Giải pháp thúc đẩy hoạt động xuất khẩu gỗ và sản phẩm từ gỗ của Việt Nam

Tổng hợp kiến thức Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ Việt Nam, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong chuyên

• Tác giả: Nguyễn Tuyết Mai
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Ngọc Trụ
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Giải Pháp Thúc Đẩy Xuất Khẩu Gỗ Và Sản Phẩm Gỗ Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Kết cấu của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU GỖ VÀ CÁC SẢN PHẨM TỪ GỖ
• 1.1. Quan niệm về xuất khẩu
• 1.2. Vai trò, đặc điểm của xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ
• 1.3. Các chỉ tiêu đánh giá hoạt động xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ
• 1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ
• 1.5. Kinh nghiệm xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ của một số quốc gia
• 1.6. Bài học cho xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ của Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU GỖ VÀ CÁC SẢN PHẨM TỪ GỖ GIAI ĐOẠN 2010 ĐẾN NAY
• 2.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ của Việt Nam
• 2.2. Nguồn cung gỗ trong nước và nhập khẩu
• 2.3. Công nghiệp chế biến
• 2.4. Cơ sở vật chất kỹ thuật và kết cấu hạ tầng
• 2.5. Chính sách ngoại thương
• 2.6. Thị trường quốc tế ngày càng mở rộng
• 2.7. Đánh giá chung. Thực trạng hoạt động xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ của VN
• 2.8. Quy mô và tốc độ tăng trưởng
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU GỖ VÀ CÁC SẢN PHẨM TỪ GỖ CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2019 - 2030
• 3.1. Dự báo bối cảnh. Thị trường. Nguồn cung gỗ
• 3.2. Các quy định về môi trường và nguồn gốc xuất xứ gỗ
• 3.3. Mặt hàng chủ yếu
• 3.4. Thị trường chủ yếu
• 3.5. Tăng thị phần xuất khẩu trên trường quốc tế
• 3.6. Xây dựng thương hiệu, cải thiện giá trị gia tăng
• 3.7. Liên tục cập nhật diễn biến của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung
• 3.8. Chủ động hơn trong việc tìm kiếm nguồn nguyên liệu. Đầu tư vào công nghệ hiện đại
• 3.9. Nghiên cứu các giống cây trồng đem lại hiệu quả kinh tế cao
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ Việt Nam

Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ Việt Nam đã trở thành một trong những ngành hàng chủ lực, đóng góp quan trọng vào nền kinh tế quốc dân. Xuất khẩu gỗ không chỉ mang lại nguồn ngoại tệ lớn mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động. Theo số liệu thống kê, kim ngạch xuất khẩu sản phẩm gỗ của Việt Nam đã tăng trưởng liên tục trong những năm qua, với sự hiện diện của các sản phẩm gỗ tại hơn 120 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, ngành gỗ vẫn còn nhiều thách thức, như việc chưa khai thác hết tiềm năng và thiếu các nghiên cứu hệ thống về thị trường. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp cụ thể để thúc đẩy thúc đẩy xuất khẩu trong thời gian tới.

1.1. Tình hình xuất khẩu gỗ hiện tại

Tình hình xuất khẩu gỗ hiện tại cho thấy sự phát triển mạnh mẽ, với nhiều sản phẩm đa dạng và chất lượng ngày càng cao. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế như thiếu sự đồng bộ trong chính sách chính sách xuất khẩu và sự cạnh tranh khốc liệt từ các quốc gia khác. Để nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm, cần có sự đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại và cải thiện quy trình sản xuất. Việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm gỗ Việt Nam cũng là một yếu tố quan trọng để tăng cường sức cạnh tranh trên thị trường gỗ quốc tế.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu gỗ

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam. Đầu tiên, nguồn cung gỗ trong nước và nhập khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguyên liệu cho sản xuất. Thứ hai, công nghiệp chế biến gỗ cần được đầu tư mạnh mẽ để nâng cao chất lượng sản phẩm. Thứ ba, chính sách ngoại thương cũng cần được điều chỉnh để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp xuất khẩu. Cuối cùng, sự phát triển của thị trường gỗ quốc tế cũng ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của sản phẩm gỗ Việt Nam.

2.1. Nguồn cung gỗ và công nghiệp chế biến

Nguồn cung gỗ trong nước hiện tại chưa đáp ứng đủ nhu cầu sản xuất, dẫn đến việc phải nhập khẩu gỗ từ nước ngoài. Điều này không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Công nghiệp chế biến gỗ cần được hiện đại hóa để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất sẽ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của sản phẩm gỗ Việt Nam trên thị trường quốc tế.

III. Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu gỗ

Để thúc đẩy xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ, cần có một loạt các giải pháp đồng bộ. Đầu tiên, cần xây dựng và thực hiện các chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp xuất khẩu, bao gồm việc giảm thuế và tạo điều kiện thuận lợi trong thủ tục hành chính. Thứ hai, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong ngành gỗ để mở rộng thị trường tiêu thụ. Cuối cùng, việc nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua đầu tư vào công nghệ và nghiên cứu phát triển cũng là một yếu tố quan trọng.

3.1. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp

Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu gỗ cần được thiết kế để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc tiếp cận thị trường quốc tế. Việc giảm thuế xuất khẩu và đơn giản hóa thủ tục hành chính sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và thời gian. Ngoài ra, cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp để nâng cao năng lực cạnh tranh. Điều này sẽ giúp xuất khẩu bền vững và phát triển lâu dài cho ngành gỗ Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chế biến và xuất khẩu gỗ cùng các sản phẩm từ gỗ của Việt Nam đã đạt được những bước phát triển đáng kể về số lượng doanh nghiệp, quy mô kim ngạch và thị trường tiêu thụ. Sản phẩm gỗ chế biến của Việt Nam đã hiện diện tại hơn 120 quốc gia và vùng lãnh thổ. Năm 2018, ngành gỗ trở thành một trong năm ngành hàng xuất khẩu chủ lực của quốc gia và là mặt hàng có giá trị xuất khẩu lớn nhất trong khu vực nông nghiệp. Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh và giá trị gia tăng của ngành vẫn chưa phát huy tương xứng với tiềm năng. Tác giả chỉ ra rằng trước thời điểm thực hiện đề tài, hầu như chưa có công trình nghiên cứu mang tính toàn diện, có hệ thống nào về giải pháp thúc đẩy xuất khẩu mặt hàng đồ gỗ của Việt Nam; phần lớn các đánh giá chỉ tập trung vào từng phân khúc nhỏ lẻ hoặc dựa trên các ước đoán của chuyên gia, thiếu cơ sở khoa học và tính chuẩn xác. Xuất phát từ thực tiễn đó, khóa luận tập trung nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp thúc đẩy xuất khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ của Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về tình hình xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ của Việt Nam cùng những cơ hội, thách thức trong giai đoạn từ năm 2010 đến nay, đề xuất hệ thống giải pháp nhằm thúc đẩy, hoàn thiện và tăng cường hoạt động xuất khẩu mặt hàng này trong giai đoạn tới.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ.
   • Làm rõ các nhân tố và chỉ tiêu ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ của Việt Nam.
   • Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ của Việt Nam giai đoạn 2010–2018.
   • Dự báo bối cảnh liên quan và đề xuất một số giải pháp thúc đẩy hoạt động xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ giai đoạn 2019–2030.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ của Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Thực trạng hoạt động xuất khẩu và các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ.
• Phạm vi không gian: Lãnh thổ Việt Nam và các thị trường nhập khẩu gỗ, sản phẩm gỗ của Việt Nam trên thế giới (Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, EU, ASEAN, CPTPP...).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thực trạng được thu thập, phân tích trong giai đoạn 2010–2018; các giải pháp và định hướng được đề xuất cho giai đoạn 2019–2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng các lý thuyết kinh tế thương mại quốc tế, hệ thống khái niệm chuyên ngành và khung khổ hiệp định ngoại thương:

• Khung lý thuyết và khái niệm: Tác giả sử dụng lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo để luận giải về sự phân công lao động quốc tế, chuyên môn hóa sản xuất và trao đổi thương mại nhằm tối ưu hóa nguồn lực. Khái niệm thị trường được tham chiếu theo định nghĩa của E. Jerome McCarthy. Hệ thống khái niệm về xuất khẩu bao gồm các hình thức: xuất khẩu trực tiếp, xuất khẩu ủy thác, gia công xuất khẩu quốc tế, buôn bán đối lưu, xuất khẩu theo nghị định thư, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu và quá cảnh hàng hóa.
• Chỉ tiêu kinh tế đánh giá: Cán cân thanh toán xuất nhập khẩu (cán cân thương mại), kim ngạch xuất khẩu, cơ cấu giá trị xuất khẩu theo nhóm mặt hàng và cơ cấu giá trị xuất khẩu theo thị trường (châu lục, quốc gia, khối kinh tế).
• Khung khổ chính sách và hiệp định: Các văn bản, cam kết quốc tế liên quan bao gồm Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Đối tác tự nguyện về Thực thi luật Lâm nghiệp, Quản trị rừng và Thương mại lâm sản (VPA/FLEGT) ký giữa Việt Nam và EU, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), quy chế phòng vệ thương mại của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và chương trình Giảm phát thải khí nhà kính từ mất rừng và suy thoái rừng (REDD).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai trong khóa luận:

• Phương pháp thu thập số liệu: Kế thừa, tổng hợp và xử lý dữ liệu thứ cấp từ các công trình nghiên cứu đã công bố, báo cáo phân tích ngành, sách báo chuyên ngành và cổng thông tin điện tử của các cơ quan quản lý nhà nước.
• Phương pháp so sánh: Phân tích, đối chiếu số liệu theo chuỗi thời gian qua các năm (2010–2018) và so sánh cơ cấu ngành, năng suất lao động giữa Việt Nam với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới.
• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê thứ cấp từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, Tổng cục Lâm nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn), Cục Xúc tiến thương mại (Vietrade), cơ sở dữ liệu thương mại quốc tế Trademap, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, cùng các báo cáo chuyên ngành năm 2018.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ

Chương này hệ thống hóa các khái niệm căn bản về xuất khẩu hàng hóa, vai trò của xuất khẩu đối với nền kinh tế thế giới, nền kinh tế quốc dân và bản thân doanh nghiệp. Hoạt động xuất khẩu tạo nguồn thu ngoại tệ ổn định, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm và kích thích đổi mới công nghệ. Tác giả phân tích các đặc điểm, hình thức thương mại quốc tế và các chỉ tiêu đánh giá hoạt động xuất khẩu gỗ.

Đối với ngành gỗ, tác giả phân tích vai trò thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): tính đến năm 2018, ngành gỗ có 984 dự án FDI đăng ký, trong đó 867 doanh nghiệp đang hoạt động với tổng vốn đăng ký khoảng 5,5 tỷ USD, đóng góp khoảng 47% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành. Chương 1 cũng phân tích các nhân tố tác động đến xuất khẩu gồm tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý, năng lực chế biến, chính sách ngoại thương, khai thác lâm sản và bối cảnh kinh tế toàn cầu.

Khóa luận nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn từ ba quốc gia:

• Trung Quốc: Áp dụng chính sách trợ cấp xuất khẩu, hoàn thuế xuất khẩu, tự động hóa dây chuyền chế biến, chuyển dịch mạnh cơ cấu từ hàng thô sang sản phẩm tinh chế có hàm lượng công nghệ cao và thực thi chính sách kiểm soát nguồn gốc gỗ hợp pháp.
• Malaysia: Đột phá trong chuỗi giá trị gỗ chế biến kỹ thuật cao, chú trọng công nghệ xử lý sơn bề mặt và kiểm soát tốt giá thành nguyên phụ liệu phụ trợ (keo gắn gỗ chiếm 30–35% giá trị sản phẩm).
• Thụy Điển: Sở hữu tỷ lệ che phủ rừng 70%, xuất khẩu gỗ xẻ đứng thứ 2 và bột giấy đứng thứ 3 thế giới, đóng góp 4% GDP. Thụy Điển ứng dụng công nghệ tự động hóa, xử lý gỗ áp suất cao, triển khai ứng dụng số Lathunden (khoảng 130.000 lượt tải) kết nối thương nhân với nhà sản xuất, đồng thời duy trì luật định bắt buộc mỗi cây khai thác phải trồng thay thế ít nhất hai cây con.

Từ kinh nghiệm quốc tế, tác giả rút ra ba bài học cho Việt Nam: đổi mới công nghệ hiện đại hóa chế biến, quy hoạch phát triển nguồn nguyên liệu giống cây trồng hiệu quả kinh tế cao, và chủ động mở rộng thị trường thông qua các hiệp định thương mại.

Chương 2: Thực trạng hoạt động xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ giai đoạn 2010 đến nay

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng các nhân tố sản xuất và kết quả xuất khẩu của ngành gỗ Việt Nam trong giai đoạn 2010–2018:

Về nguồn cung nguyên liệu và tài nguyên rừng: Tổng diện tích rừng cả nước đạt hơn 14,4 triệu ha (hơn 10 triệu ha rừng tự nhiên, 4,1 triệu ha rừng trồng vào năm 2017). Tỷ lệ che phủ rừng tăng trưởng liên tục từ 28,2% (1995), 39,50% (2010), 41,19% (2016), 41,45% (2017) lên 41,65% (2018). Sau quyết định đóng cửa rừng tự nhiên năm 2014 của Chính phủ, nguồn cung nguyên liệu phụ thuộc vào rừng trồng và nhập khẩu. Năm 2018, sản lượng khai thác gỗ rừng đạt 27,5 triệu m³ (18,5 triệu m³ từ rừng trồng tập trung, tăng 3% so với 2017, và 9 triệu m³ từ cây cao su tái canh và cây phân tán). Tuy nhiên, chất lượng gỗ rừng trồng còn hạn chế do chu kỳ khai thác non (4–6 năm thay vì 7–10 năm), đường kính nhỏ, chủ yếu băm dăm thay vì chế biến gỗ xẻ.

Về năng lực chế biến, lao động và cơ sở hạ tầng: Cả nước có khoảng 3.500 doanh nghiệp chế biến gỗ và 340 làng nghề (tập trung tại Đồng bằng sông Hồng như Đồng Kỵ, Chàng Sơn, Canh Nậu, Sơn Đồng...). Lực lượng lao động khoảng 250.000 người, trong đó trình độ đại học trở lên chiếm 10%, lao động qua đào tạo thường xuyên chiếm 45–50%, còn lại là lao động thời vụ chiếm 35–40%. Năng suất lao động của công nhân Việt Nam còn thấp, chỉ bằng 50% Philippines, 40% Trung Quốc và 20% EU; mức lương bình quân 4,5–5 triệu VNĐ/tháng. Máy móc thiết bị chủ yếu là công nghệ cũ hoặc máy đã qua sử dụng nhập khẩu từ Trung Quốc; kết cấu hạ tầng chưa có trung tâm nguyên phụ liệu tập trung.

Về quy mô và tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu: Kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ tăng trưởng bình quân 11,3%/năm trong giai đoạn 2010–2018. Năm 2018, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 8,909 tỷ USD (trong đó sản phẩm gỗ đạt 6,303 tỷ USD, gỗ đạt 2,606 tỷ USD), xuất siêu đạt 8,9 tỷ USD.

Năm	Gỗ (Triệu USD)	Sản phẩm từ gỗ (Triệu USD)	Tổng kim ngạch (Triệu USD)
2010	723	2.712	3.436
2011	1.106	2.851	3.957
2012	1.270	3.395	4.665
2013	1.788	3.803	5.591
2014	1.788	4.442	6.230
2015	2.103	4.788	6.892
2016	1.839	5.125	6.965
2017	1.948	5.754	7.702
2018	2.606	6.303	8.909

Về cơ cấu nhóm mặt hàng: Ngành hàng được phân chia thành 4 nhóm chính: đồ mộc ngoài trời, đồ mộc trong nhà (nội thất), đồ gỗ mỹ nghệ, dăm gỗ và các sản phẩm khác. Nhóm đồ nội thất chiếm tỷ trọng lớn nhất về giá trị. Nhóm dăm gỗ ghi nhận sự gia tăng đột biến từ năm 2011 (đạt 8,6 triệu m³, chiếm khoảng 20% nguồn cung nguyên liệu bột giấy toàn cầu); tuy nhiên do đơn giá xuất khẩu dăm liên tục giảm (từ 145 USD/tấn năm 2015 xuống 132 USD/tấn năm 2017), năm 2016 Chính phủ đã áp mức thuế xuất khẩu 2% đối với dăm gỗ để hạn chế xuất thô.

Nhóm mặt hàng	Chỉ tiêu	2010	2012	2014	2016	2018
Đồ nội thất	Khối lượng (Triệu m³)	5,13	8,66	9,21	10,93	13,11
	Giá trị (Triệu USD)	2.129	3.595	3.827	4.540	5.705
Gỗ dăm	Khối lượng (Triệu m³)	5,40	7,60	9,30	9,60	12,88
	Giá trị (Triệu USD)	567	781	958	987	1.340
Gỗ tròn & gỗ xẻ	Khối lượng (Triệu m³)	0,60	0,30	0,70	0,70	0,80
	Giá trị (Triệu USD)	234	105	274	250	375
Các loại ván	Khối lượng (Triệu m³)	1,47	1,07	3,28	3,72	5,57
	Giá trị (Triệu USD)	195	107	325	407	580
Các loại khác	Khối lượng (Triệu m³)	1,26	0,30	2,02	3,52	5,28
	Giá trị (Triệu USD)	311	78	489	615	909

Về thị trường xuất khẩu: Hoa Kỳ là thị trường lớn nhất, chiếm 41% (2016), 43% (2017, đạt 3,27 tỷ USD) và khoảng 44% (2018) tổng kim ngạch xuất khẩu ngành gỗ; tiếp theo là Nhật Bản (13%), Trung Quốc, Hàn Quốc và EU. Tác giả cũng chỉ ra nghịch lý bỏ ngỏ thị trường nội địa (quy mô tiêu thụ 1–2 tỷ USD/năm), khi tỷ lệ giá trị thị trường nội địa so với kim ngạch xuất khẩu giảm từ 37,60% (2011) xuống còn 25–27% (2014–2016).

Thách thức nhận diện: Nguyên liệu nhập khẩu tiềm ẩn rủi ro (40% lượng gỗ tròn nhập khẩu từ 7 quốc gia có nền quản trị rừng kém; 64% gỗ xẻ xuất khẩu là loài gỗ quý có nguồn gốc rủi ro cao); các rào cản kỹ thuật nghiêm ngặt từ hiệp định VPA/FLEGT (ký ngày 19/10/2018); và nguy cơ gian lận xuất xứ, mượn đường trung chuyển hàng hóa từ cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung.

Chương 3: Giải pháp thúc đẩy hoạt động xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ của Việt Nam giai đoạn 2019 - 2030

Chương 3 xây dựng các dự báo bối cảnh và đề xuất hệ thống giải pháp phát triển ngành gỗ đến năm 2030:

• Dự báo bối cảnh và nhu cầu thị trường: Nhu cầu tiêu thụ đồ gỗ toàn cầu ước đạt 430 tỷ USD, riêng thương mại nội ngoại thất khoảng 150 tỷ USD. Kế hoạch của ngành nông nghiệp dự kiến chuyển đổi 1,0–1,2 triệu ha rừng phòng hộ ít xung yếu sang rừng sản xuất nhằm tạo nguồn nguyên liệu sau năm 2025; đồng thời nâng diện tích rừng trồng gỗ lớn có chứng chỉ bền vững lên 500.000 ha vào năm 2020.
• Nhóm giải pháp thị trường và thương hiệu: Tăng cường mở rộng thị phần tại các thị trường trọng điểm (Hoa Kỳ, Nhật Bản, EU, Hàn Quốc, các nước CPTPP); tận dụng ưu đãi thuế quan 0% từ CPTPP và EVFTA; thực thi nghiêm ngặt quy chế cấp phép của VPA/FLEGT; đẩy mạnh xây dựng thương hiệu quốc gia và gia tăng giá trị chuỗi sản phẩm; chủ động theo dõi diễn biến chiến tranh thương mại Mỹ - Trung để kịp thời ngăn chặn các hành vi gian lận nhãn mác, chuyển tải bất hợp pháp.
• Nhóm giải pháp nguyên liệu và công nghệ: Chủ động tìm kiếm, đa dạng hóa nguồn gỗ hợp pháp; giao các đơn vị khoa học (Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên, Viện Khoa học Lâm nghiệp Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam) nghiên cứu, chọn tạo giống cây lâm nghiệp sinh trưởng nhanh, năng suất cao; đầu tư đổi mới công nghệ máy móc tự động hóa nhằm nâng cao chất lượng và tính đồng nhất của thành phẩm; đồng thời chú trọng đào tạo, nâng cao kỹ năng cho đội ngũ công nhân chế biến.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và phản ánh toàn diện các số liệu thực chứng của ngành xuất khẩu gỗ Việt Nam trong giai đoạn 2010–2018:

• Hệ thống hóa chuỗi số liệu kim ngạch xuất khẩu tăng từ 3,436 tỷ USD (2010) lên 8,909 tỷ USD (2018), tốc độ tăng trưởng bình quân 11,3%/năm; đưa Việt Nam lên vị trí số 1 Đông Nam Á, thứ 2 châu Á và thứ 5 thế giới về xuất khẩu lâm sản, chiếm hơn 6% thị phần đồ gỗ toàn cầu.
• Phân tích chi tiết quy mô ngành với 3.500 doanh nghiệp, 984 dự án FDI (vốn đăng ký 5,5 tỷ USD, chiếm 47% kim ngạch xuất khẩu), 340 làng nghề và 250.000 lao động.
• Đánh giá cơ cấu 4 nhóm mặt hàng (nội thất, dăm gỗ, gỗ tròn/xẻ, các loại ván) và thị trường xuất khẩu (Hoa Kỳ chiếm 43–44%, Nhật Bản 13%).
• Đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện cho giai đoạn 2019–2030, gắn kết giữa quy hoạch vùng nguyên liệu rừng gỗ lớn (mục tiêu 500.000 ha có chứng chỉ), giải pháp công nghệ, thích ứng với các hiệp định thương mại mới (VPA/FLEGT, CPTPP) và biện pháp phòng ngừa rủi ro thương mại Mỹ - Trung.
• Đóng góp khoa học của tác giả là việc khắc phục khoảng trống nghiên cứu mang tính hệ thống về giải pháp xuất khẩu ngành gỗ tại thời điểm năm 2019, thay thế các ước đoán phân tán bằng hệ thống dữ liệu kinh tế thứ cấp chính xác từ Tổng cục Thống kê và Tổng cục Hải quan.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn dựa trên phạm vi và phương pháp nghiên cứu được trình bày trong văn bản:

• Nguồn số liệu chủ yếu là dữ liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xúc tiến thương mại, chưa thực hiện khảo sát định lượng sơ cấp trực tiếp tại các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu gỗ.
• Khóa luận dừng lại ở phương pháp phân tích, so sánh thống kê mô tả, chưa xây dựng mô hình hồi quy định lượng để đo lường mức độ tác động của từng nhân tố chính sách, thuế quan đến kim ngạch xuất khẩu.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo cần theo dõi thực tế quá trình thực thi Hiệp định VPA/FLEGT và CPTPP sau năm 2019, cũng như đánh giá định lượng tác động đa chiều từ cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung đối với từng phân khúc sản phẩm gỗ xuất khẩu của Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên và giảng viên thuộc các ngành Kinh tế đối ngoại, Kinh doanh quốc tế, Thương mại quốc tế, Quản trị chuỗi cung ứng và Quản trị lâm nghiệp.
• Các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp ngành gỗ quan tâm đến chuỗi số liệu lịch sử 2010–2018 về cơ cấu mặt hàng, cơ cấu thị trường xuất khẩu đồ gỗ Việt Nam.
• Nội dung đáng tham khảo nhất bao gồm: hệ thống bảng biểu chi tiết về biến động kim ngạch các nhóm mặt hàng (đồ nội thất, dăm gỗ, ván ép); bài học kinh nghiệm về công nghệ và kiểm soát nguyên phụ liệu của Trung Quốc, Malaysia, Thụy Điển; cùng các phân tích thực tiễn về rào cản nguồn gốc gỗ nhập khẩu theo chuẩn mực VPA/FLEGT.

Câu hỏi thường gặp

1. Vị thế và quy mô kim ngạch xuất khẩu gỗ của Việt Nam năm 2018 đạt mức bao nhiêu theo số liệu khóa luận?
Năm 2018, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt 8,909 tỷ USD, đưa Việt Nam vươn lên đứng đầu khu vực Đông Nam Á, thứ 2 châu Á (sau Trung Quốc) và thứ 5 trên thế giới, chiếm hơn 6% thị phần thương mại đồ gỗ toàn cầu; xuất siêu đạt 8,9 tỷ USD.

2. Khóa luận đánh giá như thế nào về cơ cấu và năng suất của lực lượng lao động ngành chế biến gỗ?
Toàn ngành có khoảng 250.000 lao động: 10% có trình độ đại học trở lên, 45–50% được đào tạo thường xuyên, 35–40% là lao động thời vụ. Năng suất lao động còn thấp, chỉ bằng 50% Philippines, 40% Trung Quốc và 20% EU; mức lương tháng bình quân của công nhân đạt khoảng 4,5–5 triệu VNĐ.

3. Khối doanh nghiệp FDI đóng góp như thế nào vào hoạt động xuất khẩu ngành gỗ tính đến năm 2018?
Tính đến năm 2018, ngành gỗ thu hút 984 dự án FDI với 867 doanh nghiệp đang hoạt động và tổng vốn đăng ký khoảng 5,5 tỷ USD. Khối doanh nghiệp này chiếm khoảng 47% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của cả nước.

4. Tại sao Chính phủ áp dụng thuế xuất khẩu 2% đối với mặt hàng dăm gỗ từ năm 2016?
Do đơn giá xuất khẩu dăm gỗ liên tục sụt giảm (từ 145 USD/tấn năm 2015 xuống 137 USD/tấn năm 2016 và 132 USD/tấn năm 2017) và tình trạng khai thác gỗ rừng trồng non (4–6 năm tuổi) để băm dăm đem lại giá trị kinh tế thấp hơn 3–4 lần so với chế biến gỗ xẻ. Việc áp thuế 2% nhằm hạn chế xuất khẩu thô và khuyến khích chế biến sâu.

5. Những rủi ro chính về nguồn gốc nguyên liệu nhập khẩu được khóa luận chỉ ra là gì?
Khóa luận chỉ ra rằng có khoảng 40% tổng lượng gỗ tròn nhập khẩu vào Việt Nam đến từ 7 quốc gia có nền quản trị rừng kém; khoảng 64% lượng gỗ xẻ xuất khẩu của Việt Nam là các loài gỗ quý có nguồn gốc nhập khẩu từ nguồn rủi ro cao, gây thách thức lớn khi thực thi các quy chuẩn giải trình nguồn gốc của Hiệp định VPA/FLEGT.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Tuyết Mai đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phân tích sâu sắc thực trạng xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ của Việt Nam giai đoạn 2010–2018 dựa trên hệ thống số liệu thứ cấp chuẩn xác. Nghiên cứu đã làm rõ những thành tựu tăng trưởng vượt bậc, sự chuyển dịch cơ cấu mặt hàng và thị trường, đồng thời chỉ ra các điểm nghẽn về nguyên liệu rừng trồng, năng suất lao động và rủi ro phòng vệ thương mại. Trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm quốc tế và bối cảnh hội nhập thế hệ mới, tác giả đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ định hướng đến năm 2030 nhằm nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh bền vững cho ngành gỗ Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ - Chương 2: Thực trạng hoạt động xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ - Chương 3: Một số giải pháp thúc đẩy hoạt động xuất khẩu giai đoạn 2019 – 2030 3 Luan van CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU GỖ VÀ CÁC SẢN PHẨM TỪ GỖ 1. Quan niệm về xuất khẩu 1. Quan niệm Xuất khẩu hàng hoá là hoạt động kinh doanh buôn bán ở phạm vi quốc tế. Nó không phải là hành vi mua bán riêng lẻ mà là cả một hệ thống các quan hệ mua bán trong một nền thương mại có tổ chức cả bên trong và bên ngoài nhằm mục đích bán sản phẩm, hàng hoá sản xuất trong nước ra nước ngoài để thu ngoại tệ, qua đó có thể đẩy mạnh sản xuất hàng hoá phát triển trong nước, chuyển đổi cơ cấu kinh tế ổn định từng bước nâng cao mức sống nhân dân.

Xuất khẩu là hoạt động kinh tế đối ngoại , là một hình thức cơ bản của thương mại quốc tế đã được hình thành từ lâu đời và ngày càng phát triển. Phương thức thanh toán là sử dụng ngoại tệ. Nó đem lại những hiệu quả đột biến cao hoặc có thể gây thiệt hại vì nó phải đối đầu với một hệ thống kinh tế khác từ bên ngoài mà chủ thể trong nước tham gia xuất khẩu không dễ dàng khống chế được. Một nền sản xuất của một quốc gia có lớn mạnh phát triển lớn mạnh hay hay không sẽ phụ thuộc vào hoạt động xuất khẩu của quốc gia đó.

Hoạt động xuất khẩu diễn ra trên phạm vi rất rộng cả về không gian và thời gian. Nó có thể được tiến hành trên phạm vi một quốc gia hay nhiều quốc gia, trong thời gian rất ngắn song nó cũng có thể kéo dài hàng năm. Nó diễn ra trên mọi lĩnh vực, trong mọi điều kiện kinh tế, từ xuất khẩu hàng tiêu dùng cho đến tư liệu sản xuất, máy móc thiết bị và công nghệ kỹ thuật cao. Tất cả các hoạt động đó đều nhằm mục đích đem lại lợi ích cho các nước tham gia.

Vai trò  Đối với nền kinh tế thế giới Trong quá trình phát triển kinh tế, xuất khẩu đóng một vai trò vô cùng quan trong nền kinh tế của mỗi quốc gia cũng như của toàn thế giới. Nó tạo ra 4 Luan van sự cân bằng trong quá trình sản xuất và tiêu dùng, mỗi quốc gia sẽ có một thế mạnh riêng bởi những điều kiện khác nhau nên một quốc gia có thể mạnh về lĩnh vực này nhưng lại yếu về lĩnh vực khác. Cho nên, việc trao đổi hàng hóa thông qua xuất nhập khẩu sẽ phần nào khai thác được những bất lợi mà quốc gia đó không có. Theo lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricacdo, ông nói rằng: “Nếu một quốc gia có hiệu quả thấp hơn so với các quốc gia khác trong sản xuất hầu hết các loại sản phẩm thì quốc gia đó vẫn có thể tham gia vào thương mại quốc tế để tạo ra lợi ích của chính mình” và khi tham gia vào thương mại quốc tế thì quốc gia có hiệu quả thấp trong sản xuất các loại hàng hóa sẽ tiến hành chuyên môn hóa sản xuất và xuất khẩu những loại mặt hàng mà việc sản xuất ra chúng đem lại nhiều lợi ích cho quốc gia đó và nhập khẩu những loại mặt hàng mà khi sản xuất ra chúng có nhiều bất lợi.