Giải Pháp Tài Chính Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Khởi Nghiệp Tại Việt Nam

Tìm hiểu giải pháp tài chính hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam. Bài viết phân tích thực trạng, đề xuất giải pháp hiệu quả thúc đẩy khởi nghiệp.

• Người hướng dẫn: TS. Phạm Đức Anh
• Trường học: Học Viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Khoa Học & Công Nghệ
• Đề tài: Giải Pháp Tài Chính Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Khởi Nghiệp Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng hợp đề tài
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN ĐỀ TÀI
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.3. ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI
• 1.4. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Mục tiêu chung
• 1.4.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6.1. Cách tiếp cận
• 1.6.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. KẾT CẤU ĐỀ TÀI
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP
• 2.1.1. Khái niệm và đặc trưng của doanh nghiệp khởi nghiệp. Vai trò của doanh nghiệp khởi nghiệp đối với phát triển kinh tế
• 2.1.2. Vòng đời phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp
• 2.2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP
• 2.2.1. Nhóm giải pháp từ phía chính phủ
• 2.2.2. Nhóm giải pháp tài chính từ phía các tổ chức
• 2.2.3. Nhóm giải pháp tài chính từ phía doanh nghiệp khởi nghiệp
• 2.2.4. Nhóm giải pháp tài chính từ phía cộng đồng
• 2.3. LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP
• 2.4. QUY TRÌNH GIẢI NGÂN VỐN CHO DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP
• 2.4.1. Chủ thể tham gia
• 2.4.2. Quy trình giải ngân
• 2.5. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ TRONG VIỆC XÂY DỰNG VÀ TRIỂN KHAI GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP
• 2.5.1. Kinh nghiệm xây dựng và triển khai nhóm giải pháp tài chính từ phía chính phủ
• 2.5.2. Kinh nghiệm xây dựng và triển khai nhóm giải pháp tài chính từ phía các tổ chức
• 2.5.3. Kinh nghiệm xây dựng và triển khai nhóm giải pháp tài chính từ phía doanh nghiệp khởi nghiệp
• 2.5.4. Kinh nghiệm xây dựng và triển khai nhóm giải pháp tài chính từ phía cộng đồng
• 2.6. Bài học dành cho Việt Nam
• 2.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
• 3.1. TỔNG QUAN VỀ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP VÀ TÌNH HÌNH ĐẦU TƯ TRONG LĨNH VỰC KHỞI NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
• 3.1.1. Bối cảnh kinh tế và xu thế chuyển đổi số tại Việt Nam
• 3.1.2. Tổng quan về doanh nghiệp khởi nghiệp và hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam
• 3.1.3. Tổng quan tình hình đầu tư trong lĩnh vực khởi nghiệp tại Việt Nam
• 3.2. GIỚI THIỆU CUỘC ĐIỀU TRA KHẢO SÁT VỀ CÁC GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
• 3.2.1. Mục tiêu khảo sát
• 3.2.2. Phương pháp thực hiện
• 3.2.3. Tổng quan mẫu điều tra doanh nghiệp khởi nghiệp
• 3.2.4. Tổng quan mẫu điều tra chủ thể cung cấp giải pháp tài chính
• 3.3. THỰC TRẠNG GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
• 3.3.1. Thực trạng triển khai nhóm giải pháp từ phía chính phủ
• 3.3.2. Thực trạng triển khai nhóm giải pháp từ phía các tổ chức
• 3.3.3. Thực trạng triển khai nhóm giải pháp từ phía doanh nghiệp khởi nghiệp
• 3.3.4. Thực trạng triển khai nhóm giải pháp từ phía cộng đồng
• 3.4. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
• 4.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP TẠI VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2025, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030
• 4.1.1. Định hướng phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp đến năm 2025
• 4.1.2. Phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp trong các lĩnh vực tiềm năng và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.2. ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
• 4.2.1. Hoàn thiện nhóm giải pháp tài chính từ phía chính phủ
• 4.2.2. Hoàn thiện nhóm giải pháp tài chính từ phía các tổ chức
• 4.2.3. Hoàn thiện nhóm giải pháp tài chính từ phía doanh nghiệp khởi nghiệp
• 4.2.4. Hoàn thiện nhóm giải pháp tài chính từ phía cộng đồng
• 4.3. CÁC GIẢI PHÁP BỔ TRỢ
• 4.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Tài Chính Hỗ Trợ Startup Việt Nam

Làn sóng khởi nghiệp đang trỗi dậy mạnh mẽ trên toàn cầu, được thúc đẩy bởi cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0. Tại Việt Nam, số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (DNKN) đã tăng gấp 3 lần chỉ trong vòng 2 năm, từ 1.000 (2016) lên hơn 3.000 (2018). Tuy nhiên, so với tổng số doanh nghiệp thành lập mới, con số này còn khiêm tốn. Điều này phản ánh thực tế khó khăn trong khởi nghiệp tại Việt Nam, đặc biệt là vấn đề tài chính. Các giải pháp tài chính cần đặc thù và đột phá, hướng về cộng đồng khởi nghiệp. Hỗ trợ có thể đến từ các chủ thể hỗ trợ khởi nghiệp, cơ quan chuyên trách, định chế đầu tư mạo hiểm và một hệ thống chính sách cởi mở. Bám sát tinh thần “quốc gia khởi nghiệp”, Việt Nam đã ban hành nhiều chương trình, đề án cấp quốc gia nhằm hỗ trợ DNKN, tạo tiền đề quan trọng cho phát triển ý tưởng và nghiên cứu đổi mới sáng tạo đến năm 2025.

1.1. Vai Trò Của Giải Pháp Tài Chính Cho Doanh Nghiệp Khởi Nghiệp

Giải pháp tài chính đóng vai trò then chốt trong từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp khởi nghiệp. Nguồn vốn có thể đến từ nhiều phía: các tổ chức ươm tạo, thúc đẩy kinh doanh, không gian làm việc chung; cơ quan, tổ chức chuyên trách thuộc chính phủ; các trường đại học, viện nghiên cứu, cung cấp nhân lực chất lượng cao và tài sản trí tuệ; định chế đầu tư cho khởi nghiệp, như quỹ đầu tư mạo hiểm, nhà đầu tư thiên thần và các định chế tài chính khác. Một hệ thống chính sách pháp luật cởi mở là nền tảng cho hoạt động khởi nghiệp hiệu quả và bền vững.

1.2. Các Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Khởi Nghiệp Tại Việt Nam

Từ năm 2016, Việt Nam đã ban hành nhiều chương trình, đề án quy mô cấp quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp. Các chính sách đáng chú ý bao gồm: Đề án hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, Đề án hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp, Nghị quyết số 35/NQ-CP về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020, Nghị quyết số 19-2017/NQ-CP về cải thiện môi trường kinh doanh. Ngoài ra, Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Luật chuyển giao công nghệ và Nghị định số 38/2018/NĐ-CP cũng góp phần tạo điều kiện phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

II. Thách Thức Tài Chính Cho Doanh Nghiệp Khởi Nghiệp Tại Việt Nam

Mặc dù có tiềm năng lớn, các doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức tài chính. Việc tiếp cận nguồn vốn khởi nghiệp vẫn còn hạn chế, đặc biệt đối với các startup giai đoạn đầu. Các thủ tục vay vốn ngân hàng phức tạp, yêu cầu tài sản thế chấp và lịch sử tín dụng tốt gây khó khăn cho các DNKN mới thành lập. Bên cạnh đó, việc tìm kiếm nhà đầu tư thiên thần và các quỹ đầu tư mạo hiểm phù hợp cũng là một thách thức lớn. Nhiều DNKN thiếu kinh nghiệm trong việc quản lý tài chính và xây dựng kế hoạch tài chính hiệu quả, dẫn đến tình trạng cạn kiệt vốn và khó khăn trong việc mở rộng quy mô.

2.1. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Nguồn Vốn Ngân Hàng Cho Startup

Các doanh nghiệp khởi nghiệp thường gặp khó khăn khi vay vốn ngân hàng do thiếu tài sản thế chấp, lịch sử tín dụng và kinh nghiệm quản lý. Ngân hàng thường yêu cầu các startup chứng minh khả năng trả nợ thông qua các kế hoạch kinh doanh chi tiết và khả thi, điều mà nhiều DNKN mới thành lập chưa thể đáp ứng. Thủ tục vay vốn phức tạp và thời gian phê duyệt kéo dài cũng là những rào cản lớn đối với doanh nghiệp khởi nghiệp.

2.2. Thiếu Kinh Nghiệm Quản Lý Tài Chính Ở Startup

Nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp thiếu kinh nghiệm trong việc quản lý tài chính, dẫn đến việc sử dụng vốn không hiệu quả. Các startup thường không có kế hoạch tài chính chi tiết, không theo dõi sát sao dòng tiền và không có biện pháp kiểm soát chi phí. Điều này có thể dẫn đến tình trạng cạn kiệt vốn và khó khăn trong việc duy trì hoạt động. Việc đào tạo và tư vấn về quản lý tài chính cho doanh nghiệp khởi nghiệp là rất cần thiết.

III. Giải Pháp Tài Chính Từ Chính Phủ Hỗ Trợ Doanh Nghiệp

Chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp khởi nghiệp thông qua các chính sách hỗ trợ. Các giải pháp có thể bao gồm: Cung cấp các khoản vay ưu đãi với lãi suất thấp, bảo lãnh tín dụng cho các DNKN vay vốn ngân hàng, thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm do nhà nước quản lý, hỗ trợ chi phí ươm tạo và đào tạo cho các startup, giảm thuế và phí cho các DNKN mới thành lập, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến thành lập và hoạt động của doanh nghiệp. Các chính sách này giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho các doanh nghiệp khởi nghiệp và tạo điều kiện cho họ phát triển.

3.1. Chính Sách Ưu Đãi Thuế Cho Doanh Nghiệp Khởi Nghiệp

Việc giảm thuế và phí cho doanh nghiệp khởi nghiệp mới thành lập là một biện pháp hiệu quả để giảm bớt gánh nặng tài chính. Các chính sách có thể bao gồm: Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong một thời gian nhất định, giảm thuế giá trị gia tăng, miễn phí đăng ký kinh doanh và các loại phí khác. Điều này giúp các startup có thêm nguồn lực để đầu tư vào phát triển sản phẩm và dịch vụ, cũng như mở rộng thị trường.

3.2. Bảo Lãnh Tín Dụng Cho Startup Vay Vốn Ngân Hàng

Bảo lãnh tín dụng là một công cụ quan trọng giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp tiếp cận nguồn vốn ngân hàng dễ dàng hơn. Thông qua việc bảo lãnh, chính phủ hoặc các tổ chức tín dụng sẽ đảm bảo một phần hoặc toàn bộ khoản vay của DNKN, giúp giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng và khuyến khích họ cho vay vốn. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các startup chưa có tài sản thế chấp hoặc lịch sử tín dụng tốt.

IV. Hướng Dẫn Gọi Vốn Đầu Tư Thành Công Cho Startup Việt Nam

Việc gọi vốn thành công là yếu tố sống còn đối với nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp. Để thu hút đầu tư, các startup cần có một mô hình kinh doanh rõ ràng, một đội ngũ sáng lập mạnh mẽ và một sản phẩm hoặc dịch vụ độc đáo, giải quyết được một vấn đề cụ thể của thị trường. Quan trọng hơn hết là một kế hoạch tài chính minh bạch và khả thi. Các startup cần chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ gọi vốn, bao gồm bản trình bày dự án (pitch deck), kế hoạch kinh doanh, báo cáo tài chính và các tài liệu liên quan khác. Ngoài ra, việc xây dựng mối quan hệ với các nhà đầu tư thiên thần, quỹ đầu tư mạo hiểm và tham gia các sự kiện kết nối đầu tư cũng rất quan trọng.

4.1. Xây Dựng Mô Hình Kinh Doanh Hiệu Quả Cho Startup

Một mô hình kinh doanh hiệu quả là nền tảng để thu hút đầu tư. Mô hình này cần xác định rõ giá trị mà sản phẩm hoặc dịch vụ của bạn mang lại cho khách hàng, cách bạn tạo ra và cung cấp giá trị đó, và cách bạn tạo ra doanh thu và lợi nhuận. Một mô hình kinh doanh tốt cần phải đơn giản, dễ hiểu và có khả năng mở rộng. Các startup nên sử dụng các công cụ như Business Model Canvas để xây dựng và hoàn thiện mô hình kinh doanh của mình.

4.2. Chuẩn Bị Hồ Sơ Gọi Vốn Chuyên Nghiệp Cho Startup

Hồ sơ gọi vốn là công cụ quan trọng để thuyết phục các nhà đầu tư rót vốn vào doanh nghiệp khởi nghiệp của bạn. Hồ sơ này cần bao gồm: Bản trình bày dự án (pitch deck) súc tích và hấp dẫn, kế hoạch kinh doanh chi tiết và khả thi, báo cáo tài chính minh bạch và các tài liệu liên quan khác. Pitch deck cần trình bày rõ vấn đề bạn đang giải quyết, giải pháp của bạn, mô hình kinh doanh, đội ngũ sáng lập, tiềm năng thị trường và nhu cầu vốn. Kế hoạch kinh doanh cần thể hiện rõ chiến lược phát triển của bạn trong 3-5 năm tới, bao gồm các mục tiêu về doanh thu, lợi nhuận, thị phần và dòng tiền.

V. Ứng Dụng Fintech Cho Giải Pháp Tài Chính Startup Việt Nam

Fintech mang đến nhiều cơ hội để cải thiện khả năng tiếp cận tài chính cho doanh nghiệp khởi nghiệp. Các nền tảng crowdfunding cho phép các startup huy động vốn từ cộng đồng một cách nhanh chóng và dễ dàng. Các giải pháp cho vay ngang hàng (P2P lending) kết nối trực tiếp người vay và người cho vay, bỏ qua các thủ tục phức tạp của ngân hàng truyền thống. Các ứng dụng quản lý tài chính giúp các startup theo dõi sát sao dòng tiền và đưa ra các quyết định tài chính thông minh hơn. Việc ứng dụng Fintech giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp tiết kiệm chi phí, tiếp cận nguồn vốn đa dạng và quản lý tài chính hiệu quả hơn.

5.1. Crowdfunding Gọi Vốn Cộng Đồng Cho Startup Việt

Crowdfunding là một hình thức gọi vốn từ cộng đồng, trong đó các cá nhân hoặc tổ chức đóng góp một số tiền nhỏ để hỗ trợ một dự án hoặc doanh nghiệp. Các nền tảng crowdfunding giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp tiếp cận một lượng lớn nhà đầu tư tiềm năng và huy động vốn một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, các startup cần xây dựng một chiến dịch crowdfunding hiệu quả, bao gồm việc xác định mục tiêu gọi vốn, tạo ra một câu chuyện hấp dẫn và quảng bá chiến dịch trên các kênh truyền thông khác nhau.

5.2. P2P Lending Giải Pháp Cho Vay Ngang Hàng Cho Startup

Cho vay ngang hàng (P2P lending) là một hình thức cho vay trực tiếp giữa cá nhân hoặc tổ chức, bỏ qua các trung gian tài chính truyền thống như ngân hàng. Các nền tảng P2P lending kết nối người vay và người cho vay, giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp tiếp cận nguồn vốn nhanh chóng và dễ dàng hơn. Tuy nhiên, các startup cần đánh giá kỹ lưỡng các nền tảng P2P lending trước khi quyết định sử dụng dịch vụ, đảm bảo tính minh bạch, an toàn và uy tín.

VI. Tương Lai Đề Xuất Cho Giải Pháp Tài Chính Startup Việt

Tương lai của giải pháp tài chính cho doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam hứa hẹn nhiều tiềm năng phát triển. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ, sự phát triển của Fintech và sự gia tăng của các quỹ đầu tư mạo hiểm sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các startup tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn. Tuy nhiên, cần có những giải pháp đồng bộ để cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực quản lý tài chính cho các startup và khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Đồng thời cần có hành lang pháp lý rõ ràng để quản lý các hoạt động tài chính mới nổi như crowdfunding và P2P lending.

6.1. Đề Xuất Hoàn Thiện Hành Lang Pháp Lý Cho Fintech

Để thúc đẩy sự phát triển của Fintech trong lĩnh vực tài chính cho doanh nghiệp khởi nghiệp, cần có một hành lang pháp lý rõ ràng và minh bạch. Chính phủ cần ban hành các quy định về crowdfunding, P2P lending và các hình thức tài chính mới nổi khác, đảm bảo quyền lợi của cả người vay và người cho vay. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát và kiểm soát rủi ro hiệu quả để ngăn chặn các hành vi gian lận và đảm bảo an toàn cho hệ thống tài chính.

6.2. Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Tài Chính Cho Startup

Nâng cao năng lực quản lý tài chính cho doanh nghiệp khởi nghiệp là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của các startup. Cần có các chương trình đào tạo, tư vấn và hỗ trợ về quản lý tài chính cho các startup, giúp họ xây dựng kế hoạch tài chính hiệu quả, theo dõi sát sao dòng tiền và đưa ra các quyết định tài chính thông minh hơn. Việc hợp tác với các chuyên gia tài chính và các tổ chức tư vấn kinh doanh cũng là một giải pháp hữu ích.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN ĐỀ TÀI 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Làn sóng khởi nghiệp đã và đang cho thấy dấu ấn phát triển mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu dưới tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Tại Việt Nam, theo thống kê của Bộ Khoa học và Công nghệ, chỉ trong chưa đầy 2 năm, số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (gọi tắt là doanh nghiệp khởi nghiệp - DNKN) đã có sự bứt phá mạnh mẽ - tăng gấp 3 lần, từ mức 1.000 doanh nghiệp năm 2016 lên tới hơn 3.000 vào năm 2018; cùng với đó, theo kết quả điều tra của Topica Founder Institute, giá trị đầu tư vào các thương vụ khởi nghiệp cũng tăng gấp đôi, từ 205 triệu USD (2016) lên tới hơn 400 triệu USD (2018). Song, cần thừa nhận một thực tế rằng, so với tổng số doanh nghiệp Việt Nam được thành lập mới trong 2 năm qua (lần lượt là 110.300 doanh nghiệp ứng với năm 2016 và 2018), con số 3.000 DNKN trên dường như còn khiêm tốn.

Điều này phần nào phản ánh thực tế rằng việc khởi nghiệp tại Việt Nam trong bối cảnh hiện nay là điều hết sức khó khăn - có rất nhiều dự án khởi nghiệp thuộc các lĩnh vực, ngành nghề và quy mô khác nhau được nhà đầu tư quốc tế đánh giá cao, song chủ nhân của các dự án này vẫn đang phải loay hoay tìm kiếm giải pháp cho những thách thức họ đang phải đối mặt, mà nổi bật là vấn đề tài chính. Bên cạnh nỗ lực tự thân từ phía doanh nghiệp và doanh nhân trẻ, thì cơ chế chính sách có tính định hướng, kiến tạo của Đảng và Nhà nước cũng như các giải pháp, mô hình tài chính có tính đặc thù và đột phá từ phía các định chế tài chính cần phải thực sự hướng về cộng đồng khởi nghiệp. Trong từng giai đoạn, DNKN sẽ cần phải huy động những hỗ trợ khác nhau, đặc biệt là hỗ trợ tài chính. Chúng có thể đến từ: (1) Chủ thể hỗ trợ khởi nghiệp, bao gồm cơ sở ươm tạo, tổ chức thúc đẩy kinh doanh, không gian làm việc chung, tổ chức cung cấp các công cụ thí nghiệm thử nghiệm để xây dựng sản phẩm mẫu; (2) Cơ quan, tổ chức chuyên trách, chương trình, đề án hỗ trợ khởi nghiệp trực thuộc chính phủ, bên cạnh khu vực trường đại học, viện nghiên cứu, là nguồn cung nhân lực chất lượng cao, các kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ; (3) Định chế đầu tư cho khởi nghiệp, bao gồm quỹ đầu tư mạo hiểm, nhà đầu tư thiên thần, quỹ đầu tư gọi vốn từ cộng đồng và các định chế tài chính khác.

Ngoài ra, một hệ thống chính sách và quy định pháp luật cởi mở với hoạt động thành lập doanh nghiệp, đầu tư vào hoạt động khởi nghiệp cũng như thoái vốn cũng sẽ là nền tảng vững chắc để hoạt động khởi nghiệp và hỗ trợ khởi nghiệp diễn ra liên tục, hiệu quả và bền vững. 2 Tại Việt Nam, bám sát tinh thần “quốc gia khởi nghiệp1” được khởi xướng từ Đại hội Đại biểu toàn quốc lần XII – tập trung thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo nhằm đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội nói chung, kể từ năm 2016 đến nay, một loạt chương trình, đề án quy mô cấp quốc gia về giải pháp hỗ trợ, tạo thuận lợi cho DNKN đã được ban hành, đáng chú ý có thể kể đến: - Đề án hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2017-2025, theo Quyết định số 939/QĐ-TTg ngày 30/06/2017; - Đề án hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp, theo Quyết định số 1665/QĐ- TTg ngày 30/10/2017; - Nghị quyết số 35/NQ-CP ngày 16/05/2016 về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020 – theo đó, mục tiêu mà Nghị quyết đặt ra là từ nay đến 2020, xây dựng doanh nghiệp Việt Nam có năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững; - Nghị quyết số 19-2017/NQ-CP ngày 06/02/2017 về tiếp tục thực hiện nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu nhằm cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2017, định hướng đến 2020. Ngoài ra, một số văn bản pháp luật khác có liên quan cũng đã được ban hành nhằm tạo điều kiện phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và hỗ trợ tối đa việc hiện thực hóa những ý tưởng mới vào lĩnh vực nghiệp khởi, cụ thể: - Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) năm 2017, trong đó có nội dung về hỗ trợ và đầu tư cho DNNVV khởi nghiệp sáng tạo; - Luật chuyển giao công nghệ năm 2017, trong đó có nội dung về hỗ trợ hoạt động khởi nghiệp và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo; - Nghị định số 38/2018/NĐ-CP quy định chi tiết về đầu tư cho DNNVV khởi nghiệp sáng tạo, ban hành ngày 11/03/2018… Tất cả các chương trình, đề án cũng như văn bản pháp luật có liên quan kể trên là tiền đề quan trọng để xây dựng hoạt động xúc tiến phát triển ý tưởng, nghiên cứu đổi mới sáng tạo cho đất nước trong giai đoạn từ nay đến 2025. Xuất phát từ thực tiễn trên, việc triển khai đề tài “Giải pháp tài chính hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam” là hết sức cấp thiết.

Đề tài được kỳ vọng có thể mang lại nhiều giá trị góp phần vào công cuộc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nói chung của Việt Nam. 1 "Quốc gia khởi nghiệp" là quốc gia dành sự ưu tiên cho phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, trong đó hoạt động đầu tư mạo hiểm (đầu tư nhằm hiện thực hóa các ý tưởng sáng tạo với tư duy "chấp nhận rủi ro") nhằm đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự phát triển của doanh nghiệp khởi nghiệp Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, hay cách mạng công nghiệp 4.0) khởi phát vào đầu những năm 2000 với xu hướng kết hợp các công nghệ giúp xóa nhòa ranh giới giữa vật lý, số hóa và sinh học.

Trước khi diễn ra CMCN 4.0, lịch sử thế giới đã trải qua ba cuộc cách mạng trước đó, cụ thể là: cuộc cách mạng lần thứ nhất với cơ khí hoá bằng máy hơi nước, cuộc cách mạng lần thứ hai với động cơ điện và cuộc cách mạng lần thứ ba với kỷ nguyên máy tính và tự động hoá (Hình 1.1: Các cuộc cách mạng công nghiệp trong lịch sử thế giới Nguồn: WEF (2020) Tuy vậy, CMCN 4.0 khác biệt hoàn toàn về tốc độ, quy mô và tác động so với ba lần trước. Về tốc độ, nếu như các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây chỉ diễn ra theo cấp số cộng thì CMCN 4.0 có tốc độ phát triển theo cấp số nhân. Điều này đẩy nhanh tốc độ của tất cả các khâu liên quan đến lên ý tưởng kinh doanh, thử nghiệm ý tưởng và hiện thực hoá ở quy mô lớn trên phạm vi toàn cầu. Về mặt quy mô, tác động của CMCN 4.0 bao trùm toàn bộ hệ thống từ hoạt động sản xuất, quản trị đến điều hành.

Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới, những thay đổi này cộng hưởng với sự đột phá về cộng nghệ trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, người máy, công nghệ sinh học, khoa học vật liệu, lưu trữ năng lượng và tính toán lượng tử, CMCN 4.0 sẽ thay đổi toàn diện mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội và môi trường. Những 4 sự thay đổi này đang hiện diện xung quanh chúng ta, từ xe hơi tự lái đến máy bay không người lái hay trợ lý ảo. Với sự đột phát của công nghệ tính toán và khả năng khai thác dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo cũng đạt được những thành tựu vượt bậc trong những năm gần đây. Về tác động kinh tế, CMCN 4.0 có tác động mạnh mẽ đến hầu như tất cả các khâu trong guồng máy của nền kinh tế thế giới, từ hoạt động chế tạo sản xuất cho đến hành vi tiêu dùng.

Tuy vậy, CMCN 4.0 có tác động không đồng đều lên các ngành khác nhau, với nhiều ngành sản xuất truyền thống đang phải thu hẹp sản xuất hoặc dẫn đến đóng cửa, trong khi một số ngành khác đang bước vào giai đoạn tăng trưởng thịnh vượng. Có thể nói cộng đồng doanh nghiệp thế giới đang chứng kiến giai đoạn chuyển giao quyền lực khi mà các doanh nghiệp lớn, lâu đời và thống lĩnh thị trường trong một thời gian dài đang bị bỏ lại khá xa bởi các doanh nghiệp trẻ khởi nghiệp. Một số trường hợp điển hình như trong lĩnh vực công nghệ là Google, Facebook, Apple, Amazon…đang tăng trưởng rất nhanh và dần vượt mặt các công ty nổi tiếng khác như Microsoft, IBM, Intel. Hay trong lĩnh vực chế tạo là sự trỗi lên mạnh mẽ của Tesla, thế lực chế tạo ô tô điện và xe tự lên, đang đặt một áp lực cạnh tranh khổng lồ lên các nhà sản xuất xe hơi truyền thống như General Motors hay Toyota.

Cuộc chiến dường như càng khốc liệt hơn khi ngày càng có nhiều doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ nhập cuộc nhờ rào cản chi phí gia nhập thị trường được giảm đi đáng kể, khả năng tiếp cận khách hàng rộng mở và lượng thông tin khổng lồ và nhiều tác động tích cực khác từ CMCN 4. Về phía người tiêu dùng, người dân sẽ có cơ hội được sử dụng những sản phẩm chất lượng tốt với một chi phí hợp lý hơn. Điều này có được nhờ sự phát triển công nghệ trong các lĩnh vực năng lượng, vật liệu, Internet vạn vật, người máy…giúp giảm thiểu đáng kể chi phí sản xuất và tiết kiệm nguồn lực. Ngoài ra, CMCN 4.0 cũng đang làm thay đổi đáng kể tương quan về quyền lực kinh tế giữa các quốc gia chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên và các quốc gia chú động đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đây được xem là cơ hội hiếm có cho các quốc gia đang phát triển và thị trường mới nổi thu hẹp khoảng cách với các quốc gia phát triển. Về cơ hội, tương tự các cuộc cách mạng trước đây, CMCN 4.0 được kỳ vọng sẽ tiếp tục làm tăng thu nhập và chất lượng cuộc sống của người dân ở các quốc gia. Và thực tế cho thấy đây là bộ phận đã và đang hưởng lợi nhiều nhất từ cuộc cách mạng lần này. Các dịch vụ công nghệ trong thế giới số làm tăng hiệu quả và sự hài lòng của người dân, từ đặt xe, đặt vé máy bay, mua hàng hoá, thực hiện thanh toán, nghe nhạc, xem phim… Trong tương lai không xa, những tiến bộ về khoa học công nghệ được dự báo sẽ còn nâng cao hiệu quả và năng suất.