Tr•êng ®¹i häc quèc gia Hµ Néi Trung t©m ®µo t¹o, båi d•ìng gi¶ng viªn lý luËn chÝnh trÞ ********** TrÇn ThÞ Vinh VÊn ®Ò gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n tØnh H•ng Yªn trong giai ®o¹n hiÖn nay Chuyªn ngµnh : Kinh tÕ chÝnh trÞ M· sè : 603101 LuËn v¨n th¹c sÜ kinh tÕ chÝnh trÞ Gi¶ng viªn h•íng dÉn : TS. Ng« V¨n L•¬ng 1 Hµ Néi - 2010 2 Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan: §©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu khoa häc cña riªng t«i d•íi sù h•íng dÉn cña TiÕn sÜ Ng« V¨n L•¬ng. C¸c sè liÖu trong luËn v¨n lµ trung thùc. C¸c tµi liÖu tham kh¶o cã nguån gèc xuÊt xø râ rµng.
T¸c gi¶ luËn v¨n TrÇn ThÞ Vinh 3 Quy •íc viÕt t¾t PGS : Phã gi¸o s• TS : TiÕn sü XHCN : X· héi chñ nghÜa XKL§ : XuÊt khÈu lao ®éng CNH, H§H: C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ KCN : Khu c«ng nghiÖp §TH : §« thÞ ho¸ HTXNN : Hîp t¸c x· n«ng nghiÖp §CS : §¶ng céng s¶n NXB : Nhµ xuÊt b¶n KHCN : Khoa häc c«ng nghÖ 4 Môc lôc Më ®Çu ……………………………………………………………………………. 1 Ch•¬ng 1: Gi¶i quyÕt viÖc lµm - mét trong nh÷ng nhiÖm vô c¬ b¶n nh»m æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi ………………………………. Mét sè lý thuyÕt vÒ viÖc lµm vµ gi¶i quyÕt viÖc lµm …………………. K h¸i niÖm viÖc lµm vµ gi¶i quyÕt viÖc lµm ………………………….
Lý luËn M¸c - Lªnin vÒ viÖc lµm ……………………………………. Mét sè lý thuyÕt kh¸c …………………………………………………….Gi¶i quyÕt viÖc lµm vµ nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng ®Õn gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n ViÖt Nam …………………………. §Æ c ®iÓm c¬ b¶n cña lao ®éng ë khu vùc n«ng th«n ……………. Vi Öc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n …………………………….
Vai trß cña gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi ë n«ng th«n ………………………………………………. C¸c nh©n tè t¸c ®éng ®Õn gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n ViÖt Nam …………………………………………………………… 24 1.Kinh nghiÖm thùc tiÔn trªn thÕ giíi vµ mét sè tØnh ë ViÖt Nam vÒ gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n ………………………. Trªn thÕ giíi ………………………………………………………………. Mét sè tØnh ë ViÖt Nam ………………………………………………….
Quan ®iÓm cña §¶ng vµ Nhµ n•íc ta vÒ viÖc lµm vµ gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n …………………………………………. 39 Ch•¬ng 2: Thùc tr¹ng gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n tØnh H•ng Yªn …………………………………………………….§Æc ®iÓm tù nhiªn, kinh tÕ x· héi cña tØnh H•ng Yªn ¶nh h•ëng ®Õn gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n …………………. §Æc ®iÓm tù nhiªn, diÖn tÝch, d©n sè vµ ®¬n vÞ hµnh chÝnh ………. §Æc ®iÓm kinh tÕ - x· héi ……………………………………………….Thµnh tùu vµ h¹n chÕ trong gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n tØnh H•ng Yªn …………………………………………………….
Quy m« vµ c¬ cÊu lùc l•îng lao ®éng ë n«ng th«n H•ng Yªn …… 59 2. Thùc tr¹ng viÖc lµm, thÊt nghiÖp, thiÕu viÖc lµm ë n«ng H•ng Yªn vµ nguyªn nh©n cña t×nh tr¹ng ®ã ………………………………. Thùc tr¹ng gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n H•ng Yªn …………………………………………………………………………. Thµnh tùu, h¹n chÕ vµ nguyªn nh©n …………………………………… 78 2.Xu h•íng vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra ®èi víi gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n tØnh H•ng Yªn ………………………………….
Gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n vµ qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ ……………………………………………………. Tr×nh ®é ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n cßn thÊp ch•a ®¸p øng yªu cÇu cña qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ……………………………… 84 2. KÕt cÊu h¹ tÇng x· héi vµ tr×nh ®é khoa häc kü thuËt ch•a ®¸p øng yªu cÇu ph¸t triÓn s¶n xuÊt, t¹o viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng …………. 86 Ch•¬ng 3: Ph•¬ng h•íng, gi¶i ph¸p gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n tØnh H•ng Yªn tõ nay ®Õn n¨m 2015 ………….Quan ®iÓm vµ ph•¬ng h•íng chñ yÕu cña tØnh H•ng Yªn ………….
Ph•¬ng h•íng …………………………………………………………….Nh÷ng gi¶i ph¸p c¬ b¶n gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n tØnh H•ng Yªn tõ nay ®Õn 2015 …………………………………. Ph¸t triÓn thÞ tr•êng lao ®éng ………………………………………….Gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt l•îng lao ®éng n«ng th«n tØnh …………. C¸c gi¶i ph¸p hç trî …………. 127 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o ………………………………………………… 130 1 0 Më §ÇU 1.
Lý do chän ®Ò tµi ViÖc lµm vµ gi¶i quyÕt viÖc lµm lµ vÊn ®Ò mang tÝnh toµn cÇu thu hót sù quan t©m cña tÊt c¶ c¸c quèc gia trªn thÕ giíi. Trong giai ®o¹n hiÖn nay, khi quan niÖm ph¸t triÓn ®•îc hiÓu mét c¸ch ®Çy ®ñ lµ t¨ng tr•ëng kinh tÕ ®i ®«i víi tiÕn bé, c«ng b»ng x· héi th× vÊn ®Ò trªn cµng trë nªn quan träng. Theo Chñ tÞch Hå ChÝ Minh “Chñ nghÜa x· héi tr•íc hÕt lµm cho nh©n d©n lao ®éng tho¸t khái bÇn cïng, lµm cho mäi ng•êi cã c«ng ¨n viÖc lµm, ®•îc Êm no vµ sèng mét ®êi h¹nh phóc” [24, tr. §iÒu nµy ®· trë thµnh sîi chØ ®á xuyªn suèt mäi chñ tr•¬ng, chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n•íc ta.
§¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø IX cña §¶ng ®· chØ râ “Gi¶i quyÕt viÖc lµm lµ mét chÝnh s¸ch x· héi c¬ b¶n. B»ng nhiÒu biÖn ph¸p t¹o ra viÖc lµm míi, t¨ng quü thêi gian lao ®éng ®•îc sö dông nhÊt lµ trong n«ng nghiÖp, n«ng th«n. C¸c thµnh phÇn kinh tÕ më mang ngµnh nghÒ, c¬ së s¶n xuÊt, dÞch vô cã kh¶ n¨ng sö dông nhiÒu lao ®éng; Ch¨m lo c¶i thiÖn ®iÒu kiÖn lµm viÖc, ®¶m b¶o an toµn vµ vÖ sinh lao ®éng, phßng tr¸nh tai n¹n vµ bÖnh nghÒ nghiÖp cho ng•êi lao ®éng; Kh«i phôc vµ ph¸t triÓn c¸c lµng nghÒ… sím x©y dùng vµ hoµn thiÖn chÝnh s¸ch trî cÊp cho ng•êi lao ®éng thÊt nghiÖp”. V¨n kiÖn §¹i héi X l¹i tiÕp tôc kh¼ng ®Þnh “Chó träng ®µo t¹o nghÒ t¹o viÖc lµm cho n«ng d©n vµ lao 1 1 ®éng n«ng th«n ®Æc biÖt lµ vïng thu håi ®Êt ®Ó x©y dùng kÕt cÊu h¹ tÇng vµ ph¸t triÓn c¸c c¬ së phi n«ng nghiÖp.
§Èy m¹nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu lao ®éng n«ng th«n, gi¶m nhanh tû träng lao ®éng lµm n«ng nghiÖp, t¨ng tû träng lao ®éng lµm c«ng nghiÖp vµ dÞch vô. T¹o ®iÒu kiÖn cho lao ®éng n«ng th«n cã viÖc lµm” [23, tr. Nh• vËy, §¶ng vµ Nhµ n•íc ta lu«n ®Æc biÖt quan t©m ®Õn vÊn ®Ò gi¶i quyÕt viÖc lµm nhÊt lµ viÖc lµm cho lao ®éng ë n«ng th«n. H•ng Yªn lµ mét tØnh thuéc ®ång b»ng s«ng Hång cã diÖn 2 tÝch 923,45 km víi sè d©n h¬n 1.
TØnh míi t¸i lËp tõ ngµy 01 th¸ng 01 1 2 n¨m 1997. Tuy vËy trong nh÷ng n¨m qua, H•ng Yªn ®· gÆt h¸i nhiÒu thµnh tùu trong ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi nãi chung vµ gi¶i quyÕt viÖc lµm nãi riªng. Kinh tÕ liªn tôc ph¸t triÓn víi tèc ®é t¨ng tr•ëng cao vµ t•¬ng ®èi æn ®Þnh; C¬ cÊu kinh tÕ, lao ®éng vµ ®Çu t• cã sù chuyÓn biÕn râ rÖt theo h•íng tÝch cùc: Tû träng c«ng nghiÖp, x©y dùng vµ dÞch vô t¨ng lªn, tû träng n«ng nghiÖp gi¶m; KÕt cÊu h¹ tÇng kinh tÕ tõng b•íc ®•îc c¶i thiÖn; Thu nhËp vµ møc sèng cña ng•êi d©n kh«ng ngõng t¨ng lªn; C¸c vÊn ®Ò x· héi tiÕp tôc ®•îc chuyÓn biÕn tÝch cùc, an ninh chÝnh trÞ ®•îc gi÷ v÷ng, trËt tù an toµn x· héi ®îc ®¶m b¶o… Trªn ®µ ph¸t triÓn ®ã, H•ng Yªn tiÕp tôc ®Ò ra nh÷ng môc tiªu kinh tÕ x· héi n¨m 2010: Tèc ®é t¨ng tr•ëng kinh tÕ (GDP) trªn 13,5%; Gi¸ trÞ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vµ thuû s¶n t¨ng 5%, gi¸ trÞ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp t¨ng trªn 25%, gi¸ trÞ c¸c ngµnh dÞch vô t¨ng 16%; C¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp - c«ng nghiÖp, x©y dùng - dÞch vô: 20% - 47% - 33%; Thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng•êi ®¹t 16,8 triÖu ®ång t•¬ng ®•¬ng víi 1.200 USD (theo tû gi¸ n¨m 2005); Tæng thu ng©n s¸ch trªn ®Þa bµn ®¹t 3.000 tû ®ång, trong ®ã thu néi ®Þa tõ 1.800 - 2000 tû ®ång; Gi¸ trÞ thu ®•îc b×nh qu©n trªn 1 ha canh t¸c ®¹t trªn 45 triÖu ®ång/n¨m; Kim ng¹ch xuÊt khÈu t¨ng b×nh qu©n 17%/n¨m, ®¹t trªn 450 triÖu USD; Tæng thu ng©n s¸ch 1.545 tû ®ång; Duy tr× tû lÖ gia t¨ng d©n sè d•íi 1%; Tû lÖ hé nghÌo cßn 3% (theo chuÈn míi); T¹o viÖc lµm míi cho 2,2 v¹n lao ®éng/n¨m; Cã trªn 8 40% lao ®éng ®îc qua ®µo t¹o… Muèn ®¹t ®•îc môc tiªu kÓ trªn, H•ng Yªn cÇn ph¸t huy tèi ®a c¸c nguån lùc tham gia vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nhÊt lµ nguån lùc con ng•êi. H¬n n÷a, H•ng Yªn lµ mét tØnh “®Êt chËt ngêi 2 ®«ng” víi mËt ®é d©n sè lµ 1252 ng•êi/km gÊp 5 lÇn mËt ®é trung b×nh cña c¶ n•íc; Tû lÖ thêi gian lµm viÖc ®•îc sö dông ë n«ng th«n lµ 78,25%; Tû lÖ lao ®éng thÊt nghiÖp ë khu vùc thµnh thÞ lµ 7%; Mét phÇn ®Êt n«ng nghiÖp bÞ chuyÓn sang sö dông vµo c¸c môc ®Ých kh¸c; Tû lÖ gia t¨ng d©n sè kho¶ng 1% vµ lùc l•îng lao ®éng bæ sung hµng n¨m lín… tÊt c¶ ®· t¹o ra søc Ðp ®èi víi vÊn ®Ò gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng.
9 XuÊt ph¸t tõ ¸p lùc vÒ lao ®éng, viÖc lµm ngµy cµng gia t¨ng ë n«ng th«n H•ng Yªn, t«i thÊy gi¶i quyÕt viÖc lµm lµ vÊn ®Ò mang tÝnh x· héi cÇn thiÕt vµ bøc xóc. V× vËy, t¸c gi¶ lùa chän ®Ò tµi “VÊn ®Ò gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng•êi lao ®éng ë n«ng th«n tØnh H•ng Yªn trong giai ®o¹n hiÖn nay”. T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi Gi¶i quyÕt viÖc lµm lµ mét vÊn ®Ò quan träng nªn ®· thu hót sù quan t©m cña nhiÒu t¸c gi¶, tiªu biÓu nh•: + T¸c phÈm “ThÞ trêng lao ®éng, thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p” cña PGS. NguyÔn Quang HiÓn - Nhµ xuÊt b¶n Thèng kª Hµ Néi (1997).
+ T¸c phÈm “VÒ chÝnh s¸ch gi¶i quyÕt viÖc lµm ë ViÖt Nam” cña TS. NguyÔn H÷u Dòng, TS. TrÇn H÷u Trung - Nhµ xuÊt b¶n Lao ®éng - X· héi Hµ Néi (2002). + T¸c phÈm “ThÞ trêng lao ®éng ë ViÖt Nam, ®Þnh híng vµ ph¸t triÓn” cña th¹c sü NguyÔn ThÞ Lan H¬ng - Nhµ xuÊt b¶n Lao ®éng - X· héi (2002).
+ §Ò tµi “Mèi quan hÖ gi÷a n©ng cao chÊt lîng lao ®éng víi gi¶i quyÕt viÖc lµm trong qu¸ tr×nh CNH, H§H ®Êt níc” (2001) do PGS. TS TrÇn V¨n Chö lµm chñ nhiÖm ®Ò tµi. + T¸c gi¶ NguyÔn Sinh Cóc (2003) víi bµi “Gi¶i quyÕt viÖc lµm ë n«ng th«n vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra” ®¨ng trªn t¹p chÝ Con sè vµ sù kiÖn, sè 8. + T¸c gi¶ NguyÔn H÷u Dòng (2004) víi bµi “Gi¶i quyÕt vÊn 9 ®Ò lao ®éng vµ viÖc lµm trong qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸, c«ng nghiÖp ho¸ n«ng nghiÖp, n«ng th«n” ®¨ng trªn T¹p chÝ Lao ®éng - X· héi, sè 247.
- §Ò tµi khoa häc cÊp Bé do TS.