CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI QUYẾT ĐỊNH PHONG TỎA TÀI KHOẢN CỦA NGƯỜI PHẢI THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1. Quyết định phong tỏa tài khoản của người phải thi hành án dân sự trong thi hành án dân sự 1. Khái niệm quyết định phong tỏa tài khoản của người phải thi hành án dân sự trong thi hành án dân sự 1. Khái niệm phong tỏa tài khoản của người phải thi hành án trong thi hành án dân sự Xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu xã hội đòi hỏi ngày càng cao theo đó nhu cầu tiêu xài của con người cũng tăng theo như: dịch vụ tài khoản, các nhu cầu mua sắm, tiêu xài liên quan đến tiền ngày càng được chú trọng; mà việc mua sắm, tiêu xài mọi lúc mọi nơi thì việc mang tiền bên mình rất khó khăn, phiền hà và có nhiều vấn đề rủi ro xảy ra xung quanh như: cướp giật, trộm cắp.
Khó khăn cho việc cất giữ với số tiền khá lớn khi đi du lịch xuyên quốc gia, nhu cầu đầu tư,… chính vì vậy, vấn đề tài khoản được ưu tiên chú trọng và được sử dụng ngày càng phổ biến hơn trên tất cả các quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam chúng ta. Do nhu cầu thực tế như vậy nên ngân hàng có nhiều hoạt động dịch vụ như: gửi giữ tiền, thanh toán qua tài khoản, chuyển khoản… từ đó hoạt động mở tài khoản ra đời, ngày càng phát triển rộng khắp và đa dạng trong xã hội như ngày nay, đa số mọi thành phần trong xã hội đều sử dụng tài khoản trong tất cả các lĩnh vực của đời sống như mua bán hàng hóa quốc tế, kinh doanh, kể cả hoạt động trả lương cho cán bộ, công nhân, viên chức, người lao động. Xã 10 hội phát triển như vậy việc sử dụng tài khoản càng phổ biến nên mọi người đều mở tài khoản riêng của mình trong ngân hàng để sử dụng. Khi có những vấn đề trong xã hội phát sinh như kiện tụng, tranh chấp liên quan tới nghĩa vụ trả tiền thông qua quá trình xác minh người có nghĩa vụ có tài khoản trong ngân hàng, có điều kiện thi hành bản án nhưng cố tình trốn tránh không thực hiện nghĩa vụ và có hành vi tẩu tán tiền trong tài khoản, không thực hiện nghĩa vụ thì bị cơ quan có thẩm quyền đại diện là Chấp hành viên ra quyết định phối hợp với cơ quan, tổ chức quản lý tài khoản của người có nghĩa vụ phong tỏa tài khoản đó để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ trả tiền được ghi nhận trong quyết đinh, bản án của Tòa án.
Theo quy định của pháp luật tại khoản 8 Điều 3 Nghị Định số: 64/2001/NĐ-CP về hoạt động thanh toán qua các tổ chức cung ứng dịch vụ, tài khoản do người sử dụng dịch vụ thanh toán mở tại các tổ chức cung ứng dịch vụ để thực hiện giao dịch thanh toán theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Ta có thể thấy phong tỏa tài khoản tại ngân hàng có thể áp dụng trong các vụ án kinh doanh, thương mại, tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình, về lao động và chỉ áp dụng đối với người có nghĩa vụ có tài khoản trong ngân hàng, kho bạc, tổ chức tín dụng hoặc ngân hàng nhà nước Việt nam được xác định cụ thể. Như vậy, phong tỏa tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín dụng, ngân hàng nhà nước được hiểu là biện pháp nghiệp vụ làm cho mọi hoạt động tiền ra của cá nhân, tổ chức có mở tài khoản trong ngân hàng, kho bạc, tổ chức tín dụng khi có nghĩa vụ, có điều kiện thực hiện nghĩa vụ mà không tự nguyện thực hiện và có hành vi tẩu tán rút tiền ra khỏi tài khoản, cố tình không thực hiện nghĩa vụ của mình thì bị buộc thực hiện bằng biện pháp phong tỏa tài khoản; không cho chuyển dịch tiền trong tài khoản tại ngân hàng, tổ chức 11 tín dụng hoặc ngân hàng nhà nước Việt nam và chủ tài khoản không được phép thực hiện giao dịch với số tiền bị phong tỏa, các giao dịch đó bị vô hiệu. * Điều kiện áp dụng biện pháp Phong tỏa tài khoản: - Người ra quyết định phong tỏa tài khoản: Chấp hành viên trực tiếp giải quyết vụ việc thi hành án dân sự.
- Điều kiện áp dụng biện pháp: Chấp hành viên có quyền tự mình áp dụng hoặc theo yêu cầu của đương sự. - Tính chất của đối tượng hướng đến: Tài khoản bị phong tỏa chắc chắn phải thuộc sở hữu của người phải thi hành án. Quyết định phong tỏa tài khoản của người phải thi hành án trong thi hành án dân sự Khoản 2 Điều 67 Luật thi hành án dân sự quy định: “. Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi lập biên bản, Chấp hành viên phải ra quyết định phong tỏa tài khoản, tài sản.
Cơ quan, tổ chức, cá nhân đang quản lý tài khoản, tài sản phải thực hiện ngay yêu cầu của Chấp hành viên về phong tỏa tài khoản, tài sản. Biên bản, quyết định phong tỏa tài khoản, tài sản trong trường hợp này phải được gửi ngay cho Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp” [19]. Với quy định này, thực tế áp dụng việc phong tỏa tài khoản bắt buộc Chấp hành viên phải thể hiện dưới dạng quyết định cá biệt đối với cả hai loại quyết định thi hành án là: Chủ động và theo yêu cầu. 12 (2) Loại thứ hai là quyết định thi hành án theo yêu cầu của đương sự: dạng thứ hai này chủ yếu thi hành cho cơ quan, tổ chức, cá nhân nhưng chỉ những quyết định thi hành án trả tiền thì sau khi nhận được văn bản của nguời được thi hành án yêu cầu phong tỏa tài khoản đối với người phải thi hành án tại nơi gửi giữ cụ thể sẽ có hai tình huống xảy ra: Một là cung cấp đủ thông tin thì Chấp hành viên ra quyết định phong tỏa tài khoản và giao ngay cho cơ quan, tổ chức, người đang quản lý tài khoản để thực hiện; Hai là thiếu thông tin cần thiết không thể ra được quyết định phong tỏa tài khoản thì phải tiến hành xác minh về tài khoản của người phải thi hành án tại nơi gửi giữ, tình huống này thường gặp ở thực tế và để có được cung cấp về tài khoản của người phải thi hành án thì trước tiên, Chấp hành viên phải cung cấp cho nơi quản lý tài khoản đầy đủ thông tin về nhân thân của người phải thi hành án thì mới đủ cơ sở cho họ đáp ứng yêu cầu xác minh của Chấp hành viên và lập biên bản xác minh (thông tin này có thể do người yêu cầu cung cấp cho Chấp hành viên nhưng cũng có thể do Chấp hành viên qua xác minh mà có được); Trường hợp người phải thi hành án có mở tài khoản và có số dư tại bảng sao kê của tài khoản thì Chấp hành viên lập biên bản yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân đang quản lý tài khoản phải thực hiện ngay yêu cầu của Chấp hành viên về phong tỏa tài khoản đối với người phải thi hành án.
Biên bản được lập giao ngay cho đại diện theo pháp luật hoặc đại diện ủy quyền nơi quản lý tài khoản; Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi lập biên bản, Chấp hành viên phải ra quyết định phong tỏa tài khoản và phải giao trực tiếp quyết định cho người đại diện theo pháp luật hoặc người chịu trách nhiệm nhận văn bản của cơ quan, tổ chức đó và lập biên bản về việc giao quyết định đó. Đây là quy định khó thực hiện trong thực tế, mà theo tôi thì nên mở rộng một số hình thức giao quyết định phong tỏa tài khoản được quy định tại điều 39 Luật Thi hành án dân sự và Điều 12, Nghị định số 62/2015/NĐ-CP. Đồng thời biên bản, quyết định 13 phong tỏa tài khoản trong trường hợp này phải được gửi ngay cho Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp để thực hiện quyền kiểm sát hoạt động tư pháp trong thi hành án dân sự. Như vậy, căn cứ quy định và thực tiễn tổ chức thực hiện việc phong tỏa tài khoản của người phải thi hành án, cho thấy: Điểm xuất phát là sau khi có thông tin về tài khoản của người phải thi hành án, để ngăn chặn việc tẩu tán, hủy hoại tài sản, trốn tránh việc thi hành án của người phải thi hành án, Chấp hành viên tự mình hoặc theo yêu cầu của người được thi hành án, người phải thi hành án ra quyết định phong tỏa tài khoản.
Chấp hành viên là người duy nhất có thẩm quyền ra quyết định phong tỏa tài khoản và quyết định này được giao cho cơ quan, tổ chức đang quản lý tài khoản của người phải thi hành án để thực hiện công việc còn lại đó là khấu trừ tiền trong tài khoản, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ được cơ quan có thẩm quyền mà đại diện ở đây là Chấp hành viên đã được Tòa án ra quyết định được ghi nhận trong bản án. Quyết định phong tỏa tài khoản phải đúng mẫu do Bộ Tư Pháp quy định, cần ghi rõ thông tin liên quan đến chủ tài khoản, số tài khoản, số tiền bị phong tỏa và căn cứ của việc phong tỏa, thời hạn phong tỏa và hậu quả pháp lý xảy ra nếu cá nhân, cơ quan, tổ chức quản lý tài khoản đó không thực hiện các yêu cầu của Chấp hành viên; Pháp luật ghi nhận là như vậy nhưng cơ chế xử lý cụ thể từng vụ việc thì rất khó áp dụng và không khả thi trên thực tế - đối với những trường hợp nơi quản lý tài khoản không hợp tác hoặc chậm hợp tác với Chấp hành viên trong việc xác minh, không nhận văn bản quyết định của Chấp hành viên cũng như không thực hiện Quyết định phong tỏa tài khoản. Đặc biệt, hiện nay sự phát triển công nghệ thông tin nhanh chóng ngày càng được áp dụng rộng rãi trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng. Khoản 1 Điều 6 Thông tư liên tịch số: 02/2014/TTLT ngày 14/01/2014 của Bộ Tư Pháp-Bộ Tài Chính-Ngân hàng Nhà NướcViệt Nam-Bộ Lao Động- 14 Thương Binh &Xã Hội quy định thời hạn cung cấp thông tin đến 03 ngày làm việc, việc tẩu tán tiền trong tài khoản chỉ diễn ra trong tích tắc là xong một giao dịch, đây là một điển hình cho sự lỗi thời tạo kẻ hở không đáng có thể dẫn đến người được thi hành án bị thiệt hại, bức xúc, khiếu kiện đối với Chấp hành viên về hành vi chậm trễ.
mà hoàn toàn không phải lỗi của Chấp hành viên.
