Chương 1: Khái quát về giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án 1. Những khái niệm 1. Khái niệm về kinh doanh, thương mại Luật Doanh nghiệp năm 2005 có hiệu lực thi hành ngày 01 tháng 07 năm 2006 thay thế cho Luật Doanh nghiệp năm 1999 và Luật Doanh nghiệp năm 2014 ra đời thay thế cho Luật Doanh nghiệp năm 2005 nhưng khái niệm về kinh doanh thì hoàn toàn được giữ nguyên không thay đổi, cụ thể: “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi”1. Đây là một khái niệm rộng, bao hàm cả hoạt động kinh doanh, thương mại của các thương nhân, khái niệm “kinh doanh” trong Luật Doanh nghiệp tương đồng với khái niệm “hoạt động thương mại” quy định trong Luật Thương mại.
Có thể nói: Kinh doanh, thương mại là sự đầu tư tiền của, công sức của cá nhân hay tổ chức vào việc mua bán hàng hoá để bán lại hàng hoá đó nhằm tìm kiếm lợi nhuận2. Đặc điểm của kinh doanh, thương mại Kinh doanh, thương mại bao gồm các đặc điểm sau: - Vốn là yếu tố quan trọng hàng đầu cần phải có trong kinh doanh thương mại, vốn kinh doanh có thể là các khoản vốn bằng tiền và các tài sản khác. - Việc mua hàng hóa rồi bán lại để tìm kiếm lợi nhuận là hành vi đòi hỏi phải được thực hiện trong kinh doanh, thương mại. Xét trên toàn bộ và cả quá trình thì hoạt động kinh doanh, thương mại phải thực hiện hành vi mua hàng, nhưng mua hàng không phải để mình dùng mà mua hàng để bán cho người khác nhằm thu về lợi nhuận.
- Việc bảo toàn nguồn vốn ban đầu và phát sinh lợi nhuận sau mỗi chu kì kinh doanh là nhiệm vụ mang tính sống còn trong kinh doanh, thương mại. Có như vậy, mới mở rộng và phát triển kinh doanh, ngược lại thua lỗ dẫn tới doanh nghiệp bị rơi vào tình trạng phá sản. 1 Khoản 2 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2005. Khoản 16 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2014.
2 Thư viện học liệu mở Việt Nam, Kinh doanh, thương mại và vai trò của kinh doanh, thương mại,http://voer.vn/c/mot-so-van-de-ly-luan-ve-hoat-dong-kinh-doanh-cua-doanh-nghiep-thuong- mai/5630e7a8, [truy cập ngày 17 tháng 3 năm 2015]. 123doc 6 - Hoạt động kinh doanh, thương mại luôn chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế, hệ thống chính sách và pháp luật của nhà nước cũng chịu ảnh hưởng bởi môi trường kinh doanh. - Sự vận động của hàng hóa trong hoạt động kinh doanh, thương mại là không giống nhau tùy thuộc vào nguồn hàng, ngành hàng dẫn đến chi phí thu mua và thời gian lưu chuyển hàng hóa cũng khác nhau giữa các loại hàng. - Hàng hóa trong kinh doanh, thương mại là các loại vật tư, sản phẩm có hình thái vật chất và phi vật chất mà doanh nghiệp mua về với mục đích để bán.
Khái niệm về tranh chấp kinh doanh, thương mại Về bản chất, mỗi tranh chấp xét cho cùng đều phản ánh những xung đột về lợi ích kinh tế giữa các bên tham gia vào quan hệ kinh tế đó. Vì vậy: Tranh chấp kinh doanh, thương mại là những bất đồng, những xung đột về lợi ích kinh tế giữa các chủ thể có liên quan đến lĩnh vực hợp đồng thương mại hoặc các hoạt động kinh tế khác được pháp luật quy định là tranh chấp kinh tế, thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan tài phán kinh tế. Đặc điểm của tranh chấp kinh doanh, thương mại So với các tranh chấp trong lĩnh vực xã hội khác nhau như lao động, hành chính, hôn nhân và gia đình, tranh chấp kinh doanh, thương mại có những đặc điểm như sau: Thứ nhất, nội dung các tranh chấp luôn là những mâu thuẫn về các lợi ích kinh tế, bởi vì mục đích của các chủ thể tham gia vào hoạt động kinh doanh, thương mại là tìm kiếm lợi nhuận, người kinh doanh mong muốn đạt được sau quá trình đầu tư chính là tài sản. Thứ hai, chủ thể làm phát sinh tranh chấp là người kinh doanh.
Họ mong muốn xác định quan hệ ổn định, lâu dài trên cơ sở hợp tác, tin cậy lẫn nhau và đều có mục đích tối đa lợi ích kinh tế. Nghĩa vụ của chủ thể này là quyền tương ứng của chủ thể kia nên các tranh chấp phát sinh sẽ đe dọa, ảnh hưởng xấu đến mục đích và hiệu quả hoạt động của người kinh doanh trong điều kiện lợi ích kinh tế của các bên ảnh hưởng lẫn nhau. Thứ ba, những tranh chấp kinh doanh, thương mại phát triển gắn liền với các hoạt động kinh doanh vốn rất đa dạng, chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật của thị trường. 123doc 7 Thứ tư, đây thường là những tranh chấp mang yếu tố vật chất và có giá trị lớn, việc giải quyết tranh chấp này là vấn đề mà các bên tranh chấp có quyền lựa chọn.
Giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa án 1. Khái niệm Giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại bằng Tòa án là hình thức giải quyết tranh chấp thông qua hoạt động của cơ quan tài phán Nhà nước, nhân danh quyền lực Nhà nước để đưa ra phán quyết buộc các bên có nghĩa vụ thi hành, kể cả bằng sức mạnh cưỡng chế. Việc giải quyết này phải tuân theo một trình tự, thủ tục nhất định mà pháp luật đã quy định như phải tuân thủ những nguyên tắc cơ bản; trình tự, thủ tục khởi kiện; trình tự, thủ tục giải quyết vụ việc tại Tòa án, thi hành bản án, quyết định của Tòa án; quyền và nghĩa vụ của những người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng cũng như của những cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan,… đây chính là thủ tục tố tụng Tòa án. Đặc điểm của giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án Giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại bằng con đường Tòa án có những đặc trưng sau: Toà án là cơ quan trung gian phán xử quan hệ tranh chấp giữa các bên, đây là cơ quan xét xử nhân danh quyền lực Nhà nước và việc giải quyết tranh chấp bằng Tòa án không cần phải có sự thỏa thuận trước.
Các bên tranh chấp không có thỏa thuận gì về phương thức giải quyết tranh chấp thì tranh chấp sẽ được giải quyết tại Toà án nếu như các bên không tự thương lượng hoặc hoà giải được. Các thành viên tham gia Hội đồng xét xử cũng phải thỏa mãn các điều kiện mà pháp luật có quy định. Giải quyết tranh chấp phải tuân thủ nguyên tắc tố tụng do pháp luật quy định. Bản án có thể bị kháng cáo, kháng nghị theo trình tự pháp luật quy định và nó có giá trị bắt buộc đối với các bên khi nó có hiệu lực pháp luật, các bên phải tự nguyện thi hành, nếu không sẽ bị cưỡng chế thi hành.
Vai trò, ý nghĩa hoạt động giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án Vai trò: Việc Tòa án có chấp nhận đơn kiện của các bên có tranh chấp hay không, việc Tòa án giải quyết tranh chấp đó theo hình thức, trình tự, thủ tục nào đều do pháp luật tố tụng quy định và bản thân Thẩm phán, Hội đồng xét xử, các bên tranh chấp hay những người khác có liên quan đến vụ kiện đều phải tuân thủ theo các quy định đó. Các quyết định, bản án do Tòa án tuyên tại mỗi giai đoạn của quá trình giải quyết tranh chấp đều có thể được bảo đảm thi hành bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước phù hợp với quy định của pháp luật tố tụng và pháp luật về thi hành án. Có thể thấy vai trò của Tòa án được thể hiện như sau: - Tòa án không chỉ dừng lại ở việc đưa ra phương pháp giải quyết tranh chấp như một hòa giải viên, mà pháp luật còn giao cho Tòa án quyền quyết định cuối cùng đối với vụ kiện nếu như các bên tranh chấp không tự thỏa thuận được, cũng như quyền quyết định áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo đảm điều kiện thi hành án. - Các quyết định của Tòa án phải bảo đảm tính công bằng, công khai, chính xác, khách quan, đúng người, đúng việc, đúng pháp luật.
Vì vậy, hoàn toàn có thể chia sẻ quan điểm cho rằng việc giải quyết tranh chấp kinh tế theo thủ tục tư pháp là "phương thức giải quyết tranh chấp thông qua hoạt động của cơ quan tài phán nhà nước, nhân danh quyền lực nhà nước để đưa ra phán quyết buộc các bên có nghĩa vụ thi hành, kể cả bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước”3. Ý nghĩa: Giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại bằng Tòa án mang ý nghĩa là: - Giải quyết tranh chấp nhanh chóng, kịp thời, chính xác, nghiêm minh, đúng pháp luật. - Đảm bảo phán quyết của Toà án được thực thi nghiêm, đúng pháp luật. Đồng thời, bảo đảm đến mức tối đa sự gián đoạn trong hoạt động kinh doanh của các chủ thể tranh chấp.
3 Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh, Tranh chấp trong kinh doanh, thương mại và các hình thức trong giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại, Phan Thông Anh, http://www.vn/web/guest/khac1;jsessionid=F2964D8229A7ACC42D3043EDC6AA F7D6?, [truy cập ngày 10/2/2014]. Quy định pháp luật về hoạt động giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án hiện nay 1. Những nguyên tắc cơ bản Giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án có những nguyên tắc cơ bản như sau: 1. Tôn trọng quyền tự định đoạt của đương sự Các bên tranh chấp có quyền quyết định việc khởi kiện tại Tòa án và Tòa án chỉ giải quyết trong phạm vi đơn khởi kiện đó.
Hiến pháp Việt Nam ghi nhận việc khiếu nại, tố cáo là một trong những quyền quan trọng của công dân 4; vì thế, bất kỳ cá nhân, tổ chức nào cũng đều có quyền khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình hoặc của người khác một khi quyền, lợi ích của họ bị xâm hại. Khi phát sinh tranh chấp từ hoạt động kinh doanh, thương mại các bên tranh chấp có quyền quyết định việc khởi kiện, yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại của mình. Tòa án chỉ thụ lý giải quyết vụ án khi có đơn khởi kiện, đơn yêu cầu của đương sự và chỉ giải quyết trong phạm vi đơn khởi kiện, đơn yêu cầu đó. Ngoài ra, trong quá trình giải quyết vụ án, các bên vẫn có quyền chấm dứt, thay đổi các yêu cầu của mình, hoặc thỏa thuận với nhau một cách tự nguyện, không trái pháp luật và đạo đức xã hội.