Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ VỐN LƯU ĐỘNG VÀ QUẢN TRỊ VỐN LƯU ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Vốn lưu động và nguồn hình thành vốn lưu động của doanh nghiệp 1.1 Khái niệm và đặc điểm vốn lưu động của doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường, doanh nghiệp là những tổ chức kinh tế hoạt động sản xuất kinh doanh, cung ứng các sản phẩm, dịch vụ cho người tiêu dùng và xã hội, đồng thời thỏa mãn mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận cũng như tối đa hóa giá trị doanh nghiệp. Quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng là quá trình kết hợp các yếu tố đầu vào như sức lao động, đối tượng lao động và tư liệu lao động để tạo ra yếu tố đầu ra là hàng hóa và tiêu thụ những hàng hóa đó để thu lợi nhuận. Nhưng để có được các yếu tố đầu vào trên, đòi hỏi doanh nghiệp phải ứng ra một lượng vốn tiền tệ nhất định, phù hợp với quy mô và điều kiện kinh doanh của từng doanh nghiệp. Vốn kinh doanh của doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ giá trị tài sản được huy động, sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục đích sinh lời.
Quá trình tuần hoàn của vốn kinh doanh diễn ra liên tục, lặp đi lặp lại có tính chu kỳ, tạo thành sự chu chuyển của vốn kinh doanh. Căn cứ đặc điểm chu chuyển của vốn, có thể chia vốn kinh doanh thành vốn cố định và vốn lưu động. Nếu như vốn cố định là bộ phận vốn đầu tư ứng trước để hình thành nên tài sản cố định thì vốn lưu động là số vốn ứng ra để hình thành nên tài sản lưu động của doanh nghiệp. Tài sản lưu động trong doanh nghiệp gồm 2 bộ phận: Tài sản lưu động sản xuất và tài sản lưu động lưu thông.
- Tài sản lưu động sản xuất: gồm một bộ phận là những vật tư dự trữ để đảm bảo quá trình sản xuất được liên tục như nguyên vật liệu chính, vật liệu SV: LƯƠNG THỊ THANH THỦY – CQ48/11.20 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP phụ, nhiên liệu… và một bộ phận là những sản phẩm đang trong quá trình sản xuất như: sản phẩm dở dang, bán thành phẩm… - Tài sản lưu động lưu thông: là những tài sản lưu động nằm trong quá trình lưu thông của doanh nghiệp như: thành phẩm trong kho chờ tiêu thụ, vốn bằng tiền, vốn trong thanh toán… Hai bộ phận tài sản lưu động sản xuất và tài sản lưu động lưu thông luôn chuyển hóa lẫn nhau, vận động không ngừng, đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được diễn ra liên tục.Để hình thành những tài sản đó, doanh nghiệp phải ứng ra một số vốn tiền tệ nhất định, số vốn này gọi là vốn lưu động của doanh nghiệp. Vốn lưu động của doanh nghiệp thường xuyên vận động, chuyển hóa lần lượt qua nhiều hình thái khác nhau. Đối với doanh nghiệp sản xuất, sự vận động của vốn lưu động trải qua các giai đoạn: - Bắt đầu vòng tuần hoàn, vốn lưu động được dùng để mua sắm các đối tượng lao động trong khâu dự trữ sản xuất. Ở giai đoạn này, vốn lưu động từ hình thái ban đầu là vốn tiền tệ đã chuyển hóa sang hình thái vốn vật tư (T-H).
- Giai đoạn tiếp theo là giai đoạn sản xuất: qua các quy trình công nghệ sản xuất khác nhau, các vật tư dự trữ được chế tạo thành bán thành phẩm và thành phẩm. Vốn lưu động chuyển từ hình thái vật tư sang hình thái sản phẩm, hàng hóa (H…SX…H’). - Kết thúc vòng tuần hoàn, sản phẩm sau khi được tiêu thụ, vốn lưu động lại trở về hình thái vốn tiền tệ như ban đầu (H’-T’) Như vậy, có thể tóm tắt sự vận động của vốn lưu động qua sơ đồ sau: T – H…SX…H’ – T’ Đối với doanh nghiệp thương mại, sự vận động của vốn lưu động diễn ra nhanh hơn, từ hình thái vốn bằng tiền chuyển hóa sang hình thái hàng hóa SV: LƯƠNG THỊ THANH THỦY – CQ48/11.20 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP và cuối cùng chuyển về hình thái tiền tệ. Sự vận động này được tóm tắt bằng sơ đồ: T – H – T’ Trong quá trình hoạt động kinh doanh, sự tuần hoàn vốn lưu động diễn ra liên tục, không ngừng, lặp đi lặp lại tạo thành sự chu chuyển vốn lưu động.
Do tính liên tục này, tại một thời điểm nhất định, vốn lưu động thường xuyên có thể có các bộ phận cùng tồn tại dưới các hình thái khác nhau trong các giai đoạn chu chuyển của vốn. Có thể biểu diễn vòng tuần hoàn của vốn lưu động thông qua sơ đồ sau: Tiền Vật tư dự trữ Thành phẩm, Sản phẩm hàng hóa dở dang Từ những phân tích trên có thể rút ra: Vốn lưu động của doanh nghiệp là toàn bộ số tiền ứng mà doanh nghiệp bỏ ra để đầu tư hình thành lên các tài sản lưu động thường xuyên cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Từ khái niệm trên, có thể thấy vốn lưu động chi phối bởi đặc điểm của tài sản lưu động trong quá trình tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Có thể khái quát các đặc điểm của vốn lưu động bao gồm: - Vốn lưu động trong quá trình chu chuyển luôn thay đổi hình thái biểu hiện.
- Vốn lưu động chuyển toàn bộ giá trị ngay trong một lần và được hoàn lại toàn bộ sau mỗi chu kỳ kinh doanh. SV: LƯƠNG THỊ THANH THỦY – CQ48/11.20 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP - Vốn lưu động hoàn thành một vòng tuần hoàn sau mỗi chu kỳ kinh doanh. Vốn lưu động là điều kiện vật chất quan trọng, không thể thiếu trong quá trình tái sản xuất; là công cụ phản ánh, đánh giá sự vận động của vật tư theo từng khâu trong quy trình sản xuất. Vì vậy, nhiệm vụ đặt ra đối với công tác quản lý vốn lưu động là đảm bảo đủ lượng vốn đầu tư vào các hình thái khác nhau của vốn lưu động, đồng thời, thông qua xem xét tình hình luân chuyển vốn lưu động, tiến hành kiểm tra, giám sát và đánh giá kịp thời các khâu mua sắm, dự trữ, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp.
Tất cả nhằm đảm bảo các hình thái có được mức tồn tại hợp lý và đồng bộ với nhau, tạo điều kiện cho vốn lưu động chu chuyển nhịp nhàng, đẩy nhanh tốc độ luân chuyển vốn lưu động trong các khâu.2 Phân loại vốn lưu động của doanh nghiệp Để quản lý và sử dụng hiệu quả vốn lưu động cần phải tiến hành phân loại vốn lưu động theo những tiêu thức nhất định. Dựa theo từng tiêu thức phân loại, vốn lưu động cũng được chia thành những loại khác nhau theo những yêu cầu nhất định của công tác quản lý. Thông thường có một số cách phân loại chủ yếu: 1.1 Phân loại theo hình thái biểu hiện của vốn lưu động Theo tiêu thức này, vốn lưu động được chia thành: - Vốn vật tư, hàng hoá Trong doanh nghiệp sản xuất, vốn vật tư hàng hoá bao gồm: vốn tồn kho nguyên vật liệu, sản phẩm dở dang, bán thành phẩm, thành phẩm. Các loại này được gọi chung là vốn về hàng tồn kho.
Trong doanh nghiệp thương mại, vốn về hàng tồn kho chủ yếu là giá trị các loại hàng hoá dự trữ. SV: LƯƠNG THỊ THANH THỦY – CQ48/11.20 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP - Vốn bằng tiền và các khoản phải thu( gồm tiền mặt tại quỹ, tiền gửi ngân hàng, các khoản phảu thu…) + Vốn bằng tiền gồm: tiền mặt tại quỹ, tiền gửi ngân hàng và tiền đang chuyển. Tiền là một loại tài sản có tính linh hoạt cao, doanh nghiệp có thể dễ dàng chuyển đổi thành các loại tài sản khác hoặc để trả nợ.Vì vậy, trong hoạt động kinh doanh đòi hỏi mỗi doanh nghiệp cần có một lượng tiền dự trữ nhất định. + Các khoản phải thu: Chủ yếu là các khoản phải thu từ khách hàng, thể hiện ở số tiền mà các khách hàng nợ doanh nghiệp phát sinh trong quá trình bán hàng, cung ứng dịch vụ dưới hình thức bán trước trả sau.
Ngoài ra, với một số trường hợp mua sắm vật tư khan hiếm, doanh nghiệp còn có thể phải ứng trước tiền mua hàng cho người cung ứng, hình thành khoản tạm ứng. Cách phân loại này giúp cho doanh nghiệp đánh giá được mức độ dự trữ tồn kho, khả năng thanh toán, tính thanh khoản của các tài sản đầu tư trong doanh nghiệp.2 Phân loại theo vai trò của vốn lưu động Theo tiêu thức này, vốn lưu động được chia thành - Vốn lưu động trong khâu dự trữ sản xuất, bao gồm: + Vốn nguyên nhiên vật liệu + Vốn phụ tùng thay thế + Vốn công cụ dụng cụ nhỏ dự trữ sản xuất - Vốn lưu động trong khâu sản xuất, gồm: + Vốn bán thành phẩm, sản phẩm dở dang + Vốn chi phí trả trước - Vốn lưu động trong khâu lưu thông, gồm: + Vốn thành phẩm + Vốn trong thanh toán + Vốn đầu tư ngắn hạn SV: LƯƠNG THỊ THANH THỦY – CQ48/11.20 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP + Vốn bằng tiền Cách phân loại này cho thấy vai trò của từng loại vốn lưu động trong quá trình sản xuất kinh doanh, từ đó lựa chọn bố trí cơ cấu vốn đầu tư hợp lý, đẩm bảo sự cân đối về năng lực sản xuất giữa các giai đoạn trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.3 Nguồn hình thành vốn lưu động của doanh nghiệp Vốn lưu động của doanh nghiệp thường được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau tùy thuộc vào loại hình, điều kiện và mục đích kinh doanh của từng doanh nghiệp.Để lựa chọn được hình thức huy động vốn hiệu quả, doanh nghiệp phải xác định rõ những nguồn hình thành nên vốn lưu động. Căn cứ vào các tiêu thức khác nhau, có thể phân loại nguồn hình thành vốn lưu động như sau: 1.1 Căn cứ quan hệ sở hữu về vốn Theo cách này có thể chia vốn lưu động thành vốn chủ sở hữu và nợ phải trả. - Vốn chủ sở hữu: Là nguồn vốn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, chủ doanh nghiệp có đầy đủ quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt đối với số vốn này.