệ thi công tối ưu hơn về mặt môi trường. Một báo cáo ĐTM chất lượng không chỉ giúp dự án được phê duyệt mà còn là cơ sở để xây dựng kế hoạch quản lý và giám sát môi trường trong suốt quá trình thi công và vận hành, đảm bảo dự án phát triển theo hướng bền vững.

4.2. Xu hướng vật liệu xây dựng xanh và công nghệ mới

Việc lựa chọn vật liệu và công nghệ thi công có ảnh hưởng lớn đến mức độ bền vững của một công trình. Xu hướng hiện nay là ưu tiên các vật liệu xây dựng xanh – những vật liệu được sản xuất từ nguồn tái chế, có khả năng tái tạo, hoặc tiêu thụ ít năng lượng trong quá trình sản xuất và sử dụng. Ví dụ điển hình bao gồm gạch không nung, bê tông sử dụng cốt liệu tái chế, vật liệu cách nhiệt từ sợi tự nhiên. Bên cạnh đó, các công nghệ thi công thân thiện môi trường cũng ngày càng được áp dụng rộng rãi. Các công nghệ này giúp giảm thiểu chất thải, tiết kiệm năng lượng và nước, hạn chế ô nhiễm. Ví dụ như công nghệ thi công cọc khoan nhồi thay cho cọc đóng để giảm tiếng ồn và rung chấn, hay việc sử dụng máy móc thi công chạy bằng điện thay vì động cơ diesel để giảm khí thải. Việc áp dụng các giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn có thể mang lại hiệu quả kinh tế lâu dài.

4.3. Tích hợp an toàn lao động và vệ sinh môi trường công trường

Môi trường làm việc an toàn và sạch sẽ là một phần không thể thiếu của phát triển bền vững. Việc tích hợp an toàn lao động và vệ sinh môi trường tại công trường thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người lao động và cộng đồng. Các biện pháp an toàn lao động bao gồm trang bị đầy đủ bảo hộ cá nhân, tập huấn an toàn, kiểm định máy móc thiết bị và xây dựng quy trình làm việc an toàn. Vệ sinh môi trường công trường bao gồm việc bố trí khu vực sinh hoạt, nhà vệ sinh sạch sẽ cho công nhân, quản lý rác thải sinh hoạt và duy trì cảnh quan công trường gọn gàng. Một môi trường làm việc tốt không chỉ giúp giảm thiểu tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp mà còn nâng cao tinh thần và năng suất của công nhân, góp phần vào sự thành công chung của dự án.

V. Cách áp dụng Luật Bảo vệ Môi trường 2020 trong xây dựng

Luật Bảo vệ Môi trường 2020, có hiệu lực từ ngày 01/01/2022, đã tạo ra một khung pháp lý vững chắc và tiến bộ cho công tác bảo vệ môi trường tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng. Việc áp dụng Luật Bảo vệ Môi trường 2020 đòi hỏi các chủ đầu tư, nhà thầu và các bên liên quan phải thay đổi tư duy và phương pháp tiếp cận. Một trong những điểm mới quan trọng của luật là việc phân loại dự án đầu tư theo mức độ tác động đến môi trường (nhóm I, II, III, IV), từ đó quy định các yêu cầu về thủ tục môi trường tương ứng, từ ĐTM đến giấy phép môi trường. Đối với các dự án xây dựng cầu đường, hầu hết đều thuộc nhóm có nguy cơ tác động xấu đến môi trường, do đó phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về đánh giá tác động môi trường (ĐTM). Luật cũng nhấn mạnh trách nhiệm của chủ dự án trong việc quản lý chất thải, yêu cầu phải có các giải pháp quản lý chất thải rắn xây dựng và xử lý nước thải công trường phù hợp. Ngoài ra, luật còn quy định rõ về trách nhiệm chi trả của đối tượng gây ô nhiễm theo nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”, đồng thời tăng cường các chế tài xử phạt đối với các hành vi vi phạm, đảm bảo tính răn đe. Việc nắm vững và áp dụng đúng các tiêu chuẩn, quy chuẩn môi trường xây dựng là điều kiện tiên quyết để các dự án được triển khai thuận lợi và bền vững.

5.1. Các quy định cốt lõi từ Luật Bảo vệ Môi trường 2020

Luật Bảo vệ Môi trường 2020 mang đến nhiều quy định cốt lõi tác động trực tiếp đến ngành xây dựng. Thứ nhất, luật quy định rõ về việc cấp giấy phép môi trường, một loại giấy phép tích hợp thay thế cho nhiều thủ tục trước đây, áp dụng cho các dự án có phát sinh chất thải. Thứ hai, luật yêu cầu các dự án phải thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, một quy định cũng cần được áp dụng cho rác thải sinh hoạt tại các khu lán trại công nhân. Thứ ba, trách nhiệm của chủ dự án được nhấn mạnh trong suốt vòng đời dự án, từ giai đoạn chuẩn bị, thi công, vận hành cho đến khi kết thúc. Chủ dự án phải tự chịu trách nhiệm về kết quả ĐTM của mình và phải công khai báo cáo này. Đặc biệt, luật khuyến khích việc áp dụng các công nghệ thi công thân thiện môi trường và sản xuất sạch hơn, tạo hành lang pháp lý cho việc phát triển kinh tế tuần hoàn trong ngành xây dựng.

5.2. Hệ thống tiêu chuẩn quy chuẩn môi trường xây dựng

Để thực thi luật, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn môi trường xây dựng (TCVN, QCVN) đóng vai trò là công cụ kỹ thuật quan trọng. Các quy chuẩn này đặt ra các giới hạn phát thải cho phép đối với nước thải, khí thải, tiếng ồn và độ rung. Ví dụ, QCVN 05:2013/BTNMT quy định về chất lượng không khí xung quanh, QCVN 26:2010/BTNMT quy định về tiếng ồn, và QCVN 14:2008/BTNMT quy định về chất lượng nước thải sinh hoạt. Các nhà thầu xây dựng phải tuân thủ nghiêm ngặt các ngưỡng giới hạn này thông qua việc áp dụng các biện pháp kiểm soát ô nhiễm. Việc giám sát môi trường định kỳ là bắt buộc để đảm bảo các chỉ số phát thải luôn nằm trong giới hạn cho phép. Việc không tuân thủ các quy chuẩn này có thể dẫn đến các hình thức xử phạt hành chính nặng, thậm chí là đình chỉ hoạt động thi công, gây thiệt hại lớn về kinh tế và uy tín cho doanh nghiệp.

Nội dung chính

Giáo trình Môn học Bảo vệ Môi trường (Trình độ Cao đẳng Nghề Xây dựng Cầu đường)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Môn học Bảo vệ Môi trường được ban hành theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTWI-ĐT ngày 21/12/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I, do tập thể giáo viên Khoa Công trình biên soạn tại Hà Nội năm 2017. Trong chương trình đào tạo nghề dài hạn trình độ cao đẳng ngành Xây dựng Cầu đường, đây là môn học bắt buộc nhằm trang bị cho người học hệ thống kiến thức lý thuyết và kỹ năng thực hành về kiểm soát, giảm thiểu ô nhiễm môi trường phát sinh từ các hoạt động xây dựng công trình giao thông.

Mục tiêu học tập (learning outcomes) của tài liệu tập trung vào việc cung cấp cho sinh viên:

• Khái niệm cơ bản về sinh thái học, tài nguyên và ô nhiễm môi trường.
• Năng lực nhận diện, phân loại và đánh giá các nguồn phát thải trong thi công cầu, đường bộ, đường sắt.
• Khả năng áp dụng các giải pháp kỹ thuật công trình nhằm giảm thiểu xói lở, ô nhiễm nguồn nước, không khí và tiếng ồn.
• Hiểu biết về hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và trách nhiệm quản lý môi trường ngành giao thông vận tải.

Giáo trình được cấu trúc thành 6 chương chính, tiếp cận từ cơ sở khoa học môi trường đại cương, hiện trạng tài nguyên và biến đổi khí hậu toàn cầu, đến các giải pháp công nghệ kỹ thuật đặc thù trong xây dựng công trình giao thông và khung pháp lý thực thi tại Việt Nam. Điểm đặc thù của tài liệu là sự tích hợp giữa lý thuyết sinh thái học với quy trình thi công thực tế tại công trường (như xử lý móng trụ cầu, vận hành trạm trộn bê tông asphalt, kiểm tra bảo dưỡng cống, cầu định kỳ).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình phân bổ dung lượng thành 6 chương với logic phát triển từ tổng quan môi trường vĩ mô đến các quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành:

[Chương 1: Khái niệm & Cơ sở sinh thái]
[Chương 2 & 3: Ô nhiễm, Chất thải & Sự cố môi trường toàn cầu]
[Chương 4: Tác động môi trường ngành Giao thông vận tải]
[Chương 5: Môi trường đô thị & Phát triển bền vững]
[Chương 6: Hệ thống Pháp luật & Quy chế ngành GTVT]

• Chương 1: Giới thiệu chung và các khái niệm cơ bản: Định nghĩa môi trường (tự nhiên, xã hội, nhân tạo; nghĩa rộng và nghĩa hẹp); phân loại tài nguyên (theo bản chất, hóa học, khả năng tái tạo); cấu trúc hệ sinh thái trên cạn và dưới nước (môi trường chảy chậm, chảy nhanh); định nghĩa phát triển bền vững theo Ủy ban Môi trường và Phát triển Liên Hợp Quốc; khái niệm ô nhiễm môi trường và cấu trúc hệ thống tiêu chuẩn môi trường. Tài liệu phân tích hiện trạng suy thoái môi trường tại Việt Nam (mất 5 triệu ha rừng tự nhiên giai đoạn 1943–1993, diện tích đất canh tác bình quân giảm từ 0,1085 ha/người năm 1985 xuống 0,1013 ha/người năm 1994, 300 loài động vật và 350 loài thực vật trong Sách Đỏ).
• Chương 2: Tình hình và nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường hiện nay và trước đây: Phân loại chất thải theo nguồn gốc (sinh hoạt, công nghiệp, đô thị, bệnh viện) và thể chất (rắn, lỏng, khí). Phân tích các phương pháp xử lý chất thải rắn cùng định mức chi phí: chôn lấp hợp vệ sinh (1–2 USD/tấn), chế biến phân ủ hữu cơ (8–10 USD/tấn), tiêu hủy (20–23 USD/tấn). Phân loại sự cố môi trường và quy trình báo cáo, huy động lực lượng khắc phục cấp chính quyền địa phương và trung ương.
• Chương 3: Sự cố môi trường – Quản lý chất thải: Tác động của mô hình tăng trưởng kinh tế đến môi trường; áp lực gia tăng dân số thế giới từ năm 1650 đến dự báo năm 2100 (ổn định ở mức 10,529 tỷ người); hiện trạng tài nguyên nước (nhu cầu sinh hoạt 150–200 lít/người/ngày), không khí ($SO_2$, $NO_x$, $CO$, chì, bụi), đất và rừng; cơ chế hiệu ứng nhà kính ($CO_2$, $CFC$, $CH_4$, $O_3$, $NO_2$); nguyên nhân làm thủng tầng ozon do dung dịch freon và thỏa thuận ngừng sản xuất của 112 quốc gia Châu Âu; các khái niệm về công nghệ sạch, sản xuất sạch hơn và Cơ chế phát triển sạch (CDM).
• Chương 4: Những vấn đề về môi trường trong ngành giao thông vận tải: Tác động của dự án hạ tầng từ khâu giải phóng mặt bằng, di dân tái định cư; nguồn thải giai đoạn xây dựng (nước thải sinh hoạt công nhân 60–80 lít/người/ngày đêm, khí thải hàn, bụi san ủi, phế thải xây dựng); tác động chuyên biệt của công trình cầu cống (xói lở bờ sông, biến đổi chế độ thủy văn, giới hạn thu hẹp tiết diện dòng chảy không quá 1/3); nguồn ô nhiễm giai đoạn khai thác (tiếng ồn đo bằng dB, khí thải $NO_x$, $CO_2$, $SO_2$, $HC$); bảng hướng dẫn chi tiết các biện pháp giảm thiểu kỹ thuật và quy trình kiểm tra bảo dưỡng môi trường định kỳ cho cầu (hàng năm sau mùa lũ) và cống (2 lần/năm).
• Chương 5: Môi trường và sự phát triển bền vững: Phân tích thực trạng môi trường giao thông đô thị Việt Nam: xe máy chiếm trên 60%, quỹ đất giao thông chỉ đạt 30% yêu cầu; nồng độ khí thải tại các nút giao thông ùn tắc (vận tốc 0–5 km/h làm khí $CO$ tăng gấp 5 lần, nồng độ $CO$ vượt chuẩn 8–9 lần, $NO_2$ vượt 10 lần, VOC vượt 30–34 lần, bụi vượt 10–60 lần, tiếng ồn vượt 2–15 dB); các giải pháp quy hoạch (ụ giảm tốc mặt cắt tròn, hình thang, phân luồng lệch giờ); lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải Euro cho xe cơ giới (định mức $CO$ 4.200 ppm, độ khói 72% HSU); công tác quản lý vệ sinh môi trường tại bến tàu, bến xe.
• Chương 6: Luật bảo vệ môi trường của Việt Nam – Quy chế bảo vệ môi trường trong ngành GTVT: Khung pháp lý quản lý môi trường: Hiến pháp 1992, Luật Bảo vệ Môi trường 1993 (gồm 7 chương, 55 điều), Nghị định 175/CP hướng dẫn thi hành, Nghị định 26/CP về xử phạt vi phạm hành chính; quy định lập báo cáo Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) theo Điều 17, 18 đối với doanh nghiệp và dự án đầu tư mới; các văn bản pháp luật chuyên ngành liên quan (Luật Đất đai, Luật Khoáng sản, Luật Hàng hải, Pháp lệnh đê điều).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình trang bị hệ thống lý thuyết cốt lõi bao gồm:

1. Lý thuyết hệ sinh thái và cân bằng tự nhiên: Quy luật tương tác giữa các phần tử sinh học (vi sinh vật, thực vật, động vật) với môi trường vật lý trên cạn và môi trường nước (chảy chậm, chảy nhanh).
2. Nguyên lý phân loại và kinh tế kỹ thuật chất thải: Cấu trúc thành phần chất thải rắn hữu cơ, vô cơ; định mức chi phí tài chính cho các công nghệ chôn lấp, ủ phân sinh học, đốt thiêu hủy.
3. Mô hình đánh giá tác động môi trường công trình: Phân loại tác động theo tính chất (trực tiếp, gián tiếp) và thời gian (tạm thời, lâu dài); cơ chế lan truyền chất ô nhiễm không khí, nước, độ rung và tiếng ồn trong quá trình xây dựng cơ bản.
4. Khung công cụ môi trường quốc tế và quốc gia: Cơ chế chuyển giao tín chỉ phát thải CERs theo mô hình CDM; hệ thống tiêu chuẩn môi trường và nghĩa vụ pháp lý quy định trong Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Áp dụng các giải pháp ổn định mái taluy bằng bạt nilon tạm thời hoặc thảm thực vật; bố trí khoảng cách an toàn cho trạm trộn bê tông nhựa asphalt xa nguồn nước; quây ván cừ thi công hố móng trụ cầu để hạn chế độ đục dòng chảy; kiểm soát xói lở hạ lưu cống.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Nhận diện và đo lường các chỉ tiêu phát thải công trường (nước thải sinh hoạt, khí hàn, bụi vận chuyển); phân tích số liệu nồng độ vượt chuẩn của các chất ô nhiễm không khí đô thị ($CO$, $NO_x$, VOC, chì, $SO_2$).
• Kỹ năng thực hành chuyên ngành (Practical competencies): Lập kế hoạch kiểm tra định kỳ môi trường công trình cầu sau mùa lũ và công trình cống 2 lần/năm; triển khai quy trình che chắn vật liệu rời khi vận chuyển; thực hiện các thủ tục lập hồ sơ đánh giá tác động môi trường (ĐTM) theo các điều khoản luật định.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm tích hợp lý luận với kỹ thuật thực hành ngành công trình giao thông. Tiến trình truyền đạt đi từ việc cung cấp các khái niệm khoa học môi trường đại cương, tiếp nối bằng các bảng phân loại, số liệu định lượng kỹ thuật, và cụ thể hóa thành các quy trình hướng dẫn hiện trường.

Về bài tập và nghiên cứu tình huống, tài liệu cung cấp các dữ kiện thực tế để người học phân tích:

• Nghiên cứu bài toán lựa chọn công nghệ xử lý chất thải rắn dựa trên chi phí đầu tư (so sánh phương án chôn lấp 1–2 USD/tấn với làm phân hữu cơ 8–10 USD/tấn và lò đốt 20–23 USD/tấn).
• Đánh giá hiện trạng suy giảm thảm thực vật và xói mòn đất tại các vùng địa lý Việt Nam (Tây Nguyên, miền Trung, đồng bằng sông Cửu Long).
• Phân tích hiện tượng gia tăng khí độc $CO$, $NO_2$, VOC tại các điểm ùn tắc giao thông đô thị có vận tốc dòng xe từ 0–5 km/h.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập tập trung vào hai mảng:

1. Đánh giá khả năng nắm vững định nghĩa, cơ chế sinh thái, các điều khoản trong Luật Bảo vệ Môi trường 1993 và các văn bản dưới luật (Nghị định 175/CP, 26/CP).
2. Đánh giá năng lực xử lý tình huống kỹ thuật tại công trường: đề xuất giải pháp giảm bụi bằng phun nước, che bạt xe chở vật liệu; xác định yêu cầu không thu hẹp quá 1/3 tiết diện dòng chảy khi thi công cầu cống; xây dựng danh mục kiểm tra xói mòn, bồi lắng hạ lưu cống.

Đối với hoạt động tự học, sinh viên cần hệ thống hóa các sơ đồ mối quan hệ môi trường trong dự án giao thông, tra cứu các quy chuẩn nồng độ bụi, tiếng ồn, và đối chiếu các biện pháp kỹ thuật giảm thiểu ô nhiễm theo bảng chỉ dẫn trong Chương 4.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình tổng hợp và phản ánh các dữ liệu thực trạng môi trường, giải pháp công nghệ và hệ thống văn bản pháp lý tại thời điểm biên soạn:

Lĩnh vực	Dữ liệu / Căn cứ kỹ thuật trong giáo trình
Hiện trạng tài nguyên Việt Nam	- Mất 5 triệu ha rừng tự nhiên giai đoạn 1943–1993. - Bình quân đất nông nghiệp giảm: 0,1085 ha/người (1985) xuống 0,1013 ha/người (1994). - Dữ liệu 300 loài động vật, 350 loài thực vật trong Sách Đỏ Việt Nam.
Môi trường giao thông đô thị	- Nồng độ bụi vượt 10–60 lần, tiếng ồn vượt 2–15 dB. - Xe máy chiếm >60% phương tiện; đất giao thông đạt 30% nhu cầu. - Tại nút ùn tắc (0–5 km/h): $CO$ vượt 8–9 lần, $NO_2$ vượt ~10 lần, VOC vượt 30–34 lần.
Giải pháp công nghệ & Quy chuẩn	- Chi phí xử lý chất thải rắn: chôn lấp (1–2 USD/tấn), ủ phân (8–10 USD/tấn), đốt (20–23 USD/tấn). - Đề xuất ụ giảm tốc hình tròn, hình thang; cơ chế CDM và chứng chỉ CERs. - Dự thảo lộ trình khí thải Bộ GTVT: $CO \le 4.200\text{ ppm}$, độ khói $\le 72%\text{ HSU}$.
Cơ sở pháp lý	- Hiến pháp 1992, Luật Bảo vệ Môi trường 1993 (7 chương, 55 điều). - Nghị định 175/CP (18/10/1994), Nghị định 26/CP (26/4/1996), quy định ĐTM Điều 17, 18.

Về mặt ứng dụng thực tế, tài liệu liên kết trực tiếp kiến thức bảo vệ môi trường với chuyên môn xây dựng công trình giao thông. Các yêu cầu kỹ thuật được lượng hóa cụ thể như:

• Mức tiêu thụ nước sinh hoạt tại lán trại công nhân (60–80 lít/người/ngày đêm).
• Giới hạn diện tích cản trở dòng chảy của kết cấu tạm khi bắc cầu ($\le 1/3$ tiết diện).
• Phương pháp phân kỳ kiểm tra cống (mùa lũ và mùa cạn) và cầu (hàng năm sau mùa lũ) nhằm ngăn chặn hiện tượng xói lở bờ và biến đổi dòng chảy.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và ngành xây dựng công trình:

1. Sinh viên hệ Cao đẳng nghề: Đối tượng chính là học sinh, sinh viên theo học nghề Xây dựng Cầu đường tại Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I và các cơ sở đào tạo nghề thuộc Bộ Giao thông Vận tải.
2. Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần cơ sở kỹ thuật xây dựng như: Trắc địa công trình, Vật liệu xây dựng, Cơ học đất, Thủy văn công trình và Kỹ thuật thi công nền mặt đường, cầu cống.
3. Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn cho học phần Bảo vệ Môi trường tại Khoa Công trình; làm cơ sở xây dựng đề cương bài giảng, bài tập tình huống về ĐTM và kiểm tra kỹ thuật bảo vệ môi trường trên công trường.
4. Cán bộ kỹ thuật và nhân viên hiện trường: Kỹ sư giám sát, cán bộ quản lý thi công cầu đường sử dụng làm tài liệu tra cứu các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm, quản lý chất thải xây dựng, kiểm soát rò rỉ dầu mỡ trạm trộn, và tuân thủ các quy định pháp luật môi trường hiện hành.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ học sinh, sinh viên hệ Cao đẳng nghề ngành Xây dựng Cầu đường, giáo viên Khoa Công trình các trường thuộc Bộ Giao thông Vận tải, và cán bộ kỹ thuật tham gia thi công công trình giao thông.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần có kiến thức cơ bản về khoa học tự nhiên (vật lý, hóa học, sinh thái đại cương), cơ học dòng chảy, thủy văn và quy trình kỹ thuật thi công móng mố, trụ cầu, san ủi nền đường bộ và đường sắt.

3. Điểm khác biệt với giáo trình môi trường khác?

Khác với các tài liệu môi trường tổng quát, giáo trình này tập trung vào các tác động đặc thù của công trình giao thông: công tác giải phóng mặt bằng, kiểm soát nước thải sinh hoạt công nhân (60–80 lít/người/ngày), ngăn ngừa xói lở đáy sông khi làm móng cọc, chống bụi trạm trộn asphalt, và quy trình bảo dưỡng cống, cầu định kỳ.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học nên kết hợp nghiên cứu các định nghĩa, quy luật sinh thái và cơ chế chính sách (Chương 1, 2, 3, 6) với việc phân tích các bảng hướng dẫn biện pháp kỹ thuật giảm thiểu tác động môi trường và quy trình kiểm tra công trình thực tế (Chương 4, 5).

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu đối chiếu và tích hợp hệ thống văn bản quy phạm pháp luật môi trường (Hiến pháp 1992, Luật Bảo vệ Môi trường 1993, Nghị định 175/CP, Nghị định 26/CP), các số liệu thống kê hiện trạng rừng, đất, Sách Đỏ Việt Nam và dự thảo tiêu chuẩn khí thải Euro của Bộ Giao thông Vận tải.

---

Kết luận

Giáo trình Môn học Bảo vệ Môi trường của Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện từ khoa học môi trường cơ bản, quản lý chất thải rắn, sự cố môi trường đến các giải pháp công nghệ kỹ thuật giảm thiểu ô nhiễm đặc thù trong xây dựng công trình giao thông.

Lộ trình học tập đề xuất:

• Giai đoạn 1: Nắm vững các khái niệm sinh thái học, tài nguyên, công nghệ sạch và cơ chế CDM (Chương 1, 2, 3).
• Giai đoạn 2: Phân tích các tác động tiêu cực, áp dụng bảng hướng dẫn biện pháp kỹ thuật giảm thiểu trong thi công đường bộ, cầu cống và quản lý giao thông đô thị (Chương 4, 5).
• Giai đoạn 3: Nghiên cứu hệ thống pháp luật, nghĩa vụ lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và các quy định xử phạt vi phạm hành chính (Chương 6).

Tài liệu bổ trợ nghiên cứu mở rộng gồm: Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam (cùng các nghị định hướng dẫn thi hành 175/CP, 26/CP), hệ thống Tiêu chuẩn môi trường Việt Nam (TCVN) và các quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành giao thông vận tải.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Giới thiệu chung và các khái niệm cơ bản. Khái niệm cơ bản về môi trường 1.1 Khái niệm môi trường a. Méi trường "M6i triréng bao gém cdc yéu t6 te nhién va yếu tổ vật chất nhân tạo quan hé mG thiét voi nhau, bao quanh con ngudi, cé nh huéng t6i doi sống, sản xuẤt, sue t6n tại, phát triển của con người và thiên nhiên. Môi trường sống của con người theo chức năng được chia thành các loại: + Môi trường tự nhiên bao gồm các nhân tố thiên nhiên như vật lý, hoá học, sinh học, tồn tại ngoài ý muốn của con người, nhưng cũng ít nhiều chịu tác động của con người.

Đó là ánh sáng mặt trời, núi sông, biển cả, không khí, động, thực vật, đất, nước. Môi trường tự nhiên cho ta không khí dé thở, đất để xây dựng nhà cửa, trồng cấy, chăn nuôi, cung cấp cho con người các loại tài nguyên khoáng sản cần cho sản xuất, tiêu thụ và là nơi chứa đựng, đồng hoá các chất thải, cung cấp cho ta cảnh đẹp để giải trí, làm cho cuộc sống con người thêm phong phú. «_ Môi trường xã hội là tổng thể các quan hệ giữa người với người. Đó là những luật lệ, thể chế, cam kết, quy định, ước định.

ở các cấp khác nhau như: Liên 'Hợp Quốc, Hiệp hội các nước, quốc gia, tỉnh, huyện, cơ quan, làng xã, họ tộc, gia đình, tổ nhóm, các tổ chức tôn giáo, tổ chức đoàn thể. Môi trường xã hội định hướng hoạt động của con người theo một khuôn khổ nhất định, tạo nên sức mạnh tập thể thuận lợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống của con người khác với các sinh vật khác. « _ Ngoài ra, người ta còn phân biệt khái niệm môi trường nhân tạo, bao gồm tắt cả các nhân tố do con người tạo nên, làm thành những tiện nghỉ trong cuộc. sống, như Ôtô, máy bay, nha ở, công sở, các khu vực đô thị, công viên nhân tao.

Môi trường theo nghĩa rộng là tất cá các nhân tố tự nhiên và xã hội cần thiết cho. sự sinh sống, sản xuất của con người, như tài nguyên thiên nhiên, không khí, đắt, nước, ánh sáng, cảnh quan, quan hệ xã hội. Môi trường theo nghĩa hẹp không xét tới tài nguyên thiên nhiên, mà chỉ bao gồm các nhân tổ tự nhiên và xã hội trực tiếp liên quan tới chất lượng cuộc sống con người. Ví dụ: môi trường của học sinh gồm nhà trường với thầy giáo, bạn bè, nội 3 quy của trường, lớp học, sân chơi, phòng thí nghiệm, vườn trường, tổ chức xã hội như Đoàn, Đội với các điều lệ hay gia đình, họ tộc, làng xóm với những quy định không thành văn, chỉ truyền miệng nhưng vẫn được công nhận, thi hành và các cơ quan hành chính các cấp với luật pháp, nghị định, thông tư, quy định.

‘Tom lại, môi trường là tắt cả những gì có xung quanh ta, cho ta cơ sở để sống và phát triển. Bảo vệ môi trường Bảo vệ môi trường là những hoạt động giữ cho môi trường trong lành, sạch đẹp, cải thiện môi trường, đảm bảo cân bằng sinh thái, ngăn chặn, khắc phục các hậu quả xấu do con người và thiên nhiên gây ra cho môi trường, khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên. Nhà nước bảo vệ lợi ích quốc gia về tài nguyên và môi trường, thống nhất quản lý bảo vệ môi trường trong cả nước, có chính sách đầu tư, bảo vệ môi trường, có trách nhiệm tổ chức thực hiện việc giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và công nghệ, phổ biến kiến thức khoa học và pháp luật về bảo vệ môi trường. Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam ghỉ rõ trong Điều 6: "Báo vệ mồi trường là sự nghiệp của toàn dân.

TỔ chức, cá nhân phải có trách nhiệm bảo vệ môi trường, thì hành pháp luật về bảo vệ môi trường, có quyển và có trách nhiệm phát hiện, tổ cáo hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường".2 Khái niệm về tài nguyên. ~_ Môi trường là nơi con người khai thác nguồn vật liệu và năng lượng cần thiết cho hoạt động sản xuất và cuộc sống như đất, nước, không khí, khoáng sản và các dạng năng lượng như gỗ, củi, nắng, gió. Các sản phẩm công, nông, lâm, ngư nghiệp và văn hoá, du lịch của con người đều bắt nguồn từ các dạng vật chất tồn tại trên trái đất và không gian bao quanh trái đắt. - Tai nguyên được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm tắt cả các loại nguồn nguyên liệu, nhiên liệu và năng lượng có trên trái đắt và không gian vũ trụ liên quan mà con người có thể sử dụng cho mục đích tồn tại và phát triển của mình.

~ _ Có nhiều cách phân loại tải nguyên: + Theo ban chit, tài nguyên bao gồm tài nguyên thiên nhiên ( đất, nước , biển, rừng) và tài nguyên con người ( các giá trị con người tạo ra ) + Theo đặc tính hoá học bao gồm tài nguyên vô cơ và hữu co + Theo khả năng tái tạo, bao gồm tài nguyên vô hạn (ánh sáng mặt trời, thuỷ: triều, gió, nude.) và tài nguyên hữu hạn ( khoáng sản, cây rừng .3 Khái niệm về hệ sinh thái. ~ _ Hệ sinh thái là một quần thể toàn vẹn và bền vững của các cơ thể sống (vi sinh vật, cây cỏ, động vật) hoạt động bên trong ranh giới của một môi trường vật lí xác định. ~_ Hệ sinh thái được duy trì nhờ vào chuỗi phức tạp các mối quan hệ qua lại về sinh thái giữa các phần tử của hệ (cây cỏ, động vật, vi sinh vat) va các điều kiện lí hoá của môi trường. ~_ Mọi thay đổi của một phần tử trong hệ hay điều kiện lí hoá bên ngoài có thể đưa đến những thay đối lớn cho toàn hệ hay làm mắt cân bằng hệ sinh thái.

~_ Phục vụ cho nghiên cứu môn học này, ta chia hê sinh thái ra thành hai loại: hệ sinh thái trên cạn và hệ sinh thái dưới nước. ~ _ Trong các hệ sinh thái trên cạn, các sinh vật phụ thuộc nhiều vào khí hậu và nền vật chất bao gồm đất, nước, không khí ~ _ Trong các hệ sinh thái dưới nước, các sinh vật phụ thuộc nhiều hơn vào các đặc trưng hoá lí của nước như nhiệt độ, thành phân, chất lượng nước v. Các hệ sinh thái dưới nước cũng được chia ra hai nhóm lớn: các hệ sinh thái trong môi trường chảy chậm (là các môi trường nước tĩnh như ao, hồ, đầm) và các hệ sinh. thái trong môi trường chảy nhanh (sông, suối) ~_ Các thành phần trong các hệ sinh thái có các mỗi quan hệ liên kết, tương tác, phụ thuộc lẫn nhau hết sức phức tạp.

Mỗi sinh vật có thể ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới các sinh vật khác thông qua các tác động của chúng lên môi trường.4 Khái niệm về sự phát triển bền vững - Phat triển kinh tế xã hội là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây ra ô. nhiễm môi trường. Cần phải làm hài hoà yêu cầu và phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường sống, bởi vì muốn tăng trưởng kinh tế tắt nhiên phải khai thác, sử dụng nguồn tai nguyên thiên nhiên nhiều hơn nữa , nhưng đồng nghĩa với nó là môi trường sống của con người lại bị suy thoái, ô nhiễm. Vì vậy để giải quyết mâu thuẫn này, Uỷ ban về môi trường và phát triển của Liên hợp quốc đã đưa ra khái niệm “ Phát triển bền vững “ „ đó là sự phát triển có thể đáp ứng được nhu cầu hiện tại mà không làm hại đến khả năng thoả mãn nhu cầu.

của các thế hệ tương.2Ô nhiễm môi trường_ 1.1 Khái niệm chung về ô nhiễm môi trường Theo Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam: “Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chắt của môi trường, vi phạm Tiêu chuẩn môi trưởng". Tiêu chuẩn môi trường là những chuẩn mức, giới hạn cho phép, được quy. định dùng làm căn cứ để quản lý môi trường. Vì vậy, tiêu chuẩn môi trường có quan hệ mật thiết với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.

Hệ thống tiêu chuẩn môi trường là một công trình khoa học liên ngành, nó phản ánh trình độ khoa học, công nghệ, tổ chức quản lý và tiềm lực kinh tế - xã hội có tính đến dự báo phát triển. Cơ cấu của hệ thống tiêu chuẩn môi trường bao gồm các nhóm chính sau: 1. Những quy định chung. _ Tiêu chuẩn nước, gồm nước mặt, nước ngầm, nước biển, nước thải v.

Tiêu chuẩn không khí, bao gồm khói bụi, khí thải (các chất thải) v. Tiêu chuẩn liên quan đến bảo vệ đất canh tác, sử dụng phân bón trong sản. xuất nông nghiệp. Tiêu chuẩn về bảo vệ thực vật, sử dụng thuốc trừ sâu, diệt cỏ.

Tiêu chuẩn liên quan đến bảo vệ các nguồn gen, đa dạng sinh học. _ Tiêu chuẩn liên quan đến bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, các di tích lịch sử, văn hoá. - Tiêu chuẩn liên quan đến môi trường do các hoạt động khai thác khoáng sản trong lòng đất, ngoài biển v. Trên thế giới, ô nhiễm môi trường được hiểu là việc chuyển các chất thải hoặc năng lượng vào môi trường đến mức có khả năng gây hại đến sức khoẻ con người, đến sự phát triển sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường.

Tuy nhiên, môi trường chỉ được coi là bị ô nhiễm nếu trong đó hàm lượng, nồng độ hoặc cường độ các tác nhân trên đạt đến mức có khả năng tác động xấu đến con người, sinh vật và vật liệu.2 Các nguồn gây ô nhiễm. C6 rat nhiều nguồn gây ô nhiễm. Có thể chia ra thành nguồn tự nhiên và nguồn nhân tạo. Nguồn tự nhiên: «_ Núi lửa, Cháy rừng: Chúng phát thải nhiều bụi và khí.

« _ Các quá trình phân huỷ, thối rữa xác động. thực vật tự nhiên. Nguồn nhân tạo: Nguồn gây ô nhiễm nhân tạo rất đa dạng, nhưng chủ yếu là do hoạt động công nghiệp, đốt cháy nhiên liệu hoá thạch và hoạt động của các phương tiện giao. Các ngành công nghiệp chủ yếu gây ô nhiễm bao gồm: nhiệt điện; vật liệu xây dựng: hoá chất và phân bón; dệt và giấy; luyện kim; thực phẩm: Các xí nghiệp.

co khí; Các nhà máy thuộc ngành công nghiệp nhẹ; Giao thông vận tải; bên cạnh đó phải kể đến sinh hoạt của con người.3 Các tác nhân gây ô nhiễm “Các chất và tác nhân gây ô nhiễm gồm: «_ Các loại oxit như: nitơ oxit (NO, NO), nitơ đioxit (NO), SOs, CO, H;S và các loại khí halogen (clo, brom, iô\). « _ Các chất tổng hợp (ête, benzen). «_ Các loại bụi nặng, bụi đắt, đá, bụi kim loại như đồng, chì, sắt, kẽm, niken, thiếc, cađimi. « Chất thải phóng xạ.