TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA LUẬT CHUYÊN ĐỀ THỰC TẬP TỐT NGHIỆP Đề tài: TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI VÀ THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VỀ ĐẤT ĐAI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN HOA LƯ – NINH BÌNH Tên sinh viên : Hoàng Văn Minh Lớp : Luật kinh doanh 26B Ngành : Luật Chuyên ngành : Luật kinh doanh Địa điểm thực tập : Tòa án nhân dân huyện Hoa Lư – Ninh Bình Giáo viên hướng dẫn : ThS. Khương Thị Quỳnh Hương Hà Nội 2016 MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI.1 Tranh chấp đất đai.2 Giải quyết tranh chấp đất đai.2 CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI.1 Hệ thống văn bản pháp luật quy định về giải quyết tranh chấp đất đai.2 Nội dung của pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai. THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN HOA LƯ - NINH BÌNH.1 TỔNG QUAN VỀ TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN HOA LƯ - NINH BÌNH.1 Tòa án nhân dân Huyện Hoa Lư - Ninh Bình.2 Tổ chức bộ máy quản lý Tòa án nhân dân Huyện Hoa Lư - Ninh Bình.3 Tình hình hoạt động của Tòa án nhân dân Huyện Hoa Lư - Ninh Bình.2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN HOA LƯ - NINH BÌNH.1 Tình hình giải quyết tranh chấp đất đai ở Tòa án nhân dân huyện Hoa Lư.2 Đánh giá thực trạng giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án nhân dân huyện Hoa Lư.
NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN HOA LƯ - TỈNH NINH BÌNH.1 Những thuận lợi trong công tác giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án nhân dân huyện Hoa Lư.2 Khó khăn trong hoạt động giải quyết tranh chấp đất đai tai Tòa án nhân dân huyện Hoa Lư.56 TÀI LIỆU THAM KHẢO.57 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TAND Tòa án nhân dân UBNB Ủy ban nhân dân BTNMT Bộ tài nguyên môi trường KSND Kiểm sát nhân dân GCN Giấy chứng nhận DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Các vụ án dân sự do Tòa án nhân dân huyện Hoa Lư giải quyết từ năm 2013 - 2015.2 Các vụ việc tranh chấp đất đai được TAND huyện Hoa Lư thụ lý và giải quyết. 41 1 LỜI NÓI ĐẦU Đất đai làm một trong những nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, đất đai có vai trò quan trọng đối với đời sống con người, là tư liệu sản xuất tạo ra của cải vật chất. Cùng với quá trình phát triển của xã hội, đất đai trở thành tài sản không thể thiếu. Việc sở hữu nhiều đất đai sẽ tạo nên lợi thế cho mỗi quốc gia cũng như cho mỗi cá nhân.
Chính những lợi ích của đất đai đem lại đã khiến cho mâu thuẫn dần hình thành trong quá trình chiếm hữu đất đai và từ đó phát sinh những tranh chấp. Với hệ lũy từ tranh chấp đất đai gây ra làm cho xã hội trở nên bất ổn, đòi hỏi phải có một cơ chế để giải quyết những tranh chấp đất đai đó. Ở Việt Nam tranh chấp đất đai là một trong những tranh chấp phổ biến trong các vụ án dân sự và ngày càng có xu hướng gia tăng. Những tranh chấp này chủ yếu liên quan đến tranh chấp quyền sử dụng đất, tranh chấp tài sản gắn liền với đất, kiện đòi đất cho mượn, đất lấn chiếm.Với tính chất phức tạp của các vụ án liên quan đến tranh chấp đất đai, đòi hỏi pháp luật phải có những quy định chung và những biện pháp để giải quyết.
Một trong những biện pháp được pháp luật Việt Nam áp dụng đó là đưa các vụ án ra xét xử tại Tòa án. Việc đưa tranh chấp đất đai ra xét xử tại Tòa án có nhiều ưu điểm nhưng cũng có những nhược điểm nhất định. Ưu điểm của hình thức giải quyết tranh chấp thông qua Tòa án là các phán quyết có tính cưỡng chế cao do cơ quan nhà nước xét xử, do đó khi Tòa án đưa ra phán quyết thì quyền lợi cửa người thắng kiện sẽ được đảm bảo nếu như bên thua kiện có tài sản để thi hành án. Tuy nhiên, việc lựa chọn phương thức này cũng có những nhược điểm nhất định đó là thủ tục tại Tòa thiếu linh hoạt, bên cạnh đó do những hạn chế về trình độ của các cán bộ thực thi pháp luật đặc biệt là những cán bộ thuộc cấp Tòa án huyện làm ảnh hưởng đến quá trình giải quyết tranh chấp cũng như đưa ra những phán quyết không thực sự thỏa đáng làm ảnh hưởng đến tính kỷ cương của hệ pháp luật.
Từ những lý do trên tôi xin lựa chọn đề tài “Tranh chấp đất đai và thực tiễn giải quyết tranh chấp về đất đai tại Tòa án nhân dân Huyện Hoa Lư - Ninh Bình” làm đề tài cho chuyên đề thực tập tốt nghiệp của mình. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI 1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI 1.1 Tranh chấp đất đai 1.1 Khái niệm tranh chấp đất đai Đất đai có một vị trí quan trọng đối với đời sống con người, đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia và đóng vai trò là tư liệu sản xuất tạo ra của cải vật chất, là thành phần quan trọng của môi trường sông, là địa bàn sinh sống của dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng. Đất đai tham gia vào hầu hết các hoạt động đời sống kinh tế, xã hội, là nguồn tài sản quý giá. Chính vì những lý do trên, việc sở hữu nhiều đất đai đối với một quốc gia là lợi thế.
Mỗi cá nhân, tổ chức có nhiều đất đai sẽ đem lợi điều kiện thuận lợi cho việc sản xuất, canh tác, tạo ra lợi nhuận cao. Xuất phát từ những lợi ích mà đất đai mang lại, trong quá trình hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội luôn nảy sinh những mâu thuẫn. Việc phân chia không công bằng về đất đai giữa các tầng lớp, các dân tộc tạo nên quyền quản lý, chiếm hữu, quyền sử dụng đối với đất đai. Phát sinh từ những mâu thuẫn đó dần hình thành nên tranh chấp trong xã hội.
Trên thực tế có rất nhiều khái niệm về tranh chấp đất đai: Tranh chấp đất đai có thể hiểu là những tranh chấp có liên quan đến địa giới hành chính, mục đích sử dụng đất đai và tranh chấp liên quan đến tài sản gắn liền với đất đai.Tranh chấp đất đai là những xung đột, bất đồng, mâu thuẫn về lợi ích và về quyền, nghĩa vụ giữa các chủ thể khi tham gia vào quan hệ pháp luật đất đai. Theo Khoản 24 Điều 3 Luật đất đai 2013 quy định: Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai. Khái niệm tranh chấp đất đai trong Luật đất đai 2013 bao hàm cả tranh chấp về quyền sử dụng đất, tranh chấp về tài sản gắn liền với đất và tranh chấp về địa giới hành chính.2 Các loại tranh chấp đất đai Hiện nay, trong quá trình giải quyết tranh chấp đất đai tại cơ quan có thẩm quyền, các mối quan hệ tranh chấp đất đai được điều chỉnh bởi nhiều văn bản khác 3 nhau. Trong khái niệm tranh chấp đất đai tại Khoản 24 Điều 3 Luật đất đai 2013 là khái niệm bao hàm cả tranh chấp về quyền sử dụng đất, tranh chấp về tài sản gắn liền với đất, tranh chấp về địa giới hành chính.
Có rất nhiều dạng tranh chấp đất đai, Theo Luật đai đai 2013 cũng phân chia hai hệ thống cơ quan xét xử về các tranh chấp đất đai bao gồm Tòa án nhân dân, Uỷ ban nhân dân. Tranh chấp đất đai hiện này rất đa dạng, nhiều khi đan xen lẫn nhau. Tranh chấp đất đai có thể chia làm hai loại lớn: - Tranh chấp về quyền sử dụng đất, sở hữu tài sản gắn liều với đất. Trong dạng tranh chấp này luôn có sự tranh chấp giữa các bên về quyền quản lý, quyền sử dụng một diện tích nào đó hoặc một phần trong diện tích đó.
Tranh chấp quyền sử dụng đất là tranh chấp có liên quan đến tranh chấp về địa giới hành chính xảy ra giữa người ở hai tỉnh, hai huyện, hai xã với nhau. Những tranh chấp này thường phổ biến ở những nơi có địa giới không rõ ràng, không có mốc giới. Ngoài ra việc chia tách các đơn vị hành chính tranh chấp liên quan đến địa giới hành chính tương đối nhiều. Tranh chấp đòi lại đất, đòi lại tài sản gắn liền với quyền sử dụng đất.
Đây là tranh chấp mà người chủ sử dụng, chủ sở hữu vì nhiều lý do khác nhau mà không còn quản lý, sử dụng. Sau đó, họ đòi lại người quản lý và sử dụng hiện tại dẫn đến tranh chấp. Tranh chấp đòi lại tài sản của nhà thờ, chùa chiền, miếu mạo, tranh chấp đòi lại nhà đất cho mượn, cho thuê, cho ở nhờ. Tranh chấp về quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với quyền sử dụng đất khi vợ chồng ly hôn, tranh chấp này có thể là đất để ở, đất nông nghiệp hoặc lâm nghiệp.
Tranh chấp về quyền thừa kế quyền sử dụng đất đai, tài sản gắn liền với quyền sử dụng đất, đây là tranh chấp thường gặp khi người có quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất chết mà không để lại di chúc, hoặc có để lại di chúc không phù hợp với quy định của pháp luật và những người hưởng thừa kế không thỏa thuận được với nhau để phân chia thừa kế. Tranh chấp giữa những người sử dụng với nhau về ranh giới giữa vác vùng đất được phép sử dụng và quản lý. Đây là tranh chấp về ranh giới, loại tranh chấp này thường do một bên tự ý thay đổi ranh giới hoặc hai bên không xác định được 4 với nhau về ranh giới, một số trường hợp chiếm luôn diện tích đất của người khác. Những trường hợp tranh chấp này thường là do ranh giới đất giữa những người sử dụng đất liền kề không rõ ràng.
Ngoài ra, còn có tranh chấp giữa đồng bào đi xây dựng kinh tế mới với đồng bào dân tộc sở tại, tranh chấp giữa các nông trường, lâm trường và các tổ chức sử dụng đất khác với nhân dân địa phương. - Dạng tranh chấp đất đai trong quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Dạng tranh chấp này thông thường người sử dụng đất là hợp pháp, không tranh chấp.