Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng nông thôn mới (NTM) là một trong những chương trình trọng điểm của Việt Nam nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Tính đến năm 2020, cả nước có khoảng 62% số xã đạt chuẩn NTM, trong đó nhiều địa phương đã bắt đầu triển khai xây dựng NTM kiểu mẫu với các tiêu chí nâng cao về sản xuất, môi trường, văn hóa và an ninh trật tự. Thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh, là đơn vị cấp huyện đầu tiên của miền Bắc được Thủ tướng Chính phủ công nhận đạt chuẩn NTM năm 2015 và tiếp tục phát triển mô hình NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu với 5 xã được công nhận đạt chuẩn NTM kiểu mẫu vào năm 2020.

Nghiên cứu tập trung đánh giá thực trạng xây dựng NTM kiểu mẫu tại thị xã Đông Triều trong giai đoạn 2018-2020, phân tích những thành tựu, tồn tại và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp tiếp tục đẩy mạnh xây dựng NTM kiểu mẫu đến năm 2022 nhằm hoàn thành mục tiêu trở thành thị xã NTM kiểu mẫu đầu tiên toàn quốc. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 15 xã trên địa bàn thị xã Đông Triều với trọng tâm là các xã đã và đang xây dựng NTM kiểu mẫu như Việt Dân, Bình Khê, An Sinh, Tân Việt và Yên Đức. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc nâng cao chất lượng các tiêu chí NTM, góp phần phát triển kinh tế nông thôn, cải thiện môi trường sống và tăng cường vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng nông thôn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển nông thôn mới, bao gồm:

  • Lý thuyết phát triển bền vững nông thôn: Nhấn mạnh sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và phát huy văn hóa truyền thống.
  • Mô hình xây dựng NTM kiểu mẫu: Theo Quyết định số 691/QĐ-TTg, tập trung vào 4 nhóm tiêu chí chính: sản xuất - thu nhập - hộ nghèo; giáo dục - y tế - văn hóa; môi trường; an ninh trật tự - hành chính công.
  • Khái niệm về vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư: Người dân là trung tâm trong quá trình xây dựng NTM, từ việc tham gia đóng góp, giám sát đến hưởng thụ thành quả.
  • Mô hình quản lý kinh tế nông thôn: Tập trung vào phát triển sản xuất hàng hóa, liên kết chuỗi giá trị và ứng dụng khoa học kỹ thuật hiện đại.

Phương pháp nghiên cứu

  • Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu thứ cấp từ các văn bản pháp luật, báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND tỉnh Quảng Ninh, Ban chỉ đạo xây dựng NTM thị xã Đông Triều; số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát, phỏng vấn 30 cán bộ các cấp và 90 người dân tại 3 xã điểm xây dựng NTM kiểu mẫu (Bình Khê, An Sinh, Tân Việt).
  • Phương pháp chọn mẫu: Mẫu ngẫu nhiên đơn giản được áp dụng cho khảo sát người dân nhằm đảm bảo tính đại diện.
  • Phương pháp phân tích: Thống kê mô tả, so sánh các chỉ tiêu theo thời gian, phân tích chuyên gia và dự báo xu hướng phát triển. Các số liệu được xử lý bằng bảng thống kê, biểu đồ để minh họa kết quả.
  • Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu từ năm 2018 đến 2020, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp đến năm 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Kết quả xây dựng NTM kiểu mẫu tại Đông Triều: Đến năm 2020, 5 xã gồm Việt Dân, Bình Khê, An Sinh, Tân Việt và Yên Đức đã được công nhận đạt chuẩn NTM kiểu mẫu, chiếm 33% tổng số xã trên địa bàn. Xã Việt Dân hoàn thành trước kế hoạch 1 năm, trở thành xã NTM kiểu mẫu đầu tiên cả nước. Thu nhập bình quân đầu người tại các xã này cao hơn ít nhất 1,5 lần so với thời điểm đạt chuẩn NTM.

  2. Sự tham gia của người dân: Khoảng 70% người dân tham gia đóng góp vật chất và ngày công xây dựng các công trình hạ tầng; 65% người dân tham gia giám sát và phản biện xã hội trong quá trình xây dựng NTM kiểu mẫu. Tỷ lệ người dân hài lòng với kết quả xây dựng đạt trên 80%.

  3. Hạ tầng kỹ thuật và môi trường: Tỷ lệ tuyến đường xã, thôn có rãnh thoát nước và cây xanh đạt trên 60%; tỷ lệ thu gom và xử lý rác thải đạt 90%. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 10% hộ chăn nuôi chưa đảm bảo vệ sinh môi trường.

  4. Khó khăn và hạn chế: Nợ đọng xây dựng cơ bản chiếm khoảng 15% tổng vốn đầu tư; năng lực cán bộ cơ sở còn hạn chế, đặc biệt trong công tác quản lý và vận động nhân dân; một số tiêu chí như thu nhập và giảm hộ nghèo chưa đạt mục tiêu đề ra.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy Đông Triều đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong xây dựng NTM kiểu mẫu, đặc biệt là sự chủ động của người dân và sự phối hợp hiệu quả giữa các cấp chính quyền. Việc hoàn thành các tiêu chí sản xuất, môi trường và văn hóa góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo cảnh quan nông thôn xanh - sạch - đẹp. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với báo cáo tổng kết của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về vai trò then chốt của cộng đồng dân cư trong xây dựng NTM.

Tuy nhiên, tồn tại về nợ đọng xây dựng cơ bản và năng lực cán bộ cho thấy cần có sự hỗ trợ kỹ thuật và chính sách phù hợp hơn. Việc duy trì và nâng cao các tiêu chí môi trường và thu nhập đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ giữa sản xuất nông nghiệp hiện đại và phát triển dịch vụ, du lịch nông thôn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tiến độ hoàn thành tiêu chí, bảng so sánh mức độ hài lòng của người dân và biểu đồ tỷ lệ thu gom rác thải theo năm.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường công tác tuyên truyền, vận động: Đẩy mạnh truyền thông đa dạng, sâu rộng nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân về xây dựng NTM kiểu mẫu, đặc biệt tập trung vào các tiêu chí thu nhập và bảo vệ môi trường. Chủ thể thực hiện: Ban chỉ đạo xây dựng NTM thị xã và các xã, thời gian: liên tục đến năm 2022.

  2. Phát huy phong trào thi đua và vai trò giám sát của cộng đồng: Tổ chức các phong trào thi đua thiết thực, khen thưởng kịp thời các tập thể, cá nhân có thành tích; đồng thời phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của HĐND, Mặt trận Tổ quốc. Chủ thể: UBND thị xã, MTTQ, thời gian: 2021-2022.

  3. Nâng cao năng lực cán bộ cơ sở: Tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng quản lý, vận động nhân dân và kỹ thuật xây dựng NTM kiểu mẫu cho cán bộ xã, thôn. Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND thị xã, thời gian: 2021.

  4. Huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội: Chủ động liên hệ, kêu gọi doanh nghiệp, viện nghiên cứu hỗ trợ kỹ thuật và đầu tư; đồng thời quản lý chặt chẽ nguồn vốn đầu tư, tránh nợ đọng xây dựng cơ bản. Chủ thể: UBND thị xã, các phòng ban liên quan, thời gian: 2021-2022.

  5. Bảo vệ môi trường và phát triển cảnh quan nông thôn: Tăng cường các mô hình thu gom, xử lý rác thải; phát triển các tuyến đường mẫu có cây xanh, hoa; duy trì và nhân rộng các mô hình bảo vệ môi trường hiệu quả. Chủ thể: UBND xã, các tổ chức cộng đồng, thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Lãnh đạo và cán bộ quản lý địa phương: Giúp hiểu rõ thực trạng, khó khăn và giải pháp xây dựng NTM kiểu mẫu, từ đó hoạch định chính sách phù hợp và nâng cao hiệu quả quản lý.

  2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý kinh tế, nông nghiệp: Cung cấp cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và dữ liệu thực tiễn để phục vụ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

  3. Các tổ chức chính trị - xã hội và Mặt trận Tổ quốc: Tăng cường vai trò vận động, giám sát và tham gia xây dựng NTM kiểu mẫu, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư.

  4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp, du lịch nông thôn: Tham khảo các mô hình phát triển sản xuất, liên kết chuỗi giá trị và cơ hội đầu tư tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

  1. Xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu khác gì so với nông thôn mới thông thường?
    Nông thôn mới kiểu mẫu tập trung nâng cao chất lượng các tiêu chí về sản xuất, thu nhập, môi trường, văn hóa và an ninh trật tự, đi sâu vào chi tiết đến từng cụm dân cư và hộ gia đình, không chỉ dừng lại ở cấp xã như nông thôn mới thông thường.

  2. Vai trò của người dân trong xây dựng NTM kiểu mẫu như thế nào?
    Người dân là chủ thể chính, tham gia đóng góp vật chất, ngày công, giám sát và phản biện xã hội, đồng thời hưởng thụ thành quả phát triển nông thôn bền vững.

  3. Những khó khăn chính trong xây dựng NTM kiểu mẫu tại Đông Triều là gì?
    Bao gồm nợ đọng xây dựng cơ bản, năng lực cán bộ cơ sở hạn chế, áp lực huy động nguồn lực và một số tiêu chí như thu nhập chưa đạt mục tiêu đề ra.

  4. Các giải pháp quan trọng để đẩy mạnh xây dựng NTM kiểu mẫu là gì?
    Tăng cường tuyên truyền, phát huy phong trào thi đua, nâng cao năng lực cán bộ, huy động nguồn lực xã hội và bảo vệ môi trường.

  5. Làm thế nào để duy trì bền vững các tiêu chí NTM kiểu mẫu?
    Cần có sự phối hợp liên tục giữa chính quyền, cộng đồng dân cư và doanh nghiệp, đồng thời thường xuyên đánh giá, điều chỉnh chính sách và nâng cao nhận thức người dân.

Kết luận

  • Thị xã Đông Triều đã đạt nhiều thành tựu quan trọng trong xây dựng NTM kiểu mẫu với 5 xã được công nhận đạt chuẩn năm 2020, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân.
  • Vai trò chủ thể của người dân được phát huy mạnh mẽ, tạo động lực bền vững cho phát triển nông thôn.
  • Tồn tại về nợ đọng xây dựng cơ bản và năng lực cán bộ cơ sở cần được khắc phục bằng các giải pháp đồng bộ.
  • Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm tăng cường tuyên truyền, phát huy phong trào thi đua, nâng cao năng lực cán bộ và huy động nguồn lực xã hội.
  • Tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và nhân rộng mô hình NTM kiểu mẫu tại Đông Triều nhằm hoàn thành mục tiêu trở thành thị xã NTM kiểu mẫu đầu tiên toàn quốc vào năm 2022.

Các cấp chính quyền, tổ chức và cộng đồng dân cư cần phối hợp chặt chẽ để triển khai hiệu quả các giải pháp đề xuất, góp phần xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân và phát triển kinh tế xã hội địa phương.