Giáo trình an toàn điện nghề điện công nghiệp trường cđ cộng đồng lào cai

Giáo trình an toàn điện nghề điện công nghiệp của Trường CĐ Cộng đồng Lào Cai. Hướng dẫn chi tiết quy tắc, kỹ năng an toàn điện thiết yếu.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Tú
• Trường học: Trường Cao đẳng Lào Cai
• Chuyên ngành: An Toàn Điện
• Đề tài: An Toàn Điện Nghề Điện Công Nghiệp
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Lào Cai

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• BÀI MỞ ĐẦU: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ AN TOÀN ĐIỆN
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG HỘ LAO ĐỘNG
• 1.1. Phòng chống nhiễm độc
• 1.1.1. Đặc tính chung của hóa chất độc
• 1.1.2. Tác hại của hóa chất độc
• 1.1.3. Cách phòng tránh nhiễm độc
• 1.2. Phòng chống bụi
• 1.2.1. Định nghĩa và phân loại bụi
• 1.2.2. Tác hại của bụi
• 1.2.3. Cách phòng chống bụi
• 1.3. Phòng chống cháy nổ
• 1.3.1. Khái niệm về cháy, nổ
• 1.3.2. Những nguyên nhân gây cháy, nổ và biện pháp phòng chống
• 1.4. Thông gió công nghiệp
• 1.4.1. Mục đích của thông gió công nghiệp
• 1.4.2. Các biện pháp thông gió
• 1.5. Lọc sạch khí thải trong công nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: AN TOÀN ĐIỆN
• 2.1. Một số khái niệm cơ bản về an toàn điện
• 2.1.1. Tác động của dòng điện đến cơ thể con người
• 2.1.2. Các dạng tai nạn điện
• 2.1.3. Các tiêu chuẩn Việt Nam về an toàn điện
• 2.2. Nguyên nhân gây ra tai nạn về điện
• 2.2.1. Do bất cẩn
• 2.2.2. Do sự thiếu hiểu biết của người lao động
• 2.2.3. Do sử dụng thiết bị điện không an toàn
• 2.2.4. Do quá trình tổ chức thi công và thiết kế
• 2.2.5. Do môi trường làm việc không an toàn
• 2.3. Các phương pháp sơ cấp cứu cho nạn nhân bị điện giật
• 2.3.1. Tách nạn nhân ra khỏi lưới điện
• 2.3.2. Hô hấp nhân tạo
• 2.3.3. Xoa bóp tim ngoài lồng ngực
• 2.4. Các biện pháp bảo vệ an toàn cho người và thiết bị khi sử dụng điện
• 2.4.1. Quy tắc chung để đảm bảo an toàn điện
• 2.4.2. Các biện pháp về tổ chức
• 2.4.3. Các biện pháp kỹ thuật an toàn điện
• 2.5. Lắp đặt hệ thống bảo vệ an toàn
• 2.5.1. Lắp đặt nối đất bảo vệ
• 2.5.2. Lắp đặt hệ thống bảo vệ chống sét
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình an toàn điện nghề điện công nghiệp

Giáo trình an toàn điện là một tài liệu học tập an toàn điện nền tảng, không thể thiếu trong chương trình khung nghề điện công nghiệp tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Lào Cai. Tài liệu này được biên soạn bởi Khoa Điện - Điện tử CĐ Lào Cai nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức cốt lõi và kỹ năng thực tiễn về phòng tránh các rủi ro liên quan đến điện. Trong bối cảnh điện năng được ứng dụng rộng rãi từ sản xuất công nghiệp đến sinh hoạt, việc đảm bảo an toàn lao động trở thành ưu tiên hàng đầu. Nguy hiểm về điện thường khó nhận biết bằng giác quan thông thường, chỉ phát hiện khi đã xảy ra tiếp xúc, có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Do đó, việc nắm vững các nguyên nhân gây tai nạn, tác hại của dòng điện, và các biện pháp phòng tránh là yêu cầu bắt buộc đối với mỗi kỹ thuật viên tương lai. Giáo trình cung cấp một hệ thống kiến thức toàn diện, từ các biện pháp phòng hộ lao động chung như phòng chống nhiễm độc, cháy nổ đến các chuyên đề sâu về an toàn điện. Nội dung không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn nhấn mạnh các quy tắc, tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và các kỹ năng thực hành thiết yếu. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định này giúp giảm thiểu tối đa tai nạn điện và cách phòng tránh chúng một cách hiệu quả, xây dựng một môi trường làm việc an toàn và chuyên nghiệp. Tài liệu này đóng vai trò là kim chỉ nam, giúp người học hình thành ý thức tự giác, thái độ cẩn trọng và tác phong công nghiệp, đáp ứng chuẩn đầu ra ngành điện công nghiệp và nhu cầu của xã hội.

1.1. Tầm quan trọng của tài liệu học tập an toàn điện

Tầm quan trọng của tài liệu học tập an toàn điện thể hiện ở việc cung cấp kiến thức nền tảng về các mối nguy hiểm tiềm ẩn và biện pháp phòng ngừa. Tài liệu giúp người học nhận biết nguyên nhân gây tai nạn, mức độ tác hại của dòng điện, và các phương pháp bảo vệ bản thân và thiết bị. Hơn nữa, nó còn trang bị kỹ năng sơ cứu người bị điện giật, một kỹ năng sống còn trong các tình huống khẩn cấp. Việc có ý thức tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn, bảo hộ lao động trong ngành điện là kết quả trực tiếp của quá trình học tập và rèn luyện dựa trên giáo trình chuẩn mực.

1.2. Đề cương chi tiết môn an toàn điện tại CĐ Lào Cai

Đề cương chi tiết môn an toàn điện được cấu trúc logic, bao gồm hai chương chính. Chương 1 tập trung vào các biện pháp phòng hộ lao động nói chung, như phòng chống nhiễm độc hóa chất, bụi công nghiệp, và đặc biệt là phòng chống cháy nổ do điện. Chương 2 đi sâu vào chuyên ngành an toàn điện, trình bày các khái niệm cơ bản, tác động của dòng điện, các biện pháp kỹ thuật như nối đất an toàn, và quy trình sơ cứu. Cấu trúc này đảm bảo sinh viên có cái nhìn tổng thể về an toàn lao động trước khi đi vào các kiến thức chuyên sâu của ngành.

1.3. Mục tiêu của chương trình khung nghề điện công nghiệp

Mục tiêu chính của chương trình khung nghề điện công nghiệp là đào tạo ra những kỹ thuật viên có đủ năng lực chuyên môn và ý thức kỷ luật cao. Về an toàn điện, chương trình đặt mục tiêu giúp sinh viên hiểu rõ và áp dụng thành thạo các quy tắc an toàn điện trong mọi hoạt động lắp đặt, vận hành và sửa chữa. Sinh viên sau khi hoàn thành module đào tạo điện công nghiệp này phải có khả năng nhận diện rủi ro, sử dụng đúng thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) và xử lý các tình huống sự cố một cách bình tĩnh và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường lao động.

II. Phân tích các tai nạn điện và cách phòng tránh hiệu quả

Phân tích tai nạn điện và cách phòng tránh là nội dung trọng tâm trong công tác bảo hộ lao động trong ngành điện. Tai nạn điện được phân thành hai dạng chính: chấn thương do điện và điện giật. Chấn thương điện là sự phá hủy cục bộ các mô cơ thể, bao gồm bỏng điện do dòng điện hoặc hồ quang, co giật cơ và viêm mắt do tia cực tím. Điện giật chiếm tỷ lệ lớn nhất, khoảng 80% tổng số vụ tai nạn và là nguyên nhân của 85% các ca tử vong liên quan đến điện. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nhiều yếu tố: trị số dòng điện, điện trở cơ thể người, đường đi của dòng điện, thời gian tiếp xúc và môi trường làm việc. Theo giáo trình của Trường CĐ Lào Cai, dòng điện xoay chiều 50Hz trên 10mA và dòng một chiều trên 50mA đã bắt đầu gây nguy hiểm. Các nguyên nhân gây tai nạn rất đa dạng, bao gồm: sự bất cẩn của người lao động, thiếu hiểu biết về kỹ thuật an toàn điện, sử dụng thiết bị không đảm bảo chất lượng, và các sai sót trong quá trình tổ chức thi công, thiết kế. Môi trường làm việc ẩm ướt, nhiệt độ cao cũng làm tăng nguy cơ tai nạn. Để phòng tránh hiệu quả, cần kết hợp đồng bộ các biện pháp tổ chức và kỹ thuật. Việc tuân thủ tuyệt đối các quy tắc an toàn điện là điều kiện tiên quyết. Hiểu rõ những rủi ro này là bước đầu tiên để xây dựng một văn hóa an toàn vững chắc trong mọi hoạt động sản xuất và sinh hoạt liên quan đến điện.

2.1. Tác động của dòng điện và các yếu tố ảnh hưởng

Dòng điện tác động lên cơ thể người theo hai cách chính: kích thích và chấn thương. Tác động kích thích gây co giật cơ bắp, tê liệt hệ hô hấp và tuần hoàn máu, thường xảy ra với dòng điện nhỏ nhưng thời gian tiếp xúc kéo dài. Tác động chấn thương xảy ra khi tiếp xúc với điện áp cao, gây ra hồ quang điện với nhiệt độ cực lớn, đốt cháy da thịt. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào các yếu tố như trị số dòng điện (dòng xoay chiều 50-60Hz nguy hiểm nhất), đường đi của dòng điện (nguy hiểm nhất là từ tay trái sang chân), thời gian tiếp xúc và điện trở của cơ thể người. (Trích Giáo trình An toàn điện, CĐ Lào Cai, 2017).

2.2. Các nguyên nhân chính gây ra tai nạn điện thường gặp

Các nguyên nhân chính gây ra tai nạn điện đã được hệ thống hóa gồm năm nhóm. Thứ nhất là do bất cẩn trong quá trình làm việc. Thứ hai là do sự thiếu hiểu biết của người lao động về các mối nguy hiểm. Thứ ba, việc sử dụng các thiết bị điện không an toàn, kém chất lượng hoặc quá cũ. Thứ tư là các sai sót trong quá trình tổ chức thi công và thiết kế hệ thống điện. Cuối cùng là do môi trường làm việc không an toàn như ẩm ướt, nhiệt độ cao, có nhiều bụi kim loại. Việc xác định rõ nguyên nhân giúp đưa ra các giải pháp phòng ngừa phù hợp và hiệu quả hơn.

2.3. Tầm quan trọng của công tác bảo hộ lao động ngành điện

Bảo hộ lao động trong ngành điện là một hệ thống các biện pháp nhằm đảm bảo an toàn, sức khỏe và tính mạng cho người lao động. Nó không chỉ bao gồm việc trang bị thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) mà còn là việc xây dựng quy trình làm việc an toàn, tổ chức huấn luyện định kỳ và kiểm tra giám sát nghiêm ngặt. Một công tác bảo hộ lao động tốt giúp ngăn ngừa tai nạn, giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản, đồng thời nâng cao năng suất và tạo sự ổn định cho doanh nghiệp. Đây là trách nhiệm chung của cả người sử dụng lao động và người lao động.

III. Hướng dẫn kỹ thuật an toàn điện theo tiêu chuẩn Việt Nam

Các biện pháp kỹ thuật an toàn điện là nền tảng để chủ động phòng ngừa tai nạn, được quy định rõ trong các Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) như TCVN 4756-89 về quy phạm nối đất hay TCVN 4086–85 về an toàn điện trong xây dựng. Biện pháp đầu tiên và cơ bản nhất là đảm bảo cách điện tốt cho tất cả các thiết bị. Vỏ bọc cách điện phải nguyên vẹn, không nứt vỡ, và được kiểm tra định kỳ. Biện pháp thứ hai là tạo khoảng cách an toàn hoặc sử dụng rào chắn, bao che các bộ phận mang điện để ngăn ngừa tiếp xúc ngẫu nhiên. Đối với các môi trường làm việc đặc biệt nguy hiểm, việc sử dụng điện áp thấp (12V, 24V, 42V) thông qua máy biến áp cách ly là giải pháp an toàn tối ưu. Một trong những quy tắc an toàn điện quan trọng nhất là thực hiện nối đất an toàn hoặc nối dây trung tính bảo vệ. Biện pháp này giúp giảm điện áp trên vỏ thiết bị xuống mức an toàn khi có sự cố chạm vỏ, hoặc tạo ra dòng ngắn mạch đủ lớn để các thiết bị bảo vệ (cầu chì, aptomat) tác động nhanh chóng, cắt nguồn điện. Ngoài ra, hệ thống chống sét cũng là một phần không thể thiếu để bảo vệ con người và thiết bị khỏi tác động của sét đánh trực tiếp hoặc lan truyền. Việc áp dụng đúng và đủ các biện pháp kỹ thuật này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc và tuân thủ nghiêm ngặt từ khâu thiết kế, lắp đặt đến vận hành và bảo trì.

3.1. Các quy tắc an toàn điện cơ bản cần phải tuân thủ

Các quy tắc an toàn điện chung bao gồm: che chắn cẩn thận các bộ phận mang điện; thực hiện nối đất hoặc nối dây trung tính cho vỏ kim loại của thiết bị. Người làm việc phải sử dụng đầy đủ các dụng cụ an toàn và phương tiện bảo vệ cá nhân. Việc vận hành, kiểm tra, sửa chữa phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình đã được phê duyệt. Đặc biệt, phải thường xuyên kiểm tra điện trở cách điện của hệ thống để phát hiện và khắc phục sớm các hư hỏng, ngăn ngừa sự cố xảy ra.

3.2. Phương pháp nối đất an toàn và bảo vệ nối dây trung tính

Nối đất an toàn là biện pháp nối các bộ phận kim loại của thiết bị với hệ thống nối đất, áp dụng cho mạng điện có trung tính cách điện. Mục đích là giảm điện áp tiếp xúc xuống giá trị an toàn. Ngược lại, bảo vệ nối dây trung tính được dùng cho mạng 3 pha 4 dây có trung tính trực tiếp nối đất (ví dụ lưới 380/220V). Biện pháp này biến sự cố chạm vỏ thành ngắn mạch một pha, giúp thiết bị bảo vệ tác động nhanh để cắt mạch, đảm bảo an toàn. Mỗi phương pháp có phạm vi và cách thực hiện riêng, cần áp dụng đúng theo cấu trúc lưới điện.

3.3. Lắp đặt hệ thống bảo vệ chống sét cho công trình

Hệ thống bảo vệ chống sét bao gồm chống sét đánh trực tiếp và chống sét lan truyền. Chống sét trực tiếp sử dụng kim thu sét (cột thu lôi) để thu dòng sét và dẫn xuống đất một cách an toàn qua hệ thống tiếp địa. Chống sét lan truyền sử dụng các thiết bị như chống sét van (LA) để bảo vệ thiết bị điện khỏi các xung điện áp cao lan truyền trên đường dây. Việc lắp đặt phải tuân thủ các quy định về khoảng cách, vật liệu và điện trở nối đất (thường yêu cầu nhỏ hơn 10Ω) để đảm bảo hiệu quả bảo vệ tối đa.

IV. Bí quyết sơ cứu người bị điện giật và phòng chống cháy nổ

Kỹ năng sơ cứu người bị điện giật và phòng chống cháy nổ do điện là hai yếu tố sống còn trong an toàn điện. Khi phát hiện có người bị điện giật, hành động phải khẩn trương và đúng phương pháp. Theo thống kê, khả năng cứu sống nạn nhân lên đến 90% nếu được cấp cứu trong vòng 1 phút đầu tiên. Bước đầu tiên và quan trọng nhất là phải nhanh chóng tách nạn nhân ra khỏi nguồn điện một cách an toàn. Tuyệt đối không dùng tay không chạm trực tiếp vào nạn nhân. Cách tốt nhất là ngắt cầu dao, aptomat. Nếu không thể, phải dùng vật khô không dẫn điện (gậy gỗ, tre khô) để gạt dây điện hoặc đẩy nạn nhân ra. Sau khi đã tách nạn nhân khỏi nguồn điện, cần kiểm tra ngay tình trạng hô hấp và tuần hoàn. Nếu nạn nhân ngưng thở, phải tiến hành hô hấp nhân tạo (phương pháp hà hơi thổi ngạt) ngay lập tức. Nếu tim ngừng đập, cần kết hợp ép tim ngoài lồng ngực. Quá trình cấp cứu phải được thực hiện kiên trì cho đến khi nạn nhân tỉnh lại hoặc có sự trợ giúp của nhân viên y tế. Bên cạnh đó, phòng chống cháy nổ do điện cũng cần được chú trọng. Nguyên nhân gây cháy thường do quá tải, ngắn mạch, hồ quang điện hoặc điện trở tiếp xúc kém. Biện pháp phòng ngừa bao gồm việc lựa chọn thiết bị điện phù hợp, lắp đặt đúng kỹ thuật, không sử dụng các thiết bị tự chế, và thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống điện.

4.1. Quy trình 3 bước tách nạn nhân ra khỏi nguồn điện

Quy trình này gồm 3 bước cốt lõi. Bước 1: Quan sát và đánh giá nhanh tình hình, xác định vị trí nguồn điện (hạ áp hay cao áp). Bước 2: Thực hiện hành động ngắt điện. Ưu tiên cắt điện từ các thiết bị đóng cắt gần nhất như công tắc, cầu dao. Nếu không thể, sử dụng vật cách điện khô để tách nạn nhân. Bước 3: Chuẩn bị phương án đỡ nạn nhân nếu họ ở trên cao để tránh chấn thương thứ cấp. Sự bình tĩnh và tuân thủ đúng quy trình là chìa khóa để đảm bảo an toàn cho cả người cứu và nạn nhân.

4.2. Kỹ thuật hô hấp nhân tạo và xoa bóp tim ngoài lồng ngực

Sau khi tách nạn nhân khỏi nguồn điện, nếu nạn nhân bất tỉnh, cần kiểm tra hơi thở và mạch đập. Nếu không thở, tiến hành hô hấp nhân tạo bằng phương pháp hà hơi thổi ngạt: đặt nạn nhân nằm ngửa, đầu ngửa ra sau, bịt mũi và thổi khí vào miệng nạn nhân với nhịp độ 14-16 lần/phút. Nếu tim ngừng đập, kết hợp xoa bóp tim ngoài lồng ngực: đặt hai tay chồng lên nhau ở 1/3 dưới xương ức và ấn mạnh, nhanh với tần số khoảng 60 lần/phút. Thực hiện liên tục cho đến khi có dấu hiệu của sự sống. Đây là kỹ thuật sơ cứu người bị điện giật cơ bản nhất.

4.3. Các biện pháp phòng chống cháy nổ do sự cố điện

Để phòng chống cháy nổ do điện, cần tuân thủ nguyên tắc tách rời 3 yếu tố: chất cháy, oxy và nguồn nhiệt. Các biện pháp kỹ thuật bao gồm: không đặt các vật liệu dễ cháy gần thiết bị điện sinh nhiệt; lựa chọn tiết diện dây dẫn phù hợp với phụ tải để tránh quá tải; sử dụng các thiết bị đóng cắt tự động (aptomat) có chất lượng tốt; đảm bảo các mối nối chắc chắn để giảm điện trở tiếp xúc. Ngoài ra, cần trang bị các phương tiện chữa cháy tại chỗ phù hợp với môi trường điện như bình khí CO2 hoặc bình bột khô.

V. Ứng dụng module đào tạo điện công nghiệp tại CĐ Lào Cai

Việc ứng dụng module đào tạo điện công nghiệp về an toàn điện tại Khoa Điện - Điện tử CĐ Lào Cai đóng vai trò quyết định trong việc hình thành kỹ năng và ý thức nghề nghiệp cho sinh viên. Chương trình đào tạo không chỉ truyền đạt kiến thức lý thuyết từ giáo trình mà còn tập trung vào các giờ học thực hành, nơi sinh viên được tiếp xúc trực tiếp với các tình huống công việc thực tế. Trong các xưởng thực hành, việc tuân thủ các quy định an toàn được đặt lên hàng đầu. Sinh viên được hướng dẫn chi tiết cách sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) như găng tay cách điện, ủng, mũ bảo hộ, kính mắt. Mỗi buổi thực hành đều bắt đầu bằng việc kiểm tra an toàn khu vực làm việc, đảm bảo các thiết bị có che chắn, nối đất đầy đủ và không có dây điện hở. Một nội dung quan trọng được nhấn mạnh là việc duy trì hành lang an toàn lưới điện trong khuôn viên xưởng thực tập. Sinh viên được học cách nhận biết các vùng nguy hiểm, khoảng cách an toàn tối thiểu đối với các đường dây và thiết bị mang điện áp cao. Việc mô phỏng các sự cố và tổ chức diễn tập quy trình xử lý, bao gồm cả kỹ năng sơ cứu người bị điện giật, giúp sinh viên có phản xạ nhanh và chính xác khi đối mặt với tình huống thật. Cách tiếp cận "học đi đôi với hành" này giúp kiến thức từ giáo trình an toàn điện được củng cố và biến thành kỹ năng thực thụ, đảm bảo sinh viên sau khi tốt nghiệp có thể tự tin làm việc trong môi trường công nghiệp hiện đại.

5.1. Vai trò của Khoa Điện Điện tử CĐ Lào Cai trong đào tạo

Khoa Điện - Điện tử CĐ Lào Cai giữ vai trò nòng cốt trong việc xây dựng và triển khai chương trình đào tạo an toàn điện. Khoa chịu trách nhiệm biên soạn giáo trình, cập nhật các tiêu chuẩn mới, đầu tư trang thiết bị thực hành và tổ chức các khóa huấn luyện. Đội ngũ giảng viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn là tấm gương về việc tuân thủ kỷ luật an toàn, qua đó định hình thái độ và tác phong chuyên nghiệp cho sinh viên, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho ngành điện.

5.2. Hướng dẫn sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân PPE đúng cách

Sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) là yêu cầu bắt buộc. Giáo trình và các buổi thực hành đều nhấn mạnh việc lựa chọn đúng loại PPE cho từng công việc cụ thể. Ví dụ, găng tay cách điện phải phù hợp với cấp điện áp, ủng cách điện phải đảm bảo không bị thủng, kính bảo hộ phải được đeo khi có nguy cơ phóng điện hoặc vật lạ bay vào mắt. Việc kiểm tra PPE trước mỗi lần sử dụng và bảo quản đúng cách cũng là một phần quan trọng của quy trình an toàn, giúp phát huy tối đa hiệu quả bảo vệ.

5.3. Đảm bảo hành lang an toàn lưới điện tại khu vực thực hành

Tại các xưởng thực hành, việc thiết lập và duy trì hành lang an toàn lưới điện là cực kỳ quan trọng. Các khu vực có điện áp cao được đánh dấu rõ ràng bằng biển báo, rào chắn. Sinh viên được hướng dẫn không được mang các vật dụng kim loại dài, hoặc thực hiện các thao tác có thể vi phạm khoảng cách an toàn. Quy định này nhằm ngăn chặn các tai nạn do phóng điện, đặc biệt là khi làm việc với các hệ thống điện công nghiệp có cấp điện áp lớn, đảm bảo một môi trường học tập và làm việc an toàn tuyệt đối.

VI. Định hướng chuẩn đầu ra ngành điện công nghiệp và tương lai

Việc đào tạo an toàn điện không chỉ là một môn học mà còn là nền tảng định hình chuẩn đầu ra ngành điện công nghiệp. Một kỹ sư, kỹ thuật viên điện công nghiệp giỏi không chỉ vững về chuyên môn mà còn phải có ý thức kỷ luật và tuân thủ tuyệt đối các quy định an toàn. Đây là tiêu chí tuyển dụng hàng đầu của các doanh nghiệp hiện nay. Tương lai của ngành điện đòi hỏi nguồn nhân lực phải liên tục cập nhật kiến thức về công nghệ mới, đi kèm với đó là các tiêu chuẩn an toàn mới. Do đó, chương trình khung nghề điện công nghiệp cần được thường xuyên rà soát và cải tiến. Các module đào tạo điện công nghiệp cần tích hợp thêm các nội dung về an toàn trong hệ thống điện thông minh, năng lượng tái tạo và tự động hóa. Việc nâng cao nhận thức không chỉ dừng lại ở giảng đường mà cần được lan tỏa thông qua các cuộc thi tay nghề, các buổi hội thảo với chuyên gia từ doanh nghiệp và các chiến dịch truyền thông trong nhà trường. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một thế hệ người lao động mới có văn hóa an toàn ăn sâu vào tiềm thức, coi an toàn là trách nhiệm của bản thân để bảo vệ chính mình, đồng nghiệp và toàn xã hội. Đây chính là định hướng phát triển bền vững cho công tác đào tạo và cho cả ngành điện công nghiệp Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

6.1. Yêu cầu về kiến thức kỹ năng an toàn khi tốt nghiệp

Chuẩn đầu ra ngành điện công nghiệp yêu cầu sinh viên khi tốt nghiệp phải đạt được các tiêu chí cụ thể về an toàn. Về kiến thức, phải trình bày được các tiêu chuẩn, quy phạm hiện hành. Về kỹ năng, phải thực hiện thành thạo các biện pháp an toàn như đo điện trở cách điện, kiểm tra nối đất, và sử dụng đúng dụng cụ bảo vệ. Quan trọng nhất, về thái độ, phải thể hiện sự cẩn trọng, tinh thần trách nhiệm và sẵn sàng từ chối thực hiện công việc nếu nhận thấy điều kiện làm việc không đảm bảo an toàn.

6.2. Tầm nhìn phát triển chương trình đào tạo an toàn điện

Để đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, chương trình đào tạo an toàn điện cần có tầm nhìn xa hơn. Cần tích hợp công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) để mô phỏng các tình huống nguy hiểm mà không gây rủi ro thật. Nội dung cần được cập nhật liên tục theo các tiêu chuẩn quốc tế và các công nghệ mới trong ngành. Sự hợp tác chặt chẽ với doanh nghiệp để nắm bắt nhu cầu thực tiễn và mời chuyên gia tham gia giảng dạy sẽ giúp chương trình đào tạo luôn phù hợp và có tính ứng dụng cao.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình nội bộ môn học "An toàn điện" do tác giả Nguyễn Thị Thanh Tú biên soạn vào tháng 5 năm 2017, thuộc khuôn khổ tài liệu giảng dạy của Khoa Điện - Điện tử, Trường Cao đẳng Lào Cai (tiền thân là Trường Cao đẳng nghề Lào Cai). Môn học được phân bổ thời lượng 30 giờ giảng dạy, nằm trong khối kiến thức cơ sở bắt buộc dành cho học viên theo học nghề Điện công nghiệp ở trình độ Sơ cấp.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho người học:

• Hệ thống kiến thức về nguyên nhân gây ra tai nạn lao động và mức độ tác hại sinh lý của dòng điện đối với cơ thể người;
• Các nguyên tắc và giải pháp kỹ thuật phòng chống cháy nổ, nhiễm độc, ô nhiễm bụi và xử lý vi khí hậu trong sản xuất;
• Kỹ năng xử lý tình huống và các phương pháp sơ cấp cứu người bị điện giật;
• Ý thức chấp hành các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn và bảo hộ lao động hiện hành.

Cấu trúc giáo trình được phân chia một cách có hệ thống gồm: Bài mở đầu, Chương 1 (Các biện pháp phòng hộ lao động), Chương 2 (An toàn điện), hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi chương, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục về trang bị điện thiết bị nâng - vận chuyển. Cách tiếp cận của tài liệu đi từ kiến thức an toàn môi trường lao động tổng quát đến các giải pháp kỹ thuật an toàn điện chuyên sâu.

Điểm đặc thù của giáo trình là tính định lượng cao, thể hiện qua việc trích dẫn chi tiết các thông số vật lý (ngưỡng dòng điện, điện trở tiếp xúc, khoảng cách an toàn), các biểu thức tính toán nối đất, chống sét và hệ thống hơn 20 Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) chuyên ngành.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

• Bài mở đầu: Khái quát chung về an toàn điện: Giới thiệu tầm quan trọng của môn học và quy định các biện pháp kỹ thuật an toàn đối với thiết bị, khí cụ điện (vỏ máy, khung bảng điều khiển, rào chắn, sàn cách điện, quy trình treo biển cảnh báo "cấm đóng điện - có người làm việc" và quy chuẩn kéo dây điện qua mái nhà).
• Chương 1: Các biện pháp phòng hộ lao động: Bao gồm 5 nội dung chính:
  • Phòng chống nhiễm độc: Phân tích 5 nhóm hóa chất độc công nghiệp ($CO, C_2H_2, Pb, Hg, As, Cr, C_6H_6, NaCN, H_2CrO_4, NO_2$), liều lượng gây ngộ độc và biện pháp kỹ thuật, vệ sinh y tế phòng tránh.
  • Phòng chống bụi: Định nghĩa dạng bụi bay ($0,001 - 10\mu m$), bụi lắng ($>10\mu m$); phân loại bụi theo nguồn gốc và tác hại (bệnh $silicose, asbestose, aluminose, siderose$); cung cấp bảng nồng độ bụi cho phép theo hàm lượng $SiO_2$.
  • Phòng chống cháy nổ: Định nghĩa điều kiện cháy (chất cháy, oxy $>14-15%$, mồi lửa); khái niệm nhiệt độ chớp cháy, bốc cháy, tự bốc cháy, áp suất và thời gian cảm ứng; nguyên lý phòng chống và đặc tính các chất chữa cháy (nước, bụi nước, hơi nước, bọt hóa học $Al_2(SO_4)_3 + NaHCO_3$, bột $CaCO_3$, halogen $CH_3Br, CCl_4$).
  • Thông gió công nghiệp: Trình bày mục đích chống nóng, khử bụi; phân loại thông gió tự nhiên, thông gió cơ khí (hệ thống thông gió chung và hệ thống thông gió cục bộ "hoa sen không khí").
  • Lọc sạch khí thải: Các phương pháp ngưng tụ, đốt xúc tác, hấp thụ, hấp phụ (bằng silicagen, than hoạt tính) và hệ thống hút bụi Cyclone (Xiclon).
• Chương 2: An toàn điện: Là chương trọng tâm với các phần:
  • Khái niệm và tác động của dòng điện: Phân tích tác động kích thích ($25 - 100\text{ mA}$) và chấn thương do hồ quang ($3000 - 6000^\circ\text{C}$); cấu trúc điện trở người ($10.000 - 100.000,\Omega$ khi khô, giảm xuống $800 - 1000,\Omega$ khi mất lớp sừng dày $0,05 - 0,08\text{ mm}$); bảng thông số tác động của dòng điện xoay chiều ($50 - 60\text{ Hz}$) và một chiều; tỷ lệ dòng điện qua tim theo đường đi (tay trái - chân chiếm $6,7%$, tay - tay chiếm $3,3%$, chân - chân chiếm $0,4%$).
  • Tiêu chuẩn Việt Nam và điện áp an toàn: Viện dẫn các tiêu chuẩn TCVN (TCVN 5556-1991, TCVN 4756-89, TCVN 4086-85, v.v.); quy định mức điện áp an toàn là $42\text{ V}$ trong điều kiện bình thường và $12\text{ V}$ trong môi trường nguy hiểm, ẩm ướt, nhiệt độ cao.
  • Nguyên nhân gây tai nạn điện: Phân tích 5 nhóm nguyên nhân do bất cẩn, thiếu hiểu biết, thiết bị không an toàn, tổ chức thi công/thiết kế sai quy trình và môi trường lao động nguy hiểm.
  • Phương pháp sơ cấp cứu: Thống kê mốc thời gian cứu sống ($1$ phút đạt $90%$, $6$ phút còn $10%$, $10$ phút rất ít); quy trình tách nạn nhân khỏi lưới điện hạ áp/cao áp; kỹ thuật hô hấp nhân tạo nằm sấp ($12$ lần/phút), nằm ngửa ($16 - 18$ lần/phút), hà hơi thổi ngạt ($14 - 16$ lần/phút) và xoa bóp tim ngoài lồng ngực ($50 - 60$ lần/phút, lồng ngực lún sâu $3 - 4\text{ cm}$).
  • Các biện pháp bảo vệ an toàn: Quy tắc chung, biện pháp tổ chức và biện pháp kỹ thuật.
  • Hệ thống bảo vệ: Khái niệm, công thức tính toán và phạm vi ứng dụng của nối đất bảo vệ (nối đất tập trung, nối đất mạch vòng với tiêu chuẩn điện trở $R_đ \le 4,\Omega$ cho mạng $<1000\text{ V}$); bảo vệ nối dây trung tính trong mạng 3 pha 4 dây; lắp đặt hệ thống chống sét trực tiếp (cột thu sét với bán kính bảo vệ $r_x = 1,6h \cdot p \cdot \frac{h-h_x}{h-h_x+5,5}$) và chống sét lan truyền (chống sét van LA, khe hở phóng điện $140\text{ mm}$ cho lưới $35\text{ kV}$).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết tương tác sinh học - điện năng: Cơ chế dòng điện kích thích hệ thần kinh và làm rối loạn tuần hoàn máu tương ứng với chu kỳ co giãn $1\text{ giây}$ của tim (đặc biệt trong pha nghỉ $0,1\text{ giây}$).
• Nguyên lý phân bố điện thế: Mô hình hóa toán học sự biến thiên của điện áp tiếp xúc ($U_{tx}$) và điện áp bước ($U_b$) trong trường tản dòng điện của hệ thống điện cực nối đất.
• Cơ chế ngắn mạch bảo vệ: Nguyên lý biến đổi sự cố chạm vỏ thiết bị thành ngắn mạch một pha trong mạng điện có trung tính trực tiếp nối đất nhằm kích hoạt nhanh các thiết bị bảo vệ quá dòng (cầu chì, aptomat).
• Cơ sở hóa - lý của quá trình cháy nổ và xử lý khí độc: Cơ chế phản ứng tạo bọt dập lửa và động học hấp phụ chất độc trên bề mặt vật liệu xốp.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Lắp đặt và đo kiểm tra điện trở hệ thống nối đất bảo vệ; đấu nối dây trung tính bảo vệ đúng tiêu chuẩn kỹ thuật; tính toán phạm vi bảo vệ của kim thu sét theo độ cao công trình.
• Kỹ năng phân tích: Nhận diện và đánh giá các yếu tố nguy hiểm trong môi trường sản xuất (nồng độ bụi $SiO_2$, hơi độc $NaCN, CO$, nguy cơ phóng điện cao áp); phân tích sơ đồ nối dây của mạng điện để lựa chọn giải pháp bảo vệ tương thích.
• Kỹ năng thực hành quy trình: Thao tác cô lập nguồn điện an toàn; sử dụng thành thạo trang bị phòng hộ cá nhân (găng tay, ủng, thảm, sào cách điện); thực hiện chính xác các thao tác cấp cứu nạn nhân bị ngừng tim, ngừng thở do điện giật.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm kết hợp giữa diễn giải lý thuyết kỹ thuật và trực quan hóa quy trình thực hành thao tác. Nội dung kiến thức được xây dựng tuần tự từ việc mô tả hiện tượng vật lý, phân tích mối nguy sinh học đến việc ban hành các giải pháp kỹ thuật cụ thể.

   [Cắt được mạch điện]             [Không cắt được mạch]
   - Ngắt cầu dao/công tắc          - Hạ áp: Dùng vật cách điện
   - Chuẩn bị hứng đỡ/ánh sáng      - Cao áp: Dùng sào/dây ngắn mạch
               [Kiểm tra tình trạng nạn nhân]
    [Ngừng hô hấp/tuần hoàn]          [Còn hô hấp yếu]
    - Hà hơi thổi ngạt: 14-16 lần/ph  - Tiếp tục hỗ trợ 10-15 phút
    - Ép tim lồng ngực: 50-60 lần/ph  - Theo dõi sắc mặt, đồng tử

Tài liệu cung cấp các hình vẽ kỹ thuật và sơ đồ hướng dẫn thao tác rõ ràng:

• Nhóm hình ảnh sơ cấp cứu (Hình 2-1 đến 2-4): Minh họa tư thế tách nạn nhân ra khỏi lưới điện, kỹ thuật đặt nạn nhân nằm sấp, phương pháp nằm ngửa kéo tay, kỹ thuật thổi ngạt kết hợp nâng gáy và thao tác đặt tay ép tim ngoài lồng ngực.
• Nhóm sơ đồ kỹ thuật điện (Hình 2-6 đến 2-13): Minh họa sơ đồ mạng điện thay thế khi người chạm vỏ thiết bị, đồ thị phân bố điện áp nối đất tập trung/mạch vòng, sơ đồ mạng 3 pha 4 dây nối trung tính, kết cấu kim thu sét nhà mái dốc, khe hở phóng điện đường dây và chống sét van hạ áp.

Giáo trình tích hợp hệ thống 19 câu hỏi ôn tập cuối chương (Chương 1 gồm 9 câu, Chương 2 gồm 10 câu), đóng vai trò làm công cụ đánh giá người học. Nội dung câu hỏi tập trung vào việc tái hiện định nghĩa, giải thích cơ chế, phân tích nguyên nhân và trình bày các bước thực hiện quy trình kỹ thuật. Giảng viên có thể sử dụng hệ thống câu hỏi này để tổ chức kiểm tra viết, vấn đáp hoặc đánh giá kỹ năng thực hành sơ cứu trên mô hình mô phỏng. Đối với việc tự học, người học cần đối chiếu lý thuyết với các tình huống thực tế tại xưởng thực hành và tuân thủ trình tự xử trí sự cố theo các bước đã chuẩn hóa.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính chuẩn hóa theo văn bản quy phạm pháp luật: Giáo trình trích dẫn và áp dụng các quy định tại Nghị định số 79/2014/NĐ-CP ngày 31/07/2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Phòng cháy và chữa cháy, cùng với Pháp lệnh phòng cháy chữa cháy ngày 04/10/1961.
• Hệ thống hóa tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia: Tài liệu quy tụ và trích xuất các yêu cầu cốt lõi từ hơn 20 Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) liên quan trực tiếp đến an toàn điện và thiết bị, bao gồm:
  • TCVN 5556-1991 (Yêu cầu chung bảo vệ chống điện giật cho thiết bị hạ áp);
  • TCVN 4756-89 (Quy phạm nối đất và nối "không" thiết bị điện);
  • TCVN 4086-85 (An toàn điện trong xây dựng);
  • TCVN 3146-86 (Yêu cầu an toàn trong công việc hàn điện);
  • TCVN 5586/5587/5588/5589-1991 (Tiêu chuẩn cho găng tay, sào, ủng, thảm cách điện).
• Mở rộng kiến thức bảo hộ lao động liên ngành: Bên cạnh an toàn điện, giáo trình cung cấp dữ liệu chi tiết về an toàn hóa chất và môi trường công nghiệp, bao gồm cơ chế gây độc của kim loại nặng ($Pb, Hg, As, Cr$), các phương pháp xử lý khí thải (hấp thụ, hấp phụ bằng silicagen/than hoạt tính) và công nghệ lọc bụi xiclon.
• Tính định lượng và trực quan trong kỹ thuật an toàn: Giáo trình xây dựng các bảng số liệu chi tiết về tác động của dòng điện xoay chiều và một chiều qua cơ thể, bảng nồng độ giới hạn bụi chứa $SiO_2$, đồng thời cung cấp công thức tính toán bán kính bảo vệ chống sét ($r_x$) và điều kiện điện trở nối đất $R_đ$.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Nhóm đối tượng	Mục đích và phương thức sử dụng
Học viên / Sinh viên	Học viên hệ Sơ cấp nghề Điện công nghiệp và các ngành kỹ thuật liên quan (Cơ khí, Hàn, Vận hành máy); dùng làm tài liệu học tập chính khóa cho môn học An toàn điện (thời lượng 30 giờ).
Giảng viên	Giáo viên chuyên ngành Điện - Điện tử tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp; dùng làm khung tham chiếu biên soạn giáo án lý thuyết, đề cương thực hành sơ cứu và thiết kế đề kiểm tra định kỳ.
Kỹ thuật viên / Công nhân	Công nhân vận hành máy, thợ bảo trì cơ điện tại các nhà máy, xí nghiệp; dùng để tra cứu tiêu chuẩn kỹ thuật nối đất, nối trung tính và ôn tập quy trình an toàn lao động định kỳ.
Cán bộ quản lý an toàn	Nhân viên phụ trách công tác an toàn - vệ sinh lao động (HSE) tại công trường, xưởng sản xuất; tham khảo các quy định pháp lý và quy chuẩn kỹ thuật phòng chống cháy nổ, thông gió.

Yêu cầu kiến thức tiên quyết: Người học cần có kiến thức vật lý cơ bản về mạch điện một chiều, xoay chiều, các đại lượng điện trường ($U, I, R$) và nắm được cấu tạo nguyên lý hoạt động của các khí cụ điện đóng cắt cơ bản (cầu dao, aptomat, cầu chì).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho học viên trình độ Sơ cấp nghề Điện công nghiệp tại các trường cao đẳng, trung cấp nghề, đồng thời phù hợp làm tài liệu huấn luyện an toàn lao động cho công nhân kỹ thuật tại các cơ sở sản xuất.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần nắm vững kiến thức vật lý đại cương về điện học (định luật Ohm, công suất, mạch điện 1 pha và 3 pha) cùng kỹ năng đọc hiểu các sơ đồ nguyên lý mạch điện cơ bản.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Giáo trình tích hợp đồng thời hai mảng kiến thức: an toàn lao động môi trường tổng quát (hóa chất, bụi, cháy nổ, thông gió) và kỹ thuật an toàn điện chuyên sâu (nối đất, nối trung tính, chống sét), kèm theo hệ thống số liệu định lượng và tiêu chuẩn TCVN cụ thể.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học nên học lý thuyết gắn liền với các sơ đồ nguyên lý mạch điện; ghi nhớ chính xác các mốc thời gian và tần số thao tác trong sơ cấp cứu; tự trả lời toàn bộ 19 câu hỏi ôn tập ở cuối hai chương để củng cố kiến thức.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình cung cấp danh mục 5 tài liệu tham khảo chuyên ngành và tích hợp thêm phần kiến thức bổ trợ về hệ thống trang bị điện - điện tử cho máy công nghiệp dùng chung (đặc biệt là nhóm máy nâng - vận chuyển và cầu trục).

---

Kết luận

Giáo trình "An toàn điện" của Trường Cao đẳng Lào Cai là tài liệu học thuật có tính ứng dụng thực tiễn cao, hệ thống hóa đầy đủ các nguyên tắc bảo hộ lao động và kỹ thuật an toàn điện công nghiệp. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở việc kết hợp chặt chẽ giữa cơ sở lý thuyết định lượng, quy chuẩn pháp lý TCVN và quy trình thực hành thao tác bảo vệ người và thiết bị.

Lộ trình học tập khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm bắt các yếu tố môi trường lao động chung tại Chương 1, chuyển sang nghiên cứu cơ chế tác động và tiêu chuẩn an toàn tại Chương 2, sau đó rèn luyện thuần thục kỹ năng sơ cấp cứu và tính toán lắp đặt các hệ thống bảo vệ kỹ thuật (nối đất, nối trung tính, chống sét). Người học có thể mở rộng kiến thức thông qua danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành được trích dẫn trong giáo trình:

• Bảo hộ lao động và kỹ thuật an toàn điện (Trần Quang Khánh, NXB KHKT, 2008);
• Kỹ thuật an toàn trong cung cấp và sử dụng điện (Nguyễn Xuân Phú, NXB KHKT, 1996);
• Kỹ Thuật Điện (Đặng Văn Đào, NXB Giáo dục, 2004);
• Giáo trình an toàn lao động (Nguyễn Thế Đạt, NXB Giáo dục, 2002);
• Giáo trình an toàn điện (Nguyễn Đình Thắng, NXB Giáo dục, 2002).

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG HỘ LAO ĐỘ NG 1.1 Phòng chống nhiễm độc.1 Đặc tính chung của hóa chất độc. Chất độc công nghiệp là những chất dùng trong sản xuất, khi xâm nhập vào cơ thể dù chỉ một lượng nhỏ cũng gây nên tình trạng bệnh lý. Bệnh do chất độc gây ra trong sản xuất gọi là nhiễm độc nghề nghiệp. Khi độc tính chất độc vượt quá giới hạn cho phép, sức đề kháng của cơ thể yếu độc chất sẽ gây ra nhiễm độc nghề nghiệp.

Các hoá chất độc có trong môi trường làm việc có thể xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp, tiêu hoá và qua việc tiếp xúc với da. Các loại hoá chất có thể gây độc hại: CO, C2H2, MnO, ZnO2, hơi sơn, hơi ôxid Cr khi mạ, hơi các axit. • Tính độc hại của các hoá chất phụ thuộc vào loại hoá chất, nồng độ, thời gian tồn tại trong môi trường mà người lao động tiếp xúc với nó. • Các chất độc càng dễ tan vào nước thì càng độc vì chúng dể thấm thấu vào các tổ chức thần kinh của người và gây tác hại.

• Trong môi trường sản xuất có thể cùng tồn tại nhiều loại hoá chất độc hại. Nồng độ của từng chất có thể không đáng kể, chưa vượt quá giới hạn cho phép, nhưng nồng độ tổng cộng của các chất độc cùng tồn tại có thể vượt quá giới hạn cho phép và có thể gây trúng độc cấp tính hay mãn tính.2 Tác hại của hóa chất độc. Phân loại các nhóm hoá chất độc Nhóm 1: Chất gây bỏng, kích thích da, niêm mạc: như axit đặc, kiềm đặc và loãng (vôi tôi, NH3),. Nếu bị trúng độc nhẹ thì dùng nước lã dội rửa ngay (chú ý bỏng nặng có thể gây choáng, mê man, nếu trúng mắt có thể bị mù).

Nhóm 2: Các chất kích thích đường hô hấp trên và phế quản: hơi clo (Cl), NH3, SO3, NO, SO2, hơi fluo, hơi crôm v. Các chất gây phù phổi: NO2, NO3, Các chất này o thường là sản phẩm chất cháy, các hơi đốt ở nhiệt độ trên 800 C. Nhóm 3: Các chất làm người bị ngạt do làm loãng không khí như: CO2, C2H5, CH4, N2, CO. Nhóm 4: Các chất độc đối với hệ thần kinh như các loại hydro cacbua, các loại rượu, xăng, H2S, CS2, v.

Nhóm 5: Các chất gây độc với cơ quan nội tạng như hydrocacbon, clorua metyl, 3 bromua metyl v.Chất gây tổn thương cho hệ tạo máu: Benzen, phênôn. Các kim loại và á kim độc như chì, thuỷ ngân, mangan, hợp chất acsen, v. Một số chất độc và các dạng nhiễm độc nghề nghiệp thường gặp Nhiễm độc chì : Tác hại của chì (Pb) là làm rối loạn việc tạo máu, làm rối loạn tiêu hoá và làm suy hệ thần kinh, viêm thận, đau bụng chì, thể trạng suy sụp. Nhiễm độc chì mãn tính có thể gây mệt mỏi, ít ngủ, ăn kém, nhức đầu, đau cơ xương, táo bón ở thể nặng có thể liệt các chi, gây tai biến mạch máu não, thiếu máu phá hoại tuỷ xương.

Nhiễm độc chì có thể xảy ra khi in ấn, khi làm ắc quy. Chì còn có thể xuất hiện dưới dạng Pb(C2H5)4 hoặc Pb(CH3)4. Những chất này pha vào xăng để chống kích nổ, song chì có thể xâm nhập cơ thể qua đường hô hấp, đường da (rất dễ thấm qua lớp mỡ dưới da). Với nồng độ các chất này ≥ 0,182 ml/lít không khí thì có thể làm cho súc vật thí nghiệm chết sau 18 giờ.

Nhiễm độc thuỷ ngân: Thuỷ ngân (Hg) dùng trong công nghiệp chế tạo muối thuỷ ngân, làm thuốc giun, thuốc lợi tiểu, thuốc trừ sâu thâm nhập vào cơ thể bằng đường hô hấp, đường tiêu hoá và đường da.