CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM HỎA HOẠN VÀ CÁC RỦI RO ĐẶC BIỆT 1. Giới thiệu khái quát về bảo hiểm hỏa hoạn và các rủi ro đặc biệt 1. Sự cần thiết của bảo hiểm hỏa hoạn và các rủi ro đặc biệt Trong quá trình tồn tại và phát triển của mình, con người luôn phải đối mặt với biết bao rủi ro, tai ương như động đất núi lửa, bão, bạo loạn, chiến tranh, trong đó hỏa hoạn được coi là một trong những rủi ro nguy hiểm nhấtHoả hoạn là rủi ro mang tính thảm hoạ mà hậu quả của nó gây ra rất nặng nề, việc khắc phục nó đòi hỏi phải có nguồn tài chính khổng lồ. Hàng năm trên thế giới, theo số liệu thống kê được có khoảng 5 triệu vụ cháy lớn nhỏ, gây thiệt hại khoảng 600 triệu USD, ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống và hoạt động sản xuất kinh doanh của con người.
Ở Việt Nam, các vụ cháy xảy ra nhiều, gây thiệt hại không nhỏ, đặc biệt tại các khu vực kinh tế phát triển như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh v.v… Trong vòng 30 năm , từ 4/10/1961 ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh phòng cháy chữa cháy đến 4/10/1991 đã xảy ra 566.036 vụ cháy lớn nhỏ gây thiệt hại về vật chất ước tính 948 tỷ đồng, làm chết 2574 người. Từ năm 1992-1993, cả nước có 1710 vụ cháy, làm chết 213 người, làm bị thương 348 người, ước tính thiệt hại 114,746 tỷ đồng. Giai đoạn 1996-2003, xảy ra 8015 vụ cháy, gây thiệt hại trên 1000 tỷ đồng, tỷ lệ các vụ cháy lớn là 2,47%, thiệt hại lên tới 67,25% tổng thiệt hại. Năm 1997, cả nước có khoảng 58 vụ cháy chợ, trong đó có 4 vụ cháy lớn xảy ra ở Hà Nội, Nam Định, thành phố Hồ Chí Minh và Nha Trang.
12 SV: VŨ THỊ KHUYÊN LỚP: CQ50/03.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TÓT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH Trong những năm gần đây nước ta liên tiếp xảy ra nhiều vụ cháy lớn để lại hậu quả nặng nề: - Năm 2002, vụ cháy rừng U Minh kéo dài hàng tháng, đã gây thiệt hại rất lớn về kinh tế và ảnh hưởng đến môi trường cảnh quan toàn khu vực, vụ cháy nhà máy toàn lực - Viễn Đông với số tiền bồi thường ước tính đến 28 tỷ đồng, vụ cháy tại trung tâm thương mại quốc tế ITC ớ thành phổ Hồ Chí Minh ngày 29/10/2002 với số tiền bồi thường khoáng 12,5 tỷ đồng. - Ngày 01/04/2003 xảy ra vụ cháy tại công ty Interfood, thiệt hại về vật chất lên tới 70 tỷ đồng, số tiền bồi thường rất lớn khoảng 4,6 triệu USD. - Ngày 27/03/2004 vụ cháy công ty sản xuất giầy Khải Hoàn thiệt hại ước tính 50 tỷ đồng. - Ngày 21/2/2005 một vụ cháy lớn xảy ra tại dãy nhà ven kênh Tẻ đường Trần Xuân Soạn, thành phố Hồ Chí Minh làm cho 16 căn nhà bị thiêu rụi và đứt đường dây hạ điện thế, gây mất điện toàn khu vực.
- Ngày 28/3/2011 xảy ra vụ cháy kho hàng dệt ở Hà Nam, thiệt hại 121 tỷ đồng. - Ngày 9/2/2012, ngọn lửa bùng phát rồi nhanh chóng lan rộng thiêu rụi chợ đầu mối lớn nhất Quảng Ngãi. Khoảng 200 tỷ đồng hàng hóa của hơn 400 hộ kinh doanh trong phút chốc biến thành tro tàn. - Rạng sáng ngày 15/9/2013, một vụ cháy lớn đã xảy ra tại TTTM Hải Dương, thiêu rụi gần như 3 tầng với toàn bộ các gian hàng của 536 tiểu thương, gây thiệt hại lên tới 500 tỷ đồng.
- Chiều 25/10/2013, một vụ cháy lớn xảy ra tại nhà máy Diana, xã Tân Chi, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Ước tính sơ bộ thiệt hại từ vụ cháy lên đến 20 triệu USD. 13 SV: VŨ THỊ KHUYÊN LỚP: CQ50/03.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TÓT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH - Ngày 19/3/2014 vụ hỏa hoạn bùng lên ở khu vực chợ phố Hiến (Hưng Yên), hàng trăm kios cùng hàng hóa ở hai tầng chợ đã bị thiêu rụi. Thiệt hại lên cả trăm tỷ đồng.
Như vậy, thiệt hại do cháy gây ra rất nghiêm trọng, ảnh hưởng không chỉ đến cuộc sống của một vài cá nhân mà còn tác động mạnh đến cả một cộng đồng dân cư, môi trường, khí hậu. Vì vậy cần phải có biện pháp hữu hiệu đế hạn chế thiệt hại. Ngày nay, khi khoa học công nghệ phát triển nhanh chóng thì các phương tiện và phòng cháy chữa cháy cũng được cải tiến và đối mới.Tuy nhiên sự phát triển của khoa học công nghệ về an toàn thường chậm hơn so với kỹ thuật công nghệ trong sản xuất và nguồn vốn đầu tư vào công tác đảm bảo an toàn thấp hơn so với đầu tư phát triển. Vì thế, ngày càng có nhiều vụ hoả hoạn có thiệt hại hơn, nguyên nhân xảy ra hoả hoạn cũng khó lường hơn trước, trong đó có cả nguyên nhân xuất phát từ mặt trái của công nghệ tiên tiến.
Bên cạnh đó, trái đất đang ngày càng nóng lên do lượng chất thải vào bầu khí quyển lớn gây nên hiệu ứng nhà kính, từ đó gây nên sự biến đổi khí hậu trên phạm vi toàn cầu, làm cho rủi ro hoả hoạn ngày càng cao. Thực tế cho thấy xảy ra những vụ cháy rừng lớn trên diện rộng, gây tổn thất lớn ở Inđônêxia, Malaixia và cả ở Việt Nam trong những năm gần đây mà nguyên nhân được xác định là do hạn hán. Có thể nói, hàng vạn ha rừng bị cháy gây thiệt hại về vật chất lên tới hàng tỷ USD, gây hậu quả nặng nề về môi trường. Cùng với sự phát triển của xã hội, giá trị tài sản trong sản xuất và sinh hoạt càng lớn.
Nếu rủi ro xảy ra, các tổ chức, cá nhân phải đương đầu với nhiều khó khăn về tài chính và có thể bị phá sản. Khi họ tham gia bảo hiểm 14 SV: VŨ THỊ KHUYÊN LỚP: CQ50/03.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TÓT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH hoả hoạn, nếu rủi ro xảy ra họ có thể giảm thiểu được rủi ro, nhanh chóng ổn định đời sống, sản xuất và hoạt động trở lại. Xuất phát từ nhu cầu thực tế là đảm báo an toàn cho cuộc sống cũng như giảm thiểu thiệt hại khi rủi ro xảy ra thì bảo hiểm hoả hoạn và các rủi ro đặc biệt thật sự cần thiết và đóng vai trò quan trọng 1. Vài nét về lịch sử ra đời và phát triển của nghiệp vụ Bảo hiểm hỏa hoạn và các rủi ro đặc biệt Vào thế kỷ XVII hầu hết nhà cửa, công trình kiến trúc tại những thành thị ở Châu Âu đều được làm bằng gỗ.
Người ta dùng lửa để sưởi ấm, đun nấu và chiếu sáng. Vì thế nguy cơ xảy ra rủi ro hoả hoạn là rất lớn. Sau vụ cháy ở London năm 1666 kéo dài gần một tuần lễ, thiêu huỷ khoảng 13.200 tòa nhà, trong đó có đến 87 nhà thờ, năm 1667 các công ty bảo hiểm hoả hoạn đầu tiên đã ra đời tại Anh như THE FIRE OFFICE, FRIENDLY AND SOCIETY, HAND AND HAND,. Khi mới ra đời, các công ty bảo hiểm chỉ đảm bảo cho hậu quả của sự cố “hoả hoạn” gọi là bảo hiểm cháy đơn thuần.
Cũng chính vì thế mà các công ty bảo hiểm đã lấy tên rủi ro “cháy” đặt tên cho nghiệp vụ bảo hiểm này, trong khi đó hầu hết các nghiệp vụ bảo hiểm khác đều lấy tên đối tượng bảo hiểm đặt tên cho nghiệp vụ như bảo hiểm hàng hoá, bảo hiểm thân tàu,. Bảo hiểm cháy đã lan rộng sang các nước khác trên lục địa châu Âu, nhất là các nước có nền công nghiệp phát triển như Pháp, Đức, Ý,. Trước nhu cầu của nhiều khách hàng muốn được bảo hiểm chống lại các rủi ro đặc biệt, có mức độ tổn thất tương tự hoả hoạn với giá phí thấp và thể thức đơn giản, các công ty bảo hiểm đã phải thiết kế các bản hợp đồng bảo hiểm phối hợp giữa rủi ro hoả hoạn và các rủi ro khác, ở một số nước như Anh, Pháp,. các công ty bảo hiểm đã đưa ra loại bảo hiểm đa rủi ro như đa 15 SV: VŨ THỊ KHUYÊN LỚP: CQ50/03.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TÓT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH rủi ro nhà ở, đa rủi ro doanh nghiệp hoặc tổ chức nghề nghiệp,.
hoặc các đơn Bảo hiểm hoả hoạn và các rủi ro đặc biệt. Với những hình thức bảo hiểm này, nhiều rủi ro được tập hợp vào một bản hợp đồng, trong đó rủi ro hoả hoạn là trọng yếu. Ngày nay, hoạt động bảo hiểm hỏa hoạn được triển khai và ngày càng phát triển ở hầu hết các nước trên thế giới. Ở Việt Nam, bảo hiểm hoả hoạn bắt đầu được thực hiện từ cuối năm 1989 sau khi có quyết định số 06/TCQĐ ngày 17/01/1989 I của Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành qui tắc và biểu phí bảo hiểm hoả hoạn và các rủi ro đặc biệt.
Luật kinh doanh bảo hiểm (có hiệu lực từ 01/04/2001) đã quy định bảo hiểm hoả hoạn được triển khai dưới hình thức bắt buộc. Nghị định số 130/2006/NĐ-CP (08/11/2006) quy định chế độ bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc đối với tài sản của các cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ. Bộ Tài chính đã ban hành Quy tắc và Biểu phí bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc theo Quyết định số 28/2007/QĐ-BTC (24/04/2007). Đến nay nghiệp vụ này đã có những bước phát triển đáng kể.
Tổng doanh thu phí của nghiệp vụ hàng năm chiếm khoảng 10% thị trường bảo hiểm phi nhân thọ. Nội dung cơ bản của bảo hiểm hỏa hoạn và các rủi ro đặc biệt 1. Đối tượng bảo hiểm Đối tượng bảo hiểm hỏa hoạn và các rủi ro đặc biệt bao gồm các tài sản là bất động sản, động sản (trừ phương tiện giao thông, vật nuôi, cây trồng và tài sản đang trong quá trình xây dựng – lắp đặt thuộc loại hình bảo hiểm khác) thuộc quyền sở hữu và quản lý hợp pháp của các đơn vị, các tổ chức, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế. Cụ thể đối tượng bảo hiểm bao gồm: - Công trình xây dựng, vật kiến trúc đã đưa vào sử dụng (trừ đất đai) 16 SV: VŨ THỊ KHUYÊN LỚP: CQ50/03.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TÓT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH - Máy móc thiết bị, phương tiện lao động phục vụ sản xuất kinh doanh - Sản phẩm vật tư, hàng hóa dự trữ trong kho - Nguyên vật liệu, sản phẩm làm dở, thành phẩm trên dây chuyền sản xuất - Các loại tài sản khác như kho, bãi, chợ, cửa hàng, khách sạn,… Những tài sản này chỉ thực sự được bảo hiểm khi giá trị của chúng tính được thành tiền và được ghi trong giấy chứng nhận bảo hiểm.