Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng tới thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam

Khám phá các nhân tố chính ảnh hưởng đến thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam, giúp hiểu rõ cơ hội và thách thức trong lĩnh vực này.

• Tác giả: Ngô Thị Phương Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Công
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học
• Đề tài: Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Thu Hút Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Chuyên Đề Thực Tập
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN THỰC NGHIỆM VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI (FDI)
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về các nhân tố ảnh hưởng tới đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI)
• 1.1.1. Tổng quan về đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.2. Đặc điểm của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.3. Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng thu hút dòng vốn FDI tại Việt Nam
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Thống kê, mô tả các biến
• 3.2. Kiểm định tính dừng của các biến số
• 3.3. Kết quả hồi quy mô hình nghiên cứu
• 3.4. Kiểm định mô hình nghiên cứu
• 3.5. Kết luận chương
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ CÁC HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam

Việt Nam đã trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn cho vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) nhờ vào những nhân tố ảnh hưởng tích cực từ chính sách và môi trường đầu tư. Thu hút đầu tư không chỉ là một chiến lược phát triển kinh tế mà còn là yếu tố sống còn trong bối cảnh toàn cầu hóa. Theo báo cáo của UNCTAD, Việt Nam đã thu hút được một lượng lớn đầu tư trực tiếp nước ngoài, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao khả năng thu hút FDI, cần phải nhận diện rõ các nhân tố ảnh hưởng như chính sách đầu tư, môi trường kinh doanh, và mức độ cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

1.1. Tầm quan trọng của FDI đối với kinh tế Việt Nam

FDI đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện chất lượng đầu tư tại Việt Nam. Các dự án FDI không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn mang đến công nghệ tiên tiến, tạo việc làm và nâng cao tay nghề cho người lao động. Theo số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, FDI đã góp phần làm tăng trưởng GDP của Việt Nam trong nhiều năm qua, với tỷ lệ đóng góp không ngừng gia tăng. Hơn nữa, FDI còn giúp cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Tuy nhiên, để tối ưu hóa lợi ích từ FDI, Việt Nam cần phải cải thiện hơn nữa môi trường đầu tư và giảm thiểu các rủi ro đầu tư.

II. Các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút FDI tại Việt Nam

Nhiều nhân tố ảnh hưởng đến khả năng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam, bao gồm chính sách đầu tư, môi trường kinh doanh, và tình hình kinh tế. Chính sách đầu tư của chính phủ có tác động lớn đến quyết định của các nhà đầu tư nước ngoài. Các ưu đãi về thuế, hỗ trợ thủ tục hành chính và chính sách bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư là những yếu tố quan trọng. Ngoài ra, môi trường đầu tư cũng cần phải được cải thiện liên tục để tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Đặc biệt, sự ổn định chính trị và an ninh xã hội là những yếu tố không thể thiếu trong việc thu hút FDI.

2.1. Chính sách đầu tư và môi trường kinh doanh

Chính sách đầu tư của Việt Nam đã có nhiều cải cách nhằm thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Các chính sách này bao gồm việc giảm thuế, đơn giản hóa thủ tục hành chính và bảo đảm quyền sở hữu tài sản cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết như tính minh bạch trong quy trình cấp phép và sự đồng bộ giữa các cơ quan quản lý. Môi trường kinh doanh cần phải được cải thiện để giảm thiểu rủi ro đầu tư và tạo sự tin tưởng cho các nhà đầu tư nước ngoài. Việc nâng cao chất lượng dịch vụ công và cải thiện cơ sở hạ tầng cũng là những yếu tố quan trọng trong việc thu hút FDI.

III. Thực trạng thu hút FDI tại Việt Nam

Thực trạng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam cho thấy sự tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm qua. Theo thống kê, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đã đạt con số kỷ lục, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao và sản xuất chế biến. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều thách thức như sự cạnh tranh gay gắt từ các nước trong khu vực và những rủi ro liên quan đến biến động kinh tế toàn cầu. Việt Nam cần phải có những chiến lược dài hạn để duy trì sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời cải thiện các yếu tố nội tại để giảm thiểu rủi ro đầu tư.

3.1. Xu hướng và thách thức trong thu hút FDI

Xu hướng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam đang có nhiều chuyển biến tích cực, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 đã thúc đẩy nhiều doanh nghiệp tìm kiếm cơ hội đầu tư mới. Tuy nhiên, sự cạnh tranh từ các nước trong khu vực như Thái Lan và Indonesia cũng đang gia tăng. Các nhà đầu tư ngày càng tìm kiếm những thị trường có chính sách hấp dẫn và môi trường kinh doanh thuận lợi hơn. Do đó, Việt Nam cần phải tiếp tục cải cách và nâng cao năng lực cạnh tranh để thu hút vốn đầu tư trong tương lai.

IV. Kết luận và hàm ý chính sách

Việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam phụ thuộc vào nhiều nhân tố ảnh hưởng khác nhau. Để gia tăng khả năng thu hút FDI, chính phủ cần tiếp tục cải thiện chính sách đầu tư, nâng cao chất lượng môi trường kinh doanh và giảm thiểu các rủi ro đầu tư. Ngoài ra, việc tăng cường hợp tác giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp cũng rất cần thiết để tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch và hiệu quả. Những chính sách này sẽ không chỉ thu hút thêm vốn đầu tư mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

4.1. Đề xuất chính sách

Để tối ưu hóa việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, chính phủ cần xem xét các chính sách ưu đãi về thuế và hỗ trợ đầu tư cho các lĩnh vực công nghệ cao và bền vững. Đồng thời, cần thiết lập một cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả của các dự án FDI để đảm bảo rằng các nhà đầu tư thực hiện đúng cam kết. Việc cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng là những yếu tố quan trọng để tạo ra một môi trường đầu tư hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế toàn cầu, đặc biệt đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Theo báo cáo của Hội nghị Liên Hiệp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), tổng vốn FDI toàn cầu năm 2020 giảm 42% so với năm trước, đạt 859 tỷ USD, mức thấp nhất kể từ năm 1990. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn được xem là điểm sáng trong thu hút FDI, với tổng vốn đăng ký đạt 28,53 tỷ USD trong năm 2020, bằng 75% so với năm 2019, và vốn thực hiện ước đạt gần 20 tỷ USD. Nghiên cứu này tập trung phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút vốn FDI tại Việt Nam trong giai đoạn 1991-2021, nhằm xác định các yếu tố kinh tế, chính sách và xã hội tác động đến dòng vốn này. Mục tiêu cụ thể là xây dựng mô hình kinh tế lượng để đánh giá ảnh hưởng của các biến số như GDP thực, tỷ lệ lạm phát, năng suất lao động, tỷ lệ lao động được đào tạo, tổng đầu tư trong nước và độ mở kinh tế đến thu hút FDI. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn lãnh thổ Việt Nam trong 31 năm, với dữ liệu thu thập từ các nguồn uy tín như Tổng cục Thống kê, World Bank và UNCTAD. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất chính sách nhằm nâng cao hiệu quả thu hút FDI, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và cải thiện môi trường đầu tư tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế trọng yếu về đầu tư trực tiếp nước ngoài. Thứ nhất, Lý thuyết OLI (Ownership, Location, Internalization) của Dunning giải thích rằng FDI được thúc đẩy bởi ba lợi thế: lợi thế sở hữu (công nghệ, quản lý), lợi thế vị trí (chính sách, cơ sở hạ tầng, thị trường) và lợi thế nội bộ hóa (giảm chi phí giao dịch). Thứ hai, Lý thuyết lợi thế cạnh tranh của Porter nhấn mạnh vai trò của các yếu tố như điều kiện sản xuất, điều kiện cầu, ngành công nghiệp hỗ trợ và mức độ cạnh tranh nội bộ trong việc tạo ra lợi thế thu hút FDI. Ngoài ra, Lý thuyết vòng đời sản phẩm của Vernon cho thấy FDI thay đổi theo giai đoạn phát triển của sản phẩm, từ sản xuất trong nước đến chuyển dịch sang các quốc gia có chi phí thấp hơn. Các khái niệm chính bao gồm: FDI, GDP thực, tỷ lệ lạm phát, năng suất lao động, tỷ lệ lao động được đào tạo, tổng đầu tư trong nước và độ mở kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định lượng với mô hình phân phối trễ tự hồi quy (ARDL) để đánh giá tác động của các nhân tố đến thu hút FDI tại Việt Nam. Dữ liệu được thu thập từ năm 1991 đến 2021, gồm 31 quan sát cho mỗi biến, lấy từ các nguồn như Tổng cục Thống kê, World Bank và UNCTAD. Các biến số được chuyển đổi sang dạng logarit tự nhiên để đảm bảo tính ổn định và phù hợp với mô hình. Quy trình nghiên cứu bao gồm: kiểm định tính dừng của các biến số, xác định cấu trúc trễ tối ưu cho mô hình ARDL, kiểm định sai số nhiễu trắng, kiểm định đồng tích hợp (kiểm định đường bao), kiểm định tự tương quan và phương sai sai số không đổi. Mô hình ARDL cho phép phân tích cả tác động ngắn hạn và dài hạn của các biến độc lập lên biến phụ thuộc là tổng vốn FDI đăng ký. Việc lựa chọn phương pháp ARDL phù hợp với dữ liệu chuỗi thời gian có tính tích hợp bậc một và giúp kiểm soát các vấn đề về đa cộng tuyến và tự tương quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. GDP thực (LGDPr) có tác động tích cực và mạnh mẽ nhất đến thu hút FDI. Kết quả ước lượng dài hạn cho thấy GDP thực tăng 1% làm tăng vốn FDI thu hút được tới 9%. Mối quan hệ thuận chiều này được minh họa rõ qua xu hướng biến động đồng thời của GDP thực và FDI trong giai đoạn 1991-2021.

2. Tỷ lệ lạm phát (LCPI) tác động tiêu cực đến thu hút FDI. Khi tỷ lệ lạm phát tăng 1%, vốn FDI thu hút giảm khoảng 4%. Điều này phản ánh sự nhạy cảm của nhà đầu tư với sự bất ổn kinh tế và chi phí sản xuất tăng cao do lạm phát.

3. Năng suất lao động (LNSLD) có ảnh hưởng tích cực, khi tăng 1% năng suất lao động sẽ làm tăng vốn FDI thu hút khoảng 1%. Năng suất lao động cao giúp giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh doanh, thu hút nhà đầu tư nước ngoài.

4. Tỷ lệ lao động trên 15 tuổi được đào tạo (LDDT) có tác động ngược chiều, tăng 1% tỷ lệ này lại làm giảm vốn FDI thu hút nhẹ. Nguyên nhân có thể do các dự án FDI tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào ngành công nghiệp nặng, thâm dụng lao động giá rẻ hơn là lao động có kỹ năng cao.

5. Tổng đầu tư trong nước (LDTTN) có mối quan hệ thay thế với FDI, khi tăng 1% tổng đầu tư trong nước làm giảm vốn FDI thu hút. Điều này cho thấy sự cạnh tranh giữa vốn trong nước và vốn nước ngoài trong một số lĩnh vực.

6. Độ mở kinh tế (OPEN) tác động tích cực đến thu hút FDI, tăng 1% độ mở kinh tế làm tăng vốn FDI thu hút. Mức độ hội nhập quốc tế cao tạo điều kiện thuận lợi cho dòng vốn đầu tư nước ngoài.

7. Tỷ giá hối đoái thực bình quân (LREER) không có tác động đáng kể đến thu hút FDI trong nghiên cứu này.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các lý thuyết kinh tế và các nghiên cứu thực nghiệm trước đây. Mối quan hệ thuận chiều giữa GDP thực và FDI phản ánh rằng nền kinh tế phát triển, thị trường lớn và tiềm năng tăng trưởng cao là yếu tố thu hút nhà đầu tư nước ngoài. Tác động tiêu cực của lạm phát cho thấy sự nhạy cảm của nhà đầu tư với rủi ro kinh tế vĩ mô. Năng suất lao động cao là lợi thế cạnh tranh quan trọng, giúp Việt Nam thu hút các dự án FDI có giá trị gia tăng cao. Mối quan hệ thay thế giữa tổng đầu tư trong nước và FDI cho thấy sự cạnh tranh nguồn lực tài chính và thị trường giữa các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Độ mở kinh tế là yếu tố then chốt trong bối cảnh toàn cầu hóa, giúp Việt Nam tiếp cận các chuỗi giá trị toàn cầu. Việc tỷ giá hối đoái không có tác động đáng kể có thể do các nhà đầu tư FDI quan tâm nhiều hơn đến các yếu tố cơ bản và chính sách hơn là biến động tỷ giá ngắn hạn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ xu hướng biến động GDP thực và FDI, biểu đồ tỷ lệ lạm phát và năng suất lao động để minh họa mối quan hệ giữa các biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phát triển kinh tế vĩ mô ổn định: Chính phủ cần duy trì tăng trưởng GDP thực bền vững thông qua các chính sách hỗ trợ sản xuất, cải thiện môi trường kinh doanh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Mục tiêu tăng trưởng GDP hàng năm trên 6% trong vòng 5 năm tới, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì.

2. Kiểm soát lạm phát hiệu quả: Áp dụng các chính sách tiền tệ và tài khóa linh hoạt để giữ tỷ lệ lạm phát ở mức thấp và ổn định, dưới 4% mỗi năm nhằm tạo môi trường đầu tư an toàn. Ngân hàng Nhà nước phối hợp với Bộ Tài chính thực hiện trong ngắn hạn và trung hạn.

3. Nâng cao năng suất lao động và chất lượng nguồn nhân lực: Đầu tư vào đào tạo kỹ năng, phát triển công nghệ và cải thiện điều kiện làm việc để tăng năng suất lao động. Mục tiêu tăng năng suất lao động bình quân 5% mỗi năm, do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các doanh nghiệp thực hiện.

4. Khuyến khích hợp tác giữa đầu tư trong nước và FDI: Xây dựng chính sách hỗ trợ liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và nhà đầu tư nước ngoài để tận dụng lợi thế cạnh tranh và giảm sự cạnh tranh không lành mạnh. Thực hiện các chương trình xúc tiến đầu tư trong vòng 3 năm tới, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì.

5. Mở rộng hội nhập kinh tế quốc tế: Tăng cường các hiệp định thương mại tự do, cải thiện thủ tục xuất nhập khẩu và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp FDI hoạt động. Mục tiêu nâng cao chỉ số mở cửa kinh tế trên 100% GDP trong 5 năm tới, do Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách kinh tế: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh chính sách thu hút FDI, kiểm soát lạm phát và phát triển nguồn nhân lực.

2. Các nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp FDI: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường đầu tư tại Việt Nam, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác và hiệu quả hơn.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả kinh tế: Tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về đầu tư trực tiếp nước ngoài, kinh tế vĩ mô và phát triển nguồn nhân lực.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành kinh tế và quản trị kinh doanh: Cung cấp kiến thức thực tiễn và phương pháp nghiên cứu định lượng trong lĩnh vực thu hút FDI và phát triển kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. FDI là gì và tại sao nó quan trọng với Việt Nam?
   FDI là hình thức đầu tư quốc tế mà nhà đầu tư nước ngoài tham gia quản lý doanh nghiệp tại nước nhận đầu tư. FDI giúp bổ sung vốn, chuyển giao công nghệ, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

2. Những yếu tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến thu hút FDI tại Việt Nam?
   GDP thực, tỷ lệ lạm phát, năng suất lao động và độ mở kinh tế là những yếu tố có tác động mạnh và tích cực đến thu hút FDI, theo kết quả nghiên cứu mô hình ARDL.

3. Tại sao tỷ lệ lao động được đào tạo lại có tác động tiêu cực đến FDI?
   Do các dự án FDI tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào ngành công nghiệp nặng, thâm dụng lao động giá rẻ hơn là lao động có kỹ năng cao, nên tỷ lệ lao động được đào tạo cao không phải lúc nào cũng thu hút FDI.

4. Phương pháp ARDL có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   ARDL phù hợp với dữ liệu chuỗi thời gian có biến số tích hợp bậc một, cho phép phân tích tác động ngắn hạn và dài hạn, đồng thời kiểm soát các vấn đề về tự tương quan và đa cộng tuyến.

5. Chính sách nào nên được ưu tiên để tăng cường thu hút FDI?
   Kiểm soát lạm phát, nâng cao năng suất lao động, phát triển cơ sở hạ tầng và mở rộng hội nhập kinh tế quốc tế là những chính sách ưu tiên nhằm tạo môi trường đầu tư hấp dẫn và bền vững.

Kết luận

• FDI là công cụ quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và đại dịch Covid-19.
• GDP thực, tỷ lệ lạm phát, năng suất lao động và độ mở kinh tế là các nhân tố chủ chốt ảnh hưởng tích cực đến thu hút FDI.
• Tổng đầu tư trong nước và tỷ lệ lao động được đào tạo có tác động phức tạp, cần cân nhắc trong chính sách phát triển.
• Mô hình ARDL cho thấy sự tồn tại mối quan hệ dài hạn giữa các biến số và FDI, đồng thời hỗ trợ phân tích tác động ngắn hạn.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp chính sách đề xuất và tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và chiều sâu các nhân tố ảnh hưởng đến FDI.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để tận dụng tối đa lợi thế cạnh tranh, nâng cao năng lực nội tại và cải thiện môi trường đầu tư nhằm thu hút dòng vốn FDI hiệu quả hơn trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYET VA TONG QUAN THỰC NGHIEM VE CÁC NHÂN TO ANH HUONG TỚI ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI (FDI) 1. Cơ sở lý thuyết về các nhân tố ảnh hưởng tới đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDD 1. Tổng quan về đầu tư trực tiếp nước ngoài 1.

Khải niệm chung về vốn dau tư trực tiếp nước ngoài Theo Quỹ Tiên tệ Quốc tế (IMF, 1993): “Dau tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là hình thức dau tư quốc tế, được thực hiện nhằm thiết lập các moi quan hé kinh tế lâu đài với một doanh nghiệp hoạt động trên lãnh thổ của một nên kinh tế khác nên kinh tế nước chủ dau tư. Mục đích của chủ dau tư là có mức độ ảnh hưởng đáng kể trong quản lí doanh nghiệp. Đầu tư trực tiếp nước ngoài không chi bao gồm những giao dich ban đầu dé thiết lập mối quan hệ giữa nhà dau tư và doanh nghiệp mà còn gom cả những giao dịch tiếp theo của họ và giữa những doanh nghiệp, dù có tư cách pháp nhân hay không có tu cách pháp nhân ”. Định nghĩa này nhằm mục đích phân biệt động cơ của đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) va đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI).

Mục đích của FDI là chủ đầu tư muốn có quyền quản lí thực sự trong doanh nghiệp. Trong khi đó, FPI thì sẽ không kèm theo việc tham gia vào hoạt động quản lí và nghiệp vụ của doanh nghiệp. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, 1996) đưa ra khái niệm: Đầu tư trực tiếp là hoạt động đầu tư được thực hiện nhằm thiết lập các mối quan hệ kinh tế lâu dài với một doanh nghiệp đặc biệt là những khoản đầu tư mang lại khả năng tạo ảnh hưởng đối với việc quản lý doanh nghiệp nói trên bằng cách thành lập hoặc mở rộng một doanh nghiệp hoặc một chi nhánh thuộc toàn quyền quản lý của chủ đầu tư; mua lại toàn bộ doanh nghiệp đã có; tham gia vào một doanh nghiệp mới; cấp tín dụng dài hạn (> 5 năm). Dé có quyền kiểm soát nhà đầu tư cần năm từ 10% cô phiếu thường hoặc quyền biéu quyết trở lên.

Tuy nhiên không phải lúc nào cũng áp dụng tiêu chí này. Ví dụ, có thê thực hiện quyền kiểm soát đối với các công ty được giao dich rộng rãi hơn mặc dù sở hữu ty lệ cô phiếu có quyền biểu quyết nhỏ hơn. Theo luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1996, Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn băng tiền hoặc bat kỳ tài sản nào đề tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của luật này. Như vậy, chúng ta có thé khái quát lại khái niệm: Đầu tư trực tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư quốc tế, trong đó dòng vốn được di chuyền từ quốc gia này qua quốc gia khác.

Vốn này có thê là tiền hoặc bắt kì tài sản nào. Và mục tiêu cuối cùng của các nhà đầu tư là tham gia trực tiếp vào việc quản lý doanh nghiệp của nước nhận đầu tư. Đặc điểm của vốn dau tư trực tiếp nước ngoài - FDI được thực hiện chủ yêu từ nguôn vôn tư nhân và mục tiêu ưu tiên hàng đầu của FDI là tìm kiếm lợi nhuận: Ở các nước phát triển, kinh tế tư nhân được cho là trụ cột đảm bảo cho kinh tế phát triển một cách ồn định bởi chúng chiếm ty trọng lớn trong GDP. Khi sản xuất trong nước không đem lại được lợi nhuận cao thì các công ty, doanh nghiệp tư nhân sẽ có xu hướng tìm kiếm lợi nhuận ở thị trường nước ngoài thông qua hoạt động đầu tư và sản xuất kinh doanh.

Trong khi nếu đầu tư gián tiếp, chủ đầu tư cũng nhằm mục đích kiếm lời nhưng không kèm theo việc tham gia vào hoạt động quản lí và nghiệp vụ tức là nguồn thu của nhà đầu tư hoàn toàn phụ thuộc vào kết quả kinh doanh của doanh nghiệp mà họ đầu tư vốn thì đối với đầu tư trực tiếp thì nhà đầu tư được tham gia vào quản lí doanh nghiệp, có quyền can thiệp vào những chiến lược trong hoạt động kinh doanh. Khi doanh nghiệp nhận đầu tư lãi hoặc lỗ thì nhà đầu tư cũng sẽ phải chịu trách nhiệm cùng. Chính vì vậy, bên cạnh việc đồ vốn thì các nhà đầu tư cũng có nhiệm vụ cùng doanh nghiệp thực hiện và đưa ra những chiến lược phù hợp nhằm nâng cao kết quả của hoạt động kinh doanh dé tiến tới mục tiêu cuối cùng là lợi nhuận. Đây cũng chính là lý do hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài thường mang lại hiệu quả kinh doanh cao hơn so với các hình thức khác.

Tuy nhiên, FDI thiết lập một mối quan hệ, cam kết dài hạn chứ không vì mục đích kiếm lợi nhuận nhanh nên trong dài hạn, chúng cũng có những tác động trực tiếp tới cơ cau và mức độ phát triển kinh tế. - Mức vốn đầu tư trực tiếp sẽ quyết định mức độ tham gia quản lí doanh nghiệp Tùy theo luật pháp của từng quốc gia mà chủ dau tư phải đóng góp tối thiêu bao nhiêu tỷ lệ vào vốn điều lệ hoặc vốn pháp định dé dành quyền kiểm soát doanh nghiệp nhận đầu tư. Luật pháp của Mỹ quy định tỉ lệ là 10%, Pháp và Anh là 20%, còn theo quy định của OECD (1996) thì “ti lệ này là 10% các cổ phiếu thường hoặc quyền biểu quyết của doanh nghiệp”. Tỷ lệ góp vốn này sẽ là cơ sở dé quyết định mức độ quản lý doanh nghiệp của nha dau tư, kèm với đó trách nhiệm của cả hai bên khi có lợi nhuận hoặc gặp rủi ro.

Đông nghĩa với việc nêu chủ đâu tư góp vôn toàn bộ thì họ sẽ được toàn quyên điêu hành doanh nghiệp. (1) FDI thường được hình thành và sinh ra từ sự tương tác giữa lực lượng của nước chủ đâu tư và nước thu hút. Dòng vốn FDI sẽ chảy từ nước này sang nước khác và FDI xảy ra có thể chung qui là do ảnh hưởng của các yếu tố đây từ nước chủ đầu tư và yếu tố kéo của nước thu hút. Một số yếu tố trong nước chủ đầu tư có xu hướng tạo động lực thúc đầy hành vi đầu tư ra bên ngoài của FDI nhằm tìm kiếm một thị trường tiềm năng hơn hay tăng hiệu quả kinh doanh với chi phí sản xuất thấp hơn.

Sau đây là bảng mô tả các yêu tô “đây” và “kéo” dân đên xu hướng dau tư của FDI.1: Yếu tố điều kiện “Day — Kéo” của FDI (Nguồn: UNCTAD) Yếu tố “Day” - Nước chú đầu | Yếu tố “Kéo” - Nước thu tư hút ¬. | Quoc gia của chủ đâu tư cạnh ¬ ah gen apo Thi trường va eo. Có đủ điêu kiện đáp ứng nhu. tranh gay gat nén can tim thi , , ak Thuong mai ` 1 câu của chủ đâu tư trường mời Chỉ phí sản xuất trong nước cao Chỉ phí sản do lạm phát, do khan hiếm nên Chi phi lao động, chi phí xuât can tìm thị trường có chi phí | nguyên vật liệu đầu vào thấp đầu vào thấp to.

Cac doanh nghiép dia Cạnh tranh gay gat giữa các " " " „ phương có năng lực cạnh Doanh nghiệp doanh nghiệp trong nước tạo l má". ˆ ANH tranh kém do yêu về khoa địa phương động lực tìm kiêm các thị ` ¬ ay học công nghệ,. nên thị trường khác đê đâu tư trường ít gay gắt hơn Có nhiều chính sách thu hút Không có nhiêu chính sách ho FDI như ưu đãi giá thuê đất, Thể chế » trợ đầu tư trong nước nên doanh giảm thuế, hỗ trợ làm thủ tục nghiệp thu ít lợi nhuận đầu tư,. Các hình thức dau tư trực tiếp nước ngoài 1.

Thành lập doanh nghiệp 100% vốn của nhà đầu tư nước ngoài Doanh nghiệp 100% vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài là doanh nghiệp được thành lập trong nước nhận đầu tư nhưng lại chịu sự quản lí và thuộc quyền sở hữu của chủ đầu tư nước ngoài. Nhà đầu tư được toàn quyền đưa quyết định và chịu toàn bộ trách nhiệm hoạt động sản xuất kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật của nước nhận đầu tư. Thông thường, những doanh nhiệp này được thành lập dưới dạng một công ty con thuộc công ty mẹ xuyên quốc gia Ưu điểm điểm của hình thức này là chủ đầu tư toàn quyền quản lí kinh doanh và chịu trách nhiệm lãi, lỗ nên đây sẽ là động lực dé họ đưa những phương thức quan lí hiệu qua, đầu tr khoa học công nghệ và có những chính sách nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh một cách tối đa. Đối với nước nhận đầu tư, không chỉ không cần bỏ von mà họ còn có thé thu được những chi phí phát sinh từ việc dau tư là chi phí thuê nhà đất,.

Ngoài ra, các doanh nghiệp được thành lập thì sẽ góp phần giải quyết được van đề việc làm cho người dân. Tuy nhiên, hình thức này cũng có những hạn chế nhất định. Đó là việc chủ sở hữu được toàn quyền quản lí nên nước nhận đầu tư sẽ ít có cơ hội được học hỏi, tiếp thu kinh nghiệm quản lí. Bên cạnh đó, sự khác biệt về văn hóa đối cũng có thé là một trở ngại lớn đối với doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài.

Thành lập doanh nghiệp liên doanh giữa các nhà đầu tư trong nước và nhà dau tư nước ngoài “Doanh nghiệp liên doanh là doanh nghiệp do hai hoặc nhiều bên hợp tác, thành lập tại nước sở tại trên cơ sở hợp đồng liên doanh hoặc hiệp định kí giữa chính phủ của các quốc gia. Hoặc là doanh nghiệp do doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hợp tác với doanh nghiệp nước sở tại, hoặc do doanh nghiệp liên doanh hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài trên cơ sở hợp đồng liên doanh”. Như vậy, với hình thức này, cả nước đầu tư và nước nhận đầu tư phải đóng góp một số vốn nhất định theo cam kết và chịu trách nhiệm theo mức vốn đã đóng góp khi có lợi nhuận hoặc rủi ro. Hiệu quả kinh doanh sẽ phụ thuộc vào môi trường cả hai bên liên doanh.

Những yếu tố này có thê bao gôm: văn hóa, xã hội, chính tri, kinh tê,. Hình thức này được sử dụng khá phổ biến bởi chúng có ưu điểm là an toàn hơn so với thành lập doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài của nhà đầu tư. Họ có thé chia sẻ những rủi ro với nước nhận đầu tư thông qua mức đóng góp vốn. Hơn nữa, có sự hợp sức từ nước nhận dau tư thì sự khác biệt vê văn hóa, xã hội, chính tri sẽ dễ dàng giải quyết hơn.