Động lực kinh doanh của nữ chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa tại tiểu vùng Tây Bắc

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng động lực kinh doanh của nữ chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiểu vùng Tây Bắc, đề xuất chính sách hỗ trợ phụ nữ.

• Tác giả: Vũ Quang Hưng
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Minh Trai
• Trường học: Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Động Lực Kinh Doanh Của Nữ Chủ Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Tiểu Vùng Tây Bắc
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của luận án
• 1.7. Bố cục luận án
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Tổng quan về động lực và động lực kinh doanh
• 2.2. Tổng quan về động lực kinh doanh
• 2.3. Tổng quan nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến động lực kinh doanh
• 2.4. Tổng quan các nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.5. Tổng quan các nghiên cứu ở trong nước
• 2.6. Xác định khoảng trống và định hướng nghiên cứu
• 2.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Cơ sở lý thuyết liên quan đến các nhân tố ảnh hưởng tới động lực kinh doanh
• 3.2. Lý thuyết về tính cách cá nhân
• 3.3. Lý thuyết thể chế
• 3.4. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 3.5. Mô hình nghiên cứu của luận án
• 3.6. Phát triển giả thuyết nghiên cứu
• 3.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Nghiên cứu định tính
• 4.2. Mục tiêu nghiên cứu định tính
• 4.3. Nội dung của nghiên cứu định tính
• 4.4. Nghiên cứu định lượng
• 4.5. Mục tiêu nghiên cứu định lượng
• 4.6. Nội dung nghiên cứu định lượng
• 4.7. Khái quát quy trình nghiên cứu
• 4.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Chỉ báo mới được khám phá sau nghiên cứu định tính
• 5.2. Kết quả nghiên cứu định lượng
• 5.3. Một số chỉ báo bị loại sau nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 5.4. Kết quả nghiên cứu định lượng chính thức
• 5.5. Kết luận về các giả thuyết nghiên cứu
• 5.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• 6. CHƯƠNG 6: THẢO LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 6.1. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 6.2. Một số khuyến nghị
• 6.2.1. Đối với các cơ quan quản lý vĩ mô
• 6.2.2. Đối với bản thân phụ nữ, nữ chủ DNNVV
• 6.2.3. Cải thiện môi trường kinh doanh, phát huy truyền thống văn hóa xã hội theo hướng hiện đại
• 6.3. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo
• CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về động lực kinh doanh của nữ doanh nhân

Động lực kinh doanh của nữ chủ doanh nghiệp nhỏ tại Tây Bắc có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương. Động lực kinh doanh không chỉ giúp các nữ doanh nhân duy trì hoạt động của doanh nghiệp mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho cộng đồng. Theo nghiên cứu, tỷ lệ nữ doanh nhân trong khu vực này đang tăng lên, đặc biệt trong lĩnh vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc thúc đẩy khởi nghiệp nữ không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn nâng cao vị thế của phụ nữ trong xã hội. Các yếu tố như khả năng tiếp cận vốn, hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng, cũng như các chính sách của nhà nước có ảnh hưởng sâu sắc đến động lực kinh doanh của họ.

1.1. Tầm quan trọng của nữ doanh nhân trong phát triển kinh tế

Nữ doanh nhân đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế của khu vực Tây Bắc. Theo thống kê, khoảng 31-38% tổng số doanh nghiệp nhỏ trong khu vực chính thức do phụ nữ làm chủ. Họ không chỉ tham gia vào việc tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần giải quyết vấn đề việc làm cho nhiều lao động nữ. Doanh nghiệp nhỏ do phụ nữ điều hành thường có khả năng thích ứng tốt hơn với các thay đổi của thị trường và có thể tạo ra các sản phẩm và dịch vụ đáp ứng nhu cầu của cộng đồng địa phương. Hơn nữa, phát triển kinh doanh của nữ giới còn giúp nâng cao ý thức về bình đẳng giới và quyền lợi của phụ nữ trong xã hội.

II. Các nhân tố ảnh hưởng đến động lực kinh doanh

Nghiên cứu chỉ ra rằng có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến động lực kinh doanh của nữ chủ doanh nghiệp nhỏ tại Tây Bắc. Trong đó, các yếu tố cá nhân như trình độ học vấn, kinh nghiệm làm việc, và sự tự tin đóng vai trò quan trọng. Ngoài ra, các yếu tố môi trường như tình hình kinh doanh, hỗ trợ từ gia đình, và chính sách của chính phủ cũng có ảnh hưởng không nhỏ. Đặc biệt, sự hỗ trợ từ các tổ chức phi chính phủ và các chương trình đào tạo dành cho phụ nữ có thể giúp nâng cao động lực kinh doanh. Những rào cản như thiếu thông tin, khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và định kiến xã hội cũng cần được xem xét để tìm ra giải pháp phù hợp.

2.1. Rào cản trong việc khởi nghiệp của nữ doanh nhân

Một trong những rào cản lớn nhất đối với nữ doanh nhân tại Tây Bắc là thiếu thông tin và hỗ trợ tài chính. Nhiều nữ chủ doanh nghiệp không có đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để quản lý và phát triển doanh nghiệp nhỏ. Họ thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn chính thức, dẫn đến việc phải phụ thuộc vào các nguồn tín dụng không chính thức với lãi suất cao. Ngoài ra, rào cản về văn hóa và xã hội, đặc biệt là trong các cộng đồng dân tộc thiểu số, cũng là một vấn đề lớn. Định kiến xã hội về vai trò của phụ nữ trong kinh doanh có thể khiến họ cảm thấy không tự tin khi khởi nghiệp.

III. Chiến lược phát triển kinh doanh cho nữ doanh nhân

Để nâng cao động lực kinh doanh cho nữ chủ doanh nghiệp nhỏ tại Tây Bắc, cần thiết phải xây dựng các chiến lược phát triển cụ thể. Các chương trình đào tạo về kỹ năng quản lý, tiếp cận vốn, và tư vấn khởi nghiệp là rất quan trọng. Hơn nữa, việc tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, bao gồm cả việc giảm thiểu các thủ tục hành chính phức tạp, sẽ giúp nữ doanh nhân tự tin hơn trong việc khởi nghiệp và phát triển doanh nghiệp nhỏ. Chính phủ và các tổ chức xã hội cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể nhằm khuyến khích phụ nữ tham gia vào lĩnh vực kinh doanh.

3.1. Hỗ trợ từ chính phủ và cộng đồng

Chính phủ cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cụ thể cho nữ doanh nhân, bao gồm việc cung cấp các khoản vay ưu đãi, tổ chức các khóa đào tạo về quản lý và kinh doanh. Ngoài ra, việc kết nối nữ doanh nhân với các mạng lưới kinh doanh và cơ hội hợp tác cũng rất quan trọng. Cộng đồng cũng cần có sự hỗ trợ và khuyến khích từ gia đình và xã hội để giúp các nữ chủ doanh nghiệp vượt qua những rào cản tâm lý và xã hội. Như vậy, sự kết hợp giữa hỗ trợ từ chính phủ và cộng đồng sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi cho phát triển kinh doanh của nữ giới.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự phát triển của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), đặc biệt là các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, đóng vai trò là động lực cốt lõi thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao vị thế giới trong các nền kinh tế đang chuyển đổi (Estrin et al., 2009; Carree & Thurik, 2003). Theo ước lượng của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC, 2011, 2017), có từ 31% đến 38% tổng số DNNVV trong khu vực chính thức tại các nền kinh tế mới nổi do phụ nữ nắm quyền sở hữu và quản lý. Tại Việt Nam, mặc dù phụ nữ chiếm tới 72% lực lượng lao động (ILO, 2013) và tỷ lệ DNNVV do nữ làm chủ đạt khoảng 25% (ADB & HAWASME, 2016), tỷ lệ phụ nữ thực sự chủ động tham gia khởi sự và điều hành doanh nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế, phần lớn vẫn thiên về khu vực kinh tế hộ gia đình hoặc làm công ăn lương (Hà Thị Thúy, 2018).

Khoảng trống nghiên cứu học thuật lớn nhất hiện nay xuất phát từ việc phần lớn các lý thuyết và mô hình thực nghiệm về động lực kinh doanh (ĐLKD) được phát triển tại các quốc gia phương Tây với thể chế thị trường hoàn thiện (Taormina & Lao, 2007; Baughn et al., 2006). Rất ít công trình giải mã tường tận cơ chế tác động tương hỗ giữa đặc tính tâm lý cá nhân và thể chế môi trường tại các khu vực đặc thù miền núi, đa dân tộc thiểu số và có xuất phát điểm kinh tế thấp như Tiểu vùng Tây Bắc Việt Nam.

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Vũ Quang Hưng (2020) với tiêu đề "Nghiên cứu một số nhân tố ảnh hưởng đến động lực kinh doanh của nữ chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Tiểu vùng Tây Bắc" thuộc chuyên ngành Quản trị Kinh doanh (Mã số: 9340101), Đại học Kinh tế Quốc dân, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Vũ Minh Trai, đã giải quyết khoảng trống này thông qua 03 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. Những nhân tố cá nhân và môi trường nào tác động đáng kể tới ĐLKD của nữ chủ DNNVV tại Tiểu vùng Tây Bắc và mức độ tác động của chúng?
2. Nhóm nhân tố cá nhân hay nhóm nhân tố môi trường có mức độ ảnh hưởng lớn hơn tới ĐLKD của nữ chủ DNNVV tại bối cảnh này?
3. Các nhà hoạch định chính sách và bản thân nữ doanh nhân cần thực hiện những giải pháp nào để thúc đẩy ĐLKD hiệu quả?

Khung lý thuyết tích hợp của luận án kết hợp Lý thuyết đặc tính cá nhân (Trait Theory - Shane et al., 2003; Lowell, 2003), Lý thuyết thể chế (Institutional Theory - North, 1990; Scott, 1995), Lý thuyết tự quyết (Self-Determination Theory - Deci, 1975; Ryan & Deci, 2000) và Lý thuyết bối cảnh (Contextual Theory - Gnyawali & Fogel, 1994). Nghiên cứu định nghĩa ĐLKD theo quan điểm học thuật chuẩn xác: "ĐLKD là lý do, động cơ hoặc mục tiêu để cá nhân bắt đầu và điều hành một DN" (Malebana, 2014; Carsrud & Brännback, 2011). Đối tượng khảo sát được xác định chuẩn hóa theo Khoản 1, Điều 3 Luật hỗ trợ DNNVV (2017): "DNNVV do phụ nữ làm chủ là DNNVV có một hoặc nhiều phụ nữ sở hữu từ 51% vốn điều lệ trở lên, trong đó có ít nhất một người quản lý điều hành DN đó".

Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn diện 04 tỉnh thuộc Tiểu vùng Tây Bắc: Điện Biên, Lai Châu, Sơn La và Hòa Bình. Với cỡ mẫu điều tra chính thức gồm 669 nữ chủ DNNVV và 141 mẫu điều tra sơ bộ, kết hợp phỏng vấn sâu 10 chuyên gia/nữ chủ doanh nghiệp, luận án mang lại những đóng góp mang tính đột phá khi lần đầu tiên lượng hóa và so sánh sức mạnh tác động của nhóm nhân tố môi trường so với nhóm nhân tố cá nhân, đồng thời xác lập vị trí của biến Lạc quan trong mô hình nghiên cứu định lượng tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về ĐLKD ghi nhận sự tồn tại song song của hai trường phái tiếp cận lớn. Trường phái thứ nhất tập trung vào các đặc tính nội tại của cá nhân (Trait Approach) do McClelland (1961), Shane và cộng sự (2003), Lowell (2003) khởi xướng, giả định rằng doanh nhân thành công sở hữu những đặc điểm tâm lý bẩm sinh khác biệt như nhu cầu thành đạt (Need for Achievement), năng lực tự nhận thức (Self-Efficacy), xu hướng chấp nhận rủi ro (Risk-taking propensity) và sự kiên trì vượt khó. Tuy nhiên, Aldrich (1990) đã đưa ra lời phê bình sâu sắc khi cho rằng cách tiếp cận thuần túy theo đặc tính cá nhân đang đi vào "ngõ cụt" nếu bỏ qua sự định hình của môi trường xã hội.

Trường phái thứ hai, dựa trên Lý thuyết bối cảnh và Lý thuyết thể chế (Gnyawali & Fogel, 1994; North, 1990; Elfving & Carsrud, 2009), khẳng định các điều kiện môi trường vĩ mô và môi trường cảm xúc (tiếp cận nguồn vốn, chính sách hỗ trợ, chuẩn mực văn hóa, mạng lưới quan hệ) đóng vai trò then chốt kích hoạt hoặc triệt tiêu hành vi khởi sự kinh doanh.

Trong y văn tồn tại hai luồng quan điểm đối nghịch rõ rệt về cơ chế tác động của động lực:

• Quan điểm 1 (Ưu thế của Động lực Kéo - Pull Factors): Birley & Westhead (1994), Segal và cộng sự (2005), Taormina & Lao (2007) lập luận rằng phần lớn các cá nhân khởi nghiệp bị thúc đẩy bởi mong muốn tự chủ, tìm kiếm cơ hội thị trường và phát triển bản thân hơn là do bị ép buộc bởi hoàn cảnh.
• Quan điểm 2 (Ưu thế của Động lực Đẩy - Push Factors): Ngược lại, nghiên cứu của Buttner & Moore (1997) và Eijdenberg & Masurel (2013) tại quốc gia đang phát triển như Uganda lại chứng minh rằng phụ nữ và doanh nhân ở các vùng kinh tế khó khăn bị chi phối chủ yếu bởi các yếu tố đẩy như sự bức bách về thu nhập mưu sinh, trách nhiệm gia đình và tình trạng thất nghiệp.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế điển hình, Dinis và cộng sự (2013) tại Bồ Đào Nha chỉ giải thích được 35% biến thiên của ý định kinh doanh khi chỉ dùng biến cá nhân; Cheng & Soo (2015) tại Đài Loan đạt mức giải thích 48,2%; trong khi Hassan & Midih (2016) tại Malaysia đạt 32,7% và nhận thấy năng lực bản thân không có tác động đáng kể đến nữ doanh nhân. Tại Trung Quốc, Taormina & Lao (2007) chỉ ra nhận định cốt lõi: "Doanh nhân ở các nước đang phát triển có tinh thần lạc quan rất cao, cao hơn ở các nước phát triển và tinh thần lạc quan này cũng cao hơn các đối tượng doanh nhân tiềm năng và người không có ĐLKD".

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Benzing và cộng sự (2005), Phan Anh Tú và Nguyễn Thanh Sơn (2015), Lê Thị Trang Đài và Nguyễn Thị Phương Anh (2016), Nguyễn Phương Mai và cộng sự (2018) hầu hết chỉ dừng lại ở đối tượng sinh viên, thanh niên trẻ hoặc thực hiện tại các đô thị phát triển như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ. Luận án của Vũ Quang Hưng (2020) đã định vị chính xác vị trí học thuật bằng việc thiết lập mô hình tích hợp lưỡng diện (Dual-integrated framework) kiểm định trên tập mẫu thực tế là các nữ chủ DNNVV đang vận hành doanh nghiệp tại vùng kinh tế đặc thù Tây Bắc, giải quyết mâu thuẫn lý thuyết về mức độ chi phối giữa đặc tính tâm lý và lực đẩy thể chế.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào việc mở rộng Lý thuyết Thể chế (North, 1990) và Lý thuyết Đặc tính cá nhân (Lowell, 2003) trong không gian các nền kinh tế mới nổi. Thứ nhất, nghiên cứu chứng minh rằng trong điều kiện môi trường kinh doanh chuyển đổi với thị trường tín dụng chưa hoàn hảo, các rào cản thể chế không chỉ tác động trực tiếp mà còn tái cấu trúc nhận thức tâm lý của nữ doanh nhân.

Thứ hai, luận án đưa biến Lạc quan (Optimism) vào mô hình với tư cách là một biến độc lập cấu thành nhóm nhân tố cá nhân, cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định sự lạc quan là nguồn vốn tâm lý (Psychological Capital) đặc hữu giúp nữ chủ doanh nghiệp vùng cao duy trì động lực trước nghịch cảnh địa lý và kinh tế.

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu chính thức được xây dựng chặt chẽ:

• H1: Nhu cầu thành đạt có tác động tích cực đến ĐLKD của nữ chủ DNNVV.
• H2: Năng lực bản thân doanh nhân có tác động tích cực đến ĐLKD của nữ chủ DNNVV.
• H3: Sự lạc quan có tác động tích cực đến ĐLKD của nữ chủ DNNVV.
• H4: Xu hướng chấp nhận rủi ro có tác động tích cực đến ĐLKD của nữ chủ DNNVV.
• H5: Mạng lưới xã hội có tác động tích cực đến ĐLKD của nữ chủ DNNVV.
• H6: Khả năng tiếp cận vốn có tác động tích cực đến ĐLKD của nữ chủ DNNVV.
• H7: Chuẩn mực xã hội có tác động tích cực đến ĐLKD của nữ chủ DNNVV.
• H8: Hình mẫu nữ doanh nhân có tác động tích cực đến ĐLKD của nữ chủ DNNVV.
• H9: Rào cản được nhận thức có tác động tiêu cực đến ĐLKD của nữ chủ DNNVV.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa lý thuyết: kết hợp Lý thuyết Tự quyết (Deci, 1975) để luận giải động lực nội tại, Lý thuyết Thể chế (North, 1990) để phân tích các quy chuẩn chính thức và phi chính thức, cùng Lý thuyết Khuynh hướng Văn hóa (Hofstede, 1980; Schwartz et al., 2001) nhằm kiểm soát các đặc thù tập tục cộng đồng của đồng bào thiểu số miền núi.

Điểm đột phá phương pháp luận trong khung phân tích là quá trình hiệu chỉnh thang đo qua nghiên cứu định tính: hai cấu trúc khái niệm độc lập vốn phân tách rõ ràng trong y văn phương Tây là "Địa vị xã hội của nữ doanh nhân" và "Ý kiến người xung quanh" đã hội tụ thành một nhân tố đơn hướng duy nhất mang tên "Chuẩn mực xã hội" (Social Norms). Điều này phản ánh tính chất văn hóa duy tình, cấu trúc cộng đồng gắn kết chặt chẽ của người Á Đông và các dân tộc thiểu số Tây Bắc, nơi sự thừa nhận của xã hội gắn liền mật thiết với sự chấp thuận của gia đình, họ hàng và mạng lưới thân thuộc. Điều kiện biên (Boundary conditions) của mô hình được xác lập rõ: áp dụng cho các doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa chính thức, do phụ nữ nắm giữ từ 51% vốn và trực tiếp điều hành, hoạt động trong địa bàn miền núi có điều kiện kinh tế xã hội kém phát triển.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp quan điểm hậu thực chứng (Post-positivism), sử dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp tuần tự (Sequential Mixed-Methods Design). Việc lựa chọn kết hợp định tính khám phá và định lượng khẳng định xuất phát từ tính phức tạp của đối tượng nghiên cứu tại một địa bàn mang đậm tính đặc thù văn hóa tộc người. Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về phân tích nhân tố khám phá (EFA) và hồi quy bội (Hair et al., 2010), bảo đảm vượt xa quy mô mẫu tối thiểu cần thiết.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được thực hiện qua các giai đoạn nghiêm ngặt:

1. Nghiên cứu định tính: Thực hiện vào tháng 01 và tháng 04 năm 2018 thông qua phỏng vấn sâu 10 nữ chủ DNNVV và tổ chức các buổi thảo luận nhóm chuyên gia tại TP. Sơn La và TP. Điện Biên. Kết quả đã chuẩn hóa thuật ngữ, bổ sung 03 chỉ báo đo lường mới phù hợp với thực tiễn vùng cao và tái cấu trúc mô hình khái niệm.
2. Nghiên cứu định lượng sơ bộ: Điều tra mẫu thuận tiện $n = 141$ nữ chủ DNNVV tại Sơn La và Điện Biên nhằm đánh giá sơ bộ độ tin cậy Cronbach's Alpha và độ giá trị của bảng hỏi, loại bỏ các biến quan sát gây nhiễu.
3. Nghiên cứu định lượng chính thức: Khảo sát trực tiếp bằng bảng hỏi cấu trúc trên quy mô $n = 669$ nữ chủ DNNVV thuộc 04 tỉnh Tây Bắc (Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Hòa Bình).
4. Kiểm định độ tin cậy và giá trị: Thang đo sử dụng định dạng Likert 5 mức độ (từ 1 = Rất không đồng ý đến 5 = Rất đồng ý). Kiểm định Cronbach's Alpha cho thấy tất cả các thang đo đều đạt hệ số tin cậy cao ($\alpha > 0.70$). Độ giá trị hội tụ và giá trị phân biệt được khẳng định thông qua kiểm định KMO and Bartlett's Test và phân tích ma trận xoay nhân tố (Varimax rotation).

Data và phân tích

Dữ liệu được xử lý chuyên sâu trên phần mềm SPSS phiên bản 22.0:

• Đặc điểm mẫu điều tra ($n = 669$): Cơ cấu mẫu phản ánh đầy đủ tính đại diện của địa bàn Tây Bắc về độ tuổi (tập trung từ 30 đến 50 tuổi), trình độ học vấn (từ trung cấp, cao đẳng, đại học đến sau đại học), dân tộc (gồm người Kinh và các dân tộc thiểu số Thái, Mường, H'Mông, Tày, Dao...), số con và thâm niên quản lý. Đa phần các DNNVV phát triển đi lên từ mô hình hộ kinh doanh cá thể hoặc tổ hợp tác gia đình.
• Kỹ thuật phân tích: Kiểm định hệ số tương quan Pearson nhằm loại trừ hiện tượng tự tương quan và cộng tuyến; Phân tích nhân tố khám phá (EFA) cho cả biến độc lập và biến phụ thuộc; Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến (OLS Multiple Regression) để lượng hóa hệ số tác động $\beta$ chuẩn hóa, chỉ số $R^2$, giá trị $F$, giá trị kiểm định $p$-value ($p < 0.05$). Các kiểm tra độ vững (Robustness checks) và kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến (VIF $< 2.0$) khẳng định tính ổn định cao của các ước lượng.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích hồi quy thực nghiệm của luận án mang lại những phát hiện có ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc:

1. Xác lập thứ bậc tác động của 06 nhân tố: Mô hình thực nghiệm chứng minh có 06 nhân tố ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$) đến ĐLKD của nữ chủ DNNVV Tiểu vùng Tây Bắc, sắp xếp theo độ lớn giảm dần của hệ số hồi quy chuẩn hóa:
   • (1) Tiếp cận vốn (Tác động tích cực mạnh nhất)
   • (2) Chuẩn mực xã hội (Tác động tích cực)
   • (3) Nhu cầu thành đạt (Tác động tích cực)
   • (4) Rào cản được nhận thức (Tác động tiêu cực)
   • (5) Hình mẫu nữ doanh nhân (Tác động tích cực)
   • (6) Sự lạc quan (Tác động tích cực)
2. Nhân tố Tiếp cận vốn giữ vai trò chi phối tuyệt đối: Khác với các bối cảnh đô thị nơi ý tưởng hay năng lực quản trị thường được đề cao, tại Tây Bắc, rào cản thiếu tài sản bảo đảm, thiếu thông tin tài chính chính thức khiến "Tiếp cận vốn" trở thành yếu tố quyết định hàng đầu kích hoạt và duy trì động lực điều hành doanh nghiệp.
3. Môi trường vượt trội Cá nhân: Luận án chứng minh một cách định lượng rằng nhóm nhân tố môi trường tạo ra tác động tổng hợp mạnh mẽ hơn so với nhóm nhân tố cá nhân đối với ĐLKD của nữ chủ DNNVV miền núi.
4. Phát hiện thú vị về Biến Lạc quan: Lần đầu tiên tại Việt Nam, biến "Lạc quan" được kiểm định thực nghiệm độc lập và cho thấy tác động tích cực đáng kể, khẳng định tâm lý kỳ vọng vào tương lai tươi sáng là điểm tựa vững chắc giúp phụ nữ vùng khó vượt qua áp lực gia đình và định kiến xã hội.
5. Động lực Kéo lấn át Động lực Đẩy: Dù đối mặt với điều kiện kinh tế khó khăn, kết quả đo lường cho thấy các yếu tố "kéo" (khát vọng khẳng định bản thân, làm giàu, tự chủ kinh tế) vẫn thể hiện mức độ chi phối cao hơn các yếu tố "đẩy" (bị ép buộc vì mưu sinh thuần túy), tương đồng với phát hiện của VWEC (2007) nhưng phản ánh bước chuyển mình mạnh mẽ trong nhận thức của phụ nữ dân tộc thiểu số.

Thứ tự	Nhân tố tác động	Chiều hướng	Bản chất nhóm biến	Ý nghĩa thực tiễn nổi bật
1	Tiếp cận vốn	Dương (+)	Môi trường	Là "ngòi nổ" then chốt nhất giải tỏa điểm nghẽn nguồn lực
2	Chuẩn mực xã hội	Dương (+)	Môi trường	Sự công nhận của cộng đồng và gia đình tiếp thêm sức mạnh
3	Nhu cầu thành đạt	Dương (+)	Cá nhân	Nội lực tự thân, ý chí vươn lên thoát nghèo và làm giàu
4	Rào cản được nhận thức	Âm (-)	Môi trường	Thủ tục hành chính, hạ tầng yếu kém và định kiến giới
5	Hình mẫu nữ doanh nhân	Dương (+)	Môi trường	Hiệu ứng lan tỏa từ các tấm gương phụ nữ thành đạt đi trước
6	Lạc quan	Dương (+)	Cá nhân	Vốn tâm lý giúp kiên định trước biến động thương trường

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật và lý thuyết: Mở rộng thành công mô hình động lực kinh doanh của Shane et al. (2003) và Taormina & Lao (2007) bằng cách tích hợp Lý thuyết Thể chế trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi đặc thù. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định sự hòa quyện giữa yếu tố ý kiến người thân và địa vị xã hội thành biến đơn hướng "Chuẩn mực xã hội".
• Về mặt phương pháp luận: Bộ công cụ thang đo 10 nhân tố nguyên bản được tinh chỉnh, bổ sung chỉ báo và kiểm định nghiêm ngặt có thể tái sử dụng cho các nghiên cứu tiếp theo về nữ quyền và kinh tế doanh nghiệp tại các khu vực kém phát triển khác.
• Về mặt ứng dụng thực tiễn: Nữ chủ DNNVV cần chủ động bồi dưỡng kỹ năng mềm, kiến thức quản trị dòng tiền, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và tích cực xây dựng mạng lưới cố vấn (Mentorship) thông qua các hiệp hội doanh nhân nữ.
• Về mặt chính sách vĩ mô:
  • Chính sách tín dụng: Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng cần thiết kế các gói sản phẩm tín dụng vi mô và ưu đãi đặc thù cho DNNVV do nữ làm chủ tại Tây Bắc, đơn giản hóa thủ tục thế chấp và chấp nhận các phương án kinh doanh khả thi làm căn cứ cấp vốn tín chấp.
  • Xóa bỏ định kiến giới: Đẩy mạnh công tác truyền thông bình đẳng giới, tôn vinh các hình mẫu nữ doanh nhân tiêu biểu, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số, tạo lập môi trường văn hóa xã hội cởi mở, khuyến khích phụ nữ tự tin làm chủ.
  • Cải cách thủ tục hành chính: Cắt giảm tối đa chi phí tuân thủ pháp lý, hỗ trợ đào tạo pháp luật kinh doanh và trợ giúp khởi nghiệp ngay tại cấp cơ sở.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số hạn chế khách quan cần được khắc phục trong các công trình tương lai:

1. Thiết kế cắt ngang (Cross-sectional data): Dữ liệu thu thập tại một thời điểm duy nhất chưa phản ánh được sự biến chuyển động thái (Dynamic changes) của ĐLKD qua các giai đoạn khác nhau trong vòng đời doanh nghiệp (Khởi nghiệp - Tăng trưởng - Trưởng thành - Tái cấu trúc).
2. Giới hạn không gian địa lý: Phạm vi nghiên cứu giới hạn tại 04 tỉnh Tiểu vùng Tây Bắc, do đó khả năng tổng quát hóa kết quả cho toàn bộ các vùng miền núi phía Bắc hay Tây Nguyên cần được kiểm chứng thêm.
3. Phương pháp chọn mẫu: Dù quy mô mẫu lớn ($n = 669$), việc tiếp cận đối tượng điều tra dựa trên sự hỗ trợ của các hiệp hội và cơ quan địa phương có thể tiềm ẩn độ lệch chọn mẫu nhất định đối với các doanh nghiệp chưa đăng ký chính thức.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Ứng dụng thiết kế nghiên cứu theo thời gian (Longitudinal design) để theo dõi sự biến đổi của ĐLKD theo thời gian và sự thay đổi chính sách.
• Ứng dụng các kỹ thuật định lượng nâng cao như Mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM - Structural Equation Modeling) hoặc Phân tích so sánh định tính tập mờ (fsQCA) để khám phá các cấu hình phức hợp giữa tính cách và môi trường.
• Mở rộng nghiên cứu so sánh đối chiếu giữa nữ chủ DNNVV vùng Tây Bắc với các vùng đồng bằng hoặc so sánh xuyên quốc gia trong khu vực Tiểu vùng sông Mê Kông (Lào, Campuchia, Thái Lan).

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật và kinh tế xã hội rõ rệt:

• Tác động học thuật: Đóng góp một công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện đầu tiên về ĐLKD của nữ chủ DNNVV tại vùng Tây Bắc, tạo tiền đề trích dẫn quan trọng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học trong các chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, Kinh tế Phát triển và Xã hội học Giới.
• Tác động tới khu vực doanh nghiệp: Định hình lộ trình chuyển đổi từ mô hình hộ kinh doanh cá thể nhỏ lẻ sang mô hình DNNVV chính thức, nâng cao năng lực cạnh tranh và kỹ năng quản trị cho hàng nghìn phụ nữ miền núi.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học xác thực giúp Hội đồng Doanh nhân nữ Việt Nam (VWEC), VCCI, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng UBND các tỉnh Tây Bắc hoàn thiện cơ chế thực thi Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017, nâng cao hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận mô hình nghiên cứu tích hợp hoàn chỉnh, bộ thang đo đã được chuẩn hóa và các bằng chứng thực nghiệm đáng tin cậy về lý thuyết thể chế và hành vi khởi nghiệp.
• Nữ doanh nhân và Phụ nữ khởi nghiệp vùng Tây Bắc: Nhận thức rõ ràng các rào cản tâm lý và môi trường, từ đó chủ động xây dựng chiến lược tiếp cận nguồn vốn, nâng cao năng lực tự quản trị và khai thác mạng lưới hình mẫu thành công.
• Các tổ chức tín dụng và Quỹ hỗ trợ phụ nữ: Có căn cứ khoa học để thiết kế các chương trình tài chính vi mô, sản phẩm cho vay theo chuỗi giá trị nông lâm nghiệp phù hợp với đặc điểm dòng tiền của doanh nghiệp do nữ làm chủ.
• Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Có cơ sở dữ liệu thực chứng để cắt giảm rào cản hành chính, lồng ghép bình đẳng giới vào chiến lược phát triển kinh tế vùng bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết Thể chế (North, 1990) và Lý thuyết Đặc tính cá nhân (Lowell, 2003) bằng mô hình tích hợp lưỡng diện trong bối cảnh miền núi nghèo, chứng minh bằng định lượng rằng nhóm nhân tố môi trường thể chế lấn át nhóm nhân tố đặc tính cá nhân trong việc chi phối ĐLKD. Đồng thời, luận án phát hiện sự hội tụ của hai biến lý thuyết phương Tây thành biến đơn hướng "Chuẩn mực xã hội" mang đậm bản sắc văn hóa Á Đông.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam là gì?

Khác với các nghiên cứu trước đây (như Phan Anh Tú & Giang Thị Cẩm Tiên, 2015; Lê Thị Trang Đài & Nguyễn Thị Phương Anh, 2016) chỉ tập trung vào sinh viên hoặc doanh nhân tiềm năng với phương pháp chọn mẫu thuận tiện quy mô nhỏ tại đô thị, luận án đã triển khai quy trình nghiên cứu hỗn hợp nghiêm ngặt với cỡ mẫu thực tế rất lớn ($n = 669$ nữ chủ DNNVV đang hoạt động) trải rộng trên 04 tỉnh miền núi Tây Bắc, xử lý chuẩn xác bằng EFA và hồi quy OLS có kiểm soát đa cộng tuyến chặt chẽ.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và được giải thích lý thuyết ra sao?

Phát hiện bất ngờ nhất là nhân tố Lạc quan (Optimism) - lần đầu tiên được đưa vào kiểm định độc lập tại Việt Nam - lại có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê cao đối với ĐLKD của phụ nữ vùng cao. Dưới góc độ Lý thuyết Vốn Tâm lý (Luthans et al., 2007) và kết luận của Taormina & Lao (2007), sự lạc quan ở các nước đang phát triển đóng vai trò như một cơ chế tự vệ tâm lý (Psychological coping mechanism), giúp cá nhân duy trì niềm tin và kiên định vượt qua những khó khăn về hạ tầng và thể chế.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp (Replication Protocol) hoàn chỉnh không?

Hoàn toàn có. Luận án trình bày minh bạch toàn bộ quy trình nghiên cứu từ bảng câu hỏi phỏng vấn sâu định tính, danh mục thang đo chi tiết với các biến quan sát Likert 5 điểm, quy trình lọc mẫu, bảng ma trận xoay nhân tố EFA, hệ số Cronbach's Alpha của từng thành phần, cho đến bảng kết quả hồi quy bội trên SPSS 22, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng lặp lại và kiểm chứng.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo thế nào?

Chương trình nghiên cứu dài hạn hướng tới: (1) Xây dựng cơ sở dữ liệu bảng (Panel data) theo dõi dọc sự phát triển của DNNVV do nữ làm chủ qua các chu kỳ kinh tế; (2) Mở rộng kiểm định mô hình sang các vùng dân tộc thiểu số khác như Tây Nguyên và Tây Nam Bộ; (3) Phân tích sâu tác động của chuyển đổi số và thương mại điện tử đến việc giải tỏa rào cản tiếp cận thị trường cho phụ nữ khởi nghiệp vùng sâu vùng xa.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Vũ Quang Hưng (2020) đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 05 đóng góp cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và tích hợp thành công các lý thuyết kinh điển về ĐLKD trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi đặc thù của Tiểu vùng Tây Bắc Việt Nam.
2. Khám phá và điều chỉnh thang đo phù hợp với bối cảnh bản địa, đặc biệt là việc tích hợp thành công cấu trúc "Chuẩn mực xã hội" và kiểm định độc lập biến "Lạc quan".
3. Chứng minh thực nghiệm thứ bậc tác động của 06 nhân tố then chốt, xác định "Tiếp cận vốn" là yếu tố thúc đẩy mạnh nhất và "Rào cản được nhận thức" là lực cản duy nhất.
4. Lượng hóa và khẳng định sự vượt trội về mức độ ảnh hưởng của nhóm nhân tố môi trường so với nhóm nhân tố cá nhân đối với ĐLKD của nữ chủ DNNVV vùng cao.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị chính sách đồng bộ, khả thi từ góc độ quản lý vĩ mô đến nỗ lực tự thân của nữ doanh nhân, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của cộng đồng doanh nhân nữ Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Chương 2: Tổng quan các nghiên cứu trước đây Chương 3: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Chương 4: Phương pháp nghiên cứu Chương 5: Kết quả nghiên cứu Chương 6: Thảo luận và khuyến nghị Kết luận luan an 11 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2. Tổng quan về động lực và động lực kinh doanh 2. Khái niệm Theo từ điển tiếng Việt động lực là điều gì đó khiến con người ta phải nỗ lực, sự cố gắng hết sức, sự thôi thúc làm cái gì đó. Các lý thuyết động lực khác nhau đều cho rằng động lực là cơ sở của hầu hết hành vi của con người (Weiner, 1985).

Thuật ngữ, "Động lực" có nguồn gốc từ tiếng Latinh "movere", với ý nghĩa ban đầu là "chuyển động". Điều này có nghĩa là chuyển từ hoàn cảnh hiện tại sang trạng thái tốt hơn. Trong tiếng Anh động cơ (“motive”) và động lực (“motivation”) thường được dịch là động cơ. Tuy nhiên, đây là hai khái niệm khác nhau, động cơ là lý do để làm điều gì đó, còn động lực liên quan đến sức mạnh, định hướng hành vi và các yếu tố khiến người ta hành xử theo những cách nhất định.

Thuật ngữ “động lực” có thể đề cập đến mục tiêu khác nhau của từng cá nhân, cách thức mà cá nhân lựa chọn mục tiêu và cách thức mà những người khác cố gắng thay đổi hành vi của họ. Trong tâm lý học, định nghĩa hiện phổ biến về động lực là quá trình bên trong gây ra các hoạt động cá nhân, duy trì các hoạt động này và thực hiện các hoạt động hướng tới một mục tiêu nhất định (Bandura, 1977). Động lực đề cập đến trạng thái tâm lý đặc biệt và sự sẵn lòng được tạo ra bởi nhu cầu cụ thể và hy vọng đáp ứng các nhu cầu khác nhau, đó cũng là cách tư duy tâm lý mà một người muốn làm điều gì đó. Động lực là một quá trình tâm lý nội tâm (bên trong), nó không thể được quan sát trực tiếp, nhưng nó có thể được suy luận qua các nhiệm vụ như lựa chọn công việc, mức độ nỗ lực, sự kiên trì và ngôn ngữ của cá nhân.

Động lực phải có mục tiêu, mục tiêu hướng dẫn hành vi cá nhân, và mang đến động lực bên trong. Động lực đòi hỏi các hoạt động khuyến khích cá nhân đạt được mục tiêu của họ (Bandura, 1977). Mặc dù động lực thuộc về một quá trình tâm lý bên trong, nhưng trong những năm gần đây, một số nhà tâm lý học đã chia động lực theo nguồn thành động lực từ môi trường bên ngoài và động lực của các yếu tố tâm lý bên trong. Người ta cho rằng động lực được thúc đẩy bởi môi trường bên ngoài chủ yếu là do môi trường bên ngoài kích thích nhu cầu của họ, còn động lực bên trong là do nhu cầu vốn có của cá nhân.

Động lực bên trong thường chỉ ra các nhu cầu bậc cao của lý thuyết phân cấp nhu cầu của Maslow, chẳng hạn như tự thực hiện, trong khi động lực bên ngoài thường chỉ ra các nhu cầu bậc thấp, như nhu cầu an toàn và nhu cầu thuộc về bản thân cá nhân (Vallerand và cộng sự, 1992). luan an 12 Ở lĩnh vực kinh tế và quản lý, động lực thúc đẩy làm chuyển biến, đổi mới hoàn cảnh tạo động lực phát triển kinh tế. Động lực có thể được thể hiện bằng nhiều cách khác nhau như Goleman (2001) đã xác định động lực là niềm đam mê làm việc vì những lý do vượt ra khỏi tiền bạc hoặc địa vị xã hội và khuynh hướng theo đuổi các mục tiêu với lòng nhiệt huyết và sự kiên trì. Để có hiệu quả kinh doanh, động lực là rất quan trọng bởi nó là một trạng thái hoặc tình trạng bên trong (đôi khi được mô tả như là một nhu cầu, khát vọng hoặc mong muốn) để kích hoạt hoặc tiếp sức cho hành vi và đưa ra định hướng cá nhân.

Dù trong lĩnh vực kinh tế hay tâm lý học, các định nghĩa được đưa ra đều dựa trên ba thành phần của động lực như Arnold và cộng sự (1998) đã nêu: thứ nhất, định hướng, nghĩa là những gì một cá nhân đang cố gắng làm; thứ hai, nỗ lực, nghĩa là một cá nhân đang cố gắng như thế nào; và thứ ba, sự kiên trì, nghĩa là một người tiếp tục cố gắng trong bao lâu. Rõ ràng động lực liên quan đến động lực thúc đẩy một cá nhân hành xử theo một cách nhất định để có được sự hài lòng hoặc thành công mà họ cần trong cuộc sống cũng như trong kinh doanh. Đó cũng là hành vi hướng đến mục tiêu. Động lực của một cá nhân bị thúc đẩy bởi các yếu tố tâm lý bên trong (động lực kéo) và môi trường bên ngoài (động lực đẩy).

Các loại động lực Động lực có thể được phân loại theo nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào quan điểm, cách sắp xếp của các nhà nghiên cứu và các lý thuyết về động lực cá nhân, hành vi, mục tiêu cần đạt được, hiệu quả kinh doanh và môi trường. Tuy nhiên, trong số những phân loại này, được chấp nhận rộng rãi và phổ biến nhất bởi nguyên nhân hình thành và biểu hiện của động lực, cụ thể như sau: - Theo biểu hiện của động lực + Động lực ngầm (tiềm ẩn) là những xung động tự phát để hành động và được kích thích thông qua các ưu tiên vốn có đối với nhiệm vụ. + Động lực bộc lộ (hiện) được thể hiện thông qua các lựa chọn có chủ ý và thường xuyên bị kích thích vì các lý do bên ngoài. Những cá nhân có nhu cầu tiềm ẩn mạnh mẽ sẽ đạt được các mục tiêu đặt ra với tiêu chuẩn bên trong cao hơn, trong khi những người khác lại có xu hướng tuân thủ các quy tắc xã hội.

Hai động lực này thường hoạt động cùng nhau để xác định hành vi của cá nhân theo định hướng và niềm đam mê (Ryan and Deci, 2000). Thái độ đối với nhiệm vụ được đẩy mạnh khi đối mặt với một thách thức thông qua động lực ngầm, mục tiêu chính là làm cho việc thực hiện nhiệm vụ đạt hiệu quả cao nhất. Theo luan an 13 Rabideau (2005), một người có động lực ngầm mạnh mẽ sẽ cảm thấy vui khi đạt được mục đích một cách hiệu quả nhất. Sự nỗ lực và vượt qua thách thức bằng cách thực hiện nhiệm vụ để thỏa mãn cá nhân.

Tuy nhiên, động lực bộc lộ được xây dựng xung quanh hình ảnh của một con người. Loại động lực này hình thành hành vi của một người dựa trên quan điểm của họ và có thể ảnh hưởng đến sự lựa chọn và phản hồi của họ từ các tín hiệu bên ngoài. Tác nhân chính cho loại động lực này là nhận thức hoặc khả năng nhận thức. - Theo nguyên nhân của động lực + Động lực bên trong được định nghĩa là việc thực hiện một hoạt động nào đó vì sự hài lòng vốn có của nó hơn là cho một số kết quả riêng biệt.

Nói cách khác, động lực bên trong có thể phát sinh từ các yếu tố tự tạo ra trong hành vi của mọi người. Nó có thể ở dạng động lực bởi chính công việc khi các cá nhân cảm thấy rằng công việc của họ là quan trọng, thú vị và đầy thách thức và cung cấp cho họ mức độ tự chủ hợp lý (tự do hành động). Một người có động lực bên trong sẽ thay đổi hành động vì niềm vui khi thách thức đòi hỏi nhiều hơn là vì những sự thúc đẩy, áp lực hoặc phần thưởng bên ngoài đem lại (Ryan and Deci, 2000). Ryan and Deci cho biết thêm rằng động lực bên trong tồn tại trong mối quan hệ giữa các cá nhân và hoạt động.

Mọi người có động lực từ bản thân cho một số hoạt động chứ không phải từ người khác và không phải ai cũng có động lực từ bản thân cho một nhiệm vụ cụ thể. Như vậy, có thể nói rằng động lực bên trong rõ ràng là một phần quan trọng trong việc bắt đầu và điều hành DN. Các tài liệu về các yếu tố động lực bên trong đã bị ảnh hưởng chủ yếu bởi “lý thuyết tự quyết định”, được phát triển bởi Deci (1975). Lý thuyết này cho thấy con người bị thúc đẩy bởi nhu cầu phát triển để đạt được sự thành công, nhu cầu này thể hiện ở những dạng người có xu hướng phát triển vốn có.

Động lực bên trong giúp chúng ta giải thích lý do tại sao các cá nhân cố gắng hướng tới sự phát triển. Lý thuyết tự quyết định cho rằng con người hoạt động hướng tới sự phát triển. Sự phát triển này đạt được thông qua việc vượt qua những thách thức và tiếp nhận những trải nghiệm mới. Một số học giả xác định năng lực, sự liên kết và quyền tự chủ tạo ra động lực bên trong thông qua việc kết hợp giữa phát triển và ý thức bản thân (Ryan and Deci, 2000).

Động lực bên trong thúc đẩy phát triển và làm chủ những thách thức, nó trở thành một khía cạnh quan trọng của ĐLKD. Thúc đẩy sức mạnh bên trong cá nhân thực chất sẽ quyết định sự cam kết mà họ sử dụng để đạt được mục tiêu. Đó là sự cần thiết thúc đẩy các cá nhân hướng tới sự luan an 14 phát triển bản thân. Động lực bên trong dẫn đến sự điều tiết bên trong, từ đó cho phép các cá nhân hành động.

Động lực bên trong là chỉ số tốt nhất về việc một cá nhân sẽ hành động theo hướng phát triển so với việc có xu hướng duy trì sự thụ động và trì trệ Deci (1975). Các tài liệu về ĐLKD đã xác định được nhiều đặc điểm tính cách và các yếu tố bên trong thúc đẩy các doanh nhân hành động (Shane và cộng sự, 2003). + Động lực bên ngoài đề cập đến việc làm một cái gì đó bởi vì nó dẫn đến một kết quả riêng biệt. Do đó, động lực bên ngoài tương phản với động lực bên trong, nó đề cập đến việc thực hiện một hoạt động chỉ đơn giản là để tận hưởng thành quả của chính hoạt động đó, chứ không phải là giá trị phương tiện của nó (Ryan and Deci, 2000).

Động lực bên ngoài đã được nghiên cứu rộng rãi trong lĩnh vực tâm lý học. Động lực bên ngoài phát triển trong suốt cuộc đời doanh nhân và nó có thể dẫn đến nhu cầu tự làm chủ (Jayawarna và cộng sự, 2011). Nghiên cứu về động lực đã tách các yếu tố tạo nên hiện tượng này thành yếu tố bên trong và yếu tố bên ngoài.