Nghiên cứu giải pháp tăng diện tích tưới cho hệ thống thủy nông Pa Khoang, Nậm Rốm tỉnh Điện Biên

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích quy hoạch và quản lý tài nguyên nước nghiên cứu các giải pháp tăng diện tích tưới của hệ thống thủy, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Trường học: Trường Đại Học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Thủy Nông
• Đề tài: Giải Pháp Tăng Diện Tích Tưới Cho Hệ Thống Thủy Nông Pa Khoang, Nậm Rốm, Điện Biên
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Điện Biên

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NÂNG CAO, HIỆU QUẢ TƯỚI CỦA CÁC HỆ THỐNG THỦY NÔNG
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ HÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRÊN THẾ GIỚI
• 1.2. TỔNG QUAN VỀ HÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG QUAN CHƯƠNG
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG VÙNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên vùng nghiên cứu
• 2.1.2. Đặc điểm địa hình
• 2.1.3. Chế độ khí hậu và chế độ thuỷ văn
• 2.1.3.1. Chế độ khí hậu
• 2.1.3.2. Chế độ mưa
• 2.1.3.3. Bốc hơi
• 2.1.3.4. Nhiệt độ
• 2.1.4. Đặc điểm sông ngòi

Tóm tắt

I. Tình hình và sự cần thiết của đề tài

Công trình đại thủy nông Nam Rốm, khởi công từ năm 1962, là một trong những công trình lớn nhất trong hệ thống thủy nông miền núi, với đập chính dài hơn 60m và cao 10,5m. Công trình này phục vụ tưới tiêu cho hơn 3.500ha lúa và rau màu tại lòng chảo Điện Biên, góp phần nâng năng suất lúa từ 5 - 6 tạ/ha lên 5 - 6 tấn/ha, thậm chí có nơi đạt 7 - 8 tấn/ha. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, việc phát triển du lịch và nuôi trồng thủy sản đã làm giảm lượng nước cấp từ hồ chứa Pa Khoang cho hệ thống thủy nông Pa Khoang - Nậm Rốm, dẫn đến nguy cơ thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp. Do đó, việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp thủy nông nhằm nâng cao diện tích tưới là rất cần thiết. "Việc nghiên cứu đánh giá hiện trạng, tìm ra giải pháp nâng cao diện tích tưới của hệ thống thủy nông Pa Khoang - Nậm Rốm trong điều kiện thay đổi về nhiệm vụ của hồ Pa Khoang là hết sức cần thiết và cấp bách."

II. Mục đích và phạm vi nghiên cứu

Mục tiêu của đề tài là đề xuất những giải pháp công trình và phi công trình nhằm nâng cao diện tích tưới của hệ thống thủy nông Pa Khoang - Nậm Rốm, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các khía cạnh tưới của hệ thống, bao gồm việc đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp nhằm phát triển nông nghiệp bền vững. "Đề xuất các giải pháp công trình và phi công trình nhằm nâng cao hiệu quả tưới của hệ thống là rất quan trọng trong bối cảnh hiện nay."

III. Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu bao gồm đánh giá hiện trạng hệ thống thủy nông Pa Khoang - Nậm Rốm, phân tích nguồn nước và nhu cầu nước sử dụng. Phương pháp nghiên cứu được áp dụng bao gồm điều tra khảo sát thực địa, phân tích thống kê và mô hình toán. Việc nghiên cứu cân bằng nước của hệ thống trong điều kiện thay đổi về nhu cầu nước và nguồn nước đến sẽ giúp xác định các biện pháp cải thiện tưới. "Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả tưới, tiết kiệm nước và tăng năng suất cây trồng."

IV. Tổng quan về tình hình nghiên cứu nâng cao hiệu quả tưới

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã áp dụng các giải pháp tưới tiết kiệm nước nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nước trong nông nghiệp. Các biện pháp như cải tạo hệ thống kênh dẫn nước, áp dụng công nghệ tưới hiện đại đã được nghiên cứu và thực hiện. Trong nước, các nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng việc sử dụng nước hồi quy có thể tiết kiệm được một lượng nước tưới đáng kể. "Nghiên cứu nâng cao hiệu quả tưới là một trong những giải pháp quan trọng để đối phó với tình trạng thiếu nước trong nông nghiệp."

V. Đặc điểm tự nhiên và điều kiện khí hậu vùng nghiên cứu

Vùng nghiên cứu Pa Khoang - Nậm Rốm có điều kiện tự nhiên và khí hậu đặc trưng, với tổng diện tích tự nhiên là 164.000 ha. Địa hình tương đối bằng phẳng, có khả năng phát triển cây lương thực và rau màu. Chế độ khí hậu nhiệt đới gió mùa, với mùa khô và mùa mưa rõ rệt, ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp. "Đặc điểm khí hậu và địa hình sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tưới và sản xuất nông nghiệp trong khu vực."

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công trình đại thủy nông Nam Rốm, khởi công từ năm 1962, là một trong những hệ thống thủy lợi lớn nhất miền núi Việt Nam, phục vụ tưới tiêu cho hơn 3.500 ha lúa và rau màu tại lòng chảo Điện Biên. Công trình đã góp phần nâng năng suất lúa từ 5-6 tạ/ha lên 5-6 tấn/ha, thậm chí có nơi đạt 7-8 tấn/ha. Nguồn nước chính của hệ thống là dòng chảy cơ bản của sông Nam Rém, được bổ sung từ hồ chứa nước Pa Khoang. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, hồ Pa Khoang ngoài nhiệm vụ cấp nước tưới còn được sử dụng cho du lịch kết hợp nuôi trồng thủy sản, dẫn đến mực nước chết trong hồ được nâng lên +920 m nhằm tạo cảnh quan du lịch. Điều này làm giảm lượng nước bổ sung cho hệ thống thủy nông Pa Khoang - Nam Rốm, gây nguy cơ thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp và giảm diện tích tưới nghiêm trọng.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiện trạng, phân tích nguyên nhân giảm hiệu quả tưới và đề xuất các giải pháp công trình và phi công trình nhằm nâng cao diện tích tưới của hệ thống thủy nông Pa Khoang - Nam Rốm, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp và phát triển bền vững. Nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi hệ thống thủy nông Pa Khoang - Nam Rốm với diện tích tưới khoảng 3.500 ha, tập trung vào khía cạnh tưới tiêu và quản lý nguồn nước trong điều kiện thay đổi nhiệm vụ của hồ Pa Khoang.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Lý thuyết cân bằng nước: Phân tích nguồn nước đến, nhu cầu nước sử dụng và tổn thất nước trong hệ thống thủy nông để xác định cân bằng nước toàn hệ thống.
• Mô hình CROPWAT của FAO (1992): Sử dụng để tính toán nhu cầu nước tưới cho các loại cây trồng dựa trên các yếu tố khí hậu, đất đai và đặc điểm sinh trưởng cây trồng.
• Công thức Penman-Monteith: Áp dụng để tính lượng bốc hơi tiềm năng, từ đó xác định nhu cầu nước tưới chính xác, phù hợp với điều kiện khí hậu vùng nghiên cứu.
• Khái niệm hiệu quả sử dụng nước tưới: Đánh giá hiệu quả phân phối và sử dụng nước trong hệ thống, bao gồm tổn thất nước do thấm, bốc hơi và quản lý chưa hợp lý.
• Mô hình toán học và mô hình vận hành hệ thống thủy nông: Ứng dụng mô hình tính toán tiết kiệm nước và mô hình vận hành để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả tưới.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu hiện trạng công trình thủy lợi, khí tượng thủy văn (lượng mưa, nhiệt độ, độ ẩm, bốc hơi), địa chất, đất đai, diện tích canh tác, sản lượng nông nghiệp và số liệu quản lý khai thác nước từ Công ty TNHH Quản lý Thủy nông Điện Biên.
• Phương pháp điều tra khảo sát thực địa: Đánh giá hiện trạng công trình đầu mối, hệ thống kênh mương, công tác quản lý và khai thác nước.
• Phân tích thống kê: Xử lý số liệu thủy văn, khí tượng để xác định đặc trưng dòng chảy, lượng mưa và bốc hơi.
• Mô hình toán học: Sử dụng phần mềm CROPWAT và mô hình tính toán chế độ tưới lúa của Trường Đại học Thủy lợi để tính toán nhu cầu nước tưới.
• Phương pháp chuyên gia: Tham khảo ý kiến chuyên gia trong lĩnh vực thủy lợi và quản lý nước để phân tích, đánh giá và đề xuất giải pháp.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu dựa trên số liệu thu thập từ năm 1962 đến 2020, trong đó số liệu khí tượng thủy văn được sử dụng từ năm 1963-2008, số liệu quản lý khai thác nước và sản xuất nông nghiệp cập nhật đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn nước đến hệ thống không ổn định: Lưu lượng trung bình nhiều năm tại đầu mối sông Nam Rém là khoảng 8,65 m³/s, trong khi lưu lượng thiết kế đầu kênh chính là 3,7 m³/s. Mùa mưa, nước dồi dào nhưng mùa khô lưu lượng giảm mạnh, gây thiếu nước tưới cho khoảng 20% diện tích, đặc biệt ở cuối kênh.
2. Hồ Pa Khoang giảm lượng nước bổ sung: Do nâng mực nước chết lên +920 m để phục vụ du lịch và nuôi trồng thủy sản, dung tích cấp nước bổ sung từ hồ giảm còn khoảng 11,2 triệu m³/năm, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tưới của hệ thống.
3. Hiệu quả sử dụng nước thấp: Tỷ lệ tổn thất nước do thấm qua kênh đất và công trình xuống cấp chiếm khoảng 15-20% tổng lượng nước, trong khi công tác quản lý phân phối nước còn nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng thừa nước đầu kênh và thiếu nước cuối kênh.
4. Diện tích tưới thực tế giảm sút: Hệ thống chỉ tưới được khoảng 80% diện tích vụ Đông Xuân và 70% diện tích vụ Hè Thu so với diện tích thiết kế 3.734 ha, gây ảnh hưởng đến năng suất và sản lượng nông nghiệp.
5. Nhu cầu nước tưới tăng đến năm 2020: Dự kiến diện tích tưới tăng lên 4.520 ha lúa và hoa màu hai vụ, cùng 100 ha nuôi trồng thủy sản, nhu cầu nước tưới ổn định khoảng 26 triệu m³/năm, vượt khả năng cấp nước hiện tại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng thiếu nước là do sự thay đổi chức năng hồ Pa Khoang, giảm lượng nước bổ sung cho hệ thống thủy nông, kết hợp với hiện trạng kênh mương chưa được kiên cố hóa đồng bộ, gây tổn thất nước lớn. Việc quản lý phân phối nước chưa khoa học làm mất cân đối cung cầu nước trong hệ thống, dẫn đến lãng phí và thiếu nước cục bộ.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nước như cải tạo kênh, áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước, và quản lý vận hành hệ thống hợp lý đã được chứng minh hiệu quả, giúp giảm tổn thất nước từ 5-15% và tăng năng suất cây trồng từ 20-60%. Việc áp dụng mô hình toán học và công nghệ tưới hiện đại là xu hướng tất yếu để giải quyết bài toán thiếu nước trong điều kiện biến đổi khí hậu và đa mục tiêu sử dụng nguồn nước.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ lưu lượng nước đến và nhu cầu nước theo tháng, bảng so sánh diện tích tưới thực tế và thiết kế, cùng biểu đồ tổn thất nước trong hệ thống để minh họa rõ ràng các vấn đề và tiềm năng cải thiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Kiên cố hóa đồng bộ hệ thống kênh mương cấp II: Nâng cấp 41 kênh đất với chiều dài 44,3 km còn lại, giảm tổn thất nước do thấm và rò rỉ, nâng cao hiệu quả sử dụng nước tưới. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể thực hiện: Công ty Quản lý Thủy nông Điện Biên phối hợp với chính quyền địa phương.
2. Sửa chữa, nâng cấp hồ chứa Pa Khoang và cổng lấy nước: Tăng khả năng điều tiết và bổ sung nước cho hệ thống, đảm bảo cung cấp nước ổn định trong mùa khô. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Điện Biên.
3. Xây dựng quy trình vận hành và phân phối nước khoa học: Áp dụng mô hình toán học và công nghệ quản lý hiện đại để điều phối nước hợp lý, tránh thừa thiếu cục bộ, nâng cao hệ số sử dụng nước. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: Công ty Quản lý Thủy nông, các HTX dịch vụ thủy nông.
4. Khuyến khích áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước tại mặt ruộng: Tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa cho cây màu và cây lâu năm, giảm lượng nước tưới từ 30-60%, tăng năng suất cây trồng. Thời gian: 3-5 năm. Chủ thể: Trung tâm Khuyến nông, các hộ nông dân, doanh nghiệp nông nghiệp.
5. Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực quản lý và vận hành hệ thống: Bồi dưỡng kỹ năng cho cán bộ quản lý và người dân tham gia quản lý nước, nâng cao ý thức tiết kiệm và bảo vệ công trình. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Sở Nông nghiệp, các tổ chức đào tạo nghề.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý thủy lợi và nông nghiệp địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoạch định chính sách, kế hoạch đầu tư và quản lý vận hành hệ thống thủy nông hiệu quả.
2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành thủy lợi, nông nghiệp: Tham khảo phương pháp tính toán nhu cầu nước, mô hình vận hành và giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nước trong hệ thống thủy nông miền núi.
3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao: Áp dụng các giải pháp công nghệ tưới tiết kiệm nước và quản lý nguồn nước để nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất.
4. Hợp tác xã và tổ chức dịch vụ thủy nông: Nâng cao năng lực quản lý, vận hành và bảo dưỡng công trình, đồng thời triển khai các biện pháp tiết kiệm nước và cải thiện phân phối nước tưới.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hệ thống thủy nông Pa Khoang - Nam Rốm lại thiếu nước tưới?
   Thiếu nước chủ yếu do lượng nước bổ sung từ hồ Pa Khoang giảm khi nâng mực nước chết phục vụ du lịch và nuôi trồng thủy sản, kết hợp với tổn thất nước lớn do kênh mương chưa kiên cố và quản lý phân phối nước chưa hợp lý.

2. Giải pháp nào hiệu quả nhất để nâng cao diện tích tưới?
   Kiên cố hóa hệ thống kênh mương cấp II và áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước tại mặt ruộng là những giải pháp có hiệu quả cao, giúp giảm tổn thất nước từ 15-20% xuống còn khoảng 5-10%.

3. Mô hình CROPWAT được sử dụng như thế nào trong nghiên cứu?
   Mô hình CROPWAT tính toán nhu cầu nước tưới dựa trên dữ liệu khí hậu, đất đai và đặc điểm sinh trưởng cây trồng, giúp xác định chính xác lượng nước cần thiết cho từng loại cây trong từng giai đoạn sinh trưởng.

4. Làm thế nào để cải thiện công tác quản lý và phân phối nước?
   Xây dựng quy trình vận hành khoa học dựa trên mô hình toán học, đào tạo cán bộ quản lý và người dân, đồng thời áp dụng công nghệ giám sát và điều khiển tự động để cân đối cung cầu nước trong hệ thống.

5. Nhu cầu nước tưới dự kiến đến năm 2020 là bao nhiêu?
   Dự kiến nhu cầu nước tưới ổn định cho diện tích 4.520 ha lúa, hoa màu và 100 ha nuôi trồng thủy sản khoảng 26 triệu m³/năm, vượt khả năng cấp nước hiện tại của hệ thống.

Kết luận

• Hệ thống thủy nông Pa Khoang - Nam Rốm là công trình trọng điểm phục vụ tưới tiêu cho hơn 3.500 ha tại lòng chảo Điện Biên, góp phần nâng cao năng suất nông nghiệp đáng kể.
• Việc nâng mực nước chết hồ Pa Khoang phục vụ du lịch và nuôi trồng thủy sản đã làm giảm lượng nước bổ sung, gây thiếu nước tưới và giảm diện tích tưới thực tế.
• Hiện trạng kênh mương chưa kiên cố đồng bộ và quản lý phân phối nước chưa hiệu quả làm tăng tổn thất nước và gây mất cân đối cung cầu.
• Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp công trình và phi công trình nhằm nâng cao diện tích tưới, bao gồm kiên cố hóa kênh mương, nâng cấp hồ chứa, áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm và cải thiện quản lý vận hành.
• Các bước tiếp theo cần triển khai đồng bộ các giải pháp trong vòng 3-5 năm, đồng thời tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực quản lý để đảm bảo phát triển bền vững hệ thống thủy nông.

Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nước và phát triển nông nghiệp bền vững tại vùng lòng chảo Điện Biên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TINH CAP THIET CUA DE TÀI Công trình đại thuỷ nông Nam Rốm được khởi công xây dựng từ năm 1962 là một trong những công trình lớn nhất trong hệ thống thủy lợi miền núi với một đập chính dài hon 60m, cao 10,5m, hai tuyến kênh tả, hữu dài 32km,. Công trình phục vụ nước tưới tiêu cho hơn 3.500ha lúa va rau mau ở lòng chảo Điện Biên, góp phần đưa năng suất lúa từ 5 - 6 tạ/ha lên 5 - 6 tan/ha, thậm chí có nơi 7 - 8 tan/ha. Nguồn nước của hệ thống là dòng chảy co bản của sông Nam Rém và được bé sung từ hồ chứa nước Pa Khoang. Tuy nhiên trong những năm gần đây để tận dụng lợi thế về du lịch lịch sử, nâng cao tỷ trọng du lịch, dịch vụ trong cơ cau kinh tế của tỉnh, hồ Pa Khoang ngoài nhiệm vụ cấp nước cho hệ thống thủy nông Nậm Rốm được bồ sung thêm nhiệm vụ du lịch kết hợp nuôi trồng thủy sản.

Dé đáp ứng nhu cầu về du lịch kết hợp nuôi trồng thủy sản mực nước chết trong hồ được nâng lên + 920 m nhằm tạo mặt nước thích hợp trong việc tạo cảnh quan du lịch. Do đó lượng nước bổ sung từ hồ chứa nước Pa Khoang cho hệ thống giảm đi đáng kê, hệ thống thủy nông Pa Khoang - Nam Rốm đứng trước nguy cơ thiếu nước cho sản suất nông nghiệp, làm cho diện tích tưới của hệ thống bị giảm sút nghiêm trọng. Đề khắc phục tình trạng này cần có những giải pháp nâng cao diện tích tưới của hệ thống. Từ những phân tích nêu trên thấy rằng việc nghiên cứu đánh giá hiện trạng, tìm ra giải pháp nâng cao diện tích tưới của hệ thống Thuỷ nông Pa Khoang — Nậm Rm, tỉnh Điện Biên trong điều kiện thay đổi về nhiệm vụ của hồ Pa Khoang là hết sức cần thiết và cấp bách.

MỤC DICH CUA DE TÀI Mục tiêu của dé tài là đề xuất những giải pháp công trình và phi công trình nhằm nâng cao diện tích tưới của hệ thống thủy nông Pa Khoang - Nam Rém, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, đặc biệt là chuyền dịch cơ câu nông nghiệp, phát triển đa mục tiêu va đảm bảo phát triên bên vững. BOL TƯỢNG VA PHAM VI NGHIÊN CỨU Nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi hệ thống thủy nông Pa Khoang — [Nim Rắm với tiện tích tưới 3. Đối tượng nghiên cứu là khia cạnh tưới cia hệ thống. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN COU 1, Nội dung nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu của luận văn gồm: 1. Dánh giá hiện trạng hệ thống thủy nông Pa Khoang = Nam Rồm = Hiện tạng các công trình đầu mỗi và hệ thống kênh mương. - Hiện trạng quản lý khai thác của hệ thống. ~ Phân ích các nguyên nhân làm giảm hiệu quả tưới của hệ thông 1.

Tính toán cân bằng nước trị hệ thống theo các giai đoạn. - Phân tích, đánh giá nguồn nước dén của hồ chứa nước Pa Khoang, ~ Phân tích, đánh giá nhu cầu nước dùng của hệ thống. - Tĩnh toán cân bằng nước trên hệ thông, 1. Nghiên cứu để xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tưới của hệ thing thủy nông Pa Khoang ~ Nam Rắm.

~ Nghiên cứu cân bằng nước của hệ thống trong điều kiện thay đổi về như cầu nước và nguồn nước đến - Nghiên cứu d8 xuất các giải pháp công tình nhằm nâng cao hiệu quả tưới của hệ thống - Nghiên cửu đề xuất các giải pháp phi công trình nhằm năng cao hiệu quả tưới của hệ thống. Phương pháp nghiên cứu Luận văn ấp dụng các phương pháp nghiên cứu sau ~ Điều tra khảo sát thực địa, thu thập tài liệu: Tài liệu hiện trạng các công trình cấp nước tưới và phương hướng phát iển dân sinh, kinh tế ~ Phương pháp phân tích thống kê trong phân tích nguồn nước đến - Phương pháp phân tích hệ thing: đánh giá về t liệu, đặc trưng của ving nghiên cứu, - Phương php mô hình toán: ứng dụng mô hink tính toán tui it kiệm nước của trường đại học thủy lợi dé tinh toán nhu cầu cấp nước tưới cho hệ thông. - Phương pháp chuyên gia: tham khảo ý ki huyện gia trong việc phân tích tính toán. CHONG I, TONG QUAN VE TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NÂNG CAO, HIỆU QUA TƯỚI CUA CÁC HỆ THONG THỦY NONG ‘TONG QUAN VE HÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TREN THE GIỚI.

Yên thé giới hiện nay có hing trim nghin hệ thống thủy lợi lớn, nhỏ cung cắp nước tưới cho khoảng 150 triệu ha đất trồng lúa và hàng tăm triệu ha cả trồng khác Trong những năm gin đây cùng với sự biển đổi khí hậu, sự bùng nỗ về dân. sổ đẫn tới đắt đại ngày cảng bị thu hep, nguồn nước ngày cing cam kit, Iai bị chỉ phối cho các nhủ cầu khác như công nghiệp, sinh hoại dich vụ ngày cảng tăng là một thách thức không nhỏ đối khả năng phục cia các hộ thống thủy nông Vi vay công tác nghiên cứu nhằm dé ra các giải pháp nâng cao hiệu qua tưới ống thủy nông bằng cách nâng cao hiệu quả sử dụng nước, tăng sản lượng lúa trên một đơn vị sử dung nước, cải tiễn quy trình công nghệ tưới tết kiệm nước bằng các giải pháp diều tiết nước mặt ruộng hợp lý, sử dụng tối đa nguồn nước mưa sẵn có, giảm thắm, giảm bốc hii mặt thoảng là những giải pháp khá hữu. hiệu đã và đang được sự quan tâm của nhiều nước trên thể giới và đặc. igt là khu vực châu Á.

Sự thiếu nước như đã nêu ở trên đã thúc đầy các nhà khoa học tim kiếm các giải pháp lim giảm nhỏ lượng nước dùng trong các hộ dùng nước nhằm giảm sử. mắt cân đối rong cần cân tigu thụ nước của các ngành Ngành nông nghiệp sản xuất lúa gạo là ngành có tỷ lệ tiêu thu nước lớn nhất chiếm hơn 80% lượng nước tưới ở khu vực châu 4. Vi vậy diy là khu vực được các nhà khoa học ưu tiên nghiên cứu nhằm tìm các biện pháp tưới thích hợp thay thế biện pháp tưới truyền thống để giảm lượng nước tưới cho lúa. Tuy theo khu vực nghiên cứu, các giải pháp giảm lượng nước tưới có thể chia làm 2 loại: ~ Giảm lượng nước tưới trên hệ thống dẫn.

- Giảm lượng nước tưới tại mặt ruộng, Việc giảm lượng nước tưới trên hệ thống dẫn chủ yếu được thực hiện thông aq việc làm giảm tổn thất do thắm trên kênh thông qua việc cãi tạo, nắng cấp hệ thống kênh dẫn nước bằng việc cứng hoá hay lát mái kênh. Hay nồi cách khác là ding giải hip công trình để giảm lượng nước tưới. Tuy nhiên các biện pháp này thường chỉ giảm được lượng nước tưới từ 5% đến 15%, Hơn nữa biện pháp này đối hỏi vốn đầu tư lớn. Ngoài ra các biện pháp khác như biện pháp san phẳng đồng mông, biện pháp sử dụng lại nguồn nước hỏi quy cũng là những biện pháp hữu hiệu trong việc giảm lượng nước tưới của hệ thống “Các biện pháp hứa hẹn nhiều kết qua là biện pháp giảm lựng nước tưới tại mặt ruộng thông qua việc lớp nước mặt ruộng nhằm năng cao hiệu quả sử ‘dung nước mưa, giảm các thành phin hao nước như thắm và bốc hơi mà không ảnh hưởng đến năng suất lúa.

Biện pháp tưới nông lộ phơi là pháp được chủ ý nghiên cứu ở nhiều nước như Nhật, Trung Quốc, Philpin, ấn Độ, Tây Ban Nha, TONG QUAN VỀ HÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC. “Cho tới nay cả nước hiện có 75 hệ thong thủy lợi lớn, chúng ta đã xây dựng. được Gan 800 hỗ chứa lớn và hơn 3.500 hd chứa có dung tích trên 1 triệu. cao đập trên 10 m để phục vụ tưới, phát điện .như hỗ chứa Đại Lai (Vinh Phúc), hd Suối Hai, hd Đẳng Mô (Hà Tây), hỗ Núi Cốc (Thấi Nguyên), hỗ Diu “Tiếng (Tây Ninh), hỗ Cửa Đạt (Thanh Hóa).000 trạm bơm tưới, tiêu lớn như Trịnh Xá, Bạch Hạc, Hồng Van, Dan Hoài, La Khê, Va Đình.

va hàng trục nghìn trạm bơm loại vừa và nhỏ với tong công suit bơm lên tới 24,6 triệu mÌ/h.000 công lấy nước, công tiêu tự chảy, đập dâng hình thành các hệ thống thủy lợi lớn như hệ thing Bắc Hưng Hải, Thạch Nham, am Thạch Han, Nha Trinh ~ Lâm Cắm, Quin Lộ - Phụng Hiệp, Nam Mang Thí: Bén nay các hệ thống thủy lợi đã tưới trực tiếp được 3,5 triệu ha, tạo nguồn cấp nước cho 1,13 triệu ha, tiêu cho 1,4 triệu ha, ngăn mãn 0,87 triệu ha, cải tạo chua phèn cho 1,6 triệu ha, cung cấp 5 tỷ m* mỗi năm cho sinh hoạt và công nghiệp. Mặc dù Việt Nam được cho là nước có tải nguyên nước đồi dào. Tuy nhiên trong số hơn 800 tỷ m3 nước được hình thành hàng năm, có 2/3 được hình thành: bên ngoài lãnh thổ. Điễu này không dim bảo sự én định vỀ nguồn nước hing năm vi sự phụ thuộc vào tỷ lệ khai thác, sử dụng nước của các nước ving thượng nguồn.

Mặt khác trong số gần 300 tỷ m3 nước được hình thành trong nội da, sự phân bổ rt không đồng đều cả theo không gian và thi gian đã lầm cho nhiễu vũng rit khan hiểm nước. Bên cạnh đó, nhu cầu nước của các ngành kinh té như công nghiệp, thủy sản. giao thông thủy, du lịch dịch vụ. đang ngày cảng gia tăng làm cho tỉnh hình cấp nước cang trở nên khó khăn.

Ngành nông nghiệp đang đứng trước thách thức to lớn trong sự cạnh tranh ngây cảng gay gắt với các ngành vé nguồn nước cắp cho tưới Thực tế đó đã thúc diy việc nghiên cứu nâng cao hiệu quả sử dụng nước rong tưới qua đó nâng cao hiệu quả phục vụ của hệ thống là giải pháp sông côn trong điều kiện cắp nước ngày cảng hạn chế trong nông nghiệp. Một số nghiên cứu nâng cao hiệu quả phục vụ của hệ thủy nông điễn hình đã được thựchiện trong phạm vi cả nước Nguyễn Viết Chiến (1998) đã ứng dụng mé hình IMSOP xây dựng chế độ vận hành quản lý hệ thống thủy nông La Khê nhằm giảm tin thất do tưới không đúng thời điểm, tăng hệ số sử dụng nước mưa. Các nghiên cứu của Đảo Xuân Học. và Nguyễn Quang Kim (2000, 2005) chủ trọng đến khả năng sử dựng nước hồi quy trong các hệ thống thủy nông của ving duyên hải Trung bộ, Nam Trung bộ và Tây Nguyên.

Kết quả cho thấy việc sử dung nước hồi quy có thể tiết kiệm được một lượng nước tưới từ 5 đến 10%. VỀ thết bị, công nghệ tưới, gin diy nhiều nghiền cứu được tiền hành bằng việc ứng dụng các thiết bị tưới hiện đại như tưới phun mưa, tưổi nhỏ git áp dụng cho các loại cây trông cạn cây ăn quả, cây công nghiệp, kết quả cho thấy rất hứa.