Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI CỦA THANH TRA CHÍNH PHỦ 1. Những vấn đề chung về giải quyết khiếu nại của Thanh tra Chính phủ 1. Khái quát chung về khiếu nại và giải quyết khiếu nại 1. Khái niệm và đặc điểm khiếu nại * Khái niệm: Khiếu nại là từ Hán Việt, từ được mượn trong từ điển ngôn ngữ Việt Nam.
Khi ta tách từ thành hai chữ “khiếu” và “nại” giải thích rõ nghĩa từ “khiếu” là kêu, gọi; từ “nại” là nhẫn nại, chịu đựng, bất công. Nếu ghép lại hai từ thì nghĩa được hiểu là sự lên tiếng đối với bất công, sai phạm về một vấn đề gì đó ảnh hưởng tới quyền lợi của họ. Thông qua khiếu nại, những thắc mắc, sai phạm (nếu có) sẽ được giải quyết. Theo Từ điển tiếng Việt, khiếu nại được định nghĩa là những thắc mắc, yêu cầu được gửi đến cấp có thẩm quyền để được xem xét lại.
Vì vậy, khiếu nại hiểu đơn giản là việc một hoặc nhiều người yêu cầu các chủ thể có trách nhiệm phải chấn chỉnh hành động hoặc không hành động mà đáng lẽ phải làm hoặc xem xét lại quyết định cá biệt mà người yêu cầu đó cho là không đúng, đã và đang gây tổn hại đến quyền, lợi ích của chính họ.[6] Theo quy định của Luật Khiếu nại năm 2011, khiếu nại được giải nghĩa là việc người khiếu nại yêu cầu, đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại QĐHC, HVHC phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ công của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức, dựa theo căn cứ cho rằng điều đó trái pháp luật, xâm phạm tới quyền, lợi ích hợp pháp của chính họ. [2] Từ khái niệm trên có hiểu khiếu nại là hoạt động thể hiện mối quan hệ giữa hai chủ thể, người khiếu nại và người bị khiếu nại. Một bên chủ thể mang đặc điểm hành chính nhà nước, có thẩm quyền ban hành QĐHC hoặc thực hiện 6 HVHC. Như vậy, khi có căn cứ cho rằng QĐHC, HVHC hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức của người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước là không đúng quy định pháp luật; xâm phạm tới quyền và lợi ích hợp pháp.
Do vậy, khiếu nại giải quyết hài hoà được mối quan hệ giữa các bên. * Đặc điểm của khiếu nại Một là, khởi nguồn từ những trái ngược về lợi ích của Nhà nước với quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Khi khiếu nại, cá nhân, tổ chức cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính của chủ thể quản lý vi phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình thì có quyền khiếu nại và yêu cầu chủ thể thực hiện các biện pháp để khôi phục quyền lại. Hai là, đối tượng khiếu nại gồm các đối tượng được quy định cụ thể tại Luật Khiếu nại 2011; trong đó khi thực hiện khiếu nại, chủ thể khiếu nại, khiếu nại quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật cán bộ, công chức trong cơ quan hành chính nhà nước.
Ba là, chủ thể khiếu nại (theo khoản 2, Điều 2 Luật Khiếu nại 2011) bao gồm: công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức có quyền và lợi ích hợp pháp liên quan trực tiếp đến QĐHC, HVHC bị khiếu nại. Khái niệm và đặc điểm giải quyết khiếu nại * Khái niệm giải quyết khiếu nại Giải quyết khiếu nại quy định trong Luật Khiếu nại năm 2011 được hiểu như sau giải quyết khiếu nại là việc người thẩm quyền trong cơ quan nhà nước thụ lý, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu nại [2]. Theo Từ điển Luật học của Bộ Tư pháp giải thích thuật ngữ giải quyết khiếu nại là các bước tiến hành xử lý vấn đề từ khi tiếp nhận đơn thư đến khi ra kết luận, việc xem xét lại đối với QĐHC, HVHC của cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước. Dựa theo căn cứ để cho rằng quyết định, hành vi hành chính đó là trái pháp luật, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người đưa đơn khiếu nại [4].
7 Tóm lại, hoạt động giải quyết khiếu nại có thể hiểu là một chuỗi hoạt động của chủ thể quản lý có thẩm quyền thực hiện theo các bước, quy trình do Luật định. Với mục đích, nhằm xem xét QĐHC, HVHC trái pháp luật (nếu có) để khôi phục quyền và lợi ích chính đáng của cá nhân, tổ chức, cơ quan. * Đặc điểm giải quyết khiếu nại Một là, chủ thể giải quyết được quy định là người đứng đầu, thủ trưởng cơ quan, tổ chức. Tại cơ quan hành chính nhà nước: ở xã, phường, thị trấn (gọi chung là cấp xã); cấp huyện; sở và cấp tương đương; cấp tỉnh; Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; Thanh tra các cấp; Thủ tướng Chính phủ.
Hệ thống người đứng đầu từ Trung ương đến địa phương chịu trách nhiệm tổ chức, phân công giải quyết khiếu nại khi công dân, cơ quan, tổ chức nào có yêu cầu. Hai là, trình tự thủ tục giải quyết được thực hiện theo Luật định và văn bản hướng dẫn. Với trình tự thống nhất toàn bộ trong khi giải quyết khiếu nại hành chính, văn bản pháp luật góp phần gắn kết chặt chẽ, tránh xung đột trong giải quyết. Ba là, chủ thể tham gia khiếu nại gồm hai hoặc nhiều bên; trong đó một bên mang tính chất đặc trưng của hành chính nhà nước, có thẩm quyền ban hành văn bản, đưa ra quyết định có hiệu lực pháp luật.
Chủ thể giải quyết khiếu nại Trách nhiệm người đứng đầu các cơ quan hành chính ở các cấp, khi phát sinh khiếu nại tại cơ quan, đơn vị mình. Trong phạm vi, quyền hạn của họ, chủ thể giải quyết phối hợp, phân công và tổ chức để giải quyết những mong muốn, bức xúc trong khi thực hiện nhiệm vụ công. Đối với vụ, việc do Thanh tra Chính phủ tiếp nhận. Thực hiện chức trách và nhiệm vụ của mình, Tổng Thanh tra Chính phủ giải quyết khiếu nại vụ, việc mà người đứng đầu cơ quan thuộc Chính phủ đã có quyết định giải quyết, nhưng vẫn tiếp tục khiếu nại.
Chủ thể trực tiếp giải quyết khiếu nại là Tổng Thanh tra Chính phủ hoặc người được giao nhiệm vụ thực hiện giải quyết. Quyền của chủ thể tham gia khiếu nại Quyền của chủ thể tham gia khiếu nại gồm có quyền của người khiếu nại và quyền và nghĩa vụ của người giải quyết khiếu nại. Trong bản Hiến pháp năm 2013, ghi nhận quyền này và được cụ thể hoá bằng Luật Khiếu nại (Luật số 02/2011/QH13 ngày 11-11-2011) [1]. * Quyền của người khiếu nại Căn cứ theo quy định tại điều 12 Luật Khiếu nại năm 2011, người khiếu nại có các quyền sau đây: - Là chủ thể có quyền tự thực hiện khiếu nại hoặc được thực hiện thông qua người đại diện hợp pháp.
Cụ thể trong trường hợp mà pháp luật quy định đối với người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự thì người đại diện theo pháp luật của họ thực hiện việc khiếu nại; trường hợp người ốm đau, già yếu, nhược điểm về thể chất hoặc vì lý do khách quan không thể tự mình thực hiện quyền, thì có thể uỷ quyền cho cha, mẹ, vợ, chồng, anh, chị em ruột, con đã thành niên hoặc người được uỷ quyền đảm bảo theo quy định pháp luật. - Nhờ luật sư tư vấn về pháp luật hoặc uỷ quyền cho luật sư khiếu nại để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Đây cũng là một trong những điểm tiến bộ so với Luật Khiếu nại trước kia, nhằm giúp người khiếu nại tiếp cận với quy định pháp luật và đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng. - Tham gia đối thoại hoặc uỷ quyền cho người đại diện hợp pháp tham gia đối thoại.
- Yêu cầu cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan tới nội dung khiếu nại, cung cấp thông tin, tài liệu trong thời hạn 07 ngày, tính từ ngày có yêu cầu để giao nộp cho người khiếu nại. - Được biết, đọc, sao chụp, sao chép tài liệu, chứng cứ do người giải quyết khiếu nại thu thập để giải quyết khiếu nại, trừ thông tin, tài liệu thuộc bí mật nhà nước. 9 - Người khiếu nại được nhận văn bản trả lời về việc thụ lý giải quyết khiếu nại; nhận quyết định giải quyết khiếu nại - Cá nhân, cơ quan, tổ chức thực hiện khiếu nại được nhận văn bản trả lời về việc thụ lý giải quyết khiếu nại; nhận quyết định giải quyết khiếu nại đúng thẩm quyền. Ngoài ra, khi xác định quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm sẽ được khôi phục bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.
- Lựa chọn cách thức giải quyết thông qua khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Toà án. - Rút khiếu nại tại bất kỳ giai đoạn nào của quá trình giải quyết khiếu nại. Điều này thể hiện quyền tự định đoạt của người khiếu nại. * Nghĩa vụ của người giải quyết khiếu nại - Tiếp nhận khiếu nại và thông báo bằng văn bản cho người khiếu nại.
- Giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính khi người khiếu nại yêu cầu; thực hiện tổ chức đối thoại người khiếu nại, người bị khiếu nại và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. - Gửi quyết định giải quyết khiếu nại cho người khiếu nại và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc giải quyết khiếu nại của mình; trong trường hợp vụ, việc khiếu nại do cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền chuyển đến thì phải thông báo kết quả giải quyết khiếu nại. Cung cấp thông tin, tài liệu có liên quan đến nội dung khiếu nại khi người khiếu nại có yêu cầu. - Bảo đảm thực hiện đúng theo nguyên tắc do Luật Khiếu nại năm 2011 quy định Thông qua những thủ tục và quy định chặt chẽ, Luật Khiếu nại năm 2011 đã tạo ra một hành lang pháp lý bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng cho công dân, cơ quan, tổ chức.
Khái quát chung về giải quyết khiếu nại của Thanh tra Chính phủ 1. Khái niệm và đặc điểm giải quyết khiếu nại của Thanh tra Chính phủ * Khái niệm về giải quyết khiếu nại của Thanh tra Chính phủ được định nghĩa là quy trình, thủ tục được thực hiện tuần tự theo từng bước để giải quyết những xung đột xảy ra trong mối quan hệ giữa cơ quan hành chính với công dân, cụ thể chủ thể thực hiện giải quyết là Thủ trưởng cơ quan Thanh tra Chính phủ hoặc người được giao nhiệm vụ giải quyết.