Luận Văn Thạc Sĩ: Giảng Dạy Từ Vựng Tiếng Pháp Qua Ba Cuốn Sách Mới Lớp 10, 11, 12

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ulis lenseignement du vocabulair à travers les trois nouveaux manuels tiếng pháp 10 11 12, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Trương Thị Ngọc Lan
• Người hướng dẫn: TS. Trần Đình Bình
• Trường học: Université Nationale De Hanoi École Supérieure Des Langues Étrangères
• Chuyên ngành: Didactique Du Français
• Đề tài: L'Enseignement Du Vocabulaire À Travers Les Trois Nouveaux Manuels Tiếng Pháp 10, 11, 12 / Giảng Dạy Từ Vựng Qua 3 Cuốn Sách Giáo Khoa Mới Tiếng Pháp 10, 11, 12
• Loại tài liệu: Mémoire De Master / Luận văn
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• INTRODUCTION
• 1. CHAPITRE I: CADRE THÉORIQUE
• 1.1. Quelques concepts de base
• 1.2. Rapports entre le lexique et le vocabulaire
• 1.3. Place du vocabulaire dans l'enseignement - apprentissage d'une langue
• 1.4. Enseignement du vocabulaire à travers les méthodes de français
• 1.4.1. Méthode audio-orale
• 1.4.2. Remarques pertinentes des auteurs sur l'enseignement du vocabulaire
• 1.4.3. Moyens de sémantisation
• 1.4.4. Moyens audio-visuels
• 2. CHAPITRE II: ENSEIGNEMENT DU VOCABULAIRE À TRAVERS LES TROIS NOUVEAUX MANUELS DE FRANÇAIS: Tiếng Pháp 10, Tiếng Pháp 11, Tiếng Pháp 12
• 2.1. Présentation des manuels de français Tiếng Pháp 10, Tiếng Pháp 11, Tiếng Pháp 12 (cursus de 7 ans)
• 2.2. Principes de l'élaboration
• 2.2.1. Principe fonctionnel – communicatif
• 2.2.2. Niveau de langue
• 2.2.3. Structure des manuels
• 2.2.4. Structure de chaque unité
• 2.2.5. Structure d'une unité du manuel Tiếng Pháp 10
• 2.2.6. Structure d'une unité du manuel Tiếng Pháp 11
• 2.2.7. Structure d'une unité du manuel Tiếng Pháp 12
• 2.3. Enseignement du vocabulaire dans les manuels TP10, TP11, TP12
• 2.3.1. Utilisation efficace des moyens de sémantisation
• 2.3.2. Utilisation de la langue étrangère
• 2.3.3. Utilisation des images
• 2.3.4. Utilisation des tableaux
• 2.3.5. Application du principe concentrique
• 2.3.6. Présentation explicite du vocabulaire
• 2.3.7. Types de texte et d’exercices variés
• 2.3.7.1. Au niveau du contenu
• 2.3.7.2. Au niveau des textes
• 2.3.7.3. Au niveau des exercices
• 2.3.7.4. Au niveau des mots
• 3. CHAPITRE III: ETUDE DE CAS : ÉTAT DES LIEUX DE L'ENSEIGNEMENT DU VOCABULAIRE AU LYCÉE À OPTION LƢƠNG VĂN TUỴ À NINH BÌNH ET PROPOSITIONS PÉDAGOGIQUES
• 3.1. Etat des lieux de l’enseignement-apprentissage du français au lycée à option Lương Văn Tuỵ à Ninh Bình
• 3.2. Enseignement du vocabulaire à ce lycée à option
• 3.3. Présentation du public de l’enquête
• 3.4. Présentation de l'enquête
• 3.5. Résultats et interprétations
• 3.6. Place du français au lycée et importance du vocabulaire
• 3.7. Remarques sur la méthode d'enseignement/apprentissage du vocabulaire au lycée
• 3.8. Remarques sur les thèmes abordés
• 3.9. Propositions pédagogiques destinés à améliorer l'enseignement du vocabulaire
• 3.9.1. Enseignement par thème
• 3.9.2. Enseignement par jeux des mots
• 3.9.3. Trouver des mots en changeant une lettre d'un mot
• 3.9.4. Trouver des mots commençant par une lettre donnée
• 3.9.5. Création des mots à partir d'un mot donné
• 3.9.6. Enseignement par des synonymes et des antonymes
• 3.9.7. Enseignement par utilisation des supports pédagogiques

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giảng Dạy Từ Vựng Tiếng Pháp Qua Ba Cuốn Sách Mới

Giảng dạy từ vựng tiếng Pháp là một phần quan trọng trong chương trình học tại các trường trung học phổ thông. Ba cuốn sách giáo khoa mới cho lớp 10, 11, 12 đã được thiết kế để giúp học sinh nắm vững từ vựng một cách hiệu quả. Những cuốn sách này không chỉ cung cấp kiến thức ngữ pháp mà còn chú trọng đến việc phát triển từ vựng, giúp học sinh có thể giao tiếp tốt hơn trong tiếng Pháp.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Từ Vựng Trong Học Tiếng Pháp

Từ vựng là nền tảng của ngôn ngữ. Việc nắm vững từ vựng giúp học sinh hiểu và sử dụng ngôn ngữ một cách tự tin. Theo nghiên cứu, việc học từ vựng không chỉ giúp cải thiện khả năng giao tiếp mà còn hỗ trợ trong việc đọc hiểu và viết. Học sinh cần có một kho từ vựng phong phú để có thể diễn đạt ý tưởng của mình một cách rõ ràng.

1.2. Các Cuốn Sách Mới Và Nội Dung Của Chúng

Ba cuốn sách giáo khoa mới lớp 10, 11, 12 được thiết kế với nội dung phong phú, bao gồm các chủ đề gần gũi với đời sống hàng ngày. Mỗi cuốn sách đều có các bài tập từ vựng đa dạng, giúp học sinh luyện tập và củng cố kiến thức. Nội dung được cập nhật thường xuyên, phản ánh thực tế xã hội và văn hóa Pháp.

II. Thách Thức Trong Việc Giảng Dạy Từ Vựng Tiếng Pháp

Mặc dù có nhiều tài liệu hỗ trợ, việc giảng dạy từ vựng tiếng Pháp vẫn gặp nhiều thách thức. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc ghi nhớ và sử dụng từ vựng một cách chính xác. Sự khác biệt giữa ngôn ngữ mẹ đẻ và tiếng Pháp cũng là một yếu tố gây khó khăn cho học sinh trong việc tiếp thu từ vựng.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Ghi Nhớ Từ Vựng

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc ghi nhớ từ vựng do sự khác biệt về cấu trúc ngữ pháp và cách sử dụng từ giữa tiếng Việt và tiếng Pháp. Việc này dẫn đến tình trạng học sinh không thể sử dụng từ vựng một cách linh hoạt trong giao tiếp.

2.2. Thiếu Tài Liệu Hỗ Trợ Học Tập

Mặc dù có ba cuốn sách giáo khoa mới, nhưng không phải tất cả học sinh đều có đủ tài liệu hỗ trợ để học tập hiệu quả. Việc thiếu tài liệu bổ sung có thể làm giảm khả năng tiếp thu từ vựng của học sinh.

III. Phương Pháp Giảng Dạy Từ Vựng Hiệu Quả

Để giải quyết các thách thức trong việc giảng dạy từ vựng, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiệu quả. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh ghi nhớ từ vựng mà còn tạo điều kiện cho việc sử dụng từ vựng trong thực tế.

3.1. Sử Dụng Các Kỹ Thuật Sémantisation

Các kỹ thuật sémantisation như sử dụng hình ảnh, bảng biểu và các hoạt động tương tác có thể giúp học sinh hiểu rõ hơn về nghĩa của từ và cách sử dụng chúng trong ngữ cảnh. Việc này giúp củng cố trí nhớ và khả năng sử dụng từ vựng.

3.2. Tích Hợp Công Nghệ Trong Giảng Dạy

Việc sử dụng công nghệ trong giảng dạy từ vựng, như các ứng dụng học tập và video trực tuyến, có thể tạo ra môi trường học tập thú vị và hấp dẫn hơn cho học sinh. Công nghệ giúp học sinh tiếp cận với nhiều nguồn tài liệu phong phú và đa dạng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Việc Giảng Dạy Từ Vựng

Việc giảng dạy từ vựng không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Học sinh cần có cơ hội thực hành từ vựng trong các tình huống giao tiếp thực tế để củng cố kiến thức đã học.

4.1. Tổ Chức Các Hoạt Động Giao Tiếp

Tổ chức các hoạt động giao tiếp như thảo luận nhóm, diễn kịch hay các trò chơi ngôn ngữ giúp học sinh thực hành từ vựng trong môi trường thực tế. Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh ghi nhớ từ vựng mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp.

4.2. Đánh Giá Kết Quả Học Tập

Đánh giá kết quả học tập là một phần quan trọng trong quá trình giảng dạy. Việc này giúp giáo viên nhận biết được mức độ tiếp thu từ vựng của học sinh và điều chỉnh phương pháp giảng dạy cho phù hợp.

V. Kết Luận Về Giảng Dạy Từ Vựng Tiếng Pháp

Giảng dạy từ vựng tiếng Pháp qua ba cuốn sách mới lớp 10, 11, 12 là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiệu quả sẽ giúp học sinh nắm vững từ vựng và sử dụng chúng một cách tự tin trong giao tiếp. Tương lai của việc giảng dạy từ vựng cần tiếp tục được nghiên cứu và cải tiến để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.1. Tương Lai Của Giảng Dạy Từ Vựng

Tương lai của giảng dạy từ vựng tiếng Pháp sẽ phụ thuộc vào việc cải tiến phương pháp giảng dạy và cập nhật tài liệu học tập. Cần có sự hợp tác giữa giáo viên và học sinh để tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Tiến

Cần đề xuất các giải pháp cải tiến trong giảng dạy từ vựng, bao gồm việc phát triển tài liệu học tập, tổ chức các khóa đào tạo cho giáo viên và tạo ra các hoạt động học tập phong phú hơn cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình đổi mới giáo dục phổ thông năm 2002 tại Việt Nam đã đánh dấu bước chuyển dịch quan trọng trong phương pháp tiếp cận giảng dạy ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Pháp với tư cách là ngoại ngữ chính khóa hệ 7 năm. Bộ sách giáo khoa Tiếng Pháp 10, Tiếng Pháp 11 và Tiếng Pháp 12 được biên soạn nhằm chuẩn hóa năng lực ngôn ngữ theo định hướng giao tiếp hiện đại, phát triển đồng đều cả 4 kỹ năng: nghe hiểu, nói, đọc hiểu và viết. Tuy nhiên, việc tiếp thu hệ thống từ vựng tiếng Pháp vẫn là rào cản lớn đối với học sinh trung học phổ thông. Khác với tiếng Việt đơn lập và cố định về hình thái, tiếng Pháp là ngôn ngữ hòa kết có độ biến đổi phức tạp về giống, số, giống đực - giống cái, chia động từ theo thì và thức, tạo nên những thách thức đáng kể trong quá trình ghi nhớ và tái sử dụng từ vựng.

Mục tiêu trọng tâm của luận văn là khảo sát, phân tích cấu trúc và phương thức triển khai nội dung từ vựng trong 36 bài học chính khóa thuộc bộ ba sách giáo khoa Tiếng Pháp 10, 11, 12; đồng thời đánh giá thực trạng dạy và học từ vựng tại trường Trung học phổ thông Chuyên Lương Văn Tụy, tỉnh Ninh Bình trong giai đoạn năm học 2008-2009. Nghiên cứu hướng đến việc xác định nguyên nhân khiến học sinh gặp khó khăn trong việc mở rộng vốn từ tích cực, từ đó đề xuất các giải pháp sư phạm thực tiễn. Nghiên cứu có ý nghĩa then chốt trong việc hỗ trợ người học làm chủ kho ngữ vựng khoảng 3.000 từ căn bản theo tiêu chuẩn Tiếng Pháp cơ bản (Français Fondamental), nâng cao tỷ lệ ghi nhớ và chuyển hóa từ vựng thụ động sang từ vựng chủ động đạt trên 80% trong các tình huống giao tiếp thực tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên nền tảng của lý thuyết cấu trúc luận (Structuralisme) và đường hướng giao tiếp (Approche communicative) trong phương pháp giảng dạy tiếng Pháp như một ngoại ngữ (Didactique du FLE). Các khái niệm nền tảng được định hình và phân biệt rõ ràng:

• Phân biệt Lexique (Hệ thống từ vựng tĩnh/ngôn ngữ) và Vocabulaire (Từ vựng sử dụng/lời nói): Theo quan điểm ngôn ngữ học của Ferdinand de Saussure và Georges Gougenheim, "lexique" phản ánh toàn bộ kho tàng từ vựng tiềm năng của một ngôn ngữ ở cấp độ trừu tượng, trong khi "vocabulaire" đại diện cho tập hợp các từ ngữ được một cá nhân cụ thể huy động trong một văn cảnh phát ngôn xác định.
• Từ vựng thụ động (Vocabulaire passif) và Từ vựng chủ động (Vocabulaire actif): Vốn từ thụ động gồm những từ người học hiểu khi nghe hoặc đọc nhưng ít khi sử dụng; vốn từ chủ động là những đơn vị ngữ vựng được người học sử dụng thành thạo, tự nhiên trong phát ngôn và tạo lập văn bản.
• Kỹ thuật ngữ nghĩa hóa (Moyens de sémantisation): Hệ thống 3 phương tiện giải nghĩa từ bao gồm phương tiện nghe nhìn (hình ảnh, âm thanh), giải nghĩa bằng ngôn ngữ đích (sử dụng từ đồng nghĩa, trái nghĩa, cấu tạo từ gốc và ngữ cảnh) và giải nghĩa qua tiếng mẹ đẻ.
• Nguyên tắc đồng tâm (Principe concentrique): Nguyên tắc lặp lại và mở rộng các hành vi ngôn ngữ (actes de parole) với mức độ ngữ vựng phong phú dần qua từng cấp độ lớp học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả kết hợp phân tích định tính và định lượng trên 2 nguồn dữ liệu chính:

• Phân tích ngữ liệu giáo khoa: Khảo sát chi tiết toàn bộ 3 cuốn sách giáo khoa Tiếng Pháp 10 (12 bài học), Tiếng Pháp 11 (12 bài học) và Tiếng Pháp 12 (12 bài học), tương ứng với khung chương trình 105 tiết học mỗi năm học. Việc lựa chọn phương pháp phân tích nội dung nhằm bóc tách tường tận tần suất xuất hiện, cách bố trí bài tập ngữ nghĩa hóa và mối tương quan giữa ngữ pháp với từ vựng.
• Điều tra khảo sát thực địa: Thu thập số liệu sơ cấp thông qua bảng hỏi khảo sát (questionnaire) thực hiện trong năm học 2008-2009 tại trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy, Ninh Bình.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích với cỡ mẫu gồm 120 học sinh theo học chương trình tiếng Pháp hệ 7 năm (từ lớp 10 đến lớp 12) và 8 giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn tiếng Pháp. Lý do lựa chọn cỡ mẫu này nhằm đảm bảo tính đại diện cho đối tượng học sinh chuyên ngữ có nền tảng học tiếng Pháp từ bậc trung học cơ sở, giúp phản ánh chân thực năng lực hấp thụ từ vựng trong môi trường giáo dục tỉnh lẻ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ hệ thống ngữ liệu sách giáo khoa và kết quả khảo sát thực tế làm nổi bật 4 phát hiện cốt lõi:

• Cấu trúc từ vựng được hiện đại hóa rõ nét: 100% các bài học trong bộ sách giáo khoa Tiếng Pháp 10, 11 và 12 đều tích hợp hệ thống chủ đề hiện đại như tin học, viễn thông, môi trường, nghề nghiệp và văn hóa các nước Pháp ngữ. Tần suất từ mới dao động trung bình từ 12 đến 18 từ trong mỗi đơn vị bài học, được trình bày qua các sơ đồ mạng từ (étoiles de vocabulaire) và bảng tổng kết ngữ nghĩa.
• Độ lệch lớn giữa mức độ nhận thức và khả năng vận dụng: 78,5% học sinh khẳng định từ vựng là thành tố quan trọng nhất nhưng cũng khó nhất trong quá trình học tiếng Pháp. Khoảng 68,0% học sinh gặp khó khăn trong việc biến đổi hình thái từ (chia động từ, phối hợp giống - số giữa danh từ và tính từ), khiến vốn từ chủ động bị thu hẹp đáng kể so với vốn từ thụ động.
• Tập trung quá mức vào kỹ năng làm bài thi viết: Khoảng 82,0% thời lượng giờ học trên lớp thực tế được giáo viên và học sinh dành cho giải thích ngữ pháp và luyện đọc hiểu nhằm phục vụ các kỳ thi tốt nghiệp và đại học. Thời lượng dành cho luyện nói và thực hành giao tiếp chỉ chiếm dưới 18,0% tổng thời gian tiết học 45 phút.
• Hạn chế trong tiếp cận tài liệu bổ trợ: Chỉ có 24,5% học sinh thường xuyên tự luyện tập từ vựng qua các kênh nghe nhìn (đài phát thanh, phim ảnh tiếng Pháp), trong khi 75,5% người học phụ thuộc hoàn toàn vào phần danh mục từ vựng ở cuối sách giáo khoa.

+-----------------------------------------------------------------------------+
| BẢNG MÔ HÌNH HÓA THỰC TRẠNG PHÂN BỔ THỜI LƯỢNG VÀ KHÓ KHĂN HỌC TỪ VỰNG       |
+------------------------------------+----------------------------------------+
| Thành tố khảo sát                  | Tỷ lệ ghi nhận thực tế                 |
+------------------------------------+----------------------------------------+
| Tỷ lệ coi từ vựng là kỹ năng khó   | 78,5% người học                        |
| Khó khăn về biến thái hình thức từ | 68,0% người học                        |
| Thời lượng tập trung ngữ pháp/đọc  | 82,0% quỹ thời gian trên lớp           |
| Thời lượng thực hành nói/giao tiếp | 18,0% quỹ thời gian trên lớp           |
| Tự học từ vựng qua kênh nghe nhìn  | 24,5% người học                        |
+------------------------------------+----------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Các số liệu thu thập được có thể được hình dung qua biểu đồ cột so sánh tương quan giữa nhu cầu giao tiếp thực tế và phân bổ thời lượng giảng dạy. Thực trạng thiên lệch về ngữ pháp bắt nguồn từ áp lực thi cử mang tính truyền thống, khi cấu trúc đề thi thời điểm khảo sát chưa đánh giá kỹ năng nghe - nói. Tiết học chuẩn 45 phút bị phân mảnh với 10 phút kiểm tra bài cũ và chỉ còn 35 phút để triển khai trọn vẹn cả bài đọc, từ vựng và ngữ pháp mới, khiến giáo viên không đủ điều kiện tổ chức các hoạt động ngữ cảnh hóa chuyên sâu.

So sánh với kết luận của Galisson (1981) và Me Cathy (1990), việc học từ vựng tách rời ngữ cảnh thực dụng sẽ triệt tiêu khả năng chuyển hóa ngôn ngữ. Việc thiếu môi trường tiếp xúc tiếng Pháp bản ngữ tại các địa phương ngoài các trung tâm đô thị lớn đã tạo ra khoảng trống lớn trong tư duy liên kết nghĩa của học sinh. Dù sách giáo khoa đã ứng dụng rất tốt nguyên tắc đồng tâm và cung cấp ngữ liệu xác thực, phương pháp truyền thụ nếu chỉ dừng lại ở dịch nghĩa một chiều sẽ khiến học sinh ghi nhớ máy móc và nhanh chóng quên lãng sau các kỳ kiểm tra.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát và nghiên cứu lý luận dạy học ngoại ngữ, 4 nhóm giải pháp sư phạm khả thi được đề xuất cụ thể:

• Tổ chức giảng dạy từ vựng theo trường chủ đề (Enseignement par thème): Giáo viên bộ môn cần cấu trúc hóa các từ mới thành mạng lưới ngữ nghĩa liên kết, kết hợp sơ đồ tư duy hình tia để liên kết danh từ, động từ và tính từ cùng gốc. Đặt mục tiêu nâng cao khả năng ghi nhớ liên tưởng từ vựng của học sinh thêm 35% trong khung thời gian 1 học kỳ.
• Tích hợp trò chơi ngôn ngữ đa dạng (Jeux de mots): Nhà trường và giáo viên cần ứng dụng linh hoạt 4 dạng bài tập trò chơi vào 10 phút đầu hoặc cuối tiết học: thay đổi một chữ cái để tạo từ mới (changer une lettre), tìm từ bắt đầu bằng chữ cái cho trước (mots commençant par une lettre donnée), phát triển từ phái sinh từ một từ gốc, và giải ô chữ (mots croisés). Mục tiêu thúc đẩy hứng thú học tập của 100% học sinh trong lớp.
• Hệ thống hóa bài tập từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa (Synonymes et antonymes): Thay vì dịch nghĩa trực tiếp sang tiếng Việt, giáo viên hướng dẫn học sinh giải thích nghĩa bằng các định nghĩa tương đương hoặc trái nghĩa đơn giản bằng tiếng Pháp, thiết lập mục tiêu tăng trưởng 40% vốn từ tích cực trong vòng 9 tháng học tập.
• Đa dạng hóa phương tiện trực quan và thiết bị nghe nhìn (Supports pédagogiques): Ban giám hiệu nhà trường cần trang bị tối thiểu 1 phòng học đa phương tiện có máy chiếu và hệ thống loa chuẩn cho tổ bộ môn tiếng Pháp. Giáo viên cần khai thác triệt để các hình ảnh tình huống và tài liệu âm thanh đi kèm sách giáo khoa, đảm bảo 100% các tiết dạy từ vựng đều có yếu tố trực quan sinh động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao, phục vụ thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Giáo viên tiếng Pháp cấp Trung học cơ sở và Trung học phổ thông: Khai thác các kỹ thuật ngữ nghĩa hóa từ vựng, phương pháp thiết kế trò chơi ngôn ngữ và cách xây dựng bài giảng tích hợp 4 kỹ năng giao tiếp trên nền sách giáo khoa.
• Chuyên gia biên soạn sách giáo khoa và phát triển chương trình: Tham khảo các phân tích chuyên sâu về sự phân bổ lượng từ mới, tính cân đối giữa bài tập ngữ nghĩa và ngữ pháp để hoàn thiện các ấn bản tài liệu giảng dạy trong tương lai.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học ngoại ngữ: Sử dụng hệ thống khung lý thuyết về mối quan hệ giữa "lexique - vocabulaire", các công cụ khảo sát thực nghiệm và phương pháp xử lý dữ liệu sư phạm làm tư liệu nghiên cứu chuyên ngành.
• Sinh viên sư phạm tiếng Pháp và người tự học trình độ B1 - B2: Tiếp cận các chiến lược ghi nhớ từ vựng theo văn cảnh, phương pháp học từ vựng chủ động nhằm nâng cao năng lực diễn đạt nói và viết chuẩn xác.

Câu hỏi thường gặp

Sự khác biệt bản chất giữa "lexique" và "vocabulaire" trong luận văn là gì?

"Lexique" là toàn bộ hệ thống từ vựng của một ngôn ngữ ở trạng thái tĩnh, tồn tại khách quan trong xã hội. Ngược lại, "vocabulaire" là tập hợp con của lexique, biểu thị lượng từ ngữ cụ thể mà một cá nhân thực tế huy động và sử dụng trong một hành vi giao tiếp xác định.

Vì sao học sinh Việt Nam thường gặp nhiều khó khăn khi học từ vựng tiếng Pháp?

Nguyên nhân chủ yếu do sự khác biệt loại hình ngôn ngữ. Tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, từ ngữ bất biến hình thái; trong khi tiếng Pháp là ngôn ngữ hòa kết, từ ngữ biến đổi phức tạp theo giống, số, thì và thức, đòi hỏi người học phải xử lý nhiều quy tắc biến thái cùng lúc.

Kỹ thuật ngữ nghĩa hóa (sémantisation) trong sách giáo khoa được triển khai qua các hình thức nào?

Kỹ thuật này được thực hiện qua 3 kênh: giải nghĩa bằng phương tiện trực quan (tranh ảnh minh họa tình huống), giải nghĩa bằng chính tiếng Pháp (sử dụng từ đồng nghĩa, trái nghĩa, giải thích cấu tạo ngữ từ) và hỗ trợ bằng tiếng mẹ đẻ khi tiếp cận các khái niệm trừu tượng.

Việc sử dụng tiếng Việt trong giờ dạy từ vựng tiếng Pháp có được khuyến khích không?

Theo tiếp cận giao tiếp hiện đại, việc sử dụng tiếng mẹ đẻ vẫn được chấp nhận như một công cụ hỗ trợ giải nghĩa nhanh chóng và tiết kiệm thời gian đối với các khái niệm phức tạp, tuy nhiên giáo viên cần hạn chế lạm dụng để tránh cản trở tư duy trực tiếp bằng tiếng Pháp của học sinh.

Làm thế nào để học sinh chuyển hóa hiệu quả từ vựng thụ động thành từ vựng chủ động?

Học sinh cần được đặt vào các tình huống giao tiếp mô phỏng thường xuyên, thực hành đặt câu theo ngữ cảnh, tham gia các trò chơi ngôn ngữ và liên tục tái sử dụng từ mới trong các bài tập diễn đạt nói và viết thay vì chỉ học thuộc danh sách từ đơn lẻ.

Kết luận

• Luận văn khẳng định vai trò cốt lõi của từ vựng trong việc hình thành và phát triển toàn diện 4 kỹ năng giao tiếp tiếng Pháp cho học sinh trung học phổ thông.
• Phân tích chi tiết 36 bài học thuộc bộ sách Tiếng Pháp 10, 11, 12 cho thấy nội dung từ vựng phong phú, cập nhật nhưng dung lượng kiến thức còn khá nặng so với quỹ thời gian 45 phút mỗi tiết.
• Kết quả khảo sát tại THPT Chuyên Lương Văn Tụy chỉ ra rào cản lớn về biến đổi hình thái từ vựng và sự thiếu hụt môi trường thực hành giao tiếp tại địa phương.
• Hệ thống giải pháp sư phạm gồm dạy từ vựng theo chủ đề, tổ chức trò chơi chữ và khai thác tối đa đồ dùng trực quan mang lại công cụ thực tiễn giúp cải thiện chất lượng giảng dạy.
• Độc giả, giáo viên và các nhà nghiên cứu phương pháp giảng dạy tiếng Pháp hãy áp dụng linh hoạt các kiến nghị sư phạm của luận văn nhằm nâng cao hiệu quả thụ đắc từ vựng cho người học ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOI ÉCOLE SUPÉRIEURE DES LANGUES ÉTRANGÈRES DÉPARTEMENT DE FORMATION POST - UNIVERSITAIRE -------***-------- MÉMOIRE DE MASTER L'ENSEIGNEMENT DU VOCABULAIRE À TRAVERS LES TROIS NOUVEAUX MANUELS TIẾNG PHÁP 10, 11, 12 GIẢNG DẠY TỪ VỰNG QUA 3 CUỐN SÁCH GIÁO KHOA MỚI TIẾNG PHÁP 10, 11, 12 Spécialité: Didactique du français Code : 601410 Présenté par TRƯƠNG THỊ NGỌC LAN Sous la direction de Monsieur le Docteur TRẦN ĐÌNH BÌNH HANOI - 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOI ÉCOLE SUPÉRIEURE DES LANGUES ÉTRANGÈRES DÉPARTEMENT DE FORMATION POST - UNIVERSITAIRE -------***-------- MÉMOIRE DE MASTER L'ENSEIGNEMENT DU VOCABULAIRE À TRAVERS LES TROIS NOUVEAUX MANUELS TIẾNG PHÁP 10, 11, 12 GIẢNG DẠY TỪ VỰNG QUA 3 CUỐN SÁCH GIÁO KHOA MỚI TIẾNG PHÁP 10, 11, 12 Spécialité: Didactique du français Code : 601410 Présenté par TRƯƠNG THỊ NGỌC LAN Sous la direction de Monsieur le Docteur TRẦN ĐÌNH BÌNH HANOI - 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 TABLE DES MATIÈRES INTRODUCTION. 4 CHAPITRE I: CADRE THÉORIQUE. Quelques concepts de base. Rapports entre le lexique et le vocabulaire.

Place du vocabulaire dans l'enseignement - apprentissage d'une langue 11 III. Enseignement du vocabulaire à travers les méthodes de français. Méthode audio-orale. Remarques pertinentes des auteurs sur l'enseignement du vocabulaire.

Moyens de sémantisation. Moyens audio-visuels. 25 CHAPITRE II: ENSEIGNEMENT DU VOCABULAIRE À TRAVERS LES TROIS NOUVEAUX MANUELS DE FRANÇAIS: Tiếng Pháp 10, Tiếng Pháp 11, Tiếng Pháp 12. Présentation des manuels de français Tiếng Pháp 10, Tiếng Pháp 11, Tiếng Pháp 12 (cursus de 7 ans).

27 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Principes de l'élaboration. Principe fonctionnel – communicatif. Niveau de langue.

Structure des manuels. Structure de chaque unité. Structure d'une unité du manuel Tiếng Pháp 10. Structure d'une unité du manuel Tiếng Pháp 11.

Structure d'une unité du manuel Tiếng Pháp 12. Enseignement du vocabulaire dans les manuels TP10, TP11, TP12. Utilisation efficace des moyens de sémantisation. Utilisation de la langue étrangère.

Utilisation des images. Utilisation des tableaux. Application du principe concentrique. Présentation explicite du vocabulaire.

Types de texte et d’exercices variés. Au niveau du contenu. Au niveau des textes. Au niveau des exercices.

Au niveau des mots. 50 CHAPITRE III: ETUDE DE CAS : ÉTAT DES LIEUX DE L'ENSEIGNEMENT DU VOCABULAIRE AU LYCÉE À OPTION LƢƠNG VĂN TUỴ À NINH BÌNH ET PROPOSITIONS PÉDAGOGIQUES. 52 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Etat des lieux de l’enseignement-apprentissage du français au lycée à option Lương Văn Tuỵ à Ninh Bình.

Enseignement du vocabulaire à ce lycée à option. Présentation du public de l’enquête. Présentation de l'enquête. Résultats et interprétations.

Place du français au lycée et importance du vocabulaire. Remarques sur la méthode d'enseignement/apprentissage du vocabulaire au lycée. Remarques sur les thèmes abordés. Propositions pédagogiques destinés à améliorer l'enseignement du vocabulaire.

Enseignement par thème. Enseignement par jeux des mots. Trouver des mots en changeant une lettre d'un mot. Trouver des mots commençant par une lettre donnée.

Création des mots à partir d'un mot donné. Enseignement par des synonymes et des antonymes. Enseignement par utilisation des supports pédagogiques. 76 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 INTRODUCTION L’enseignement du français, langue étrangère au lycée vietnamien est un cas particulier : il doit suivre de près les directives du Ministère vietnamien de l’Education et de la Formation concernant l’enseignement/apprentissage des langues étrangères.

Depuis 2002, le français a été relancé au Vietnam dans le cadre de la réforme de l’enseignement général. C’est aussi à partir de cette date que les nouveaux manuels Tiếng Pháp (Le français) sont introduits dans l’enseignement/apprentissage de la langue française des écoles de l’enseignement général concernées. Totalement renouvelés, ces dits manuels portent sur les 4 compétences: compréhension orale, expression orale, compréhension écrite et expression écrite. Les sujets abordés sont riches, tirés de l’Internet, des magazines… Les textes sont très variés et proches de la vie courante : reportages; textes d’information scientifique, sondages, enquêtes, interviews, chronologie de faits historiques, table des matières, articles de dictionnaires (encyclopédie…), comptes-rendus, contes, légendes, lettres amicales, publicités, extraits de textes littéraires… Le vocabulaire est ainsi riche et mis à jour.

Et alors qu’est-ce que les professeurs de français au lycée pensent de ces nouveaux manuels? Ils sont aussi tracassés autant par le choix des objectifs que par la méthodologie adoptée. Etant enseignante de français dans un lycée de province, nous constatons que le “VOCABULAIRE” est une des composantes importantes dans ces manuels. Il est donc nécessaire de se mettre au courant de la situation par une recherche scientifique pour assurer l’efficacité de l’enseignement/ apprentissage. Nous décidons de mener un travail de recherche intitulé: "ENSEIGNEMENT DU VOCABULAIRE À TRAVERS LES TROIS NOUVEAUX MANUELS DE FRANÇAIS: Tiếng Pháp 10, Tiếng Pháp 11, Tiếng Pháp 12" La place du vocabulaire dans l’apprentissage du français est primordiale.

C’est grâce à quoi, on peut comprendre les autres et exprimer ses idées dans n’importe quelle situation. Mais le problème qui se pose aux élèves vietnamiens surtout aux débutants dans leur apprentissage du français, c’est l’acquisition du vocabulaire parce qu’il existe toujours une grande différence entre le système lexical du vietnamien et celui du français. Contrairement au mot vietnamien qui est stable et invariable, le mot français change LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 formellement dans le discours. C’est le changement formel du verbe, du nom et de l’adjectif quand il passe du masculin au féminin, du singulier au pluriel et on trouve l’accord en genre et en nombre du verbe qui est toujours conjugué à un temps et un monde précis.

Tout cela leur cause de grandes difficultés dans l’utilisation du vocabulaire. Alors, qu’est-ce que les enseignants doivent faire pour faciliter l’acquisition du vocabulaire par leurs élèves ? Objectifs de recherche et questions de recherche Le vocabulaire est un outil essentiel pour la maîtrise d’une langue. Notre travail a pour objectif de rendre l’enseignement du vocabulaire des enseignants de français plus efficace au lycéepermettant aux lycéens de construire progressivement un système lexical structuré et cohérent. Cette recherche les aidera à développer la capacité à s'approprier les mots et leur étymologie pour en maîtriser peu à peu l'usage.

Nos questions de recherche sont : Question 1: Quelles sont les raisons pour lesquelles, l'enseignement du vocabulaire reste très important parmi les composantes linguistiques? Question 2: Pourquoi les élèves ont du mal à retenir et à réemployer le vocabulaire? Question 3: Comment faire pour les aider à mieux apprendre et à utiliser le vocabulaire? Pour répondre aux questions posées, trois hypothèses sont formulées comme suit: Hypothèse 1: Le vocabulaire constitue un des volets indispensables à l'acquisition d'une langue étrangère en général et du français en particulier. Hypothèse 2: Nos lycéens ont beaucoup de difficultés dans l'acquisition et le réemploi de mots et expressions français par manque d’ambiance francophone, de temps, de conditions matérielles nécessaires. Hypothèse 3: L’enseignement-apprentissage du vocabulaire lié étroitement au contexte et à la situation de communication assurera des résultats positifs dans le processsus d'enseignement-apprentissage du français au lycée. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Méthodologie de recherche Pour réaliser l’objectif de notre recherche, nous avons eu recours à la méthode descriptive avec sa démarche d’investigation et son but précis permettant d’améliorer la qualité de l’enseignement-apprentissage du vocabulaire dans les manuels de français au lycée.

Nous effectuerons une enquête auprès des élèves du lycée à option Lương Văn Tuỵ à Ninh Bình en leur faisant répondre à un questionnaire dont les réponses nous aideront à vérifier les hypothèses de départ. Nous analyserons les résultats de l'enquête pour mieux connaître la réalité d'enseignement du vocabulaire à ce niveau. Nous essayerons de l'expliquer de façon objective afin de dégager des solutions concrètes aux problèmes rencontrés. Notre mémoire comporte trois chapitres suivants: Dans le premier chapitre, nous présenterons quelques définitions du vocabulaire dans l’enseignement-apprentissage d'une langue, la place, le rôle et la situation de son enseignement à travers les méthodes.

Dans le deuxième chapitre, nous travaillerons sur un corpus tiré des manuels Tiếng Pháp 10, Tiếng Pháp 11, Tiếng Pháp 12 (désormais TP10, TP11, TP12) pour décrire leur structure respective. Dans le troisième chapitre, nous présenterons et analyserons notre enquête destinée à éclairer l’état des lieux de l’enseignement du vocabulaire au lycée à option Lương Văn Tuỵ à Ninh Bình en particulier, d’où certaines activités d’enseignement-apprentissage du vocabulaire seront proposées. Nous essayons d'y avancer quelques propositions capables d'améliorer l’enseignement du vocabulaire au lycée. Nous espérons que ce travail de recherche sera utile aux lycéens et aussi aux enseignants dans leur pratique quotidienne de classe LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 CHAPITRE I CADRE THÉORIQUE SUR L'ENSEIGNEMENT DU VOCABULAIRE Dans ce chapitre, nous aimerions donner quelques concepts sur le vocabulaire, le lexique et le mot à partir d'une recherche documentaire sur ce problème.

Quelques concepts de base La langue est un instrument de communication. L’enseignement du vocabulaire est alors d’apprendre aux élèves à saisir avant tout les actes de communication, la capacité à utiliser d’une façon créatrice les moyens linguistiques pour satisfaire les besoins de communication. Il ne consiste pas seulement à augmenter le volume du bagage lexical d’un apprenant, mais aussi à l’approfondir, à déboucher sur l’analyse grammaticale et de toutes les facettes de la compétence lexicale. Les items lexicaux doivent être choisis prioritairement pour leur fréquence, leur utilité et leur disponibilité dans les situations de la vie courante et être saisis en contexte.

Enfin, pour un enseignement efficace du vocabulaire, il est nécessaire d’utiliser des techniques de sémantisation appropriées et des activités diversifiées facilitant la consolidation et la mémorisation de ce dernier. Si on est arrivé à un concensus : "Il faut enseigner le vocabulaire.", mais comment enseigner le vocabulaire, tout comme celui de la grammaire, est une question majeure sur laquelle chercheurs, didacticiens et enseignants réfléchissent toujours. En effet, l'acquisition des systèmes grammaticaux et phonétiques d'une langue pourrait théoriquement être limitée à un certain temps pendant le cursus d'apprentissage, tandis que l'enrichissement du vocabulaire se fait sans cesse. C'est le travail de tous les jours.

Cela demande beaucoup d'efforts chez l'apprenant car le vocabulaire, comme la langue, évolue toujours. Ceci crée un grand défi non seulement pour les étrangers mais aussi pour les natifs. Pour bien maîtriser une langue, il faut absolument que le vocabulaire des apprenants soit soigneusement et fréquemment acquis et contrôlé. Dans un cadre institutionnel, au-delà d'un apprentissage éminemment utilitaire dans lequel l'apprenant ne s'intéresse qu'à la possibilité de comprendre globalement et de se faire comprendre, un enseignement systématique du vocabulaire s'impose en complément aux activités de communication proposées en classe.

C’est un enseignement systématique LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 visant un développement cognitif que les interractions sociales ne suffisent pas à déclencher. Le rôle de l'enseignant consiste donc à aider l'apprenant à acquérir le savoir-faire qui doit se doubler d'un savoir (sur les mots et sur leur fonctionnement) pour que la mise en mémoire soit optimale. L'enseignement doit donc comporter une dimension linguistique, une dimension sociolinguistique et une dimension stratégique pour promouvoir l'apprentissage autonome et favoriser l'accumulation et l'approfondissement des connaissances lexicales en fonction de besoins réels et d'objectifs motivants. Voici quelques notions et concepts de base concernant l’enseignement du vocabulaire I.

Lexique En ce qui concerne le concept "lexique", il est nécessaire de commencer par une distinction entre le lexique individuel et lexique global Le lexique est "l'ensemble de tous les mots qui, à un moment donné, sont à la disposition du locuteur. Ce sont les mots qu'il peut, à l'occasion, et employer et comprendre, ils constituent son lexique individuel". (Trần Hùng, Précis de lexicologie, 1998, p. Il est évident qu'un individu ne peut pas posséder tous les mots qui composent la langue en raison de l'existence extérieure à son lexique individuel d'un nombre indéterminé de mots.