LỜI MỞ ĐẦU 1. “Lý do chọn đề tài Trong thời kỳ đầu ra đời và phát triển của sản phẩm bảo hiểm thương mại, nghiệp vụ cơ bản là bảo hiểm hàng hóa vận chuyển trên biển, đại dương. Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thế giới, các nghiệp vụ bảo hiểm đã phát triển rất nhanh về số lượng, loại hình nghiệp vụ bảo hiểm nói chung và bảo hiểm hàng hóa nói riêng để phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế, đời sống xã hội, văn hóa và giao lưu vận chuyển hàng hóa quốc tế. Rủi ro đôi khi là điều ngẫu nhiên xảy ra và cũng có thể do chính chúng ta tạo ra trong suốt quá trình vận tải hàng hóa.
Vậy khi rủi ro xảy ra, gây tổn thất cho hàng hóa, chúng ta sẽ phải làm gì? Có cách nào đó để phòng tránh hay làm giảm mức độ thiệt hại khi hàng hóa xuất nhập khẩu của chúng ta gặp phải? Bảo hiểm hàng hóa chính là giải pháp tối ưu, câu trả lời chính xác cho việc hạn chế cũng như ngăn ngừa tổn thất xảy ra đối với hàng hóa vận chuyển nội địa cũng như xuất nhập khẩu. Trong quá trình thực hiện hợp đồng, hàng hóa thường phải trải qua nhiều bước trong một quy trình khép kín: từ bộ phận sản xuất đến bộ phận xuất hàng, vận tải, bộ phận giao nhận rồi mới đến bộ phận phân phối, tiêu thụ sản phẩm nên việc xảy ra rủi ro gây tổn thất, mất mát, hư hỏng hàng hóa là điều không thể tránh khỏi. Do có nhiều bên tham gia vào quy trình giao nhận, vận chuyển nên khi có xảy ra thiệt hại về hàng hóa, người nhận hàng bao giờ cũng muốn hàng hóa của mình được chứng thực cụ thể xem mức độ hư hỏng thế nào, đến mức độ, nguyên nhân nào gây ra. Về phía người vận chuyển, họ muốn có sự xác định cụ thể về nguyên nhân hàng hóa bị hư hỏng để chắc chắn rằng trách nhiệm của mình không bị ràng buộc trách nhiệm với chủ hàng hóa đó.
Còn riêng đối với nhà bảo hiểm, việc giám định và bồi thường chính xác các khoản thiệt hại và hàng hóa có vai trò quan trọng trong giải quyết các mâu thuẫn giữa các bên có liên quan đến hàng hóa được bảo hiểm. Tuy nhiên tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt, doanh thu của nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa vẫn còn chiếm tỷ trọng chưa cao so với các loại hình bảo hiểm phi nhân thọ phổ biến khác như Xe cơ giới và Con người, đồng thời việc giám định 2 và bồi thường nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa này chưa được chuyên môn hóa nhiều với các nguồn lực mạnh mẽ, có kỹ thuật cao. Xuất phát từ các lý do trên và mong muốn tìm hiểu sâu hơn về thực tế công tác giám định và bồi thường, tôi đã chọn đề tài”“Giám định và bồi thường nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa tại Tổng Công ty Bảo Hiểm Bảo Việt”“làm đề tài cho luận văn tốt nghiệp của mình. Tổng quan nghiên cứu Các bài tham luận về công tác giám định và bồi thường nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa chưa có được nhiều sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu.
Thực tế mỗi nghiên cứu đều có đối tượng và phạm vi, thời điểm nghiên cứu khác nhau, đa phần là giới hạn về phạm vi tiếp cận đối tượng nghiên cứu. Một số đề tài nghiên cứu có phạm vi giới hạn chỉ về giám định và bồi thường đối với bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu hoặc là giám định và bồi thường với bảo hiểm hàng vận chuyển nội địa, với các nội dung chủ yếu là phân tích tầm quan trọng của các bước công việc cần thực hiện trong công tác giám định và bồi thường đối với từng loại hình nghiệp vụ trong mỗi vụ việc, từ đó đưa ra các giải pháp và đề xuất kiến nghị để nâng cao chất lượng của từng bước công việc trong quy trình này. Ví dụ: Đề tài”“Thực trạng công tác bồi thường bảo hiểm xuất nhập khẩu chuyên chở bằng đường biển tại công ty Cổ phần Bưu điện PTI giai đoạn 2007-2010”“của tác giả Nguyễn Thị Thu Phương hay đề tài”“Thực trạng giám định và bồi thường tổn thất trong bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển tại Tổng công ty Bảo Minh”“của tác giả Đào Thị Mỹ Hảo…. Một số đề tài trên thường đi chi tiết vào cách thức tiến hành giám định và bồi thường nghiệp vụ hàng hóa cụ thể trong các đơn vị thành viên thuộc Tập đoàn, Tổng Công ty lớn hay các đơn vị doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Thực tế chưa có đề tài nào đi sâu hơn vào vấn đề quản lý, hướng dẫn chung công tác giám định và bồi thường nghiệp vụ hàng hóa do Ban/Phòng phụ trách nghiệp vụ tại trụ sở chính của Tập đoàn hoặc các Tổng Công ty lớn. Do vậy, nghiên cứu và hoàn thiện công tác giám định và bồi thường hàng hóa tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt vẫn có những ý nghĩa thiết thực về mặt quản lý chung đối với quy trình chuẩn và ứng dụng thực tế đối với từng vụ việc nhỏ lẻ. Mục tiêu nghiên cứu 3 3.1 Mục tiêu tổng quát - Hệ thống, khái quát những vấn đề lý luận về bảo hiểm hàng hóa, đặc biệt là công tác giám định và bồi thường nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa trong các doanh nghiệp bảo hiểm. - Đề xuất các kiến nghị nhằm nâng cao công tác giám định và bồi thường nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa nói riêng và các nghiệp vụ bảo hiểm khác nói chung.2 Mục tiêu cụ thể: - Phân tích, đánh giá thực trạng về mặt quản lý và triển khai công tác giám định và bồi thường nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt, đưa ra các điểm tích cực và hạn chế so với thực tế chung tại thị trường bảo hiểm Việt Nam và các chuẩn mực quốc tế.
- Dựa trên các kết quả nghiên cứu, đề xuất các giải pháp, kiến nghị trực tiếp đến các Phòng ban chịu trách nhiệm quản lý và thực hiện công tác giám định và bồi thường nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt trong các năm tới. Đối tƣợng nghiên cứu Nghiên cứu được tiến hành dựa trên công tác giám định và bồi thường nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt. “Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian: nghiên cứu hiệu quả công tác quản lý, hướng dẫn và trực tiếp thực hiện Quy trình Giám định và bồi thường tại Phòng Giám định và bồi thường Hàng hóa tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt và các Công ty thành viên. - Phạm vi thời gian: luận văn nghiên cứu hoạt động công tác quản lý và trực tiếp thực hiện quy trình tại Phòng Giám định và bồi thường hàng hóa từ năm 2011 đến năm 2016 và định hướng trong năm 2017.
“Phƣơng pháp nghiên cứu: Bước 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận và các chuẩn mực quốc tế để xây dựng khung nghiên cứu về quản lý và triển khai công tác giám định và bồi thường tại các doanh nghiệp bảo hiểm. 4 Bước 2: Thu thập dữ liệu: - Thu thập dữ liệu thứ cấp thông qua số liệu báo cáo giám định, thống kê bồi thường và các đánh giá của Phòng/Ban Giám định và bồi thường Hàng hóa trong giai đoạn 2011 – 2016. - Thu thập dữ liệu từ các nguồn khác từ các báo cáo tổng kết của Cục quản lý bảo hiểm, Internet,… về dữ liệu của chung của ngành bảo hiểm và riêng đối với giám định và bồi thường nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa.” - “Thu thập các văn bản, quy định, hướng dẫn ISO về công tác giám định và bồi thường nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa tại Phòng, Ban Giám định và bồi thường hàng hóa của Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt. Bước 3: Trên cơ sở phân tích đưa ra thực trạng quản lý và trực tiếp triển khai giám định và bồi thường nghiệp vụ bảo hiểm, tiến hành đánh giá điểm mạnh, điểm yếu và nguyên nhân các điểm yếu trong quy trình quản lý quản lý nghiệp vụ và thực hiện trực tiếp tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt.
Bước 4: Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý và nâng cao hiệu quả thực hiện trực tiếp công tác giám định và bồi thường bảo hiểm hàng hóa tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt. Kết cấu luận văn Chƣơng 1: Khái quát về giám định và bồi thƣờng nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa tại doanh nghiệp bảo hiểm Chƣơng 2: Thực trạng công tác giám định và bồi thƣờng nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt Chƣơng 3: Giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác giám định và bồi thƣờng nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt” 1 “CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ GIÁM ĐỊNH VÀ BỒI THƢỜNG NGHIỆP VỤ BẢO HIỂM HÀNG HÓA TẠI DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM 1.1 Tổng quan về bảo hiểm hàng hóa 1.1 Sự cần thiết và vai trò của bảo hiểm hàng hóa 1.1 Sự cần thiết của bảo hiểm hàng hóa Hàng ngày trong các hoạt động kinh tế xã hội của con người luôn luôn ẩn chứa những sự cố bất ngờ, xảy ra một cách ngẫu nhiên gây thiệt hại lớn về người và tài sản vật chất. Ngành bảo hiểm được ra đời dựa trên sự tồn tại khách quan của các rủi ro mà dù muốn hay không con người cũng không thể khống chế toàn bộ chúng được. Và trong các lĩnh vực bảo hiểm thì bảo hiểm hàng hóa có lịch sử ra đời và phát triển sớm nhất bởi việc vận chuyển hàng hóa sơ khai luôn gắn liền với hàng hải.
Sự ra đời và phát triển của việc tham gia bảo hiểm hàng hóa vận chuyển với nhiều điều khoản, điều kiện tham gia phụ thuộc vào sự phát triển của cách thức vận chuyển, cũng như sự đa dạng của các loại hàng hóa, từ đó bảo hiểm hàng hóa đã trở thành một nhu cầu rất cần thiết với nhiều tác dụng dưới đây: Thứ nhất, bảo hiểm hàng hóa giúp giảm bớt rủi ro, hạn chế tổn thất nhờ việc nâng cao ý thức của các chủ hàng/ chủ tàu trong việc tăng cường bảo quản, lưu trữ, kiểm tra đồng thời kết hợp các biện pháp đề phòng và hạn chế tổn thất. Thứ hai, bảo hiểm hàng hoá cũng đem lại lợi ích cho nền kinh tế quốc dân, góp phần tiết kiệm và tăng thu ngoại tệ cho nhà nước. Nhờ có hoạt động bảo hiểm trong nước mà các chủ hàng không phải mua bảo hiểm ở nước ngoài hay nói theo một cách khác là dòng tiền sẽ không chảy ra nước ngoài, không phải xuất khẩu vô hình.