Giáo Trình Bảo Vệ Môi Trường Ngành Kỹ Thuật Xây Dựng Trung Cấp

Giáo trình bảo vệ môi trường cho nghề kỹ thuật xây dựng trung cấp cung cấp kiến thức cần thiết về bảo vệ môi trường trong xây dựng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoài Thu
• Trường học: Trường Cao Đẳng Cơ Điện Xây Dựng Việt Xô
• Chuyên ngành: Kỹ Thuật Xây Dựng
• Đề tài: Giáo Trình Bảo Vệ Môi Trường Ngành Kỹ Thuật Xây Dựng Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Ninh Bình

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. Chương 1: Môi trường và phát triển kinh tế xã hội
• 1.1. Khái niệm và định nghĩa về môi trường
• 1.2. Khái niệm và định nghĩa về tài nguyên thiên nhiên
• 1.3. Khái niệm và định nghĩa về phát triển kinh tế xã hội
• 1.4. Mâu thuẫn giữa môi trường và phát triển kinh tế - xã hội
• 1.5. Ý nghĩa của phát triển bền vững, sự cần thiết và khó khăn trong thực hiện
• 2. Chương 2: Môi trường là địa bàn sống của con người
• 2.1. Nơi ở của con người
• 2.2. Mối quan hệ giữa dân số và phạm vi không gian sống của con người
• 2.3. Chất lượng không gian sống
• 2.4. Các phương hướng và biện pháp bảo vệ và cải thiện không gian sống của con người
• 3. Chương 3: Môi trường là nguồn tài nguyên thiên nhiên
• 3.1. Đặc điểm chung của tài nguyên thiên nhiên
• 3.2. Tài nguyên đất
• 3.3. Tài nguyên rừng
• 3.4. Tài nguyên nước
• 3.5. Tài nguyên khoáng sản
• 3.6. Tài nguyên năng lượng
• 3.7. Tài nguyên sinh học và đa dạng sinh học
• 3.8. Quan hệ sinh thái giữa con người và các dạng tài nguyên
• 4. Chương 4: Môi trường là nơi chứa đựng phế thải
• 4.1. Chất thải ở thể rắn, tính chất, nguy hại, biện pháp phòng ngừa, xử lý
• 4.2. Chất thải ở thể lỏng, tính chất, nguy hại, biện pháp phòng ngừa, xử lý
• 4.3. Chất thải ở thể khí, tính chất, nguy hại, biện pháp phòng ngừa, xử lý
• 4.4. Chất thải độc hại, tính chất, nguy hại, biện pháp phòng ngừa, xử lý
• 5. Chương 5: Các chính sách và chương trình hành động vì môi trường và phát triển bền vững ở Việt Nam và trên thế giới
• 5.1. Chính sách bảo vệ môi trường, phát triển bền vững của Việt nam
• 5.2. Các chính sách bảo vệ môi trường, phát triển bền vững của các tổ chức quốc tế

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Bảo Vệ Môi Trường Ngành Kỹ Thuật Xây Dựng

Giáo trình Bảo vệ môi trường ngành Kỹ thuật xây dựng trung cấp được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản về môi trường và các vấn đề liên quan đến bảo vệ môi trường trong lĩnh vực xây dựng. Nội dung giáo trình không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ về các khái niệm cơ bản mà còn trang bị cho họ những kỹ năng cần thiết để ứng phó với các thách thức môi trường hiện nay.

1.1. Mục tiêu của giáo trình Bảo vệ môi trường

Giáo trình nhằm giúp sinh viên nắm vững kiến thức về môi trường, từ đó có thể áp dụng vào thực tiễn trong ngành xây dựng. Sinh viên sẽ hiểu rõ về mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

1.2. Đối tượng và phạm vi áp dụng giáo trình

Giáo trình này được áp dụng cho sinh viên ngành Kỹ thuật xây dựng trình độ trung cấp, giúp họ có cái nhìn tổng quan về các vấn đề môi trường trong xây dựng và phát triển bền vững.

II. Vấn đề và Thách thức trong Bảo Vệ Môi Trường Ngành Xây Dựng

Ngành xây dựng đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ môi trường. Sự gia tăng ô nhiễm, khai thác tài nguyên không bền vững và biến đổi khí hậu là những vấn đề cần được giải quyết. Việc hiểu rõ các thách thức này là rất quan trọng để tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Ô nhiễm môi trường trong ngành xây dựng

Ô nhiễm không khí, nước và đất do hoạt động xây dựng gây ra là một trong những vấn đề nghiêm trọng. Các chất thải xây dựng cần được quản lý và xử lý đúng cách để giảm thiểu tác động đến môi trường.

2.2. Khai thác tài nguyên thiên nhiên không bền vững

Việc khai thác tài nguyên như cát, đá và nước ngầm trong xây dựng cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh cạn kiệt và suy thoái môi trường.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Môi Trường Trong Ngành Kỹ Thuật Xây Dựng

Để bảo vệ môi trường trong ngành xây dựng, cần áp dụng các phương pháp và công nghệ tiên tiến. Việc sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường và các giải pháp tiết kiệm năng lượng là rất cần thiết.

3.1. Sử dụng vật liệu xây dựng bền vững

Việc lựa chọn vật liệu xây dựng có nguồn gốc tự nhiên và tái chế giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

3.2. Ứng dụng công nghệ xanh trong xây dựng

Công nghệ xanh như hệ thống năng lượng mặt trời và hệ thống thu gom nước mưa giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Bảo Vệ Môi Trường

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường trong xây dựng không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên mà còn tiết kiệm chi phí cho các dự án. Các ứng dụng thực tiễn từ giáo trình sẽ giúp sinh viên có cái nhìn rõ hơn về hiệu quả của việc bảo vệ môi trường.

4.1. Các dự án xây dựng bền vững thành công

Nhiều dự án xây dựng đã áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường thành công, tạo ra mô hình cho các dự án tương lai.

4.2. Kết quả nghiên cứu về tác động của xây dựng đến môi trường

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường có thể giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện chất lượng cuộc sống.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Giáo Trình Bảo Vệ Môi Trường

Giáo trình Bảo vệ môi trường ngành Kỹ thuật xây dựng không chỉ cung cấp kiến thức mà còn định hướng cho sinh viên trong việc thực hiện các dự án xây dựng bền vững. Tương lai của ngành xây dựng phụ thuộc vào khả năng áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của giáo trình trong đào tạo

Giáo trình đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho sinh viên, giúp họ trở thành những kỹ sư có trách nhiệm.

5.2. Hướng phát triển giáo trình trong tương lai

Cần cập nhật và cải tiến giáo trình để đáp ứng nhu cầu thực tiễn và xu hướng phát triển bền vững trong ngành xây dựng.

Nội dung chính

TỔNG QUAN VỀ GIÁO TRÌNH BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG (MÃ MÔN HỌC: MH 19)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình môn học: Bảo vệ môi trường (Mã môn học: MH 19) do tác giả Nguyễn Thị Hoài Thu biên soạn, được ban hành chính thức năm 2018 tại Trường Cao đẳng Cơ điện Xây dựng Việt Xô thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Tài liệu được thiết kế giảng dạy chuyên biệt cho học sinh, sinh viên ngành Kỹ thuật Xây dựng (chuyên ngành Xây dựng dân dụng và công nghiệp) ở trình độ Trung cấp. Trong khung chương trình đào tạo thời lượng 2 năm, môn học được bố trí giảng dạy vào học kỳ 2 của năm học thứ nhất.

Về mặt sư phạm, môn học đóng vai trò liên ngành, cung cấp nền tảng sinh thái học ứng dụng để hỗ trợ các môn học chuyên ngành xây dựng trong việc tổ chức khai thác, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả các nguồn nguyên vật liệu phục vụ sản xuất thi công và đời sống xã hội.

Chuẩn đầu ra (Learning Outcomes) của giáo trình được xác định cụ thể trên ba phương diện:

• Kiến thức: Người học nắm được bản chất phức tạp của môi trường tự nhiên lẫn môi trường nhân tạo; hiểu rõ mối quan hệ tương hỗ và mâu thuẫn biện chứng giữa hoạt động phát triển kinh tế - xã hội với trạng thái môi trường.
• Kỹ năng: Phân biệt được các tính chất vật lý, hóa học, sinh học, nhận diện khả năng chịu tải cũng như các giới hạn sinh thái của môi trường xung quanh.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành hành vi ứng xử đúng đắn đối với môi trường thông qua việc tiếp thu và vận dụng các biện pháp, công cụ kỹ thuật và quy chuẩn pháp lý trong hoạt động nghề nghiệp.

Cấu trúc giáo trình gồm 5 chương lý thuyết và ứng dụng, tiếp cận môi trường tuần tự thông qua các chức năng sinh thái: không gian sống, nguồn cung cấp tài nguyên, nơi chứa đựng phế thải, và hệ thống chính sách quản lý nhà nước.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

• Chương 1: Môi trường và phát triển kinh tế xã hội (Mã chương: MH19-01): Cung cấp các định nghĩa môi trường (theo nghĩa rộng, hẹp và theo khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005); phân loại môi trường thành môi trường tự nhiên, nhân tạo, xã hội; phân tích 5 chức năng cơ bản của môi trường; cấu trúc 5 quyển (thạch quyển, thủy quyển, khí quyển, sinh quyển, trí quyển); bản chất tài nguyên thiên nhiên (phân loại theo Jorgensen 1981); phân tích 3 nội dung phát triển kinh tế gắn liền với 9 nguyên tắc phát triển bền vững và các thách thức toàn cầu (nghèo đói, thất học, sức khỏe).
• Chương 2: Môi trường là địa bàn sống của con người (Mã chương: MH19-02): Khảo sát khái niệm nơi ở (gia cư); mối quan hệ biến động dân số thế giới từ năm 1650 đến 2010 tác động đến mức sinh, mức chết, di dân và chất lượng dân số; phân tích nguyên nhân, hậu quả và giải pháp kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí (bụi amiăng, khí $SO_2$, $NO_2$, $CO$, $NH_3$, $H_2S$, VOCs, chì $Pb$, khí phóng xạ Radon), ô nhiễm môi trường nước (sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp), ô nhiễm môi trường đất (hóa chất, rác thải đô thị, dầu mỏ, phế thải xây dựng) và môi trường xã hội nhân văn.
• Chương 3: Môi trường là nguồn tài nguyên thiên nhiên (Mã chương: MH19-03): Đánh giá đặc điểm tài nguyên đất theo phân loại FAO-UNESCO và số liệu kiểm kê đất đai Việt Nam năm 2010; hiện trạng tài nguyên rừng Việt Nam (12.000 loài thực vật, cấu trúc phân bố, nguyên nhân mất rừng và chính sách phục hồi); tiềm năng tài nguyên năng lượng hóa thạch, năng lượng phân hạch hạt nhân (lịch sử thực nghiệm Enrico Fermi 1934, Otto Hahn 1938); các dạng năng lượng tái tạo (mặt trời 174 PW, gió, thủy triều, thủy điện, sóng biển, địa nhiệt, nhiên liệu sinh học biodiesel, biogasoline, biogas); bảo tồn đa dạng sinh học ở 3 cấp độ (loài, quần thể, quần xã/hệ sinh thái).
• Chương 4: Môi trường là nơi chứa đựng phế thải (Mã chương: MH19-04): Phân loại chất thải rắn theo nguồn gốc phát sinh, thành phần hóa học, mức độ nguy hại và công nghệ xử lý; xác định các chỉ tiêu kỹ thuật chất thải rắn gồm khối lượng riêng, độ ẩm, độ tro, thành phần cháy và nhiệt trị theo công thức Mendeleev; tác hại của chất thải rắn đối với các thành phần môi trường; khảo sát chất thải lỏng, chất thải khí và chất thải độc hại kèm biện pháp phòng ngừa, xử lý.
• Chương 5: Các chính sách và chương trình hành động vì môi trường và phát triển bền vững ở Việt Nam và trên thế giới (Mã chương: MH19-05): Hệ thống hóa đường lối, thể chế, chính sách pháp luật bảo vệ môi trường của Việt Nam và các công ước, chiến lược hành động của các tổ chức quốc tế.

Progression logic của giáo trình đi từ việc xây dựng khái niệm cơ bản và nguyên lý phát triển bền vững, tiến đến phân tích chi tiết từng không gian môi trường vật thể, đánh giá các dạng tài nguyên khai thác, kỹ thuật xử lý các chất thải tương ứng, và hoàn thiện bằng khung thể chế chính sách quản trị.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết nền tảng: Định nghĩa pháp lý về môi trường theo Luật Bảo vệ môi trường 2005; lý thuyết phân tầng khí quyển (5 tầng: đối lưu, bình lưu, trung gian, nhiệt, điện ly); chu trình sinh địa hóa vật chất và khả năng nền tiếp nhận chất thải của hệ sinh thái.
• Nguyên lý cốt lõi: Bản chất mâu thuẫn biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường; nguyên lý phân hạch hạt nhân uranium giải phóng neutron; nguyên lý cân bằng năng lượng bức xạ mặt trời (174 Petawatts); cơ chế trao đổi khí và nước của hệ keo đất bị phá vỡ bởi màng dầu dày 0,2–0,5 mm.
• Khung phân loại chuẩn mực: Phân loại đất 7 nhóm theo chuẩn FAO-UNESCO; phân loại tài nguyên tái tạo và không tái tạo theo Jorgensen (1981); phân loại đa dạng sinh học ở 3 cấp độ; cấu trúc phân chia 3 loại rừng quy hoạch tại địa phương.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Tính toán độ ẩm chất thải ($x_w$), độ tro ($x_A$), thành phần cháy ($x_c$) và nhiệt trị chất thải rắn theo công thức Mendeleev: $$\text{Nhiệt trị} = f(C, H, O, S, W)$$ Thực hiện lựa chọn các giải pháp xử lý đất ô nhiễm chuyên biệt như phương pháp bay hơi khí quyển, ngâm chiết kết hợp chất hoạt động bề mặt, cố định bằng dòng điện, và xử lý sinh học (dùng hoa hướng dương hấp thụ urani, dương xỉ hấp thụ asen, cây mù tạc hấp thụ chì, cỏ ba lá hấp thụ dầu, cúc vạn thọ khử cadimi).
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích cơ chế gây độc và tác động bệnh học của các đơn chất/hợp chất ô nhiễm ($SO_2$, $NO_2$, hợp chất cacboxy hemoglobin $HbCO$, bụi amiăng, hơi thủy ngân, hợp chất hữu cơ bay hơi VOCs); đánh giá nguyên nhân suy thoái cấu trúc cơ lý đất do lạm dụng phân bón vô cơ hoặc chôn lấp phế thải xây dựng.
• Kỹ năng ứng dụng thực tế (Practical competencies): Nhận diện các dòng phế thải xây dựng (gạch ngói, bê tông, vữa, kim loại, xỉ than); thực hiện các quy trình phân loại rác thải tại nguồn; ứng dụng tro xỉ sau thiêu đốt làm vật liệu san lấp mặt đường giao thông.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng phương pháp giảng dạy tích hợp giữa truyền thụ lý thuyết khoa học môi trường và giải quyết các bài toán kỹ thuật phát sinh trong ngành xây dựng. Tiếp cận sư phạm đặt trọng tâm vào việc mô hình hóa các dòng chu chuyển vật chất, năng lượng và chất thải trong các đô thị, công trường và khu công nghiệp.

• Bài tập và tình huống điển hình (Case studies):
  • Tình huống ô nhiễm đất do dầu mỏ: Phân tích hiện tượng màng dầu mỏng (0,2–0,5 mm) cô lập đất với không khí và năng lượng mặt trời, làm tê liệt hoạt động của vi sinh vật đất.
  • Tình huống ô nhiễm nước rỉ rác: Khảo sát quá trình thẩm thấu các kim loại nặng ($Cu, Zn, Pb, Al, Fe, Cd, Hg$) và hợp chất dinh dưỡng ($N, P$) từ các hầm ủ, bãi chôn lấp vào tầng nước ngầm.
  • Nghiên cứu trường hợp thoái hóa rừng Việt Nam: Phân tích chuỗi số liệu lịch sử từ mốc 11 triệu ha rừng năm 1976, tác động của hóa chất diệt cỏ trong chiến tranh và việc mở rộng diện tích đất trồng cây công nghiệp (cà phê, cao su, chè).
• Thực hành định lượng: Học sinh thực hiện các bài toán cân bằng vật chất: $$x_w + x_c + x_A = 100%$$ và tính toán nhiệt trị nhiên liệu phục vụ lựa chọn công nghệ thiêu đốt chất thải rắn đô thị và công nghiệp.
• Phương pháp đánh giá: Kết hợp kiểm tra định kỳ về kiến thức pháp luật, cơ chế lý hóa sinh học của chất ô nhiễm, cùng các bài kiểm tra thực hành tính toán thành phần chất thải và đề xuất biện pháp xử lý mặt bằng ô nhiễm.
• Hướng dẫn tự học: Học sinh được yêu cầu tự tra cứu hệ thống phân loại đất FAO-UNESCO, phân tích các chỉ tiêu quan trắc chất lượng nước ngầm/nước mặt và đối chiếu các quy chuẩn quản lý phế thải xây dựng tại địa phương.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cơ sở pháp lý và dữ liệu thống kê: Giáo trình cập nhật trực tiếp định nghĩa và khung pháp lý theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 (khoản 1 Điều 3); tích hợp số liệu kiểm kê diện tích đất tự nhiên toàn quốc năm 2010 (trên 33 triệu ha, phân chia chi tiết thành 26,226 triệu ha đất nông nghiệp, 3,705 triệu ha đất phi nông nghiệp và 3,164 triệu ha đất chưa sử dụng); dữ liệu sản lượng điện hạt nhân thế giới năm 2007 (chiếm 14% tổng sản lượng điện).
• Tích hợp các xu hướng công nghệ năng lượng: Phân tích cụ thể các dạng công nghệ năng lượng tái tạo gồm hệ thống pin quang điện (PV), điện mặt trời tập trung (CSP), cơ cấu tuabin gió hiện đại vận hành theo nguyên lý cơ học dòng chảy, trạm phát điện sóng biển theo phương pháp dao động cột nước bê tông rỗng, hệ thống giếng địa nhiệt và 3 dạng nhiên liệu sinh học (Biodiesel qua quá trình transester hóa với methanol, Biogasoline pha chế ethanol, và Biogas lên men kỵ khí cellulose).
• Ứng dụng trực tiếp trong kỹ thuật xây dựng: Nhận diện và phân loại rõ ràng nhóm chất thải rắn xây dựng (gạch, ngói, thủy tinh, ống nhựa, dây cáp, bê tông, nhựa đường asphalt); mô tả quy trình tái sử dụng tro xỉ không độc hại làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng hoặc san lấp nền đường; phân tích tác hại của bụi amiăng, khí radon phát tán từ đất đá, xỉ than, bãi thải vật liệu xây dựng đối với công nhân và cư dân.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh, sinh viên: Đối tượng chính là người học trình độ Trung cấp ngành Kỹ thuật Xây dựng (Xây dựng dân dụng và công nghiệp), học môn học này tại học kỳ 2 năm thứ nhất trong chương trình đào tạo 2 năm.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần nắm vững kiến thức khoa học tự nhiên cơ bản ở bậc trung học cơ sở hoặc chương trình văn hóa bổ trợ, bao gồm kiến thức nền về hóa học vô cơ (các oxit kim loại, axit, kiềm), vật lý (nhiệt động học, cơ học dòng chất lỏng, bức xạ) và sinh học cơ sở.
• Giảng viên chuyên ngành: Cung cấp tài liệu khung cho giảng viên bộ môn Xây dựng và bộ môn Môi trường tại các trường trung cấp, cao đẳng nghề để biên soạn đề cương bài giảng, thiết kế bài tập tính toán và câu hỏi đánh giá kết thúc môn MH 19.
• Tài liệu tham khảo chuyên môn: Cán bộ kỹ thuật hiện trường, nhân viên giám sát an toàn lao động và môi trường tại các dự án xây dựng dân dụng, nhà máy sản xuất vật liệu có thể sử dụng giáo trình để tra cứu tính chất hóa lý của chất thải rắn, phế thải công nghiệp và các phương pháp xử lý ô nhiễm đất, nước tại chỗ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được biên soạn cho đối tượng và cấp độ đào tạo nào?

Tài liệu được biên soạn chính thức theo đề cương chương trình đào tạo ngành Kỹ thuật Xây dựng (chuyên ngành Xây dựng dân dụng và công nghiệp) ở trình độ Trung cấp, thuộc hệ đào tạo 2 năm tại Trường Cao đẳng Cơ điện Xây dựng Việt Xô.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi học giáo trình này?

Học sinh cần có kiến thức cơ bản về Vật lý (nhiệt học, cơ học năng lượng), Hóa học (các phản ứng chuyển hóa vô cơ, hữu cơ cơ bản, tính chất axit-bazơ, kim loại nặng) và Sinh học đại cương để tiếp thu các chu trình sinh địa hóa, phân hủy kỵ khí/hiếu khí và phản ứng của cơ thể sinh vật trước chất ô nhiễm.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu khoa học môi trường tổng quát là gì?

Giáo trình tập trung phân tích sâu các dạng chất thải đặc thù phát sinh từ hoạt động công nghiệp và thi công xây dựng (chất thải rắn vô cơ, gạch đá, bê tông vụn, bụi amiăng, xỉ than, nhựa đường asphalt), đồng thời cung cấp các công thức toán - lý - hóa để tính toán các thông số kỹ thuật xử lý rác thải như độ ẩm, độ tro, thành phần cháy và nhiệt trị theo công thức Mendeleev.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học nên phân chia việc học theo hai phần: nắm chắc hệ thống thuật ngữ, định nghĩa pháp lý (theo Luật Bảo vệ môi trường) ở các chương 1, 2, 5; song song đó, rèn luyện kỹ năng giải các bài toán định lượng về thành phần cháy, tính toán nhiệt trị của chất thải rắn và đối chiếu các biện pháp xử lý sinh học (phytoremediation) tại chương 3 và chương 4 với các công trình thực tế.

5. Giáo trình có đề cập đến các công thức và bảng phân loại chuẩn mực nào?

Tài liệu trích dẫn hệ thống phân loại đất 7 nhóm theo chuẩn FAO-UNESCO, phân loại tài nguyên tái tạo theo Jorgensen (1981), phân loại 5 tầng khí quyển, các mốc phát hiện phân hạch hạt nhân của Enrico Fermi (1934), Otto Hahn và Lise Meitner (1938), cùng công thức Mendeleev dùng trong tính toán nhiệt trị chất thải rắn.

---

Kết luận

Giáo trình môn học: Bảo vệ môi trường (MH 19) cung cấp toàn diện hệ thống lý thuyết về 5 chức năng cơ bản của môi trường, cấu trúc các quyển địa cầu, bản chất các nguồn năng lượng và phương pháp định lượng các chỉ tiêu kỹ thuật của chất thải.

Lộ trình học tập chuẩn mực được đề xuất gồm 5 bước: tiếp cận cơ sở lý luận môi trường - phát triển kinh tế (Chương 1), đánh giá hiện trạng ô nhiễm địa bàn sống (Chương 2), khảo sát tiềm năng và công nghệ khai thác tài nguyên (Chương 3), thực hành tính toán và xử lý phế thải (Chương 4), và nắm vững khung thể chế chính sách quản lý (Chương 5). Để mở rộng kiến thức, người học nên nghiên cứu thêm văn bản Luật Bảo vệ môi trường hiện hành, các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về chất lượng đất, nước, không khí và các tài liệu chuyên ngành về quản lý chất thải rắn xây dựng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1. Mục tiêu: - Hiểu được khái niệm và định nghĩa một số thuật ngữ về khoa học môi trường; - Nhận thức được sự tồn tài của mâu thuẫn giữa môi trường và phát triển, nguyên nhân các vấn đề môi trường toàn cầu, của quốc gia và của địa phương; - Thấy được trách nhiệm của mỗi người về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Nội dung chính.Khái niệm và định nghĩa về môi trường. - Theo nghĩa rộng nhất: Môi trường là tập hợp các điều kiện và hiện tượng bên ngoài có ảnh hưởng tới một vật thể hoặc một sự kiện.

- Theo nghĩa rộng: môi trường là tổng hợp các nhân tố như không khí, đất, nước, ánh sáng, âm thanh, cảnh quan, xã hội có ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống của con người và tài nguyên cần thiết cho sinh sống, sản xuất của con người. - Theo nghĩa hẹp: môi trường là tổng hợp các nhân tố như không khí, đất, nước, ánh sáng, âm thanh, cảnh quan, xã hội có ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống của con người. - Tại khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường ngày 29 tháng 11 năm 2005 quy định: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật”.Định nghĩa về môi trường: Môi trường là tập hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con người, có ảnh hưởng tới con người như: không khí, đất, nước, sinh vật, xã hội loài người… 1.Phân loại môi trường: Theo chức năng, môi trường được chia làm 3 loại: - Môi trường tự nhiên: bao gồm các yếu tố thiên nhiên như vật lí, hoá học, sinh học tồn tại khách quan bao quanh con người. 6 - Môi trường nhân tạo: Là tập hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội do con người tạo nên và chịu sự chi phối của con người, như nhà ở, môi trường khu đô thị, khu công nghiệp, môi trường nông thôn… - Môi trường xã hội: là tổng thể mối quan hệ giữa con người với con người, tạo nên sự trở ngại hoặc thuận lợi cho sự phát triển của cá nhân hoặc từng cộng đồng dân cư, như sự gia tang dân số, định cư, di cư.Những chức năng cơ bản của môi trường: 1.Môi trường là không gian sống của con người và các loài sinh vật.

Mỗi người đều có nhu cầu về số lượng không gian cần thiết cho các hoạt động như nhà ở, nước uống, không khí, đất dung cho sản xuất…Nhu cầu về không gian sống của con người thay đổi theo trình độ kĩ thuật và công nghệ sản xuất. Trình độ phát triển của loài người càng được nâng cao thì nhu cầu về không gian sản xuất càng cao. Con người có thể gia tăng không gian sống cần thiết cho mình bằng cách khai thác và chuyển đổi chức năng sử dụng của các loại không gian khác như khai hoang, phá rừng, cải tạo các vùng đất và vùng nước. Để nâng cao chất lượng không gian sống thì con người phải có một không gian để tái tạo chất lượng môi trường đã bị các hoạt động sản xuất làm suy giảm.

Việc khai thác quá mức không gian và các dạng tài nguyên có thể làm cho chất lượng môi trường sống trên trái đất không thể phục hồi được.Môi trường là nguồn tài nguyên của con người: Môi trường là nơi con người khai thác nguồn vật liệu và năng lượng cần thiết cho hoạt động sinh sống và sản xuất như: đất, nước, không khí, khoáng sản, năng lượng nắng, gió, thuỷ triều…Mọi sản phẩm của con người đều bắt nguồn từ các dạng vật chất tồn tại trên trái đất và không gian bao quanh trái đất. Các nguồn năng lượng, vật liệu sau mỗi lần sử dụng được tuần hoàn quay trở lại dạng ban đầu được gọi là tài nguyên tái tạo. Trái lại, nếu bị mất mát, biến đổi hoặc suy thoái không trở lại dạng ban đầu gọi là tài nguyên không tái tạo.Môi trường là nơi chứa đựng các chất thải. Chất thải do con người tạo ra trong quá trình sản xuất và tiêu dung thường được đưa trở lại môi trường.

Tại đây, nhờ hoạt động của vi sinh vật và các thành phần môi trường khác, chất thải sẽ biến đổi trở thành các dạng ban đầu trong một chu trình sinh địa hoá phức tạp. Khả năng tiếp nhận và phân huỷ chất thải của môi trường được gọi là khả năng nền của môi trường. Khi lượng chất thải lớn hơn khả năng nền hoặc chất thải khó phân huỷ, xa lạ với sinh vật thì chất lượng môi trường sẽ bị suy giảm và môi trường có thể bị ô nhiễm.Môi trường là nơi giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con người và sinh vật trên trái đất. Trái đất trở thành nơi sinh sống của con người và các sinh vật nhờ tập hợp các điều kiện đặc biệt như: nhiệt độ không khí không quá cao, nồng độ oxi và các 7 khí khác tương đối ổn định, cân bằng nước ở đại dương và đất liền…Tất cả các điều kiện đó cho đến nay chưa tìm thấy trong một hành tinh nào khác trong và ngoài hệ mặt trời.

Sự phát sinh và phát triển sự sống trên trái đất nhờ các hoạt động của các thành phần môi trường trên trái đất như khí quyển, thuỷ quyển, thạch quyển.Môi trường là nơi lưu trữ và cung cấp thông tin cho con người. - Ghi chép và lưu trữ lịch sử địa chất, lịch sử tiến hoá của vật chất và sinh vật, lịch sử xuất hiện và phát triển văn hoá của loài người. - Cung cấp các chỉ thị không gian và tạm thời mang tính chất báo động sớm các nguy hiểm đối với con người và sinh vật sống trên trái đất như:các phản ứng sinh lí của cơ thể sống trước khi xảy ra các tai biến thiên nhiên và hiện tượng thiên nhiên đặc biệt như bão, động đất… - Lưu trữ và cung cấp cho con người sự đa dạng các nguồn gen, các loài động thực vật, các hệ sinh thái tự nhiên và nhân tạo, các cảnh quan có vẻ đẹp thẩm mĩ, tôn giáo và văn hoá khác.Các thành phần cơ bản của môi trường: Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành môi trường như đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật, hệ sinh thái và các hình thái vật chất khác.Thạch quyển:(vỏ trái đất): Là một lớp vỏ cứng, rất mỏng có cấu tạo hình thái rất phức tạp, có thành phần không đồng nhất, có độ dày thay đổi theo vị trí địa lí khác nhau.Thuỷ quyển: Là lớp vỏ lỏng không lien tục bao quanh trái đất gồm nước ngọt, nước mặn ở cả ba trạng thái rắn, lỏng, hơi.Thuỷ quyển bao gồm đại dương, ao, hồ, sông suối, nước ngầm và bang tuyết.Khí quyển: Là lớp vỏ ngoài của trái đất với ranh giới dưới là bề mặt thạch quyển, thuỷ quyển; ranh giới trên là khoảng không giữa các hành tinh. Khí quyển trái đất được hình thành do sự thoát hơi nước, các chất khí từ thuỷ quyển, thạch quyển.

Khí quyển trái đất có cấu trúc phân tầng với 5 tầng từ dưới lên trên: tầng đối lưu, tầng bình lưu, tầng trung gian, tầng nhiệt, tầng điện li.Sinh quyển: Là lớp vỏ sống của trái đất, bao gồm các cơ thể sống tồn tại trong thạch quyển, thuỷ quyển, khí quyển.Trí quyển: Là môi trường chính thức của con người, do con người tạo ra và tác động trực tiếp lên đời sống, các hoạt động kinh tế và xã hội của con người. Khái niệm và định nghĩa về tài nguyên thiên nhiên: 2.Khái niệm: 8 Theo nghĩa rộng, tài nguyên môi trường bao gồm tất cả các nguồn nguyên liệu, nhiên liệu, năng lượng, thông tin có trên trái đất và trong vũ trụ bao la mà con người có thể sử dụng để phục vụ cho đời sống và sự phát triển của mình. Trong mỗi bối cảnh xã hội nào thì hoạt động kinh tế của con người cũng là quá trình sử dụng năng lượng để biến đổi vật chất từ dạng này sang dạng khác có ích cho cuộc sống. Do vậy, vật chất - mà tài nguyên thiên nhiên là một dạng cụ thể của nó, được con người biến đổi mà không làm biến mất nó trong quá trình hoạt động.

Vật chất đề cập ở đây cần phải hiểu cả 2 dạng: hữu hình và vô hình. Có thể nói rằng, tài nguyên là tất cả các dạng vật chất, tri thức, thông tin được con người sử dụng để tạo ra của cải vật chất hay tạo ra giá trị sử dụng mới. Xã hội loài người càng phát triển thì số loại hình tài nguyên và số lượng mỗi loại tài nguyên được con người sử dụng, khai thác ngày càng gia tang.Đặc điểm chung của tài nguyên: - Tài nguyên phân bố không đều giữa các vùng trên trái đất và trên cùng một vùng lãnh thổ, tạo nên sự ưu đãi về tài nguyên giữa các vùng, các lãnh thổ. - Các tài nguyên có giá trị kinh tế cao được hình thành qua quá trình lâu dài của tự nhiên và lịch sử.Phân loại tài nguyên: Tài nguyên có thể chia làm hai loại lớn: tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên xã hội.

Tài nguyên xã hội là một dạng tài nguyên đặc biệt của trái đất, thể hiện bởi sức lao động chân tay và trí óc, khả năng tổ chức và chế độ xã hội, tập quán, tín ngưỡng của các cộng đồng người.Trong Khoa học môi trường, tài nguyên thiên nhiên được chia thành ba loại: - Tài nguyên tái tạo: Là tài nguyên dựa vào nguồn năng lượng được cung cấp hầu như liên tục và vô tận từ vũ trụ vào trái đất, dựa vào trật tự tự nhiên, nguồn thông tin vật lý và sinh học đã hình thành và tiếp tục tồn tại, phát triển và chỉ mất đi khi không còn nguồn năng lượng và thông tin nói trên. Jorgensen(1981) Tài nguyên tái tạo là tài nguyên có thể tự duy trì hoặc tự bổ sung một cách liên tục nếu được quản lý, sử dụng một cách hợp lý và khôn ngoan.Tài nguyên thiên nhiên tái tạo được có thể kể ra như: Tài nguyên sinh học,tài nguyên năng lượng mặt trời, nước, gió, đất canh tác. - Tài nguyên không tái tạo: Tồn tại một cách hữu hạn và sẽ mất đi hoặc hoàn toàn bị biến đổi không còn giữ được tính chất ban đầu sau quá trình sử dụng. Các khoáng sản, nhiên liệu hoá thạch (than đá, dầu mỏ, khí đốt.), các thông tin di truyền bị mai một không giữ lại được là những nguồn tài nguyên thiên nhiên không tái tạo được.

- Tài nguyên vĩnh cửu: loại tài nguyên có liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến năng lượng mặt trời.