phần mở đầu, kết luận, danh mục chữ viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo, bảng biểu luận văn đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển hoạt động ngân hàng bán lẻ. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng phát triển hoạt động ngân hàng bán lẻ của BIDV Bắc Ninh Chƣơng 4: Những giải pháp tăng cƣờng quản lý hoạt động ngân hàng bán lẻ của BIDV Bắc Ninh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1. Khái niệm, vai trò và đặc điểm của hoạt động ngân hàng bán lẻ 1. Khái niệm hoạt động ngân hàng bán lẻ Các dịch vụ ngân hàng trên thế giới đã thực sự bùng nổ và làm thay đổi cách tiếp cận về các hoạt động cơ bản của một ngân hàng thƣơng mại.
Các ngân hàng trong khu vực và trên thế giới đã phát triển hoạt động hƣớng theo đối tƣợng khách hàng, đây là một xu hƣớng phát triển tất yếu vì nó đảm bảo cho các ngân hàng thƣơng mại (NHTM) quản lý rủi ro hữu hiệu hơn, các dịch vụ cũng đƣợc cung ứng một cách tốt nhất cho từng đối tƣợng khách hàng, công tác kinh doanh, thị trƣờng, sản phẩm mục tiêu có định hƣớng rõ ràng giúp khách hàng đạt đƣợc hiệu quả kinh doanh tối ƣu. Theo hƣớng tiếp cận trên, cơ cấu tổ chức hoạt động của các ngân hàng đã có sự thay đổi, theo đó, ngân hàng phát triển theo mô hình khối, bao gồm hai khối chính là "khối Ngân hàng bán lẻ (NHBL) phục vụ đối tƣợng khách hàng cá nhân" và "khối ngân hàng bán buôn - phục vụ khách hàng tổ chức". Theo WTO, hoạt động NHBL là loại hình dịch vụ điển hình của ngân hàng nơi mà khách hàng cá nhân có thể đến giao dịch tại các điểm giao dịch của ngân hàng để thực hiện các dịch vụ nhƣ gửi tiền, vay tiền, thanh toán, kiểm tra tài khoản, dịch vụ thẻ. Theo Học viện công nghệ Châu Á (AIT) thì NHBL có thể hiểu là: “Ngân hàng bán lẻ là cung cấp trực tiếp sản phẩm, dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lƣới chi nhánh truyền thống hay thông qua các phƣơng tiện điện tử viễn thông, công nghệ thông tin” [8].
Theo Từ điển Đầu tƣ “Hoạt động ngân hàng bán lẻ là hoạt động ngân hàng phục vụ cho thị trƣờng đại chúng nơi mà các khách hàng cá nhân đƣợc cung cấp dịch vụ qua mạng lƣới chi nhánh địa phƣơng của các ngân hàng. Các hoạt động Ngân hàng bán lẻ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 5 cung cấp bao gồm: tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi không kỳ hạn, cho vay mua nhà, tín dụng cá nhân, thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng và một số dịch vụ khác”. Nhƣ vậy, qua các định nghĩa trên có thể thấy hai quan niệm khác nhau về hoạt động NHBL, một quan niệm cho rằng, đối tƣợng của hoạt động NHBL bao gồm khách hàng cá nhân, hộ gia đình và các doanh nghiệp vừa và nhỏ; một quan niệm cho rằng, đối tƣợng của hoạt động NHBL chỉ bao gồm khách hàng cá nhân, hộ gia đình. Trên cơ sở xuất phát từ thực tế nghiên cứu hoạt động NHBL tại BIDV Bắc Ninh, tác giả xây dựng đề tài nghiên cứu trên cơ sở xác định đối tƣợng của hoạt động NHBL chỉ là khách hàng cá nhân, hộ gia đình và có thể đi đến một định nghĩa khái quát về hoạt động NHBL nhƣ sau: “Hoạt động NHBL là việc cung ứng dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ và các hộ gia đình thông qua mạng lưới chi nhánh hoặc là việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện công nghệ thông tin, điện tử viễn thông”.
Đối tƣợng của hoạt động NHBL là các khách hàng cá nhân, hộ gia đình nên dịch vụ thƣờng đơn giản, dễ thực hiện và thƣờng xuyên, tập trung vào tiền gửi, tài khoản, vay vốn, mở thẻ tín dụng và nhu cầu về dịch vụ ngày càng gia tăng. Phát triển hoạt động NHBL giúp đẩy nhanh quá trình luân chuyển tiền tệ, tận dụng tiềm năng to lớn về vốn để phát triển kinh tế, đồng thời cải thiện đời sống dân cƣ, hạn chế thanh toán bằng tiền mặt, góp phần tiết kiệm chi phí và thời gian cho cả ngân hàng và khách hàng. Vai trò của hoạt động ngân hàng bán lẻ Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu sau khủng hoảng còn nhiều khó khăn, kinh tế trong nƣớc chƣa khởi sắc, đặc biệt là sự thua lỗ, đổ bể của nhiều doanh nghiệp, tổng công ty lớn dẫn tới sự khó khăn đóng cửa một số hệ thống ngân hàng thƣơng mại do sự thiếu hiệu quả của hoạt động ngân hàng bán buôn mang lại vài năm trở lại đây, thì việc phát triển hoạt động ngân hàng bán lẻ càng trở nên cần thiết, là cứu cánh cho hoạt động kinh doanh của các hệ thống NHTM. Nó đã trở thành xu thế và là định hƣớng phát triển của các ngân hàng thƣơng mại trên thế giới hiện nay.
Điều này là thực tế xuất phát từ vai trò của hoạt động ngân hàng bán lẻ đối với từng đối tƣợng tham gia vào thị trƣờng tài chính: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Đối với ngân hàng - Đem lại cho ngân hàng khoản thu nhập lớn về phí dịch vụ. Phát triển dịch vụ đa dạng, nhiều tiện ích theo hƣớng cải tiến phƣơng thức thanh toán, đơn giản hoá thủ tục, mở rộng mạng lƣới hoạt động. Bên cạnh đó, ngân hàng có thể phát triển những dịch vụ hỗ trợ nhƣ dịch vụ chi trả lƣơng cho những ngƣời có tài khoản tại nhiều ngân hàng khác nhau, chuyển tiền mặt giao dịch tận tay ngƣời nhận…sẽ thu hút ngày càng nhiều khách hàng đến với ngân hàng, từ đó làm tăng nguồn thu dịch vụ của ngân hàng.
- Tận dụng đƣợc nguồn vốn trong thanh toán của khách hàng đang lƣu ký trên tài khoản thanh toán, ký quỹ. Những tài khoản này ngân hàng không phải trả lãi hoặc trả lãi thấp làm cho chi phí đầu vào của nguồn vốn huy động giảm xuống tạo ra sự chênh lệch lớn giữa lãi suất bình quân cho vay và lãi suất bình quân tiền gửi. - Xây dựng đƣợc mạng lƣới khách hàng đa dạng, rộng khắp làm nền tảng để phát triển các dịch vụ ngân hàng. - Tăng khả năng hoạt động đáp ứng các nhu cầu khách hàng của các ngân hàng thƣơng mại, từ đó tăng dần khả năng thích ứng, cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại góp phần làm vững mạnh thêm nền tài chính nƣớc nhà.
Đối với khách hàng - Các hoạt động ngân hàng bán lẻ mang lại cho ngƣời dân sự thuận tiện, an toàn trong các giao dịch, giúp khách hàng tiết kiệm thời gian, chi phí thông tin do các giao dịch đều diễn ra nhanh chóng và mọi thông tin đều dễ dàng tiếp cận tạo điều kiện cho quá trình sản xuất kinh doanh đƣợc tiến hành trôi chảy, nhịp nhàng, thúc đẩy đồng vốn luân chuyển nhanh, góp phần đẩy nhanh tốc độ sản xuất, luân chuyển hàng hoá. - Việc phát triển các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng bán lẻ trên nền tảng công nghệ tiên tiến, hiện đại giúp ngƣời dân làm quen và không còn cảm thấy xa lạ với những khái niệm ngân hàng tự động, ngân hàng không ngƣời, ngân hàng ảo. Đối với nền kinh tế - xã hội - Thông qua hoạt động ngân hàng bán lẻ, tăng quá trình chu chuyển tiền tệ trong nền kinh tế, khai thác và sử dụng các nguồn vốn trong nền kinh tế thêm hiệu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 7 quả, làm tăng luân chuyển tiền tệ trong không gian và thời gian. Khối lƣợng tiền tệ di chuyển từ nơi này sang nơi khác, từ khách hàng này sang khách hàng khác, đáp ứng các nhu cầu cho hoạt động kinh tế xã hội.
Góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh, tiêu dùng, góp phần vào quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc. - Góp phần chống tham nhũng, gian lận thƣơng mại, buôn lậu, trốn thuế: Thanh toán không dùng tiền mặt là hình thức thanh toán đƣợc Nhà nƣớc khuyến khích trong giao dịch sản xuất kinh doanh. Việc thanh toán bằng tiền mặt dẫn đến tình trạng tham nhũng, buôn lậu, trốn thuế. Do đó, luồng tiền khi thanh toán qua tài khoản ngân hàng đƣợc thể hiện đầy đủ trên sổ sách, chứng từ kế toán, thể hiện đầy đủ các khoản thu của doanh nghiệp nhất là những doanh nghiệp nhỏ, các doanh nghiệp bắt buộc phải hạch toán đầy đủ doanh thu phát sinh và thuế giá trị gia tăng đầu ra, thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp.
Phát triển hoạt động ngân hàng bán lẻ là xu hƣớng phát triển của các ngân hàng thƣơng mại trên thế giới hiện nay. Cung cấp các dịch vụ tài chính cá nhân hay hoạt động NHBL là một trong những hoạt động truyền thống hình thành nên hệ thống ngân hàng thƣơng mại (NHTM) thế giới. Từ khi hình thành đến nay, hoạt động NHBL đã đóng vai trò quan trọng tạo nền tảng phát triển bền vững cho các NHTM. Hoạt động NHBL góp phần tạo lập nguồn vốn và thu nhập ổn định cho các ngân hàng, phân tán rủi ro và là lĩnh vực ít chịu ảnh hƣởng của chu kỳ kinh tế.
Bên cạnh đó, hoạt động NHBL góp phần quan trọng trong việc mở rộng thị trƣờng, nâng cao năng lực cạnh tranh, ổn định hoạt động cho ngân hàng. Đặc điểm của hoạt động ngân hàng bán lẻ - Đối tƣợng của hoạt động NHBL là các khách hàng cá nhân riêng lẻ, hộ gia đình. Điều đó cho thấy nhu cầu của khách hàng đối với hoạt động NHBL rất phong phú và đa dạng. Khách hàng cá nhân bao gồm nhiều độ tuổi, nhiều nghề nghiệp, nhiều vị trí trong xã hội và yêu cầu đối với dịch vụ ngân hàng rất khác nhau.
Chính sự phong phú, đa dạng về đối tƣợng đó đã yêu cầu các ngân hàng muốn phát triển hoạt động bán lẻ phải suy nghĩ và phát triển đƣợc các sản phẩm dịch vụ phù hợp với yêu cầu của từng nhóm đối tƣợng khách hàng. Đối với các hộ gia đình, ngân hàng thƣờng là nguồn tài trợ duy nhất của họ. Vì vậy, để có thể đáp ứng đúng, đủ nhu cầu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 8 vốn cho khách hàng, ngân hàng cần phải biết tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, đánh giá đƣợc mức độ rủi ro cũng nhƣ lợi ích ngân hàng nhận đƣợc khi tài trợ cho những đối tƣợng khách hàng này. - Số lƣợng khách hàng lớn, giá trị mỗi khoản tiền gửi, tiền vay nhỏ.