phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 4 chƣơng, 9 tiết: 3 Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở tỉnh Nghệ An giai đoạn 2011-2014 Chƣơng 4: Quan điểm và giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở tỉnh Nghệ An đến năm 2020 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƢỜI LAO ĐỘNG Ở NÔNG THÔN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Những công trình đã công bố liên quan đến nội dung luận văn Trong những năm qua, đã có nhiều công trình, bài viết về việc làm và giải quyết việc làm cho ngƣời lao động nói chung và cho lao động nông thôn nói riêng ở các góc độ, khía cạnh khác nhau. Trong đó, các công trình tiêu biểu liên quan trực tiếp đến nội dung luận văn có thể chia thành 3 nhóm: Nhóm 1, gồm những bài nghiên cứu các vấn đề chung về giải quyết việc làm cho ngƣời lao động; nhóm 2, gồm những bài nghiên cứu về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tại các địa phƣơng; nhóm 3, gồm những bài nghiên cứu về lao động và việc làm tại tỉnh Nghệ An.
Các công trình nghiên cứu thuộc nhóm 1 có thể kể đến là: Dạy nghề cho nông dân là giải pháp quan trọng phát triển tam nông bền vững(2013), của Cao Văn Sâm, Tạp chí Lao động xã hội, số 9. Trên cơ sở số liệu thực tế đạt đƣợc tại các vùng nông thôn, bài viết đánh giá những thành tựu căn bản đạt đƣợc ở các khu vực nông nghiệp nông thôn trong quá trình CNH, HĐH, trong đó, phân tích sâu phƣơng diện chất lƣợng nguồn nhân lực và chất lƣợng đời sống nông dân. Bài viết cho rằng để làm tăng thêm hiệu quả của những chủ trƣơng, chính sách, đề án của Đảng và Nhà nƣớc về nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực và chất lƣợng cuộc sống thì dạy nghề cho nông dân là một giải pháp cần phải đặc biệt quan tâm. Đồng thời tác giả cũng đã đƣa ra một số những khó khăn, thách thức gặp phải khi thực hiện chủ trƣơng này.
5 Lao động và việc làm từ đổi mới đến nay (2004), của các tác giả GS. Phạm Đức Thành, PGS. Phạm Quý Thọ, ThS. Thang Mạnh Hợp, trong cuốn sách Một số vấn đề kinh tế - xã hội Việt Nam thời kỳ đổi mới do GS.TS Nguyễn Văn Thƣờng( Chủ biên), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Các tác giả đã đánh giá hiện trạng lao động và việc làm của Việt Nam trong gần 20 năm, khẳng định, trong những năm qua, tốc độ tăng nguồn lao động đƣợc hạn chế, cơ cấu nguồn lao động đang có xu hƣớng thay đổi tích cực, số lao động có việc làm tăng lên, hàng năm tạo thêm nhiều việc làm mới, cơ cấu lao động làm việc theo nhóm ngành đã có chuyển biến tích cực; tuy nhiên, nguồn lao động ở nƣớc ta vẫn phân bố không đều theo lãnh thổ, chất lƣợng lao động chƣa cao, tỷ lệ sử dụng thời gian lao động ở nông thôn tăng chậm. Việc tăng tỷ lệ thời gian lao động ở nông thôn luôn đƣợc coi là nhiệm vụ quan trọng trong chính sách phát triển kinh tế xã hội của Đảng và Nhà nƣớc ta. Trên cơ sở phân tích, các tác giả đƣa ra các giải pháp để phát triển việc làm và nguồn lao động trong thời gian tới. Giải quyết việc làm ở nông thôn và những vấn đề đặt ra (2012), của PGS.TS Nguyễn Sinh Cúc, Tạp chí Con số và sự kiện, số 8.
Bài viết chủ yếu nêu lên thực trạng của vấn đề giải quyết việc làm ở nông thôn, những biện pháp và kết quả cơ bản trong việc giải quyết việc làm cho ngƣời lao động thời gian qua, trong đó, tác giả đã đi sâu vào phân tích các hạn chế, khó khăn, nguyên nhân của những hạn chế, từ đó đặt ra một số nhiệm vụ trọng tâm cần thực hiện để nâng cao hiệu quả công tác giải quyết việc làm. Một số công trình thuộc nhóm 2 gồm có: Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tỉnh Ninh Bình trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá (2012), của Phạm Mạnh Hà, Luận án tiến sỹ kinh tế chính trị, Học viện Chính trị Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh. Luận án đã đƣa ra cơ sở lý luận và thực tiễn về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trong quá trình CNH, HĐH; đánh giá thực trạng giải quyết 6 việc làm cho lao động nông thôn tỉnh Ninh Bình trong quá trình CNH, HĐH thời gian qua đồng thời đƣa ra những phƣơng hƣớng chủ yếu và giải pháp cơ bản giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tỉnh Ninh Bình trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đến năm 2020. Giải pháp giải quyết việc làm và tăng thu nhập cho người lao động ở khu vực nông thôn tỉnh Thái Nguyên (2011), đề tài cấp Bộ lĩnh vực Kinh tế học, Đại học kinh tế và Quản trị kinh doanh, Đại học Thái Nguyên.
Đề tài đã đƣa ra các cơ sở lý luận cơ bản về việc làm, giải quyết việc làm, đặc điểm cơ bản của lao động nông thôn. Đặc biệt, các tác giả cho rằng, một khó khăn trong giải quyết việc làm cho lao động nông thôn là do ngƣời nông dân chỉ quen làm nông nghiệp. Đó là nghề nghiệp lâu đời của họ. Muốn phát triển tiểu thủ công nghiệp thì cần có vốn và tay nghề kỹ thuật.
Đối với những ngành nhƣ sửa chữa cơ khí, sửa chữa đồ điện và các đồ gia dụng khác, may mặc, dệt thảm…ngƣời lao động cần phải qua đào tạo. Tuy nhiên ở nông thôn không có trƣờng lớp, đến các trung tâm dạy nghề ở các thành phố thì với thu nhập của nông dân điều đó trở thành hết sức khó khăn. Vì vậy, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn và đặc biệt là nông thôn miền núi phát triển rất yếu, quy mô nhỏ và hiệu quả thấp hơn rất nhiều so với tiềm năng có thể khai thác. Thiếu việc làm ở nông thôn còn do lao động tăng nhanh, diện tích ruộng đất trên một lao động ngày càng giảm, cơ cấu kinh tế lạc hậu.
Vì vậy, hiệu quả lao động cũng thấp. Điều đó ảnh hƣởng đến thu nhập và mức sống của cƣ dân nông thôn. Việc làm cho thanh niên nông thôn ở tỉnh Kiên Giang trong giai đoạn hiện nay (2012), của Trƣơng Thanh Thuý, luận văn thạc sỹ quản lý kinh tế, Học viện Chính trị Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh. Luận văn đã đƣa ra cơ sở lý luận và thực tiễn về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trong quá trình CNH, HĐH; đánh giá thực trạng giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn tỉnh Kiên Giang trong thời gian qua đồng thời đƣa ra những 7 phƣơng hƣớng chủ yếu và giải pháp cơ bản giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn tỉnh Kiên Giang đến năm 2015 và 2020.
Giải quyết việc làm cho lao động nữ ở tỉnh Quảng Nam (2011), của Lƣu Thị Bích Ngọc, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Đại học Đà Nẵng. Ngoài việc khái quát cơ sở lý luận và thực tiển về giải quyết việc làm cho lao động nữ, tác giả đã đƣa ra vấn đề, quá trình đô thị hoá làm cho đất đai nông nghiệp bình quân đầu ngƣời ngày càng ít, thiếu ruộng hoặc không có ruộng, không có tƣ liệu sản xuất và không tìm đƣợc việc làm, nhất là những tháng nông nhàn đang là một hiện tƣợng khá phổ biến ở Quảng Nam hiện nay. Trong khi đó, việc đầu tƣ cho phát triển ngành nghề, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn, tạo ra công ăn việc làm, giải quyết nguồn lao động dƣ thừa còn rất hạn hẹp, còn nhiều bất hợp lý. Trên cơ sở đó tác giả đã đƣa ra các giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nữ trên địa bàn, nhƣ: Phát triển kinh tế; đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng thu hút các doanh nghiệp về nông thôn; xã hội hoá vấn đề giải quyết việc làm.
Một số công trình, bài viết tiêu biểu ở nhóm 3 gồm có: - Báo cáo khoa học Hội thảo Quốc gia về Nghệ An 420 năm hình thành và phát triển (2014), của UBND tỉnh Nghệ An và Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị - hành chính. Cuốn sách là tuyển tập các bài viết của các GS, Phó GS, tiến sỹ, các nhà nghiên cứu trên mọi miền Tổ quốc và ở Nghệ An viết về quá trình hình thành và phát tiển vùng đất và tỉnh Nghệ An, những chuyển biến cơ bản về kinh tế- xã hội Nghệ An trong thực hiện đƣờng lối đổi mới đến nay. Đặc biệt, Sở Kế hoạch và Đầu tƣ tỉnh Nghệ An với bài “ Những thành tựu kinh tế- xã hội nổi bật sau 35 năm tái lập tỉnh và định hướng phát triển trong thời gian tới”; Thạc sĩ Cao Thị Thuỳ Giang với bài “ Những chuyển biến cơ bản về kinh tế- xã hội trong thời kỳ thực hiện đường lối đổi mới từ năm 1986 đến nay”, các bài viết đã khái quát tình hình kinh tế- xã hội của tỉnh, vấn đề giải quyết việc làm của tỉnh trong thời gian qua đã có nhiều chuyển 8 biến. Cùng với việc mở mang phát triển các chƣơng trình phát triển kinh tế trọng điểm, đa dạng hoá ngành nghề, loại hình kinh tế, tỉnh đã ban hành chính sách tạo môi trƣờng để ngƣời lao động tự tạo việc làm.
Tuy nhiên, vấn đề giải quyết việc làm cho lao động vẫn còn nhiều khó khăn, cần phải tiếp tục tăng cƣờng. Trên cơ sở đó, các tác giả đã đề xuất các giải pháp đƣa Nghệ An phát triển nhanh và bền vững. Đánh giá công tác đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn theo chương trình mục tiêu quốc gia về dạy nghề trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2013), của Phan Nam, luận văn thạc sỹ kinh tế, Đại học Kinh tế Huế. Luận văn nêu rỏ, đào tạo nghề cho lao động nông thôn vẫn luôn là một trong những chính sách xã hội lớn và là nhiệm vụ quan trọng.
Chính vì vậy, đào tạo nghề cho lao động nông thôn luôn đƣợc các cấp, các ngành quan tâm và xác định rõ nhiệm vụ. Mặt khác, nó là một trong những nội dung chủ yếu để tạo ra nguồn nhân lực, kỹ thuật thúc đẩy nền kinh tế - xã hội phát triển.