Luận văn thạc sĩ chính sách khoa học và công nghệ các giải pháp thúc đẩy hoạt động của trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ địa phương theo cơ chế tự chủ nghiên cứu trường hợp trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ thái bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chính sách khoa học và công nghệ các giải pháp thúc đẩy hoạt động của trung tâm ứng dụng tiến bộ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Hồng Việt
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Xuân Long
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính sách khoa học và công nghệ
• Đề tài: Giải Pháp Thúc Đẩy Hoạt Động Trung Tâm Ứng Dụng Tiến Bộ Khoa Học Và Công Nghệ Tại Thái Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do nghiên cứu
• 2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 3. Mục tiêu nghiên cứu
• 4. Đối tượng nghiên cứu
• 5. Phạm vi nghiên cứu
• 6. Câu hỏi nghiên cứu
• 7. Giả thuyết nghiên cứu
• 8. Phương pháp nghiên cứu
• 8.1. Phương pháp chứng minh giả thuyết
• 8.2. Phương pháp tiếp cận
• 9. Luận cứ nghiên cứu
• 9.1. Luận cứ lý thuyết
• 9.2. Luận cứ thực tiễn
• 10. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC TỔ CHỨC KH&CN
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về tổ chức khoa học và công nghệ
• 1.1.1. Tổ chức
• 1.1.2. Hoạt động khoa học và công nghệ
• 1.2. Hoạt động khoa học và công nghệ
• 1.2.1. Hoạt động khoa học
• 1.2.2. Hoạt động công nghệ
• 1.2.3. Nghiên cứu khoa học
• 1.2.4. Phát triển công nghệ
• 1.3. Quan hệ giữa các loại hình nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ
• 1.4. Đặc điểm chung nhất của nghiên cứu khoa học

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hoạt động của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH CN Thái Bình

Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Thái Bình đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển khoa học và công nghệ tại địa phương. Hoạt động của trung tâm không chỉ tập trung vào nghiên cứu mà còn vào việc ứng dụng công nghệ vào thực tiễn sản xuất. Tuy nhiên, hiện trạng hoạt động của trung tâm vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc thực hiện đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ. Theo báo cáo, trung tâm cần cải thiện cơ sở vật chất và nâng cao năng lực nhân lực để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc phát triển bền vững trong hoạt động KH&CN là một trong những mục tiêu hàng đầu mà trung tâm hướng tới.

1.1. Tình hình hiện tại của Trung tâm

Trung tâm hiện đang hoạt động dưới cơ chế quản lý truyền thống, dẫn đến việc thiếu tính chủ động trong hoạt động khoa học. Cơ cấu tổ chức chưa được tối ưu hóa, gây khó khăn trong việc triển khai các dự án nghiên cứu. Đặc biệt, việc chuyển giao công nghệ từ nghiên cứu sang ứng dụng thực tế còn gặp nhiều rào cản. Các chính sách hỗ trợ từ nhà nước chưa đủ mạnh để thúc đẩy hoạt động của trung tâm. Do đó, việc tìm kiếm các giải pháp khoa học để cải thiện tình hình là rất cần thiết.

II. Các giải pháp thúc đẩy hoạt động của Trung tâm

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Thái Bình, cần thiết phải thực hiện một số giải pháp khoa học cụ thể. Đầu tiên, việc đổi mới cơ chế quản lý là rất quan trọng. Trung tâm cần chuyển đổi sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm, giúp tăng cường tính chủ động và sáng tạo trong hoạt động. Thứ hai, cần xây dựng các chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, nhằm nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ, nhân viên. Cuối cùng, việc tăng cường hợp tác nghiên cứu với các tổ chức trong và ngoài nước sẽ giúp trung tâm tiếp cận được nhiều công nghệ tiên tiến, từ đó nâng cao chất lượng hoạt động.

2.1. Đổi mới cơ chế quản lý

Việc chuyển đổi sang cơ chế tự chủ sẽ giúp trung tâm có quyền quyết định trong các hoạt động nghiên cứu và ứng dụng. Điều này không chỉ tạo ra sự linh hoạt trong quản lý mà còn khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới. Các chính sách hỗ trợ từ nhà nước cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn hoạt động của trung tâm. Cần có các quy định rõ ràng về quyền lợi và trách nhiệm của trung tâm trong việc thực hiện các dự án nghiên cứu, từ đó tạo động lực cho cán bộ, nhân viên.

III. Đánh giá và triển vọng tương lai

Hoạt động của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Thái Bình trong tương lai phụ thuộc vào khả năng thực hiện các giải pháp khoa học đã đề xuất. Nếu trung tâm có thể thực hiện thành công việc đổi mới cơ chế quản lý và nâng cao năng lực nhân lực, sẽ tạo ra những bước tiến lớn trong việc phát triển khoa học và công nghệ tại địa phương. Hơn nữa, việc tăng cường hợp tác nghiên cứu sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho trung tâm, giúp nâng cao vị thế và vai trò của trung tâm trong hệ thống KH&CN quốc gia.

3.1. Triển vọng phát triển

Với những giải pháp khoa học đã được đề xuất, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Thái Bình có khả năng trở thành một trong những trung tâm nghiên cứu hàng đầu trong khu vực. Việc phát triển bền vững và ứng dụng hiệu quả các công nghệ mới sẽ không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh của trung tâm mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Bình. Sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức quốc tế sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công của trung tâm trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN) đóng vai trò then chốt trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, mặc dù đã có nhiều chính sách thúc đẩy phát triển KH&CN, hoạt động của các tổ chức KH&CN, đặc biệt là các trung tâm ứng dụng tiến bộ KH&CN địa phương, vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển kinh tế tri thức. Từ năm 2000 đến nay, Nhà nước đã triển khai nhiều đổi mới về cơ cấu tổ chức và phương thức hoạt động của các tổ chức KH&CN, trong đó nổi bật là việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo Nghị định số 115/2005/NĐ-CP. Tuy nhiên, việc chuyển đổi hoạt động của các trung tâm ứng dụng tiến bộ KH&CN sang cơ chế này vẫn còn nhiều khó khăn, đặc biệt về cơ sở vật chất, nhân lực và tổ chức bộ máy.

Luận văn tập trung nghiên cứu trường hợp Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Thái Bình trong giai đoạn 2008-2012 nhằm đề xuất các giải pháp thúc đẩy hoạt động của trung tâm theo cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng, xác định các khó khăn, từ đó đề xuất các chính sách phù hợp để nâng cao hiệu quả hoạt động của trung tâm, góp phần phát triển KH&CN địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Thái Bình và các chính sách liên quan trong giai đoạn 2008-2012. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các trung tâm ứng dụng tiến bộ KH&CN địa phương khác trong quá trình chuyển đổi cơ chế hoạt động, đồng thời góp phần nâng cao năng lực quản lý và phát triển KH&CN tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về tổ chức khoa học và công nghệ, cơ chế tự chủ và tự chịu trách nhiệm trong các tổ chức KH&CN. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết tổ chức khoa học và công nghệ: Định nghĩa tổ chức KH&CN là các đơn vị thực hiện nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và dịch vụ KH&CN. Các tổ chức này được phân loại theo lĩnh vực, quy mô và hình thức sở hữu, đồng thời hoạt động theo nguyên tắc phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh, kết hợp khoa học tự nhiên với khoa học xã hội và nhân văn.

2. Lý thuyết về tự chủ và tự chịu trách nhiệm: Tự chủ được hiểu là quyền tự quyết định các mục tiêu, phương tiện và hoạt động của tổ chức mà không bị can thiệp từ bên ngoài, bao gồm tự chủ về tài chính, nhân sự và hoạt động chuyên môn. Tự chịu trách nhiệm là nghĩa vụ giải trình về kết quả hoạt động, tài chính và các quyết định quản lý trước các cơ quan quản lý và xã hội. Hai khái niệm này được xem là hai mặt của một cơ chế quản lý hiệu quả, tạo động lực phát triển cho các tổ chức KH&CN.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: tổ chức nghiên cứu và phát triển, cơ chế tự chủ tài chính, tự chịu trách nhiệm quản lý, chuyển đổi mô hình tổ chức KH&CN, và doanh nghiệp KH&CN.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập dữ liệu thứ cấp và phân tích thực tiễn:

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu pháp luật (Nghị định 115/2005/NĐ-CP, Nghị định 80/2007/NĐ-CP, Nghị định 96/2010/NĐ-CP), báo cáo hoạt động của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Thái Bình, các đề tài, dự án KH&CN giai đoạn 2008-2012, cùng các nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế, trong nước về cơ chế tự chủ trong tổ chức KH&CN.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính dựa trên khung lý thuyết về tổ chức KH&CN và cơ chế tự chủ, kết hợp phân tích thực trạng hoạt động, cơ cấu tổ chức, nguồn nhân lực và các khó khăn của Trung tâm Thái Bình. So sánh với các mô hình và kinh nghiệm quốc tế, trong nước để rút ra bài học và đề xuất giải pháp.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Thái Bình với 12 cán bộ công nhân viên, trong đó hơn 80% có trình độ đại học, bao gồm các nhà quản lý và chuyên gia kỹ thuật. Việc lựa chọn trung tâm này dựa trên tính đại diện và thực trạng chuyển đổi cơ chế tự chủ tại địa phương.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2008-2012, giai đoạn trung tâm thực hiện nhiều đề tài, dự án KH&CN và bắt đầu chuyển đổi theo cơ chế tự chủ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ cấu tổ chức và nguồn nhân lực: Trung tâm có 12 cán bộ công nhân viên, trong đó hơn 80% có trình độ đại học, bao gồm các kỹ sư, chuyên viên và quản lý. Tuổi trung bình là khoảng 40 tuổi, với sự phân bổ nhân lực hợp lý theo các bộ phận nghiệp vụ. Tuy nhiên, nguồn nhân lực còn hạn chế về số lượng và chưa đồng bộ về chuyên môn để đáp ứng yêu cầu tự chủ toàn diện.

2. Thực trạng hoạt động KH&CN: Trung tâm đã thực hiện nhiều đề tài, dự án KH&CN với tổng kinh phí khoảng 1,250 triệu đồng trong giai đoạn 2008-2012, tập trung vào các lĩnh vực nông nghiệp, công nghệ sinh học và năng lượng mới. Các hoạt động chính gồm khảo nghiệm, thử nghiệm, sản xuất thử nghiệm, chuyển giao công nghệ và dịch vụ tư vấn. Tỷ lệ hoàn thành các đề tài đạt trên 85%, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm địa phương.

3. Khó khăn trong chuyển đổi cơ chế tự chủ: Trung tâm gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, nguồn thu từ dịch vụ KH&CN còn thấp, phụ thuộc lớn vào ngân sách nhà nước. Việc tự chủ tài chính và quản lý nhân sự còn hạn chế do các quy định pháp lý chưa rõ ràng và thiếu đồng bộ. So với các trung tâm ở Hải Dương và Đồng Nai, Thái Bình còn chậm trong việc kiện toàn tổ chức và nâng cao năng lực hoạt động.

4. Ảnh hưởng của cơ chế quản lý cấp trên: Sở KH&CN Thái Bình giữ vai trò quản lý trực tiếp, có quyền bổ nhiệm lãnh đạo trung tâm, phê duyệt kế hoạch và kinh phí. Tuy nhiên, sự can thiệp này đôi khi làm giảm tính chủ động và linh hoạt trong hoạt động của trung tâm, ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc chuyển đổi sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm là một thách thức lớn đối với Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Thái Bình, đặc biệt trong bối cảnh nguồn lực hạn chế và cơ chế quản lý còn nhiều ràng buộc. So sánh với kinh nghiệm quốc tế như Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, việc trao quyền tự chủ tài chính và quản lý nhân sự đã giúp các tổ chức KH&CN nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cường đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Tuy nhiên, khác với các nước phát triển, các trung tâm KH&CN tại Việt Nam, đặc biệt ở địa phương, vẫn phải đối mặt với sự phụ thuộc lớn vào ngân sách nhà nước và các quy định pháp lý chưa hoàn thiện. Điều này làm giảm động lực và khả năng tự chủ thực sự của các trung tâm. Việc quản lý cấp trên còn can thiệp sâu vào hoạt động chuyên môn và nhân sự cũng là một rào cản lớn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ hoàn thành đề tài theo năm, bảng phân loại nguồn nhân lực theo trình độ và tuổi tác, cũng như sơ đồ cơ cấu tổ chức hiện tại của trung tâm để minh họa rõ hơn thực trạng và các điểm cần cải thiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực nhân sự

   • Tổ chức lại bộ máy theo hướng tinh gọn, chuyên môn hóa, phù hợp với cơ chế tự chủ.
   • Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng quản lý cho cán bộ, đặc biệt là kỹ năng quản lý tài chính và dự án.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Trung tâm phối hợp với Sở KH&CN và các cơ sở đào tạo.

2. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật

   • Đầu tư trang thiết bị hiện đại phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ.
   • Xây dựng phòng thí nghiệm, khu sản xuất thử nghiệm đáp ứng yêu cầu phát triển sản phẩm mới.
   • Thời gian thực hiện: 2-3 năm. Chủ thể: UBND tỉnh, Sở KH&CN, Trung tâm.

3. Đổi mới cơ chế tài chính và nâng cao nguồn thu

   • Xây dựng cơ chế tài chính linh hoạt, cho phép trung tâm tự chủ trong sử dụng nguồn kinh phí và phát triển quỹ đầu tư phát triển.
   • Mở rộng các dịch vụ KH&CN, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để đa dạng hóa nguồn thu.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Trung tâm, Sở KH&CN, các cơ quan quản lý tài chính.

4. Tăng cường quyền tự chủ trong quản lý nhân sự và hoạt động chuyên môn

   • Trao quyền tự chủ cho lãnh đạo trung tâm trong tuyển dụng, bổ nhiệm, khen thưởng và kỷ luật cán bộ.
   • Xây dựng quy chế hoạt động nội bộ phù hợp với cơ chế tự chủ, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.
   • Thời gian thực hiện: 1 năm. Chủ thể: Trung tâm, Sở KH&CN.

5. Xây dựng lộ trình chuyển đổi và giám sát thực hiện

   • Lập kế hoạch chuyển đổi chi tiết, có các mốc đánh giá tiến độ và hiệu quả.
   • Thiết lập hệ thống giám sát, đánh giá kết quả hoạt động theo các tiêu chí rõ ràng, minh bạch.
   • Thời gian thực hiện: liên tục trong 3 năm. Chủ thể: Trung tâm, Sở KH&CN, UBND tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo và quản lý các Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN địa phương

   • Hỗ trợ xây dựng chiến lược chuyển đổi cơ chế hoạt động, nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển nguồn nhân lực.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về KH&CN (Sở KH&CN, Bộ KH&CN)

   • Là tài liệu tham khảo để hoàn thiện chính sách, hướng dẫn thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các tổ chức KH&CN công lập.

3. Các nhà nghiên cứu, học viên cao học chuyên ngành chính sách KH&CN

   • Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về cơ chế tự chủ trong tổ chức KH&CN, đồng thời là nguồn dữ liệu nghiên cứu trường hợp cụ thể.

4. Doanh nghiệp và tổ chức hợp tác trong lĩnh vực KH&CN

   • Hiểu rõ cơ chế hoạt động của các trung tâm ứng dụng tiến bộ KH&CN để tăng cường hợp tác, chuyển giao công nghệ và phát triển sản phẩm mới.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm là gì và tại sao quan trọng với các tổ chức KH&CN?
   Cơ chế này cho phép tổ chức KH&CN tự quyết định hoạt động, tài chính và nhân sự, đồng thời chịu trách nhiệm về kết quả. Nó giúp tăng tính linh hoạt, sáng tạo và hiệu quả hoạt động, phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế tri thức.

2. Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Thái Bình gặp những khó khăn gì khi chuyển đổi sang cơ chế tự chủ?
   Trung tâm gặp khó khăn về cơ sở vật chất chưa đồng bộ, nguồn thu hạn chế, phụ thuộc ngân sách nhà nước, và các quy định pháp lý chưa rõ ràng, làm giảm khả năng tự chủ tài chính và quản lý nhân sự.

3. Các giải pháp chính để thúc đẩy hoạt động của trung tâm theo cơ chế tự chủ là gì?
   Bao gồm kiện toàn tổ chức, nâng cao năng lực nhân sự, đầu tư cơ sở vật chất, đổi mới cơ chế tài chính, tăng quyền tự chủ trong quản lý nhân sự và xây dựng lộ trình chuyển đổi rõ ràng.

4. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho các trung tâm KH&CN địa phương ở Việt Nam?
   Các nước như Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore đã thành công trong việc trao quyền tự chủ tài chính và quản lý cho tổ chức KH&CN, đồng thời tăng cường giám sát và trách nhiệm giải trình, tạo môi trường hoạt động linh hoạt và hiệu quả.

5. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả hoạt động của các trung tâm ứng dụng tiến bộ KH&CN theo cơ chế tự chủ?
   Có thể sử dụng các tiêu chí về tỷ lệ hoàn thành đề tài, mức độ tự chủ tài chính, chất lượng nguồn nhân lực, hiệu quả chuyển giao công nghệ và mức độ đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương, được trình bày qua biểu đồ và bảng số liệu minh họa.

Kết luận

• Tự chủ, tự chịu trách nhiệm là cơ chế quản lý mới, tạo động lực phát triển cho các tổ chức KH&CN, đặc biệt là các trung tâm ứng dụng tiến bộ KH&CN địa phương.
• Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Thái Bình đã có nhiều hoạt động KH&CN hiệu quả trong giai đoạn 2008-2012 nhưng còn nhiều khó khăn trong chuyển đổi cơ chế tự chủ.
• Việc kiện toàn tổ chức, nâng cao năng lực nhân sự, đầu tư cơ sở vật chất và đổi mới cơ chế tài chính là các giải pháp then chốt để thúc đẩy hoạt động của trung tâm.
• Kinh nghiệm quốc tế và trong nước cho thấy việc trao quyền tự chủ phải đi đôi với tăng cường trách nhiệm giải trình và giám sát.
• Các bước tiếp theo cần xây dựng lộ trình chuyển đổi chi tiết, hoàn thiện chính sách hỗ trợ và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan để đảm bảo thành công của quá trình chuyển đổi.

Các cơ quan quản lý và trung tâm KH&CN địa phương cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động KH&CN phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức KH&CN. Chương 2: Thực trạng của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Thái Bình hiện nay. Chương 3: Các giải pháp thúc đây hoạt động của Trung tâm Ứng dụng tiền bộ KH&CN Thái Bình theo cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE HOẠT DONG TU CHU, TỰ CHIU TRÁCH NHIỆM CUA CAC TÔ CHỨC KH&CN 1.

Những van dé cơ bản về tổ chức khoa hoc va công nghệ 1.1 Tổ chức Một tô chức thường được định nghĩa là hai hay nhiều người làm việc, phối hợp với nhau để đạt kết quả chung, hoạt động của tổ chức là một quá trình đề ra những sự liên hệ chính thức giữa những con người và tài nguyên dé đi đến mục tiêu. Chức năng của tổ chức là tiến hành phối hợp các nỗ lực qua việc thiết lập một cơ cấu về cách thực hiện công việc trong tương quan với quyền hạn. Nói một cách khác, chức năng tô chức là tiến trình sắp xếp các công việc tương đồng thành từng nhóm, dé giao phó cho từng khâu nhân sự có khả năng thi hành, đồng thời phân quyền cho từng khâu nhân sự tùy theo công việc được giao phó. Hoạt động khoa học và công nghệ Theo Luật KH&CN được Quốc hội thông qua số 21/2000/QH10 ngày 09/6/2000: hoạt động KH&CN bao gồm nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và phát trién công nghệ, dich vụ KH&CN, hoạt động phát huy sáng kiến, cải tiễn kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất và các hoạt động khác nhằm phát triển KH&CN.

Mục tiêu của hoạt động KH&CN là xây dựng nền KH&CN tiên tiến, hiện đại để phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao trình độ quản lý; sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường; đây mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá; xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xây dựng con người mới Việt Nam; góp phần phát triển nhanh, bền vững KT-XH. Trong hoạt động KH&CN, phải bảo đảm các nguyên tắc sau đây: - Hoạt động KH&CN phải phục vụ nhiệm vụ phát triển KT-XH, bảo đảm quốc phòng, an ninh; - Xây dựng và phát huy năng lực nội sinh về KH&CN kết hợp với việc tiếp thu có chọn lọc các thành tựu KH&CN của thế giới, phù hợp với thực tiễn Việt Nam; 14 - Kết hợp chặt chẽ khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật và công nghệ với khoa học xã hội và nhân văn; gắn nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ với giáo dục và đào tạo, với hoạt động sản xuất, kinh doanh và phát triển thị trường công nghệ; - Phát huy khả năng lao động sáng tạo của mọi tô chức, cá nhân; - Trung thực, khách quan, đề cao đạo đức nghề nghiệp, tự do sáng tạo, dân chủ, tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Hoạt động khoa học là lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp vì nó khám phá ra các tri thức về thế giới tự nhiên, xã hội vả tư duy. Nó sáng tạo ra các nguyên lý giải pháp mới hay sáng tạo ra các mô hình kỹ thuật quản lý xã hội mới phục vụ cho con người cải tạo thế giới, phát triển kinh tế xã hội, văn hóa.

Hoạt động khoa học tạo nên tính sáng tạo, tính mới, mang tính rủi ro cao và đặc biệt vai trò cá nhân trong hoạt động khoa học rất lớn. Thực tiễn sản xuat, hoạt động xã hội đặt ra nhiều vẫn đề cho khoa học giải quyết và đòi hỏi khoa học đưa ra những căn cứ, những nguyên lý giải pháp hay mô hình dé phát triển tri thức, tìm hiểu thế giới tự nhiên, xã hội phục vụ cho xã hội. Hoạt động công nghệ là tất cả những hoạt động liên quan đến các quá trình nghiên cứu - triển khai sản xuất và thị trường áp dụng công nghệ. Nội dung chính của hoạt động công nghệ là biến các tri thức tiễn bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ tiên tiễn thành những yếu tố của sản xuất nhằm nâng cao sức sản xuất của xã hội và con người.

Hoạt động công nghệ là hoạt động tạo ra và hoàn thiện công nghệ mới, sản pham mới gồm các bước triển khai thực nghiệm và sản xuất thử nghiệm. Nghiên cứu khoa học là hoạt động phát hiện, tìm hiểu các hiện tượng, sự vật của tự nhiên, xã hội và tư duy, sáng tạo các giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn. Một trong các cách phân loại nghiên cứu khoa học là phân loại theo tính chất của sản phẩm nghiên cứu. Theo đó nghiên cứu khoa học bao gôm nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng.

15 Phát triển công nghệ là hoạt động tiếp theo nhằm tạo ra và hoàn thiện công nghệ mới, sản phẩm mới. Sản phẩm của hoạt động này mới chỉ là những vật mẫu, hình mẫu có tính khả thi về kỹ thuật dé ap dụng vào một điều kiện kinh tế hoặc xã hội nào đó. Ngoài ra còn phải nghiên cứu những tính khả thi khác, như khả thi về tài chính, về kinh tế, về môi trường, về xã hội và chính trị. Phát triển công nghệ bao gồm triển khai thực nghiệm và sản xuất thử nghiệm.

Quan hệ giữa các loại hình nghiên cứu khoa học và phát tA ^ Al triên công nghệ : Nghiên cứu cơ bản thuần túy Nghiên cứu cơ bản Nghiên cứu nền tảng Nghiên cứu cơ bản định hướng Nghiên cứu Nghiên cứu ứng dụng chuyên đê | Tạo mẫu sơ khởi Triên khai R ( Prototype ype) Lam pilot dé tao quy trinh Sản xuất thử ở Serle 0 Hình 1. Quan hệ giữa các loại hình nghiên cứu Đặc điểm chung nhất của nghiên cứu khoa học là tìm tòi những sự vật mà người nghiên cứu chưa hề biết. Đặc điểm này dẫn đến hàng loạt các đặc điểm khác nhau của nghiên cứu khoa học mà người nghiên cứu cũng như người quản lý nghiên cứu cần phải quan tâm khi xử lý những vấn đề cụ thê về mặt phương pháp luận về nghiên cứu và tổ chức nghiên cứu. Các đặc tính cơ bản của nghiên cứu khoa học là tính mới, tính kế thừa, khoa học sáng tạo, khách quan và khả thi.

Sản phẩm KH&CN mang tính thông tin. Mặt khác, trong nghiên cứu KH&CN cũng có thê xây ra rủi ro, phi kinh tế. 1: Theo PGS TS Vũ Cao Đàm (2009), Giáo trình Khoa học luận đại cương 16 1. Tổ chức khoa học và công nghệ a.

Các loại hình tổ chức KH&CN Theo Luật KH&CN, các tô chức KH&CN bao gồm: - Tổ chức nghiên cứu khoa học, tô chức nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ (sau đây gọi chung là tô chức nghiên cứu và phát triển); - Trường đại học, học viện, trường cao đăng ; - Tổ chức dich vụ KH&CN. Trong đó các tổ chức nghiên cứu và phát triển được tổ chức dưới các hình thức: viện nghiên cứu và phát triển, trung tâm nghiên cứu và phát triển, phòng thí nghiệm, trạm nghiên cứu, trạm quan trắc, trạm thử nghiệm và cơ sở nghiên cứu va phát triển khác. Dịch vụ khoa học Triển khai thực và công nghệ nghiệm Hoạt động khoa học Phát triển công nghệ Sản xuất thử nghiệm và công nghệ im Nghiên cứu co ban Nghiên cứu khoa hoc / \ Nghiên cứu ứng dụng Hình 1. Hoạt động KH&CN — Cơ sở để phân loại tổ chức KH&CN? Căn cứ vào mục tiêu, quy mô tô chức và phạm vi hoạt động, các tô chức nghiên cứu và phát triển được phân thành: + Tổ chức nghiên cứu và phát triển cấp quốc gia; 2: Theo bảng phân loại hoạt động KH&CN ban hành kèm theo Quyết định số 12/2008/QD-BKHCN ngày 04/9/2008 của Bộ trưởng Bộ KH&CN 17 + Tổ chức nghiên cứu và phát triển của bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ (sau đây gọi chung là tô chức nghiên cứu và phát triển cấp bộ); tổ chức nghiên cứu và phát triển của tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là tổ chức nghiên cứu và phát triển cấp tỉnh); tổ chức nghiên cứu và phát triển của cơ quan khác của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương.

+ Tổ chức nghiên cứu và phát triển cấp cơ sở. Tổ chức nghiên cứu và phát triển là một bộ phận thuộc các tô chức KH&CN. Dựa vào mục tiêu, nhiệm vụ của các tổ chức KH&CN mà người ta phân loại như sau: * Phân loại theo lĩnh vực KH&CN: Khoa học tự nhiên; khoa học kỹ thuật (KH&CN); khoa học xã hội và nhân văn; khoa học nông nghiệp; khoa học y dược học. * Phân loại theo các hoạt động KH&CN: Nghiên cứu và phát triển (R&D); Chuyén giao công nghệ; Dịch vụ KH&CN.

* Phân loại theo chủ thé sở hữu: Tổ chức KH&CN thuộc khu vực Nha nước; Tổ chức KH&CN thuộc khu vực tư nhân; Tổ chức KH&CN thuộc khu vực tập thể; Tổ chức KH&CN thuộc khu vực đa quốc gia. Nguyên lý hoạt động của tô chức khoa học và công nghệ Theo nguyên lý chung về tổ chức, tổ chức KH&CN được tạo ra nhằm thực hiện mục tiêu của hoạt động KH&CN. Tổ chức KH&CN hoạt động theo Luật KH&CN và các quy định có liên quan. Theo Luật KH&CN, mục tiêu của hoạt động KH&CN là: - Xây dựng nền KH&CN tiên tiến, hiện đại dé phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao trình độ quản lý, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường, đây mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá; - Xây dựng nền văn hoá tiên tiễn, đậm đà bản sắc dân tộc.

Xây dựng con người mới, góp phan phát triển nhanh và bền vững KT-XH, nâng cao chất lượng cuộc sông của nhân dân, bảo đảm quôc phòng an ninh. 18 XÁC ĐỊNH MỤC TIEU CUA TO CHỨC QUY ĐỊNH CHỨC a. Các mục tiêu phải lập thành 1 hệ thông hỗ trợ NANG nhau: - Các công việc phải - Mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, làm (cụ thể) để đạt - Nhiệm vụ của tô chức, mục tiêu vạch ra. - Mục tiêu chiến lược dài hạn của tỏ chức, - Yêu cau người làm - Các mục tiêu cụ thé, to chức: Phải có - Các mục tiêu của từng bộ phận trong tô chức, hiệu biết, hiệu quy - Các mục tiêu cá nhân.

trình công nghệ. Các mục tiêu phải mang tinh xác đáng (hội - Chức năng của tô nhập đủ các yếu tố định lượng, định tính và khả chức là “cô máy”. thi), sap xép các mục tiêu theo thứ tự ưu tiên.