Giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn trên địa bàn huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình

Đề án thạc sĩ giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn huyện Lệ Thủy, Quảng Bình - ĐH Kinh tế Huế

• Tác giả: Võ Thị Hoài An
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Quỳnh Liên
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn trên địa bàn huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Đề án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan việc làm cho thanh niên nông thôn huyện Lệ Thủy

Huyện Lệ Thủy thuộc tỉnh Quảng Bình có nguồn lao động thanh niên nông thôn dồi dào. Đây là lực lượng nòng cốt thúc đẩy sản xuất và xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, thị trường lao động tại chỗ chưa đáp ứng nhu cầu tuyển dụng. Nhiều thanh niên chưa có việc làm ổn định sau khi tốt nghiệp phổ thông. Tỷ lệ lao động phi chính thức và việc làm thời vụ vẫn ở mức cao. Điều này gây lãng phí nguồn nhân lực quý giá của địa phương. Việc giải quyết việc làm đóng vai trò chiến lược đối với an sinh xã hội. Kinh tế huyện Lệ Thủy chủ yếu dựa vào nông nghiệp truyền thống. Năng suất lao động chưa đồng đều giữa các xã vùng đồng bằng và vùng đồi núi. Nhiều lao động trẻ phải rời quê hương tìm kiếm cơ hội tại các thành phố lớn. Xu hướng di cư tự do tạo ra nhiều biến động về cơ cấu dân cư. Chính quyền địa phương đã triển khai nhiều chương trình giải quyết việc làm. Các đề án hướng nghiệp và vay vốn bước đầu mang lại kết quả tích cực. Việc nghiên cứu thực trạng lao động giúp đưa ra định hướng giải pháp phù hợp và bền vững.

1.1. Khái niệm và đặc điểm thanh niên nông thôn

Thanh niên nông thôn là lực lượng lao động trong độ tuổi từ 15 đến 35 tuổi cư trú tại các vùng nông thôn. Nhóm lao động này sở hữu sức khỏe tốt, sự năng động và khả năng thích ứng công nghệ nhanh nhạy. Tuy nhiên, họ thường thiếu kinh nghiệm làm việc thực tế và kỹ năng chuyên môn sâu. Phần lớn người trẻ tại địa phương gắn bó với sản xuất nông nghiệp hộ gia đình. Tác phong công nghiệp và kỷ luật lao động của thanh niên nông thôn còn nhiều hạn chế. Việc làm của họ chịu ảnh hưởng nặng nề bởi tính mùa vụ trong nông nghiệp. Nhận thức nghề nghiệp của thanh niên đang dần thay đổi theo xu thế thị trường. Họ khao khát tìm kiếm việc làm có thu nhập ổn định và môi trường phát triển lâu dài.

1.2. Vai trò của việc làm đối với sự phát triển địa phương

Giải quyết việc làm cho lao động trẻ giữ vị trí trung tâm trong phát triển huyện Lệ Thủy. Tạo việc làm giúp thanh niên nâng cao mức thu nhập cá nhân. Đời sống vật chất của các hộ nông thôn được cải thiện rõ rệt. Tỷ lệ hộ nghèo tại địa bàn giảm nhanh chóng qua các năm. Việc làm ổn định giữ chân lao động trẻ gắn bó với quê hương. Địa phương hạn chế được tình trạng thiếu hụt nhân lực sản xuất. Việc làm ổn định còn góp phần đẩy lùi các tệ nạn xã hội. Trật tự trị an nông thôn được giữ vững bền bỉ. Lực lượng thanh niên tích cực đóng góp công sức xây dựng nông thôn mới. Kinh tế toàn huyện tăng trưởng vững chắc nhờ năng suất lao động nâng cao.

II. Phân tích thực trạng việc làm cho thanh niên nông thôn Lệ Thủy

Thực trạng việc làm của thanh niên nông thôn huyện Lệ Thủy bộc lộ nhiều điểm nghẽn lớn. Cơ cấu lao động chuyển dịch theo hướng tích cực nhưng tốc độ còn chậm. Đa số lao động trẻ làm việc trong khu vực nông, lâm và thủy sản. Công việc này mang tính mùa vụ cao và thu nhập bấp bênh. Tỷ lệ lao động thanh niên qua đào tạo nghề chuyên nghiệp vẫn còn ở mức thấp. Đa phần lao động thiếu kỹ năng kỹ thuật và tác phong làm việc công nghiệp. Các cơ sở sản xuất kinh doanh tại địa phương quy mô nhỏ lẻ. Năng lực tạo việc làm tại chỗ của các doanh nghiệp còn nhiều giới hạn. Thu nhập bình quân của lao động thanh niên chưa đáp ứng đủ nhu cầu sinh hoạt ngày càng cao. Nhiều thanh niên rơi vào tình trạng thiếu việc làm vào mùa nông nhàn. Sự thiếu hụt thông tin thị trường lao động khiến thanh niên khó tiếp cận công việc phù hợp. Mối liên kết giữa trường đào tạo và đơn vị sử dụng lao động chưa chặt chẽ. Hệ quả là lao động trẻ đối mặt với nguy cơ mất việc làm thường trực.

2.1. Hạn chế về trình độ chuyên môn và tay nghề

Trình độ chuyên môn kỹ thuật thấp là rào cản lớn nhất của thanh niên nông thôn huyện Lệ Thủy. Đa số lao động trẻ chưa qua các trường lớp đào tạo nghề bài bản. Họ chủ yếu học nghề theo phương thức truyền nghề gia đình hoặc tự làm quen công việc. Kỹ năng thực hành, ngoại ngữ và tin học ứng dụng còn rất yếu. Sự thiếu hụt này làm giảm đáng kể khả năng cạnh tranh trên thị trường tuyển dụng hiện đại. Các khu công nghiệp và doanh nghiệp lớn khó tuyển dụng lao động nông thôn vào vị trí kỹ thuật cao. Hậu quả là phần lớn thanh niên chỉ nhận làm công việc giản đơn với tiền công thấp. Trình độ hạn chế cũng cản trở khả năng tự ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất.

2.2. Khó khăn về nguồn vốn và tiếp cận thị trường

Nguồn vốn sản xuất là trở ngại thường trực đối với thanh niên nông thôn Lệ Thủy. Nhiều thanh niên có ý tưởng lập nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực nông nghiệp sạch và dịch vụ. Dù vậy, họ thiếu tài sản bảo đảm để vay vốn thương mại. Thủ tục vay vốn ưu đãi tại các ngân hàng chính sách đôi khi còn phức tạp. Hạn mức cho vay hiện nay chưa đáp ứng quy mô mở rộng trang trại hoặc xưởng sản xuất. Bên cạnh khó khăn nguồn vốn, vấn đề đầu ra sản phẩm cũng là thách thức nan giải. Nông sản và hàng thủ công địa phương chịu áp lực cạnh tranh mạnh. Thanh niên thiếu kênh tiếp cận thị trường tiêu thụ ổn định. Rủi ro thị trường và biến động giá cả khiến mô hình kinh tế trẻ dễ tổn thương.

III. Giải pháp tạo việc làm cho thanh niên nông thôn huyện Lệ Thủy

Để giải quyết việc làm hiệu quả cho thanh niên nông thôn huyện Lệ Thủy, chính quyền cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, địa phương cần đẩy mạnh đổi mới công tác đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tiễn của thị trường. Các khóa học ngắn hạn linh hoạt giúp thanh niên nắm bắt kỹ thuật canh tác hiện đại và vận hành máy móc nông nghiệp. Song song với đó, huyện cần đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung. Các mô hình kinh tế trang trại và gia trại công nghệ cao cần được khuyến khích phát triển mạnh mẽ. Ngoài ra, việc khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm tại chỗ. Địa phương cần có cơ chế ưu đãi thu hút doanh nghiệp đầu tư vào các cụm công nghiệp nông thôn. Hoạt động xuất khẩu lao động cũng cần được đẩy mạnh theo hướng an toàn và hiệu quả cao. Việc phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành tạo điều kiện thuận lợi nhất cho thanh niên lập nghiệp.

3.1. Nâng cao chất lượng đào tạo nghề và chuyển giao kỹ thuật

Huyện Lệ Thủy cần tái cấu trúc mạnh mẽ hệ thống cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Cơ sở vật chất và trang thiết bị thực hành tại các trung tâm dạy nghề cần được nâng cấp hiện đại. Đội ngũ giáo viên đào tạo nghề phải được bồi dưỡng chuyên môn liên tục. Chương trình giảng dạy cần thiết kế linh hoạt, bám sát nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp. Địa phương nên mở rộng các lớp chuyển giao khoa học kỹ thuật nông nghiệp hiện đại. Việc hướng dẫn kỹ thuật canh tác lúa chất lượng cao và nuôi thủy sản nước lợ mang lại giá trị gia tăng lớn. Thanh niên được trang bị đầy đủ kỹ năng số và phương thức tiếp thị trực tuyến. Nhờ đó, người học tự tin khởi nghiệp và vận hành tốt cơ sở sản xuất kinh doanh.

3.2. Hỗ trợ tiếp cận vốn vay và mở rộng làng nghề truyền thống

Chính quyền cần tạo điều kiện cho thanh niên nông thôn vay vốn với lãi suất ưu đãi. Ngân hàng Chính sách xã hội cần nâng hạn mức vay cho các dự án khởi nghiệp thanh niên. Thủ tục giải ngân vốn vay cần đơn giản hóa nhằm tiết kiệm thời gian cho người dân. Đồng thời, địa phương chú trọng khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống tiêu biểu như làm nón, đan lát, chế biến nông sản. Huyện cần hỗ trợ hạ tầng giao thông, hệ thống xử lý môi trường và xúc tiến thương mại cho các làng nghề. Các cơ sở nghề truyền thống vừa giữ gìn nét văn hóa vừa thu hút đông đảo lao động tại chỗ. Doanh nghiệp làng nghề cần nhận các chính sách miễn giảm thuế để tạo thêm nhiều việc làm cho thanh niên.

IV. Ứng dụng chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn Lệ Thủy

Ứng dụng hiệu quả các chính sách tạo việc làm là nhiệm vụ trọng tâm của huyện Lệ Thủy. Việc thực thi đồng bộ chính sách chuyển đổi đất trũng, úng sang nuôi trồng thủy sản giúp tối ưu hóa giá trị sản xuất. Mức hỗ trợ ngân sách nhà nước đã tạo động lực cho thanh niên dám nghĩ dám làm. Chương trình hỗ trợ con giống chất lượng cao giúp thanh niên mạnh dạn mở rộng trang trại chăn nuôi. Bên cạnh đó, chính sách tín dụng ưu đãi học nghề tạo cơ hội học tập bình đẳng cho học sinh, sinh viên nghèo. Lao động trẻ sau khi hoàn thành khóa đào tạo nghề dễ dàng tìm kiếm việc làm ổn định. Chính sách đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài cũng mở ra nguồn thu nhập đột phá. Toàn bộ các cơ chế hỗ trợ này tạo đòn bẩy vững chắc thúc đẩy kinh tế huyện phát triển. Tỷ lệ thất nghiệp tại các vùng nông thôn giảm rõ rệt qua từng giai đoạn phát triển. Đời sống cư dân nông thôn ngày càng thịnh vượng và bền vững hơn.

4.1. Vận dụng chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp

Chính sách chuyển đổi cơ cấu cây trồng mở ra không gian sản xuất mới cho thanh niên huyện Lệ Thủy. Địa phương áp dụng mức hỗ trợ kinh phí trực tiếp trên mỗi hecta chuyển đổi ruộng trũng. Mô hình luân canh lúa - cá và thủy sản nước mặn đem lại nguồn lợi nhuận cao. Người chăn nuôi lợn hướng nạc nhận trợ cấp tài chính mua con giống ngoại nhập chất lượng. Sự trợ lực này giúp thanh niên nông thôn giảm thiểu chi phí đầu tư ban đầu. Họ mạnh dạn áp dụng quy trình chăn nuôi an toàn sinh học. Năng suất lao động nâng cao rõ rệt sau khi tham gia các chương trình chuyển đổi. Sản phẩm làm ra đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của thị trường tiêu thụ.

4.2. Hiệu quả từ chính sách tín dụng và xuất khẩu lao động

Chính sách cho vay ưu đãi học nghề và xuất khẩu lao động phát huy giá trị to lớn. Học sinh, sinh viên khó khăn an tâm theo học các ngành kỹ thuật. Nguồn vốn vay học nghề được hoàn trả linh hoạt sau khi có việc làm ổn định. Song song đó, các gói vay ưu đãi giúp người trẻ giảm bớt áp lực tài chính khi đi xuất khẩu lao động. Lao động làm việc tại nước ngoài gửi về nguồn ngoại tệ quý giá. Họ tích lũy tác phong chuyên nghiệp, ngoại ngữ và kỹ năng vận hành công nghệ. Khi về quê hương, lực lượng này trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao. Nguồn vốn tích lũy giúp họ tự mở xưởng sản xuất và giải quyết việc làm cho người khác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình sở hữu quy mô dân số trung bình đạt 138.540 người, trong đó lực lượng trong độ tuổi lao động có khả năng làm việc lên tới 84.034 người, chiếm khoảng 60% tổng dân số toàn huyện. Lực lượng thanh niên toàn huyện dao động quanh mức 19.250 người, giữ vai trò xung kích trong các hoạt động phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, sự dịch chuyển cơ cấu kinh tế chậm chạp cùng với áp lực thu hẹp diện tích đất sản xuất nông nghiệp bình quân đầu người xuống còn 0,31 ha/người vào năm 2023 đã tạo ra bài toán nan giải về việc làm bền vững cho lao động trẻ. Tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên nông thôn từng ghi nhận mức rất cao là 36,26% vào năm 2021, phản ánh sự mất cân đối cục bộ giữa cung và cầu lao động tại chỗ.

Trước thách thức trên, đề án thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Võ Thị Hoài An, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Lê Thị Quỳnh Liên tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế (niên khóa 2023-2025), tập trung giải quyết mục tiêu trọng tâm: Hệ thống hóa cơ sở lý luận và đánh giá toàn diện thực trạng công tác giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn trên địa bàn huyện Lệ Thủy. Về phạm vi nghiên cứu, đề án sử dụng chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2021–2023 kết hợp điều tra khảo sát sơ cấp trên thực địa năm 2024 tại các tiểu vùng sinh thái tiêu biểu của địa phương. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống giải pháp nâng tỷ lệ thanh niên nông thôn có việc làm từ 58,69% năm 2021 lên trên 74,13% vào năm 2023, đồng thời tiếp tục thu hẹp tỷ lệ thất nghiệp xuống mức an toàn dưới 15% trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa các học thuyết kinh tế học lao động kinh điển và hiện đại. Trường phái kinh tế học cổ điển (Classical Economics) luận giải rằng tiền công và cơ chế thị trường có xu hướng tự điều chỉnh cung - cầu lao động nhằm tiệm cận trạng thái toàn dụng nhân lực. Ngược lại, lý thuyết kinh tế học của John Maynard Keynes chỉ rõ thất nghiệp và thiếu việc làm luôn là hiện tượng phổ biến do sự thiếu hụt tổng cầu, từ đó khẳng định vai trò can thiệp tất yếu của Nhà nước thông qua các chính sách tài khóa, tiền tệ và đầu tư công để kiến tạo cơ hội việc làm mới. Song song đó, các lý thuyết phát triển hiện đại mở rộng nội hàm việc làm vượt ra ngoài tiêu chí thu nhập đơn thuần, định vị chất lượng việc làm thông qua môi trường làm việc an toàn, khả năng tiếp cận lưới an sinh xã hội và lộ trình thăng tiến nghề nghiệp.

Về mặt khái niệm, đề án chuẩn hóa các thuật ngữ nền tảng theo khung pháp lý Việt Nam:

• Việc làm là hoạt động lao động tạo ra thu nhập hợp pháp mà không bị pháp luật cấm theo Luật Việc làm năm 2013, phân tách thành ba hình thức: lao động làm công ăn lương có hợp đồng, lao động tự tạo việc làm và lao động tham gia kinh tế hộ gia đình không hưởng lương.
• Tiêu chuẩn việc làm đầy đủ được xác định khi người lao động làm việc từ 35 đến 40 giờ/tuần theo quy định chuẩn của pháp luật lao động.
• Thanh niên nông thôn được xác định theo Luật Thanh niên năm 2020 là công dân từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi, cư trú và tham gia hoạt động kinh tế - xã hội tại các địa bàn nông thôn, mang đặc thù phụ thuộc lớn vào tư liệu sản xuất tự nhiên và chịu tính chu kỳ mùa vụ gay gắt.

Phương pháp nghiên cứu

Đề án triển khai quy trình nghiên cứu chặt chẽ kết hợp giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp đa chiều:

• Nguồn số liệu thứ cấp: Được tổng hợp trong khung thời gian 2021–2023 từ các báo cáo định kỳ của Ủy ban nhân dân huyện Lệ Thủy, Chi cục Thống kê, Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội cùng Huyện Đoàn Lệ Thủy; tích hợp hệ thống văn bản pháp lý như Nghị quyết 15-NQ/TU của Tỉnh ủy Quảng Bình và Quyết định 1045/QĐ-UB của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình về dồn điền đổi thửa.
• Nguồn số liệu sơ cấp: Khảo sát thực tế được triển khai trong năm 2024 với quy mô cỡ mẫu chuẩn là 150 hộ gia đình có thanh niên trong độ tuổi lao động. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện cho ba tiểu vùng kinh tế - sinh thái đặc trưng của địa phương: xã Phong Thủy đại diện cho vùng đồng bằng trũng lúa nước (50 mẫu), xã Ngư Thủy Bắc đại diện cho vùng ven biển bãi ngang cồn cát (50 mẫu), và xã Trường Thủy đại diện cho vùng gò đồi bán sơn địa (50 mẫu). Mẫu khảo sát bao quát đầy đủ các phân khúc thu nhập từ nghèo, cận nghèo đến khá giả.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp định tính và định lượng, cùng phương pháp so sánh đối chiếu trước - sau khi người lao động tham gia các chương trình đào tạo nghề hoặc thụ hưởng các gói tín dụng chính sách với mức lãi suất ưu đãi 0,65%/tháng. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp bóc tách chính xác các nhân tố tác động đa biến đến khả năng tự tìm kiếm việc làm của thanh niên địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra và phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn 2021–2023 ghi nhận bốn phát hiện bước ngoặt về bức tranh lao động trẻ tại huyện Lệ Thủy:

Thứ nhất, quy mô lực lượng thanh niên nông thôn có xu hướng suy giảm rõ rệt về mặt cơ học. Năm 2021, số lượng thanh niên nông thôn đạt 14.789 người (chiếm 72,49% tổng thanh niên toàn huyện), nhưng đến năm 2023 chỉ còn 12.209 người (chiếm 54,87%), tương đương mức giảm sút mạnh 17,62% chỉ sau hai năm. Xu hướng dịch chuyển này xuất phát từ dòng di cư tự do của lao động trẻ vào các đô thị lớn phía Nam và làn sóng tham gia xuất khẩu lao động có thời hạn ở nước ngoài.

Thứ hai, công tác giải quyết việc làm đạt bước tiến khả quan về mặt số lượng nhưng tỷ lệ thất nghiệp còn tiềm ẩn rủi ro. Tỷ lệ thanh niên nông thôn có việc làm tăng trưởng đều đặn từ 58,69% năm 2021 lên 64,05% năm 2022 và đạt 74,13% vào năm 2023 (với khoảng 8.050 lao động có việc làm ổn định). Nhờ đó, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên so với lực lượng trẻ toàn huyện đã giảm từ 36,26% năm 2021 xuống 27,50% năm 2022 và dừng ở mức 21,11% vào năm 2023. Dẫu vậy, con số thất nghiệp trên 21% vẫn là mức áp lực rất cao đối với ổn định an sinh xã hội cấp huyện.

Thứ ba, sự phân hóa và mất cân đối sâu sắc giữa trình độ học vấn và chuyên môn kỹ thuật thực hành. Trình độ văn hóa phổ thông của thanh niên rất cao với 77,62% đã tốt nghiệp Trung học phổ thông (tương đương 9.925 người năm 2023). Tỷ lệ thanh niên sở hữu bằng đại học trở lên tăng vọt đạt 30,15% (3.079 người vào năm 2023). Số lao động hoàn toàn không có chuyên môn kỹ thuật giảm từ 1.377 người năm 2021 xuống còn 597 người năm 2023. Nghịch lý nằm ở chỗ: trình độ đại học tăng nhanh nhưng các ngành nghề đào tạo lại xa rời nhu cầu tuyển dụng tại địa phương, tạo ra hiện tượng thất nghiệp tri thức hoặc làm trái ngành nghề phổ biến.

Thứ tư, sự lệ thuộc quá lớn vào khu vực nông nghiệp truyền thống trong điều kiện tư liệu sản xuất bị thu hẹp. Toàn huyện có tới 52.821 người làm việc trong ngành nông - lâm - thủy sản, chiếm tới 62,86% tổng lực lượng lao động; trong khi công nghiệp - xây dựng chỉ thu hút 11.624 lao động (13,83%) và thương mại - dịch vụ giải quyết 19.589 việc làm (23,31%). Bình quân diện tích đất canh tác chỉ đạt 1,12 ha/hộ nông nghiệp, đặt ra giới hạn nghiêm trọng về khả năng mở rộng việc làm tại chỗ nếu không chuyển đổi mô hình sản xuất.

Thảo luận kết quả

Khi đào sâu thảo luận, nguyên nhân chủ đạo của tình trạng thiếu việc làm xuất phát từ tiến trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương diễn ra chậm. Dù tỷ trọng giá trị sản xuất ngành công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp đã nhích từ 19,5% năm 2021 lên 23,6% năm 2023, quy mô này vẫn chưa đủ sức tạo ra cú hích tiếp nhận hàng ngàn lao động dôi dư từ khu vực nông nghiệp sang phi nông nghiệp. Mặc dù giá trị sản xuất bình quân trên mỗi hecta đất canh tác đã cải thiện từ 62 triệu đồng năm 2021 lên 78 triệu đồng năm 2023 nhờ chính sách dồn điền đổi thửa, nguồn thu ngân sách huyện lại sụt giảm từ 1.769 tỷ đồng xuống 1.564 tỷ đồng trong cùng giai đoạn, làm hạn chế nguồn lực tái đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp.

Dữ liệu khảo sát thực tế tại ba xã Phong Thủy, Ngư Thủy Bắc và Trường Thủy có thể được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ cột kép so sánh mức tăng trưởng việc làm (từ 58,69% lên 74,13%) đối sánh với đà sụt giảm của tỷ lệ thất nghiệp (từ 36,26% xuống 21,11%). Song song đó, bảng ma trận đối chiếu giữa 30,15% thanh niên có bằng đại học với cơ cấu công việc cho thấy khoảng lệch lớn về kỹ năng nghề: phần lớn doanh nghiệp địa phương chỉ có nhu cầu tuyển dụng kỹ thuật viên cơ điện, sơ chế nông - thủy sản và vận hành máy móc nông nghiệp, trong khi các chương trình đào tạo nghề ngắn hạn dưới 3 tháng lại trùng lặp và thiếu tính thực tiễn. Rào cản tiếp cận gói vốn vay ưu đãi giải quyết việc làm (mức tối đa 30 triệu đồng cho xuất khẩu lao động hoặc 8 triệu đồng/năm cho học nghề) với mức lãi suất 0,65%/tháng vẫn tồn tại do thủ tục thế chấp phức tạp và thông tin thị trường lao động chưa thông suốt tới từng thôn bản.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết căn cơ bài toán việc làm cho lao động thanh niên nông thôn huyện Lệ Thủy, đề án đề xuất bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể cho giai đoạn 2025–2030:

Thứ nhất, tái cơ cấu toàn diện hệ thống đào tạo nghề gắn chặt với tín hiệu thị trường lao động. Ủy ban nhân dân huyện Lệ Thủy cần chỉ đạo Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp thiết kế giáo trình đào tạo dựa trên đơn đặt hàng doanh nghiệp. Mục tiêu cụ thể là đào tạo mới và bồi dưỡng kỹ năng thực hành cho ít nhất 1.200 thanh niên nông thôn mỗi năm; nâng tỷ lệ lao động trẻ qua đào tạo nghề đạt trên 65% vào năm 2028, cam kết tỷ lệ có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp khóa học đạt tối thiểu 85%.

Thứ hai, mở rộng quy mô hạn mức và hiện đại hóa thủ tục tín dụng chính sách ưu đãi. Ngân hàng Chính sách xã hội chi nhánh Lệ Thủy cần phối hợp với Huyện Đoàn nâng mức trần cho vay vốn từ Quỹ Quốc gia về việc làm lên mức 50 đến 100 triệu đồng/lao động đối với mô hình khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, và nâng định mức vay đi xuất khẩu lao động từ 30 triệu đồng lên mức 80 triệu đồng/lao động với thời hạn vay linh hoạt 36–60 tháng. Đích nhắm giải ngân đạt 25 tỷ đồng vốn ưu đãi mỗi năm, tạo sinh kế trực tiếp cho tối thiểu 400 đoàn viên thanh niên.

Thứ ba, đẩy mạnh phát triển kinh tế trang trại ứng dụng công nghệ cao và cụm tiểu thủ công nghiệp làng nghề. Ủy ban nhân dân các xã vùng cát như Sen Thủy, Ngư Thủy Bắc và vùng đồi gò Trường Thủy cần khai thác hiệu quả Quyết định 1045/QĐ-UB, hỗ trợ định mức 7 triệu đồng/ha cho mô hình lúa - cá và 10 triệu đồng/ha cho nuôi trồng thủy sản nước lợ. Phấn đấu đến năm 2027, nâng giá trị sản xuất bình quân đất nông nghiệp đạt trên 95 triệu đồng/ha, thành lập mới 15 tổ hợp tác và hợp tác xã thanh niên khởi nghiệp chuyên sâu về chế biến nông sản và du lịch sinh thái sông Kiến Giang.

Thứ tư, chuyên nghiệp hóa công tác giới thiệu việc làm và xúc tiến xuất khẩu lao động an toàn. Huyện Đoàn Lệ Thủy giữ vai trò điều phối chính, định kỳ tổ chức 6 phiên giao dịch việc làm lưu động mỗi năm tại các cụm xã; sàng lọc các doanh nghiệp phái cử uy tín để đưa trên 350 lao động trẻ đi làm việc có thời hạn tại các thị trường thu nhập cao (Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan) giai đoạn 2025–2030, gắn đào tạo ngoại ngữ và kỹ năng kỷ luật công nghiệp trước khi xuất cảnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và tính học thuật ứng dụng cao, là tài liệu tham khảo đắc lực cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

Thứ nhất, cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách cấp huyện, xã: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân huyện Lệ Thủy, cán bộ Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có thể sử dụng các số liệu thực chứng của 150 mẫu điều tra để xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm, hoàn thiện chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề cục bộ và quy hoạch quỹ đất nông nghiệp 126.705 ha một cách tối ưu.

Thứ hai, tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Hội Liên hiệp Thanh niên các cấp: Ban Thường vụ Huyện Đoàn và Bí thư Đoàn cơ sở có thể vận dụng luận văn như một cẩm nang hành động thực tế nhằm triển khai chương trình "Thanh niên nông thôn khởi nghiệp", nắm vững phương thức kết nối vốn vay chính sách và xây dựng tiêu chí phân loại nhu cầu học nghề cho 12.209 thanh niên nông thôn trên địa bàn.

Thứ ba, cộng đồng học thuật, giảng viên và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển và Kinh tế nông nghiệp tìm thấy trong đề án một khung lý thuyết chuẩn tắc về việc làm nông thôn cùng phương pháp luận khảo sát phân tầng theo vùng địa lý (đồng bằng, ven biển, gò đồi) có độ tin cậy khoa học cao.

Thứ tư, các tổ chức tín dụng vi mô, ngân hàng thương mại và cộng đồng doanh nghiệp địa phương: Ngân hàng Chính sách xã hội và các Quỹ tín dụng nhân dân có thể phân tích chân dung khách hàng vay vốn nông thôn, từ đó điều chỉnh các gói sản phẩm cho vay khởi nghiệp, tín chấp việc làm với các hạn mức và kỳ hạn phù hợp chu kỳ sản xuất nông vụ.

Câu hỏi thường gặp

Thực trạng thất nghiệp của thanh niên nông thôn huyện Lệ Thủy giai đoạn 2021–2023 diễn biến như thế nào? Theo báo cáo số liệu thực tế, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên so với tổng thanh niên toàn huyện đã ghi nhận mức giảm liên tục từ 36,26% năm 2021 xuống 27,50% năm 2022 và còn 21,11% vào năm 2023. Sự sụt giảm 15,15% này là kết quả từ việc khôi phục sản xuất sau dịch bệnh, mở rộng xuất khẩu lao động và các chính sách đào tạo nghề lưu động tại cơ sở.

Tại sao tỷ lệ thanh niên nông thôn có bằng đại học tăng nhưng việc làm tại chỗ vẫn thiếu hụt? Năm 2023, tỷ lệ thanh niên nông thôn sở hữu bằng đại học trở lên đạt 30,15% (3.079 người), song cơ cấu kinh tế Lệ Thủy vẫn có tới 62,86% lao động làm việc trong nông nghiệp. Khối công nghiệp và dịch vụ địa phương chủ yếu cần thợ kỹ thuật lành nghề và nhân công gia công, dẫn đến tình trạng vênh lệch cung - cầu trình độ, buộc lao động trí thức trẻ phải đi làm ăn xa.

Chính sách hỗ trợ chuyển đổi sản xuất nông nghiệp của địa phương có những mức kinh phí cụ thể nào? Căn cứ các cơ chế hỗ trợ áp dụng trên địa bàn tỉnh, người dân được hỗ trợ 7 triệu đồng/ha khi chuyển từ diện tích trồng lúa úng trũng kém hiệu quả sang mô hình lúa - cá hoặc thủy sản nước ngọt; hỗ trợ 10 triệu đồng/ha đối với thủy sản nước mặn lợ; hỗ trợ 300.000 đồng/con lợn nái ngoại và 1,5 triệu đồng/con lợn đực ngoại giống thuần chủng.

Phương pháp chọn mẫu trong đề án có đảm bảo độ tin cậy khoa học cho toàn huyện không? Hoàn toàn đảm bảo. Cỡ mẫu 150 hộ gia đình được chọn phân tầng ngẫu nhiên chia đều cho 3 xã đại diện trọn vẹn cho 3 hình thái địa hình sinh thái tự nhiên của huyện Lệ Thủy: đồng bằng trũng (xã Phong Thủy, 50 hộ), cồn cát ven biển (xã Ngư Thủy Bắc, 50 hộ) và gò đồi bán sơn địa (xã Trường Thủy, 50 hộ), phản ánh khách quan toàn diện cơ cấu dân cư.

Những kênh giải quyết việc làm nào mang lại hiệu quả tức thì nhất cho thanh niên Lệ Thủy? Kênh xuất khẩu lao động có thời hạn và hỗ trợ vay vốn tự tạo việc làm mang lại hiệu quả rõ rệt nhất. Với chính sách vay vốn ưu đãi học nghề 8 triệu đồng/năm và vốn đi làm việc ở nước ngoài tới 30 triệu đồng với lãi suất chỉ 0,65%/tháng, thanh niên nông thôn đã nhanh chóng thoát nghèo và tích lũy được lượng vốn lớn để tái đầu tư sản xuất kinh doanh khi hồi hương.

Kết luận

• Đề án khẳng định tính cấp thiết mang tầm chiến lược của bài toán giải quyết việc làm cho 12.209 thanh niên nông thôn huyện Lệ Thủy trong bối cảnh diện tích đất sản xuất nông nghiệp thu hẹp còn 0,31 ha/người.
• Hệ thống hóa toàn diện bức tranh lao động giai đoạn 2021–2023, chỉ rõ sự chuyển dịch tích cực khi tỷ lệ thanh niên nông thôn có việc làm tăng từ 58,69% lên 74,13%, hạ tỷ lệ thất nghiệp từ 36,26% xuống 21,11%.
• Nhận diện chính xác rào cản nội tại: cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm (công nghiệp mới đạt 23,6%), cơ cấu đào tạo chưa ăn khớp với nhu cầu thực tiễn dù tỷ lệ thanh niên có bằng đại học lên tới 30,15%.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp liên hoàn: đổi mới đào tạo nghề, mở rộng tín dụng chính sách, hỗ trợ mô hình kinh tế trang trại công nghệ cao và đẩy mạnh xuất khẩu lao động bền vững.
• Lộ trình 2025–2030 đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của Ủy ban nhân dân huyện, Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội, Ngân hàng Chính sách xã hội cùng tổ chức Huyện Đoàn nhằm khai phóng toàn diện tiềm năng của nguồn nhân lực trẻ huyện Lệ Thủy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: HỆ THỐNG HOÁ CÁC VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO THANH NIÊN NÔNG THÔN 1. Lý luận về việc làm, giải quyết việc làm cho lao động thanh niên nông thôn 1.1 Khái niệm, phân loại và vai trò việc làm 1.1 Khái niệm việc làm Trong lý thuyết kinh tế học lao động, việc làm được hiểu là sự tham gia của người lao động vào các hoạt động sản xuất hoặc dịch vụ để tạo ra giá trị kinh tế, thường gắn liền với thu nhập. Việc làm được hình thành từ sự tương tác giữa cung và cầu lao động trên thị trường, nơi mà người lao động và người sử dụng lao động giao dịch để thiết lập các quan hệ lao động, bao gồm cả hình thức có trả công hoặc tự tạo việc làm. Theo trường phái kinh tế học cổ điển (Classical Economics), việc làm được xác định chủ yếu thông qua cơ chế thị trường.

Trường phái này cho rằng thị trường lao động luôn có xu hướng tự điều chỉnh để đạt được trạng thái toàn dụng lao động nếu không có sự can thiệp từ bên ngoài. Ngược lại, theo trường phái Keynesian, thất nghiệp và thiếu việc làm là hiện tượng phổ biến trong nền kinh tế thị trường, đặc biệt trong điều kiện khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế. Do đó, vai trò của nhà nước trong việc điều tiết chính sách việc làm là rất quan trọng để đảm bảo tăng trưởng và ổn định xã hội. Ngoài ra, trong các lý thuyết phát triển (development theories), việc làm không chỉ được nhìn nhận ở góc độ thu nhập mà còn liên quan đến chất lượng việc làm, bao gồm các yếu tố như: an toàn lao động, điều kiện làm việc, cơ hội học hỏi và thăng tiến, quyền lợi xã hội, và mức độ phù hợp với trình độ chuyên môn.

Ở Việt Nam, theo Luật Việc làm (sửa đổi năm 2013), việc làm là hoạt động lao động hợp pháp mà người lao động nhận được thu nhập. Khái niệm về việc làm theo quy định của Bộ luật Lao động Việt Nam được làm rõ và có thể được hiểu qua ba hình thức hoạt động sau: 7  Việc làm có quan hệ lao động (lao động làm công ăn lương) Đây là hình thức chủ yếu, trong đó người lao động ký hợp đồng lao động với người sử dụng lao động và thực hiện công việc theo các điều khoản đã thỏa thuận, cụ thể là: - Người lao động làm việc dưới sự chỉ đạo và quản lý của người sử dụng lao động. - Người lao động nhận lương hoặc tiền công theo định kỳ hoặc dựa trên sản phẩm đã hoàn thành. - Người lao động có quyền lợi và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật lao động, bao gồm các quyền như đóng bảo hiểm, nghỉ phép, đảm bảo an toàn lao động.

 Tự tạo việc làm (lao động tự làm) Đây là hình thức người lao động chủ động tạo ra công việc cho bản thân mà không làm thuê cho người khác. - Bao gồm hộ kinh doanh cá thể, tiểu thương, nông dân sản xuất tự do, làm nghề tự do (freelancer). - Không có hợp đồng lao động với người sử dụng lao động khác. - Không nhận lương mà có thu nhập trực tiếp từ hoạt động sản xuất – kinh doanh của mình.

 Tham gia các hoạt động kinh tế gia đình (lao động trong hộ gia đình) Người lao động tham gia vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trong khuôn khổ hộ gia đình, mà có thể không có thù lao trực tiếp (đặc biệt phổ biến ở nông thôn). Ví dụ: phụ giúp việc nông, chăn nuôi, kinh doanh nhỏ lẻ trong gia đình. - Không ký kết hợp đồng lao động, không có quan hệ lao động chính thức nhưng vẫn được tính là có việc làm theo nghĩa rộng. - Đặc biệt quan trọng trong thống kê lao động tại Việt Nam, khi khu vực phi chính thức còn chiếm tỷ trọng lớn.

Dựa trên những khái niệm đã được phân tích, việc làm có thể được hiểu là các hoạt động lao động nhằm đáp ứng nhu cầu cá nhân và xã hội, không vi phạm pháp 8 luật, và có khả năng tạo ra thu nhập hoặc giúp các thành viên trong gia đình gia tăng thu nhập. Khái niệm này hoàn toàn phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội của Việt Nam hiện tại. Trong nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, người lao động có thể tham gia vào mọi công việc miễn là không vi phạm pháp luật, với mục tiêu kiếm thu nhập và nâng cao đời sống. Quan điểm này mở ra một hướng đi mới trong việc giải quyết vấn đề việc làm, tạo ra một thị trường lao động phong phú, thu hút nhiều người lao động, đồng thời giúp khai thác và phát huy tối đa tiềm năng lao động của xã hội.2 Phân loại việc làm Theo khái niệm việc làm của Bộ Luật lao động của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2012, việc làm thể hiện dưới 3 dạng sau: - Người lao động có quan hệ lao động: Đây là nhóm người lao động làm công ăn lương, có ký kết hợp đồng lao động với người sử dụng lao động, làm việc dưới sự điều hành và trả công theo quy định trong hợp đồng.

Đây là hình thức phổ biến và điển hình của việc làm chính thức. - Người lao động tự tạo việc làm: Bao gồm những người lao động không làm thuê cho người khác mà tự tổ chức hoạt động kinh tế để tạo ra thu nhập, như kinh doanh nhỏ lẻ, dịch vụ cá thể, hoặc sản xuất nông nghiệp quy mô hộ gia đình. Hình thức này thể hiện tính chủ động của người lao động trong việc tìm kiếm và duy trì việc làm cho bản thân. - Người lao động tham gia hoạt động kinh tế trong hộ gia đình mà không hưởng lương: Đây là nhóm lao động không trực tiếp nhận lương hay thù lao bằng tiền mặt, nhưng vẫn tham gia vào quá trình sản xuất, kinh doanh trong khuôn khổ hộ gia đình.

Ví dụ tiêu biểu là lao động giúp việc trong nông nghiệp, kinh doanh gia đình ở nông thôn, thường là thành viên trong gia đình. Theo mức độ sử dụng lao động, việc làm chia ra: - Việc làm đầy đủ (đủ việc): Là trạng thái người lao động có việc làm ổn định và làm việc đủ thời gian theo quy định tiêu chuẩn (thường là 35–40 giờ/tuần tùy 9 theo quy định quốc gia hoặc tổ chức). - Việc làm không đầy đủ (thiếu việc làm): Là tình trạng người lao động có việc làm nhưng không được sử dụng toàn bộ thời gian và năng lực lao động của mình vì lý do khách quan (thiếu việc, cắt giảm giờ làm, mùa vụ.) hoặc chủ quan. - Thất nghiệp: Dù không phải là "việc làm", nhưng trong phân loại theo mức độ sử dụng lao động, thất nghiệp là tình trạng không có việc làm dù vẫn có khả năng và mong muốn làm việc.3 Vai trò của việc làm Việc làm giữ vị trí then chốt trong đời sống xã hội, đóng vai trò không thể thiếu đối với mỗi cá nhân cũng như toàn bộ nền kinh tế.

Đây là một vấn đề trọng tâm, có tính xuyên suốt trong các hoạt động kinh tế, gắn bó chặt chẽ với cả lĩnh vực kinh tế và xã hội, đồng thời tác động đến toàn bộ hoạt động của con người và cộng đồng: - Đảm bảo thu nhập và ổn định đời sống người lao động: Việc làm là nguồn tạo ra thu nhập chủ yếu cho người lao động và gia đình họ. Thông qua việc làm, người lao động có thể bảo đảm các nhu cầu cơ bản như ăn, ở, y tế, giáo dục, đồng thời từng bước cải thiện chất lượng cuộc sống. Đặc biệt, việc làm ổn định và có thu nhập đầy đủ giúp người lao động tự chủ về kinh tế, giảm lệ thuộc và dễ dàng hòa nhập xã hội. - Góp phần phát triển kinh tế vĩ mô: Việc làm đóng vai trò như một cầu nối giữa nguồn lực lao động và quá trình sản xuất, từ đó tạo ra của cải vật chất và dịch vụ cho xã hội.

Khi lực lượng lao động được sử dụng hiệu quả, năng suất lao động tăng lên, góp phần thúc đẩy tăng trưởng GDP, tăng năng lực cạnh tranh quốc gia và mở rộng thị trường lao động. - Hạn chế thất nghiệp, bất ổn xã hội và tệ nạn: Việc làm có tính chất ổn định là công cụ hữu hiệu để giảm tỷ lệ thất nghiệp, đặc biệt là trong bối cảnh dịch chuyển cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Khi người dân có việc làm và thu nhập ổn định, nguy cơ phát sinh các vấn đề xã hội như đói nghèo, tệ nạn, di cư bất hợp pháp. sẽ được hạn chế.

10 - Tăng cường hội nhập và phát triển con người: Thông qua việc làm, người lao động có cơ hội rèn luyện kỹ năng, học hỏi kinh nghiệm, tiếp cận công nghệ mới và mở rộng các mối quan hệ xã hội. Việc làm không chỉ mang lại lợi ích vật chất mà còn giúp nâng cao năng lực cá nhân, phẩm giá con người và thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. - Thúc đẩy bình đẳng và bao trùm xã hội: Chính sách việc làm hợp lý, đặc biệt là tạo việc làm cho các nhóm yếu thế (phụ nữ, người khuyết tật, lao động nông thôn, dân tộc thiểu số.) là công cụ quan trọng để thực hiện công bằng xã hội. Việc làm giúp thu hẹp khoảng cách thu nhập, tạo điều kiện tiếp cận phúc lợi và thúc đẩy phát triển bền vững.2 Đặc điểm việc làm của lao động nông thôn Phần lớn lao động nông thôn làm việc trong lĩnh vực nông - lâm - ngư nghiệp, với đặc điểm sản xuất nhỏ lẻ, phân tán, mang tính thời vụ.

Điều này dẫn đến thu nhập thấp và thiếu ổn định, dễ bị ảnh hưởng bởi điều kiện thời tiết, dịch bệnh, biến đổi khí hậu. Do quy mô sản xuất nhỏ, ít doanh nghiệp và tổ chức có đăng ký, phần lớn lao động nông thôn làm việc trong khu vực phi chính thức, không có hợp đồng lao động, không được tham gia bảo hiểm xã hội hoặc các chính sách phúc lợi. Việc này dẫn đến tình trạng thiếu an toàn lao động và dễ bị tổn thương khi có biến cố kinh tế – xã hội xảy ra. Đặc trưng sản xuất nông nghiệp gắn liền với mùa vụ khiến lao động nông thôn thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu việc làm cục bộ, đặc biệt là trong các tháng nông nhàn.

Trong thời gian này, nhiều lao động phải chuyển sang làm các công việc tạm thời, thu nhập thấp hoặc rơi vào thất nghiệp ẩn.