Chương I : TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG GIAO SAU HÀNG HÓA 1. LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƯỜNG GIAO SAU HÀNG HÓA Thị trường giao sau hàng hóa ra đời từ thời trung cổ, bắt nguồn từ việc giải quyết các vấn đề khó khăn trong lưu thông và tiêu thụ nông sản của nông dân. Vào thập niên 40 thế kỷ XIX, Chicago đã trở thành một trung tâm thương mại lớn của Hoa Kỳ. Những người nông dân trồng lúa mì từ khắp nơi đều quy tụ về Chicago để bán sản phẩm của họ.
Nông dân Mỹ đã phải đối mặt với nhiều vấn đề trong sản xuất, dự trữ hay bán hàng bởi các yếu tố như mùa vụ, thời tiết, vận chuyển,… ảnh hưởng đến cung và cầu. Sau thu hoạch, đồng loạt nông dân cùng tiến hành tiêu thụ nông sản, làm cho cung tăng lên rất nhiều, trong khi khả năng kho chứa của thành phố không đủ để thu nhận một lượng lớn nông sản đến như vậy, nên các nhà đầu cơ lợi dụng tình hình này để ép giá làm cho giá các sản phẩm nông sản tụt xuống rất nhanh, và sau đó lại tăng trở lại khi cung được giải tỏa. Như vậy, người nông dân ngoài việc chịu rủi ro về thời tiết khí hậu, còn phải chịu rủi ro về thị trường. Cũng tương tự, những thương nhân luôn đối mặt với những rủi ro tiềm ẩn do biến động trong giá cả gây nên.
Một cơ chế để có thể giảm thiểu hay hạn chế bớt những rủi ro trên là nhu cầu bức thiết. Bằng những thoả thuận trước về giá cả, người mua cũng như người bán có thể phòng ngừa được những rủi ro do biến động giá cả trong tương lai gây nên. Nhờ đó, nông dân xác định được một mức giá chắc chắn cho lượng hàng họ sẽ sản xuất ra mà không phải lo ngại về tình trạng nguồn cung quá lớn sẽ dẫn đến giảm giá, gây thiệt hại cho đời sống của họ. Những thương nhân đóng vai trò trung gian giữa nông dân và người tiêu dùng cuối cùng sẽ không còn phải lo ngại về những biến động bất lợi của giá cả khi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 họ có thể phải thu mua với giá cao và bán ra với mức giá thấp không được dự tính trước.
Tuy nhiên, cơ chế người mua và người bán gặp nhau để thoả thuận trước những giao dịch trong tương lai, xác định trước về giá cả và thời gian giao hàng tỏ ra không hiệu quả. Thực tế đó làm phát sinh yêu cầu cần có một cơ chế thị trường trung gian tham gia vào, đây là khởi điểm cho sự phát triển của Thị trường giao sau về sau. Năm 1848, 82 thương gia đã đến Chicago và đã cùng thành lập nên Trung tâm giao dịch The Chicago Board of Trade (CBOT). Ở đó, người nông dân và các thương nhân có thể mua bán trao ngay tiền mặt và lúa mì theo tiêu chuẩn về số lượng và chất lượng do CBOT qui định.
Nhưng các giao dịch ở CBOT bấy giờ chỉ dừng lại ở hình thức của một chợ nông sản vì hình thức mua bán chỉ là nhận hàng - trao tiền đủ, sau đó thì quan hệ các bên chấm dứt. Trong vòng vài năm, một kiểu hợp đồng mới xuất hiện dưới hình thức là các bên cùng thỏa thuận mua bán với nhau một số lượng lúa mì đã được tiêu chuẩn hóa vào một thời điểm trong tương lai. Nhờ đó, người nông dân biết mình sẽ nhận được bao nhiêu cho vụ mùa của mình, còn thương nhân thì biết được khoản lợi nhuận dự kiến. Hai bên ký kết với nhau một hợp đồng và trao một số tiền đặt cọc trước gọi là “tiền bảo đảm”.
Quan hệ mua bán này là hình thức của hợp đồng kỳ hạn (forward contract). Nhưng không dừng lại ở đó, quan hệ mua bán ngày càng phát triển và trở nên phổ biến đến nỗi ngân hàng cho phép sử dụng loại hợp đồng này làm vật cầm cố trong các khoản vay. Và rồi, người ta bắt đầu mua đi bán lại trao tay chính loại hợp đồng này trước ngày nó được thanh lý. Nếu thương nhân không muốn mua lúa mì thì họ có thể bán lại cho người khác cần nó hoặc người nông dân không muốn giao hàng thì họ có thể chuyển nghĩa vụ của mình cho người nông dân khác.
Giá cả hợp đồng lên xuống dựa vào diễn biến của thị trường lúa mì. Nếu thời tiết TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 xấu xảy đến, thì người bán lại hợp đồng đó sẽ thu được nhiều lãi vì nguồn cung hàng đang thấp đi nên giá hợp đồng sẽ tăng; nếu vụ mùa thu được nhiều hơn sự mong đợi thì người bán hợp đồng sẽ mất giá vì người ta có thể trực tiếp mua lúa mì trên thị trường tự do. Cứ như thế, các quy định cho loại hợp đồng này ngày càng chặt chẽ và người ta quên dần việc mua bán hợp đồng kỳ hạn lúa mì mà chuyển sang lập các Hợp đồng giao sau lúa mì. Vì chi phí cho việc giao dịch loại hợp đồng mới này thấp hơn rất nhiều và người ta có thể dùng nó để bảo hộ giá cả cho chính hàng hóa của họ.
Ngày nay, thị trường Giao sau đã vượt xa khỏi giới hạn của hợp đồng nông sản ban đầu, nó trở thành công cụ tài chính để bảo vệ các loại hàng hóa truyền thống và cũng là một trong những công cụ đầu tư hữu hiệu nhất trong ngành tài chính. Thị trường Giao sau hiện nay hoạt động liên tục thông qua hệ thống Globex nối liền 12 trung tâm tài chính lớn trên thế giới. Sự thay đổi giá cả của các loại hàng hóa chuyển biến từng giây một và gây ảnh hưởng không chỉ đến nền kinh tế của một quốc gia mà cả khu vực và toàn thế giới. KHÁI NIỆM VỀ THỊ TRƯỜNG GIAO SAU HÀNG HÓA 1.
Khái niệm về thị trường giao sau hàng hóa Thị trường giao sau hàng hóa là một loại hình thị trường mà ở đó người ta mua bán với nhau thông qua các hợp đồng cam kết về việc mua bán một loại hàng hóa nào đó theo giá xác định tại thời điểm giao dịch nhưng việc giao hàng và nhận tiền sẽ xảy ra trong tương lai. Việc mua bán, ký kết các hợp đồng được thực hiện ở những nơi quy định có tổ chức của thị trường, và được gọi là các sở giao dịch hàng hóa giao sau. Hàng hóa mua bán trong thị trường giao sau là các hàng hóa được quy định giao dịch tại Sở giao dịch. Mỗi một Sở giao dịch quy định giao dịch các loại hàng hóa khác nhau theo tiêu chuẩn mà Sở đề ra.
Lúc đầu, các hàng hóa giao dịch chỉ là những mặt hàng nông sản như lúa mì, cà phê, cao su.sau đó TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 các hàng hóa giao dịch đã được mở rộng ra như các chỉ số trái phiếu, chỉ số chứng khoán, tiền tệ. Các hàng hóa này gọi là hàng hóa cơ sở, nó là cơ sở để các bên thiêt lập hợp đồng, tuy nhiên trong thị trường giao sau, các bên tham gia ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa không hẳn với mục đích giao nhận hàng hóa thực sự mà hầu hết các bên tham gia chỉ xem hàng hóa đó như là công cụ để bảo hộ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của mình hoặc đầu cơ, kinh doanh chênh lệch giá. So sánh sự khác nhau giữa thị trường giao sau và các thị trường khác 1.1 So sánh thị trường giao sau và thị trường giao ngay Thị trường giao sau không phải là thị trường giao ngay thông thường, trong thị trường giao ngay, người mua và người bán thỏa thuận song phương về số lượng, chất lượng, giá cả, địa điểm và thời gian giao hàng. Hàng hóa thực sự được trao đổi giữa người mua và người bán theo hình thức "tiền trao cháo múc".
Còn trong thị trường giao sau, người ta mua bán với nhau thông qua Sở giao dịch, đối tượng giao dịch là các hàng hóa nhưng hiếm khi thấy sự luân chuyển hàng hóa mà chủ yếu là một sự luân chuyển tiền tệ giữa các thành phần tham gia thị trường nhằm chuyển rủi ro về giá các loại hàng hóa đó. Những người bảo hộ (người có hàng và cần hàng) chuyển rủi ro về giá đến cho các thành phần khác trong thị trường giao sau là các nhà đầu cơ (kẻ chấp nhận rủi ro để kiếm lời). Chính những người đầu cơ về giá tham gia vào quá trình luân chuyển rủi ro, luân chuyển vốn đã làm cho thị trường giao sau trở thành một thị trường tài chính thực sự. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 So sánh thị trường giao sau với thị trường chứng khoán Thị trường giao sau có cách tổ chức và giao dịch giống như thị trường chứng khoán, tuy nhiên chúng có sự khác biệt về các loại hàng hóa giao dịch cũng như quy chế quản lý riêng.
Trong thị trường chứng khoán, các bên mua bán các loại cổ phiếu, trái phiếu… là mua bán những khoản vốn để trở thành chủ sở hữu hay chủ nợ. Còn trong thị trường giao sau, các bên mang danh nghĩa là giao dịch một số hàng hóa nhất định nhưng thực ra trong nhiều trường hợp, họ không cần phải thực sự sở hữu hoặc trao đổi tiền – hàng đối với các loại hàng hóa đó. Họ chỉ “mượn” giá trị của các hàng hóa cơ sở để mua đi bán lại với mục đích bảo hộ hoặc kiếm lời. Với thị trường giao sau, các bên chỉ đươc mua bán bằng một cách duy nhất đó là thông qua Sở giao dịch, tuy nhiên đối với thị trường chứng khoán, ngoài các giao dịch những cổ phiếu, trái phiếu đã niêm yết trên sàn giao dịch, còn có các giao dịch khác tại ngoài thị trường tự do (OTC).
Về mặt quản lý, đa số các quốc gia có thị trường giao sau đều có luật lệ riêng, cơ quan quản lý nhà nước riêng về thị trường giao sau do cơ quan quyền lực nhà nước thành lập, các cơ quan này tồn tại độc lập và song song với các cơ quan quản lý nhà nước trong lãnh vực Chứng khoán. Tóm lại, thị trường giao sau là một thị trường tài chính phái sinh, được tổ chức như mô hình của thị trường chứng khoán và thực hiện về nhiều loại hàng hóa được quy định trong chính thị trường đó. Trong thị trường giao sau, khi các bên cam kết thực hiện nghĩa vụ giao hàng và nhận hàng với nhau cũng là lúc các bên thiết lập một hợp đồng giao sau. Cơ chế hoạt động của thị trường giao sau hàng hóa i Một nhà đầu tư muốn tham gia mua bán trên thị trường giao sau, trước tiên phải mở tài khoản ở Công ty môi giới, và nộp một số tiền nhất định để TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.