Luận văn thạc sĩ thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực tài chính ngân hàng tại việt nam thực trạng và giải pháp

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và giải pháp thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực tài chính ngân hàng tại Việt Nam.

• Tác giả: Đặng Thị Thanh Mai
• Người hướng dẫn: PGS, TS Vũ Thị Kim Oanh
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Giải Pháp Thu Hút Đầu Tư Nước Ngoài Vào Tài Chính Ngân Hàng Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm về đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài
• 1.2. Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.3. Các nhân tố ảnh hƣởng tới thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài
• 1.4. Khung chính sách về đầu tư trực tiếp nước ngoài của nước nhận đầu tư
• 1.5. Các yếu tố của môi trường kinh tế
• 1.6. Các yếu tố tạo thuận lợi trong kinh doanh
• 1.7. Vai trò của đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài với lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng
• 1.8. Ứng dụng công nghệ mới trong hiện đại hóa lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng
• 1.9. Nâng cao năng lực tài chính, quản trị của các tổ chức Tài chính - Ngân hàng
• 1.10. Nâng cao năng lực cạnh tranh cho các tổ chức Tài chính - Ngân hàng
• 1.11. Phát triển nguồn nhân lực trình độ cao
• 1.12. Các chỉ số đánh giá thực trạng thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài
• 1.13. Quy mô số lượng dự án
• 1.14. Quy mô vốn của dự án
• 1.15. Cơ cấu đầu tư trực tiếp nước ngoài theo đối tác hợp tác đầu tư
• 1.16. Cơ cấu đầu tư trực tiếp nước ngoài theo hình thức
• 1.17. Cơ cấu đầu tư trực tiếp nước ngoài theo lãnh thổ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THU HÚT ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀO LĨNH VỰC TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng của ngành Tài chính - Ngân hàng Việt Nam hiện nay
• 2.2. Những thành tựu đạt được
• 2.3. Khó khăn, hạn chế
• 2.4. Thực trạng thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài trong lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng tại Việt Nam giai đoạn 2016-2018
• 2.5. Quy mô số lượng dự án đầu tư
• 2.6. Quy mô vốn bình quân dự án đầu tư
• 2.7. Cơ cấu đầu tư trực tiếp nước ngoài theo đối tác hợp tác đầu tư
• 2.8. Cơ cấu đầu tư trực tiếp nước ngoài theo hình thức
• 2.9. Cơ cấu đầu tư trực tiếp nước ngoài theo lãnh thổ
• 2.10. Đánh giá thực trạng thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài trong lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng tại Việt Nam
• 2.10.1. Kết quả đạt được
• 2.10.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 2.11. Kinh nghiệm về thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài trong lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng của một số quốc gia trên thế giới
• 2.11.1. Kinh nghiệm của Campuchia
• 2.11.2. Kinh nghiệm của Singapore
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƢỜNG THU HÚT ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀO LĨNH VỰC TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Định hƣớng thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài vào lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng tại Việt Nam giai đoạn 2019 – 2030
• 3.2. Xu hướng đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài
• 3.3. Định hướng thu hút đầu tư của Việt Nam giai đoạn 2019 – 2030
• 3.4. Cơ hội và thách thức
• 3.5. Một số giải pháp chủ yếu
• 3.5.1. Đổi mới nhận thức, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
• 3.5.2. Xây dựng kế hoạch thu hút đầu tư có chọn lọc, có trọng điểm nhằm phục vụ cho chiến lược phát triển lâu dài
• 3.5.3. Hoàn thiện cơ sở hạ tầng
• 3.5.4. Hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan tới đầu tư trong lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng
• 3.5.5. Quản lý chặt chẽ các chính sách ưu đãi đầu tư
• 3.5.6. Nâng cao vai trò và năng lực của bộ máy quản lý nhà nước
• 3.5.7. Tăng cường và nâng cao chất lượng của hoạt động xúc tiến đầu tư trực tiếp nước ngoài trong lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về đầu tư nước ngoài vào tài chính ngân hàng Việt Nam

Đầu tư nước ngoài, đặc biệt là đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của lĩnh vực tài chính ngân hàng tại Việt Nam. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế, việc thu hút đầu tư nước ngoài không chỉ giúp tăng cường nguồn vốn cho nền kinh tế mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của các tổ chức tài chính trong nước. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, FDI vào lĩnh vực tài chính ngân hàng đã có sự gia tăng đáng kể trong những năm qua, đặc biệt sau khi Việt Nam gia nhập WTO. Điều này cho thấy môi trường đầu tư tại Việt Nam ngày càng hấp dẫn đối với các nhà đầu tư quốc tế.

1.1. Tầm quan trọng của đầu tư nước ngoài

Đầu tư nước ngoài không chỉ mang lại nguồn vốn cần thiết mà còn giúp chuyển giao công nghệ, nâng cao trình độ quản lý và phát triển nguồn nhân lực. Các tổ chức tài chính nước ngoài thường có kinh nghiệm và công nghệ tiên tiến, điều này giúp cải thiện chất lượng dịch vụ tài chính tại Việt Nam. Hơn nữa, sự hiện diện của các tổ chức tài chính nước ngoài cũng tạo ra sự cạnh tranh, từ đó thúc đẩy các ngân hàng trong nước cải thiện dịch vụ và sản phẩm của mình. Theo một nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới, FDI trong lĩnh vực tài chính ngân hàng đã góp phần làm tăng trưởng GDP và tạo ra nhiều việc làm cho người lao động.

II. Thực trạng thu hút đầu tư nước ngoài vào tài chính ngân hàng

Thực trạng thu hút đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực tài chính ngân hàng tại Việt Nam trong giai đoạn 2016-2018 cho thấy nhiều tín hiệu tích cực. Số lượng dự án FDI tăng lên đáng kể, với nhiều ngân hàng nước ngoài mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các chính sách đầu tư hiện tại chưa hoàn toàn đồng bộ và còn nhiều rào cản về pháp lý. Điều này ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài. Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, mặc dù có sự gia tăng về số lượng dự án, nhưng quy mô vốn đầu tư vẫn chưa đạt yêu cầu mong đợi.

2.1. Những thành tựu đạt được

Trong giai đoạn này, Việt Nam đã thu hút được nhiều tập đoàn tài chính lớn từ nước ngoài, như HSBC, Standard Chartered, và Citibank. Những ngân hàng này không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn giúp cải thiện hệ thống ngân hàng trong nước thông qua việc chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ. Sự hiện diện của các ngân hàng nước ngoài đã tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy các ngân hàng trong nước nâng cao chất lượng dịch vụ và sản phẩm. Theo thống kê, tỷ lệ tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài cao hơn so với ngân hàng trong nước, cho thấy sự đóng góp tích cực của đầu tư nước ngoài vào sự phát triển của lĩnh vực tài chính ngân hàng.

III. Giải pháp thu hút đầu tư nước ngoài vào tài chính ngân hàng

Để tăng cường thu hút đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực tài chính ngân hàng, Việt Nam cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến đầu tư để tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch và hấp dẫn hơn. Thứ hai, cần nâng cao năng lực cạnh tranh của các tổ chức tài chính trong nước thông qua việc cải thiện chất lượng dịch vụ và sản phẩm. Cuối cùng, việc tăng cường hoạt động xúc tiến đầu tư cũng rất cần thiết để giới thiệu tiềm năng và cơ hội đầu tư tại Việt Nam đến các nhà đầu tư quốc tế.

3.1. Hoàn thiện chính sách đầu tư

Chính sách đầu tư cần được điều chỉnh để phù hợp với xu hướng phát triển của thị trường tài chính toàn cầu. Cần có các chính sách ưu đãi cho các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ tài chính. Việc cải cách hành chính và giảm thiểu thủ tục rườm rà sẽ giúp thu hút nhiều hơn các nhà đầu tư nước ngoài. Theo một nghiên cứu của Ngân hàng Phát triển châu Á, việc cải thiện môi trường đầu tư có thể làm tăng tỷ lệ FDI vào lĩnh vực tài chính ngân hàng lên đến 20% trong vòng 5 năm tới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng tại Việt Nam trở thành một nhiệm vụ cấp thiết nhằm thúc đẩy hiện đại hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành. Giai đoạn 2016-2018 chứng kiến sự gia tăng đáng kể về số lượng dự án FDI tại Việt Nam, với hơn 3,000 dự án mới được cấp phép trong năm 2018, tổng vốn đăng ký gần 18 tỷ USD, tuy nhiên vốn đầu tư vào lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng vẫn chưa đạt kỳ vọng. Luận văn tập trung phân tích thực trạng thu hút FDI trong lĩnh vực này tại Việt Nam, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả thu hút vốn nước ngoài đến năm 2030.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về FDI, phân tích thực trạng thu hút vốn FDI vào lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng tại Việt Nam trong giai đoạn 2016-2018, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào Việt Nam với việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế từ Campuchia và Singapore. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách và các tổ chức tài chính trong việc xây dựng chiến lược thu hút FDI, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và hiện đại hóa ngành Tài chính - Ngân hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình về đầu tư trực tiếp nước ngoài, trong đó có định nghĩa FDI theo IMF và OECD, nhấn mạnh đặc điểm quyền kiểm soát và mối quan hệ lâu dài giữa nhà đầu tư và doanh nghiệp nhận đầu tư. Các khái niệm chính bao gồm:

• Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Hình thức đầu tư quốc tế trong đó nhà đầu tư nước ngoài tham gia kiểm soát và quản lý doanh nghiệp tại nước nhận đầu tư.
• Các hình thức FDI: Đầu tư mới (Greenfield), sáp nhập và mua lại (M&A), doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài.
• Nhân tố ảnh hưởng đến thu hút FDI: Khung chính sách đầu tư, môi trường kinh tế, các yếu tố tạo thuận lợi trong kinh doanh như chính sách thuế, cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực.
• Vai trò của FDI trong lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng: Chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực tài chính và quản trị, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Khung lý thuyết còn bao gồm các mô hình đánh giá thực trạng thu hút FDI dựa trên các chỉ số như quy mô số lượng dự án, quy mô vốn đầu tư, cơ cấu đầu tư theo đối tác, hình thức và địa bàn đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Cục Đầu tư nước ngoài, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính, các báo cáo ngành và các nguồn dữ liệu thứ cấp khác trong giai đoạn 2016-2018.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định lượng số liệu thống kê về số lượng dự án, vốn đăng ký và vốn thực hiện; phân tích định tính các chính sách, môi trường kinh tế và các nhân tố ảnh hưởng. Phương pháp so sánh được áp dụng để đối chiếu kinh nghiệm thu hút FDI của Việt Nam với Campuchia và Singapore.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tập trung vào toàn bộ các dự án FDI trong lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng tại Việt Nam giai đoạn 2016-2018, đảm bảo tính đại diện và toàn diện.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu trong khoảng thời gian từ năm 2016 đến năm 2018, đề xuất giải pháp hướng đến năm 2030.

Phương pháp tổng hợp và phân tích nhằm làm rõ thực trạng, hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi và hiệu quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và cơ cấu dự án FDI trong lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng:
   Năm 2018, Việt Nam có hơn 3,000 dự án FDI mới với tổng vốn đăng ký gần 18 tỷ USD, trong đó lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng chiếm tỷ trọng nhỏ so với các ngành khác. Vốn đầu tư bình quân một dự án FDI giảm hơn 3 lần trong 10 năm qua, cho thấy xu hướng thu hút các dự án quy mô vừa và nhỏ. Vốn thực hiện chỉ đạt khoảng 53% tổng vốn đăng ký, phản ánh tình trạng vốn "ảo" và chậm giải ngân.

2. Cơ cấu đầu tư theo đối tác và hình thức:
   Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore là ba quốc gia dẫn đầu về vốn đầu tư vào Việt Nam, chiếm lần lượt 24.2%, 20.3% và 14.2% tổng vốn đầu tư. Hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài chiếm ưu thế với 84.4% số dự án và 71.9% tổng vốn đăng ký, thể hiện sự tin tưởng của nhà đầu tư nước ngoài vào môi trường đầu tư Việt Nam nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro về chuyển giao công nghệ và quản trị.

3. Thực trạng ngành Tài chính - Ngân hàng Việt Nam:
   Năm 2018, GDP tăng trưởng 7.08%, CPI chỉ tăng 3.54%, thể hiện sự ổn định kinh tế vĩ mô. Thị trường tài chính phát triển với hơn 1,558 doanh nghiệp niêm yết, giá trị vốn hóa đạt 82.2% GDP, tăng trưởng thị trường trái phiếu khoảng 16%. Tỷ lệ nợ xấu giảm xuống còn 2.09%, vốn điều lệ hệ thống ngân hàng tăng 1.3% so với năm trước, tỷ lệ an toàn vốn đạt 11.1%, cho thấy sự cải thiện về năng lực tài chính và quản trị.

4. Khó khăn và hạn chế:
   Mặc dù có nhiều dự án FDI đăng ký, nhưng nhiều dự án quy mô lớn vẫn chưa triển khai, vốn thực hiện thấp so với đăng ký. Hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài hạn chế khả năng chuyển giao công nghệ và liên kết với doanh nghiệp trong nước. Nguồn nhân lực chất lượng cao trong ngành Tài chính - Ngân hàng còn thiếu, đặc biệt trong bối cảnh CMCN 4.0 đòi hỏi kỹ năng công nghệ số cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của thực trạng trên xuất phát từ nhiều yếu tố. Khung chính sách và môi trường kinh tế Việt Nam đã cải thiện đáng kể, tạo điều kiện thuận lợi cho FDI, tuy nhiên vẫn còn tồn tại các rào cản về thủ tục hành chính, cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực. So với kinh nghiệm của Singapore, nơi có chính sách thu hút FDI minh bạch, cơ sở hạ tầng hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện các yếu tố này để nâng cao sức hấp dẫn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ vốn thực hiện so với vốn đăng ký theo năm, bảng so sánh cơ cấu đầu tư theo hình thức và đối tác, cũng như biểu đồ tăng trưởng vốn điều lệ và tỷ lệ nợ xấu của hệ thống ngân hàng. Những kết quả này cho thấy sự phát triển ổn định nhưng chưa thực sự đột phá trong thu hút FDI vào lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng.

Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng thu hút FDI, từ đó giúp các nhà hoạch định chính sách và tổ chức tài chính xây dựng chiến lược phù hợp, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và hiện đại hóa ngành Tài chính - Ngân hàng trong thời kỳ CMCN 4.0.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đổi mới nhận thức và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao:
   Tập trung đào tạo và nâng cao kỹ năng chuyên môn, đặc biệt là kỹ năng công nghệ số cho nhân sự ngành Tài chính - Ngân hàng. Thời gian thực hiện: 2019-2025. Chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tài chính.

2. Xây dựng kế hoạch thu hút đầu tư có chọn lọc, trọng điểm:
   Ưu tiên thu hút FDI vào các lĩnh vực công nghệ cao, dịch vụ tài chính hiện đại, phù hợp với chiến lược phát triển lâu dài của ngành. Thời gian: 2019-2030. Chủ thể: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước.

3. Hoàn thiện cơ sở hạ tầng và hệ thống pháp luật:
   Đầu tư nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, công nghệ thông tin, đồng thời hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến đầu tư và hoạt động tài chính - ngân hàng, đảm bảo minh bạch và thuận lợi cho nhà đầu tư. Thời gian: 2019-2025. Chủ thể: Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Thông tin và Truyền thông.

4. Tăng cường năng lực quản lý nhà nước và xúc tiến đầu tư:
   Nâng cao năng lực của bộ máy quản lý nhà nước trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, đồng thời đẩy mạnh hoạt động xúc tiến đầu tư trực tiếp nước ngoài, quảng bá tiềm năng và chính sách ưu đãi. Thời gian: 2019-2025. Chủ thể: Bộ Tài chính, Cục Đầu tư nước ngoài.

5. Quản lý chặt chẽ chính sách ưu đãi đầu tư:
   Thiết lập cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả các chính sách ưu đãi để tránh lãng phí và đảm bảo thu hút FDI có chất lượng, góp phần phát triển bền vững. Thời gian: 2019-2025. Chủ thể: Bộ Tài chính, Thanh tra Chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước:
   Sử dụng luận văn để xây dựng và điều chỉnh chính sách thu hút FDI, hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý trong lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng.

2. Các tổ chức tài chính và ngân hàng trong nước:
   Tham khảo để hiểu rõ xu hướng đầu tư nước ngoài, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh, quản trị và phát triển sản phẩm dịch vụ phù hợp với thị trường.

3. Nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp FDI:
   Nắm bắt thông tin về môi trường đầu tư, chính sách ưu đãi và cơ hội hợp tác tại Việt Nam, giúp đưa ra quyết định đầu tư chính xác và hiệu quả.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành Tài chính - Ngân hàng:
   Cung cấp cơ sở lý luận và dữ liệu thực tiễn để phục vụ nghiên cứu chuyên sâu, phát triển học thuật và ứng dụng trong thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao vốn thực hiện FDI lại thấp hơn nhiều so với vốn đăng ký?
   Vốn thực hiện thấp do nhiều dự án gặp khó khăn trong triển khai, thủ tục hành chính phức tạp, hoặc nhà đầu tư trì hoãn giải ngân. Ví dụ, nhiều dự án “tỷ đô” vẫn chưa được triển khai thực tế, dẫn đến vốn đăng ký không phản ánh đúng vốn thực tế.

2. Hình thức đầu tư nào chiếm ưu thế trong lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng tại Việt Nam?
   Hình thức 100% vốn nước ngoài chiếm ưu thế với hơn 84% số dự án và gần 72% tổng vốn đăng ký, do nhà đầu tư có thể chủ động quản lý và triển khai dự án nhanh chóng.

3. Vai trò của FDI trong hiện đại hóa ngành Tài chính - Ngân hàng là gì?
   FDI góp phần chuyển giao công nghệ mới, nâng cao năng lực tài chính và quản trị, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh minh bạch, thúc đẩy phát triển bền vững.

4. Những khó khăn chính trong thu hút FDI vào lĩnh vực này là gì?
   Bao gồm thủ tục hành chính còn phức tạp, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao thiếu hụt, và sự hạn chế trong chuyển giao công nghệ do hình thức đầu tư chủ yếu là 100% vốn nước ngoài.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Kinh nghiệm từ Singapore cho thấy việc xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hoàn thiện cơ sở hạ tầng hiện đại là yếu tố then chốt để thu hút FDI hiệu quả.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phân tích thực trạng thu hút FDI vào lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng tại Việt Nam giai đoạn 2016-2018, chỉ ra những thành tựu và hạn chế rõ ràng.
• Số lượng dự án FDI tăng nhưng vốn thực hiện còn thấp, hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài chiếm ưu thế, gây hạn chế trong chuyển giao công nghệ và liên kết doanh nghiệp trong nước.
• Ngành Tài chính - Ngân hàng Việt Nam phát triển ổn định với nhiều chỉ số tích cực như tăng trưởng GDP, vốn hóa thị trường chứng khoán, tỷ lệ nợ xấu giảm và tỷ lệ an toàn vốn tăng.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng kế hoạch thu hút đầu tư trọng điểm, hoàn thiện cơ sở hạ tầng và pháp luật, nâng cao năng lực quản lý nhà nước và xúc tiến đầu tư.
• Các bước tiếp theo cần tập trung triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời theo dõi, đánh giá hiệu quả thu hút FDI để điều chỉnh chính sách phù hợp, góp phần hiện đại hóa và phát triển bền vững ngành Tài chính - Ngân hàng Việt Nam.

Các nhà quản lý, nhà đầu tư và học giả được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu này để nâng cao hiệu quả thu hút FDI, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp đổi mới trong bối cảnh CMCN 4.0.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài Chương 2: Thực trạng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng tại Việt Nam Chương 3: Giải pháp nhằm tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng tại Việt Nam Luan van 5 CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI 1. Khái niệm và đặc điểm về đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài 1. Khái niệm Có nhiều định nghĩa về FDI nhƣng dù theo bất kỳ một cách hiểu nào đều có thể khẳng định FDI là một hình thức “đầu tƣ” - xuất hiện khi một nhà đầu tƣ ở một nƣớc mua tài sản có ở một nƣớc khác với ý định quản lý nó.

Quyền kiểm soát (control – tham gia vào việc đƣa ra các quyết định quan trọng liên quan đến chiến lƣợc và các chính sách phát triển của công ty) là tiêu chí cơ bản giúp phân biệt giữa FDI và đầu tƣ chứng khoán. Theo các chuẩn mực của Quỹ tiền tệ Thế giới (IMF - International Monetary Fund) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD - Organization for Economic Cooperation and Development), FDI đƣợc định nghĩa bằng một khái niệm rộng hơn. Trong cuốn “Cẩm nang thanh toán - Balance of Payments Manual”, xuất bản lần thứ 5 năm 1993, trang 86, IMF định nghĩa: “ Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một loại hình đầu tư quốc tế trong đó một tổ chức cư trú tại một nền kinh tế thu được lợi ích lâu dài từ một doanh nghiệp đặt tại một nền kinh tế khác. Lợi ích lâu dài ở đây hàm ý sự tồn tại trong thời gian dài của một mối quan hệ giữa nhà đầu tư trực tiếp và doanh nghiệp và mức độ ảnh hưởng đáng kể của nhà đầu tư đối với doanh nghiệp này”.

OECD thì đƣa ra khái niệm: “Đầu tư trực tiếp được thực hiện nhằm thiết lập các mối quan hệ kinh tế lâu dài với một doanh nghiệp, đặc biệt là những khoản đầu tư mang lại khả năng tạo ảnh hưởng đối với việc quản lý doanh nghiệp nói trên bằng cách: (i) Thành lập hoặc mở rộng một doanh nghiệp hoặc một chi nhánh thuộc toàn quyền quản lý của chủ đầu tư; (ii) Mua lại toàn bộ doanh nghiệp đã có; (iii) Tham gia vào một doanh nghiệp mới; (iv) Cấp tín dụng dài hạn (> 5 năm)”. (trích dẫn Benchmark Definition of Foreign Direct Investment, OECD, 1996) Hai định nghĩa trên nhấn mạnh đến mục tiêu thực hiện các lợi ích dài hạn của một chủ thể cƣ trú tại một nƣớc, đƣợc gọi là nhà đầu tƣ trực tiếp thông qua một chủ Luan van 6 thể khác cƣ trú ở nƣớc khác, gọi là doanh nghiệp nhận đầu tƣ trực tiếp. Mục tiêu lợi ích dài hạn đòi hỏi phải có một mối quan hệ lâu dài giữa nhà đầu tƣ trực tiếp và doanh nghiệp nhận đầu tƣ trực tiếp, đồng thời nhà đầu tƣ có một mức độ ảnh hƣởng đáng kể với việc quản lý doanh nghiệp này. Theo khoản 2 và khoản 12 điều 3 trong Luật đầu tƣ năm 2005 của Việt Nam thì có các khái niệm về “ Đầu tƣ”, “ Đầu tƣ trực tiếp” và “ Đầu tƣ nƣớc ngoài” … nhƣng không có khái niệm “ Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài”.

Tuy nhiên, từ các khái niệm trên có thể hiểu: “ FDI là hình thức đầu tư do nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn đầu tư và tham gia kiểm soát hoạt động đầu tư ở Việt Nam hoặc nhà đầu tư Việt Nam bỏ vốn đầu tư và tham gia kiểm soát hoạt động đầu tư ở nước ngoài theo quy định của luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan”. Từ những khái niệm trên đây, có thể hiểu một cách khái quát về FDI là “một hình thức đầu tư quốc tế trong đó chủ đầu tư của một nước đầu tư toàn bộ hay phần đủ lớn vốn đầu tư cho một dự án ở nước khác nhằm giành quyền kiểm soát hoặc tham gia kiểm soát dự án đó” (Vũ Chí Lộc 2012, tr. Nhƣ vậy, FDI bao giờ cũng là một dạng quan hệ kinh tế có nhân tố nƣớc ngoài với hai đặc điểm cơ bản là: có sự dịch chuyển tƣ bản trong phạm vi quốc tế và chủ đầu tƣ (pháp nhân, thể nhân) trực tiếp tham gia vào hoạt động sử dụng vốn và quản lý đối tƣợng đầu tƣ. Đặc điểm Theo tác giả Vũ Chí Lộc trong giáo trình Đầu tƣ quốc tế (Vũ Chí Lộc 2012,tr.

114-115), đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài có những đặc điểm cụ thể nhƣ sau: - FDI chủ yếu là đầu tƣ tƣ nhân với mục đích hàng đầu là tìm kiếm lợi nhuận. Theo cách phân loại ĐTNN của nhiều tài liệu và theo quy định luật pháp nhiều nƣớc, FDI là đầu tƣ tƣ nhân. Tuy nhiên, luật pháp của một số nƣớc, ví dụ nhƣ Việt Nam, quy định trong trƣờng hợp đặc biệt FDI có thể có sự tham gia góp vốn của Nhà nƣớc. Dù chủ thể là tƣ nhân hay nhà nƣớc, FDI có mục đích ƣu tiên hàng đầu là lợi nhuận.

- FDI đƣợc thực hiện bằng vốn của các pháp nhân hoặc tƣ nhân do các chủ đầu tƣ tự quyết định sản xuất kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về kết quả của hoạt Luan van 7 động sản xuất kinh doanh (lỗ hoặc lãi). Hình thức này mang tính khả thi và hiệu quả kinh tế cao, không có ràng buộc về chính trị. - Các chủ đầu tƣ nƣớc ngoài phải đóng góp một tỷ lệ vốn tối thiểu tùy theo quy định của luật pháp từng nƣớc để giành quyền kiểm soát hoặc tham gia kiểm soát doanh nghiệp đầu tƣ. Chủ đầu tƣ nƣớc ngoài phải điều hành toàn bộ mọi hoạt động đầu tƣ nếu là doanh nghiệp 100% vốn nƣớc ngoài hoặc phải tham gia điều hành doanh nghiệp liên doanh tùy theo tỉ lệ góp vốn của mình.

- Nguồn vốn FDI không chỉ bao gồm vốn đầu tƣ ban đầu của chủ đầu tƣ dƣới hình thức vốn pháp định mà còn bao gồm cả vốn vay của doanh nghiệp (DN) để triển khai hoặc mở rộng dự án cũng nhƣ vốn đầu tƣ từ nguồn lợi nhuận thu đƣợc trong quá trình hoạt động. - FDI thƣờng kèm theo chuyển giao công nghệ cho các nƣớc tiếp nhận đầu tƣ thông qua việc cung cấp tài sản hữu hình (máy móc, thiết bị) và tài sản vô hình (độc quyền, bằng phát minh, sáng chế, bí quyết kỹ thuật, phƣơng thức điều hành quản lý kinh doanh…) Các dự án FDI cũng có những đặc điểm khác với các dự án đầu tƣ trong nƣớc, cụ thể nhƣ sau: - Chủ đầu tƣ nƣớc ngoài trực tiếp tham gia quản lý, điều hành dự án. - Tính đa quốc tịch trong một dự án, một dự án FDI cũng bao gồm ít nhất hai bên có hai quốc tịch khác nhau, một bên nƣớc sở tại, một bên nƣớc ngoài. - Tính đa ngôn ngữ của các bên tham gia dự án, đòi hỏi phải sử dụng ngôn ngữ quốc tế và ngôn ngữ nƣớc sở tại trong các văn bản của dự án và trong toàn bộ quá trình hoạt động của dự án.

- Dự án đầu tƣ quốc tế chịu sự chi phối đồng thời của nhiều hệ thống pháp luật (Luật pháp nƣớc sở tại và luật pháp quốc tế). - Hầu hết các dự án FDI đều gắn liền với quá trình chuyển giao công nghệ với những nội dung, mức độ và hình thức khác nhau. - Các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài vừa là chủ sở hữu, vừa chịu trách nhiệm về hiệu quả kinh tế của dự án FDI và phân chia lợi ích đƣợc tiến hành theo nguyên tắc thỏa thuận trong khuôn khổ pháp luật của nƣớc sở tại. Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài Cũng trong cuốn Đầu tƣ quốc tế (Vũ Chí Lộc 2012, tr.

115-119), đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài có thể đƣợc phân loại nhƣ sau: 1. Phân loại theo cách thức xâm nhập Theo tiêu chí này, FDI đƣợc phân chia thành hai hình thức: - Đầu tƣ mới (Greenfield investment): Chủ đầu tƣ nƣớc ngoài góp vốn để xây dựng một cơ sở sản xuất, kinh doanh mới tại nƣớc nhận đầu tƣ. Hình thức này thƣờng đƣợc các nƣớc nhận đầu tƣ đánh giá cao vì có khả năng tăng thêm vốn, tạo công ăn việc làm và giá trị gia tăng cho nƣớc này. - Sáp nhập và mua lại qua biên giới (Cross-border Merger & Acquisition): Chủ đầu tƣ nƣớc ngoài mua lại hoặc sáp nhập một cơ sở sản xuất kinh doanh đã có sẵn ở nƣớc nhận đầu tƣ.

Theo quy định của Luật cạnh tranh đƣợc Quốc hội Việt Nam thông qua tháng 12 năm 2004 và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 07 năm 2005: Sáp nhập (Merger) doanh nghiệp là việc một hoặc một số doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình sang một doanh nghiệp khác, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp bị sáp nhập; Mua lại (Acquisition) doanh nghiệp là việc một doanh nghiệp mua toàn bộ hoặc một phần tài sản của doanh nghiệp khác đủ để kiểm soát, chi phối toàn bộ hoặc một ngành nghề của doanh nghiệp bị mua lại. FDI chủ yếu diễn ra dƣới hình thức mua lại. Hình thức M&A đƣợc nhiều chủ đầu tƣ ƣa chuộng hơn hình thức đầu tƣ mới vì chi phí đầu tƣ thƣờng thấp hơn và cho phép chủ đầu tƣ tiếp cận thị trƣờng nhanh hơn. Phân loại theo quan hệ về ngành nghề, lĩnh vực giữa chủ đầu tư và đối tượng tiếp nhận đầu tư Theo tiêu chí này FDI đƣợc chia thành ba hình thức - FDI theo chiều dọc (Vertical FDI): nhằm khai thác nguyên, nhiên vật liệu (Backward vertical FDI) hoặc để tiếp cận gần ngƣời tiêu dùng hơn thông qua việc mua lại các kênh phân phối ở nƣớc nhận đầu tƣ (Forward vertical FDI).

Nhƣ vậy, doanh nghiệp chủ đầu tƣ và doanh nghiệp nhận đầu tƣ nằm trong cùng một dây chuyên sản xuất và phân phối một sản phẩm cuối cùng. Luan van 9 - FDI theo chiều ngang (Horizontal FDI): hoạt động FDI đƣợc tiến hành nhằm sản xuất cùng loại sản phẩm hoặc các sản phẩm tƣơng tự nhƣ chủ đầu tƣ đã sản xuất ở nƣớc chủ đầu tƣ. Nhƣ vậy, yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của hình thức FDI này chính là sự khác biệt của sản phẩm. Thông thƣờng FDI theo chiều ngang đƣợc tiến hành nhằm tận dụng các lợi thế độc quyền hoặc độc quyền nhóm đặc biệt là khi việc phát triển ở thị trƣờng trong nƣớc vi phạm luật chống độc quyền.

- FDI hỗn hợp (Conglomerate FDI): Doanh nghiệp chủ đầu tƣ và doanh nghiệp tiếp nhận đầu tƣ hoạt động trong các ngành nghề, lĩnh vực khác nhau.