Chương 1: Cơ sở lý luận của giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo Tổ quốc cho thanh niên. Chương 2: Thực trạng giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo Tổ quốc cho thanh niên ở quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng hiện nay. Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo cho thanh niên ở quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng hiện nay. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Chủ quyền biển đảo nói chung, giáo dục ý thức chủ quyền biển đảo nói riêng là vấn đề quan trọng được nhiều nhà khoa học và giáo dục quan tâm nghiên cứu.
Ở Việt Nam, trong những năm qua, có khá nhiều công trình, đề tài, bài báo, luận án, luận văn, khóa luận tốt nghiệp của nhiều tác giả nghiên cứu về vấn đề này và được công bố. Trong quá trình tiếp cận, tìm kiếm, tham khảo các nguồn tài liệu nghiên cứu của đề tài, tôi nhận thấy, xoay quanh chủ đề tài này có các hướng nghiên cứu sau: * Hướng nghiên cứu thứ nhất, các công trình nghiên cứu về chủ quyền biển đảo Tổ quốc. 9 Tác giả Trần Công Trục (2013) trong “Dấu ấn Việt Nam trên biển Đông” đã nhấn mạnh về vị trí vai trò của biển Đông trong lịch sử dân tộc, đồng thời tác giả đã giới thiệu rõ những định nghĩa mang tính chuyên ngành về nội thủy, lãnh hải, chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia. [52] Bộ ngoại giao, ủy ban biên giới quốc gia “Những vấn đề liên quan đến chủ quyền biển, đảo của Việt Nam trên biển Đông”, nhà xuất bản Tri thức, Trần Duy Hải chủ biên, 2013.
Cuốn sách đã khái quát về biển Đông và tình hình biển Đông hiện nay, đưa ra các cơ sở pháp lí khẳng định quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam [36]. Để tăng thêm bằng chứng lịch sử làm cơ sở khẳng định chủ quyền của Việt Nam trên Biển Đông, đồng thời phổ biến rộng rãi đến nhân dân, đầu năm 2015, Nxb Thông tin và Truyền thông phát hành cuốn “Chủ quyền của Việt Nam trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa - sức mạnh từ tài liệu lưu trữ” do Nguyễn Văn Kết chủ biên. Đây là sách có giá trị do Cục Thông tin Đối ngoại - Bộ Thông tin và Truyền thông chỉ đạo biên soạn, kết hợp với Tạp chí Văn thư - Lưu trữ (Bộ Nội vụ). Từ sức mạnh tài liệu lưu trữ, các tác giả khẳng định cơ sở lịch sử và pháp lí về chủ quyền của Việt Nam trên Biển Đông, trong đó có hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa [36].
Đến năm 2019, cuốn sách “Chủ quyền của Việt Nam ở Hoàng Sa, Trường Sa - Tư liệu và sự thật lịch sử” của Nguyễn Quang Ngọc được Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội phát hành. Đây là kết quả nghiên cứu công phu của các chuyên gia về chủ quyền biển, đảo, qua đó tiếp tục khẳng định vững chắc quá trình xác lập, thực thi và bảo vệ chủ quyền của Việt Nam ở Biển Đông. Công trình này là nguồn tư liệu quý giá trong công tác giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo cho thanh niên hiện nay [47]. Hiện nay, có khá nhiều bài viết trên tạp chí chuyên ngành nghiên cứu về chủ quyền biển đảo Tổ quốc.
Tiêu biểu trong đó có các tác giả như, Phạm Khánh Ngọc với “Bảo vệ chủ quyền biển đảo ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay”[48]. Tác giả Nguyễn Tất Hùng, Nguyễn Thị Huyền với bài báo “Quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác bảo vệ chủ quyền biển đảo, kiên quyết đấu tranh với luận điệu sai trái” [35]. Hay tác giả 10 Nguyễn Thị Anh với bài báo “Một số quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vấn đề bảo vệ chủ quyền vùng biển đảo Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay” [2]. Trong những năm qua có khá nhiều luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ nghiên cứu về vấn đề này, tiêu biểu trong số đó là các công trình như: Luận án “Quá trình xác lập chủ quyền của Việt Nam tại quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa” của Nguyễn Nhã, bảo vệ năm 2002 là một công trình nghiên cứu công phu nhằm cung cấp những bằng chứng xác thực về quá trình xác lập và thực thi chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa qua hệ thống các nguồn tài liệu phong phú, nhất là tài liệu gốc và tài liệu tiếng nước ngoài [46].
Luận án của Vũ Hải Đăng với đề tài “Những định hướng pháp lý và chính trị nhằm xây dựng một mạng lưới khu vực các khu bảo tồn biển trên Biển Đông”, bảo vệ vào năm 2013 tại trường Đại học Dalhousie, Canada. Đây là một hướng đi mới trong việc giải quyết tranh chấp trên Biển Đông thông qua việc hợp tác bảo vệ tài nguyên - môi trường biển ở khu vực. Đây là một giải pháp hữu hiệu nhằm giải quyết những tranh chấp trên Biển Đông theo quan điểm của Đảng và Nhà nước ta, phù hợp với luật pháp quốc tế và những thỏa thuận của các nước ven Biển Đông [19]. Luận văn của Tạ Thị Vui, “Xung đột chủ quyền ở quần đảo Trường Sa - Những vấn đề đặt ra và hướng giải quyết”.
Luận văn thạc sĩ chính trị học (2013). Đây là một luận văn cập nhật được tính thời sự cao, phân tích rõ tình hình căng thẳng ở quần đảo Trường sa giữa nước ta với các nước láng giềng. Luận văn cũng đề ra được hướng giải quyết thích đáng của Đảng và nhà nước ta trong tình hình hiện nay [62]. Nhìn chung, các công trình nêu trên đã nghiên cứu đã cung cấp đầy đủ và toàn diện những tư liệu về bằng chứng lịch sử và cơ sở pháp lý khẳng định chủ quyền biển, đảo của Việt Nam trên Biển Đông, trong đó có hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
Qua đó, chúng ta có thể thấy được rằng bảo vệ chủ quyền biển đảo Tổ quốc là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên, lâu dài, là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân và cả hệ thống chính trị góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ. 11 * Hướng nghiên cứu thứ hai, các công trình nghiên cứu về ý thức bảo vệ Tổ quốc, giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo Tổ quốc. Nhận thức được tầm quan trọng của công tác giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo cho thế hệ trẻ, dưới sự chỉ đạo của Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo liên tiếp phát hành các văn bản, tài liệu: Tài liệu tập huấn giáo viên cốt cán giáo dục quốc phòng - an ninh đã khẳng định về chủ quyền biển, đảo của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trên cơ sở những văn bản của Đảng và Nhà nước về biển, đảo; các chứng cứ lịch sử và pháp lý chứng minh chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa; giáo dục học sinh về ý thức chủ quyền biển, đảo trong tình hình hiện nay [3]. Tài liệu tập huấn công tác tuyên truyền về biển, đảo, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội, 2013 đã tập hợp những bài viết của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu hàng đầu về biển, đảo và những cơ sở để đấu tranh bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo Việt Nam, trong đó có bài viết của các tác giả Nguyễn Bá Diến, Nguyễn Trường Giang… Trên cơ sở những tư liệu lịch sử và pháp lý thuyết phục, các tác giả khẳng định: “việc xác lập và thực thi chủ quyền của Việt Nam qua các triều đại cho đến ngày nay là phù hợp với tập quán và pháp luật quốc tế.
Vì vậy, Việt Nam vẫn luôn khẳng định và có đủ căn cứ lịch sử, khoa học, pháp lí để chứng minh Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam”[4]. Đáp ứng nhu cầu tìm hiểu về biển, đảo của thế hệ trẻ, Ban Tuyên giáo Trung ương chỉ đạo biên soạn cuốn “100 câu hỏi đáp về biển, đảo dành cho tuổi trẻ Việt Nam”, Nxb Thông tin và Truyền thông, 2014 [11]; Hà Nguyễn với “500 câu hỏi đáp về biển, đảo Việt Nam”, Nxb Thông tấn, Hà Nội, 2015 [45]. Hai cuốn sách nêu rõ vị trí, vai trò và tiềm năng của biển, đảo; các vùng biển, đảo Việt Nam; quyền và bảo vệ các quyền của Việt Nam ở Biển Đông; xây dựng và phát triển các lĩnh vực liên quan đến biển, đảo; một số hoạt động của thanh niên hướng về biển, đảo Tổ quốc. Các tài liệu trình bày nội dung cơ 12 bản, ngắn gọn, minh họa hình ảnh phong phú, phù hợp với tuổi trẻ nói chung, học sinh nói riêng nên mang lại ý nghĩa giáo dục cao.
Tại Đà Nẵng, từ năm học 2014-2015, Sở GD&ĐT phát hành tài liệu “Chủ quyền của Việt Nam tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa”. Tài liệu được sắp xếp nội dung phù hợp với chương trình học và độ tuổi của học sinh hai khối THCS và THPT. Ngoài những nội dung trong sách giáo khoa, bộ tài liệu đã bổ sung nhiều kiến thức về chủ quyền biển đảo, đưa thêm những khái niệm về thềm lục địa, phạm vi chủ quyền biển, đảo. Tài liệu biên soạn dựa trên bằng chứng lịch sử, cơ sở luật pháp Việt Nam và công ước quốc tế, trong đó nhấn mạnh chủ quyền của Việt Nam tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
Đây là tài liệu để giáo dục học sinh không chỉ trên địa bàn Đà Nẵng mà còn có thể áp dụng trên phạm vi cả nước [57]. Nguyễn Đức Vũ, Trần Thị Tuyết Mai biên soạn “Giáo dục về biển - đảo Việt Nam”. Qua 3 tập sách, các tác giả giới thiệu những vấn đề về biển đảo một cách ngắn gọn, sinh động, dễ hiểu, phù hợp với các em học sinh, đặc biệt, cuốn sách hướng dẫn cho giáo viên và học sinh nội dung và phương pháp giáo dục về biển, đảo trong giờ lên lớp cũng như trong các hoạt động ngoại khóa, phù hợp với đặc điểm sinh lí lứa tuổi và điều kiện trường học ở nước ta [59]. Lê Thông, Đặng Duy Lợi, Đỗ Anh Dũng, Nguyễn Thanh Long, Nguyễn Minh Tuệ, Lê Mỹ Dung, Lưu Hoa Sơn, Đỗ Văn Thanh biên soạn bộ sách “Kể chuyện biển đảo Việt Nam”.
Bộ sách là các câu chuyện kể về các vùng biển đảo Việt Nam với những hình ảnh sinh động, dễ hiểu, dễ nhớ. Tài liệu này dễ phổ biến trong các nhà trường, nhất là trong các hoạt động ngoại khóa lịch sử để giáo dục học sinh [56]. Hiện nay, có khá nhiều bài viết trên tạp chí chuyên ngành nghiên cứu về chủ quyền biển đảo Tổ quốc.