Luận văn thạc sỹ giải pháp tạo lập và sử dụng vốn cho các hộ nông dân nghèo huyện nghĩa đàn tỉnh nghệ an

Tài liệu nghiên cứu Luận văn thạc sỹ giải pháp tạo lập và sử dụng vốn cho các hộ nông dân nghèo huyện nghĩa đàn tỉnh, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Đậu Thị Chung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Khắc Hoàn
• Trường học: Đại học Kinh tế Huế
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Giải Pháp Tạo Lập Và Sử Dụng Vốn Cho Các Hộ Nông Dân Nghèo Huyện Nghĩa Đàn, Tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM LƯỢC LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.1. QUAN NIỆM VỀ VỐN VÀ CÁC KÊNH HỖ TRỢ VỐN CHO NGƯỜI NÔNG DÂN NGHÈO Ở NƯỚC TA
• 2.1.1. QUAN NIỆM VỀ HỘ NÔNG DÂN NGHÈO VÀ CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ VỀ NGHÈO ĐÓI
• 2.2. THỰC TRẠNG VIỆC TẠO LẬP VÀ SỬ DỤNG VỐN ĐỐI VỚI CÁC HỘ NÔNG DÂN NGHÈO HUYỆN NGHĨA ĐÀN TRONG THỜI GIAN VỪA QUA
• 2.3. KINH NGHIỆM MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI CHO NGƯỜI NGHÈO VAY VỐN
• 2.4. KINH NGHIỆM HUY ĐỘNG VỐN CHO NGƯỜI NGHÈO DƯỚI NHIỀU HÌNH THỨC Ở MỘT SỐ TỈNH THÀNH Ở NƯỚC TA
• 2.5. NHỮNG VẤN ĐỀ CÓ KHẢ NĂNG VẬN DỤNG VÀO HUYỆN NGHĨA ĐÀN SAU KHI NGHIÊN CỨU NGUỒN VỐN HỖ TRỢ CHO NGƯỜI NGHÈO CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ MỘT SỐ TỈNH THÀNH Ở NƯỚC TA
• 3. ĐỊNH HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ TẠO LẬP VÀ SỬ DỤNG VỐN HỖ TRỢ CHO CÁC NÔNG HỘ NGHÈO HUYỆN NGHĨA ĐÀN HIỆN NAY
• 3.1. CÁC ĐỊNH HƯỚNG VỀ TẠO LẬP VÀ SỬ DỤNG VỐN CHO NGƯỜI NGHÈO
• 3.2. CÁC GIẢI PHÁP TẠO LẬP VÀ SỬ DỤNG VỐN CHO NÔNG DÂN NGHÈO
• 3.3. NHỮNG ĐIỀU KIỆN ĐỂ THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP VỀ TẠO LẬP VÀ SỬ DỤNG VỐN HỖ TRỢ CHO NGƯỜI NGHÈO Ở HUYỆN
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp tài chính cho hộ nông dân nghèo tại Nghĩa Đàn

Huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An, là một trong những khu vực có tỷ lệ hộ nông dân nghèo cao. Việc tìm kiếm và áp dụng các giải pháp tài chính hiệu quả cho các hộ nông dân nghèo là rất cần thiết. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Nghiên cứu này sẽ phân tích các kênh hỗ trợ tài chính hiện có và đề xuất các phương pháp cải thiện khả năng tiếp cận vốn cho hộ nông dân nghèo.

1.1. Tình hình hiện tại của hộ nông dân nghèo tại Nghĩa Đàn

Huyện Nghĩa Đàn có nhiều hộ nông dân nghèo, với mức sống thấp và thiếu thốn về tài chính. Tình trạng này ảnh hưởng đến khả năng sản xuất và sinh kế của họ. Việc thiếu vốn là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến đói nghèo tại đây.

1.2. Các kênh hỗ trợ tài chính hiện có cho nông dân

Hiện tại, các kênh hỗ trợ tài chính cho hộ nông dân nghèo tại Nghĩa Đàn bao gồm ngân hàng chính sách xã hội, các tổ chức tín dụng vi mô và các chương trình hỗ trợ từ chính phủ. Tuy nhiên, việc tiếp cận các nguồn vốn này vẫn còn nhiều khó khăn.

II. Những thách thức trong việc hỗ trợ tài chính cho hộ nông dân nghèo

Mặc dù có nhiều chương trình hỗ trợ tài chính, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc triển khai. Các hộ nông dân nghèo thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và các dịch vụ tài chính. Điều này dẫn đến việc họ không thể tận dụng được các giải pháp tài chính có sẵn.

2.1. Thiếu thông tin và kiến thức tài chính

Nhiều hộ nông dân nghèo không có đủ thông tin về các chương trình hỗ trợ tài chính. Họ cũng thiếu kiến thức về cách quản lý tài chính, dẫn đến việc không sử dụng hiệu quả các nguồn vốn.

2.2. Khó khăn trong việc đảm bảo tài sản thế chấp

Nhiều hộ nông dân không có tài sản đủ giá trị để thế chấp khi vay vốn. Điều này làm giảm khả năng tiếp cận vốn vay từ các ngân hàng và tổ chức tài chính.

III. Giải pháp tài chính hiệu quả cho hộ nông dân nghèo tại Nghĩa Đàn

Để cải thiện tình hình tài chính cho hộ nông dân nghèo, cần áp dụng các giải pháp tài chính hiệu quả. Những giải pháp này bao gồm việc tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức và cải thiện khả năng tiếp cận vốn.

3.1. Đào tạo và nâng cao nhận thức về tài chính

Cần tổ chức các khóa đào tạo về quản lý tài chính cho hộ nông dân nghèo. Việc này sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về cách sử dụng vốn và quản lý chi tiêu.

3.2. Tăng cường hợp tác với các tổ chức tài chính

Hợp tác với các tổ chức tài chính vi mô và ngân hàng có thể giúp hộ nông dân tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn. Các tổ chức này có thể cung cấp các sản phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu của họ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Nghĩa Đàn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp tài chính có thể mang lại nhiều lợi ích cho hộ nông dân nghèo tại Nghĩa Đàn. Các chương trình hỗ trợ tài chính đã giúp cải thiện đời sống và tăng cường khả năng sản xuất của họ.

4.1. Kết quả từ các chương trình hỗ trợ tài chính

Các chương trình hỗ trợ tài chính đã giúp nhiều hộ nông dân cải thiện thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống. Nhiều hộ đã có thể đầu tư vào sản xuất và mở rộng quy mô kinh doanh.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc kết hợp giữa hỗ trợ tài chính và đào tạo kỹ năng là rất quan trọng. Điều này giúp hộ nông dân không chỉ có vốn mà còn có khả năng sử dụng vốn một cách hiệu quả.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho hộ nông dân nghèo tại Nghĩa Đàn

Việc hỗ trợ tài chính cho hộ nông dân nghèo tại Nghĩa Đàn cần được tiếp tục và mở rộng. Các giải pháp tài chính cần được cải thiện để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của họ. Tương lai của hộ nông dân nghèo phụ thuộc vào khả năng tiếp cận vốn và sự hỗ trợ từ các tổ chức.

5.1. Định hướng phát triển bền vững cho hộ nông dân

Cần xây dựng các chương trình hỗ trợ tài chính bền vững, giúp hộ nông dân có thể tự lập và phát triển kinh tế lâu dài.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào các chương trình hỗ trợ tài chính. Sự tham gia này sẽ tạo ra một mạng lưới hỗ trợ mạnh mẽ cho hộ nông dân nghèo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An, thuộc vùng trung du miền núi với 24 xã, có tỷ lệ hộ nông dân nghèo cao và mức sống chưa được cải thiện đáng kể. Trong giai đoạn 2006-2011, mặc dù đã có nhiều biện pháp hỗ trợ vốn cho các hộ nghèo, hiệu quả sử dụng vốn vẫn còn hạn chế. Tỷ lệ hộ nghèo ở khu vực nông thôn Việt Nam giai đoạn 2006-2010 giảm từ 21,2% xuống còn 16,1%, tuy nhiên tại Nghĩa Đàn, nhiều xã vẫn duy trì tỷ lệ hộ nghèo cao trên 40%. Thu nhập bình quân của các hộ nghèo chỉ dao động khoảng 100-180 nghìn đồng/tháng, thấp hơn nhiều so với chuẩn nghèo quốc gia.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả các kênh tạo lập và sử dụng vốn đối với các hộ nông dân nghèo trên địa bàn huyện Nghĩa Đàn, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong giai đoạn tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thời gian 2006-2011, sử dụng số liệu sơ cấp và thứ cấp thu thập từ các cơ quan chức năng huyện Nghĩa Đàn. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần giảm nghèo bền vững, nâng cao đời sống nông dân và phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích các yếu tố kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến việc tạo lập và sử dụng vốn của hộ nông dân nghèo. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết vốn và phát triển kinh tế nông thôn: Vốn được hiểu là tài sản hữu hình và vô hình dùng để đầu tư sản xuất nhằm tạo ra giá trị gia tăng. Vốn hỗ trợ cho người nghèo có đặc điểm phi thị trường, gắn liền với rủi ro và cần sự quản lý nghiêm ngặt để đảm bảo hiệu quả sử dụng.

• Lý thuyết về nghèo đói và phát triển bền vững: Nghèo đói không chỉ là thiếu thu nhập mà còn liên quan đến thiếu kiến thức, kỹ thuật, sức khỏe và cơ sở hạ tầng. Việc hỗ trợ vốn cần kết hợp với các chính sách xã hội đồng bộ để tạo điều kiện cho người nghèo vươn lên.

Các khái niệm chính bao gồm: hộ nông dân nghèo, vốn hỗ trợ, kênh hỗ trợ vốn, hiệu quả sử dụng vốn, và các chỉ số đánh giá nghèo đói theo chuẩn quốc gia và quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp số liệu sơ cấp và thứ cấp. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát các hộ nông dân nghèo tại 24 xã huyện Nghĩa Đàn trong các năm 2010-2011, với cỡ mẫu khoảng vài trăm hộ được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện. Số liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo thống kê của UBND huyện, Phòng Nông nghiệp, Phòng Thống kê và Ngân hàng Chính sách xã hội huyện.

Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả để đánh giá thực trạng tạo lập và sử dụng vốn, đồng thời áp dụng phân tích so sánh tỷ lệ, thu nhập và hiệu quả sử dụng vốn giữa các nhóm hộ. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 đến 2012, bao gồm thu thập dữ liệu, xử lý và phân tích kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo và điều kiện sống còn khó khăn: Tỷ lệ hộ nghèo tại một số xã như Nghĩa Lộc, Nghĩa Mai, Nghĩa Lâm vẫn duy trì trên 40%, với khoảng 50-65% hộ sống trong nhà tranh, tạm bợ. Thu nhập bình quân của các hộ nghèo dao động từ 100-180 nghìn đồng/tháng, thấp hơn nhiều so với chuẩn nghèo quốc gia (200.000 đồng/người/tháng).

2. Nguồn vốn hỗ trợ và hiệu quả sử dụng vốn: Khoảng 30% nhu cầu vay vốn của hộ nông dân được đáp ứng qua các kênh chính thức như Ngân hàng Chính sách xã hội, trong khi 70% còn lại phải vay từ các nguồn tư nhân với lãi suất cao. Vốn đầu tư cho sản xuất nông nghiệp của các hộ nghèo chủ yếu tập trung vào cây trồng lâu năm và chăn nuôi nhỏ lẻ. Hiệu quả sử dụng vốn chưa cao, nhiều hộ gặp khó khăn trong việc trả nợ đúng hạn.

3. Cơ cấu lao động và sản xuất: Huyện có khoảng 85.659 lao động trong độ tuổi, trong đó 75% làm việc trong lĩnh vực nông, lâm, thủy sản. Diện tích canh tác bình quân mỗi hộ nghèo còn hạn chế, khoảng 3.410 ha đất lúa vùng đồi núi và 30.207 ha đất feralit đỏ vàng vùng đồi núi. Cơ cấu sản xuất chủ yếu là tự cung tự cấp, chưa phát triển mạnh sản xuất hàng hóa.

4. Hạ tầng và điều kiện tự nhiên: Hạ tầng giao thông, y tế, giáo dục còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn và phát triển sản xuất của các hộ nghèo. Khoảng 70% lượng mưa tập trung từ tháng 5 đến tháng 10, điều kiện khí hậu thuận lợi cho phát triển nông nghiệp nhưng cần có đầu tư thích hợp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến hiệu quả sử dụng vốn thấp là do thiếu kiến thức kỹ thuật, hạn chế về diện tích đất canh tác và điều kiện hạ tầng chưa đồng bộ. So sánh với kinh nghiệm quốc tế như mô hình Grameen Bank ở Bangladesh, việc cho vay tín chấp, tổ chức nhóm vay vốn và quản lý nghiêm ngặt giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Tại Nghĩa Đàn, việc vay vốn còn nhiều rào cản về thủ tục và khả năng trả nợ của hộ nghèo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ hộ nghèo theo xã, bảng so sánh thu nhập bình quân và hiệu quả sử dụng vốn giữa các nhóm hộ, cũng như sơ đồ cơ cấu lao động theo ngành nghề. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc kết hợp hỗ trợ vốn với đào tạo kỹ thuật và cải thiện hạ tầng để nâng cao hiệu quả đầu tư.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tiếp cận vốn tín dụng ưu đãi: Đẩy mạnh hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội tại các xã nghèo, đơn giản hóa thủ tục vay vốn, tăng tỷ lệ đáp ứng nhu cầu vay vốn từ 30% lên ít nhất 50% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp Ngân hàng Chính sách xã hội.

2. Phát triển các chương trình đào tạo kỹ thuật nông nghiệp: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác, chăn nuôi và quản lý tài chính cho hộ nghèo nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Mục tiêu tăng năng suất lao động ít nhất 15% trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp, các tổ chức xã hội.

3. Cải thiện hạ tầng nông thôn: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông, thủy lợi và cơ sở vật chất y tế, giáo dục tại các xã nghèo để tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và sinh hoạt. Mục tiêu hoàn thành nâng cấp ít nhất 50% tuyến đường chính trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, Sở Giao thông vận tải.

4. Xây dựng mô hình tín dụng nhóm vay vốn: Áp dụng mô hình tín dụng nhóm như Grameen Bank để tăng cường quản lý rủi ro và nâng cao trách nhiệm trả nợ của các hộ vay. Mục tiêu thành lập ít nhất 20 nhóm tín dụng trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Chính sách xã hội, Hội Nông dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý chính sách xã hội và ngân hàng chính sách: Nghiên cứu giúp xây dựng và điều chỉnh các chương trình hỗ trợ vốn phù hợp với đặc điểm địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kinh tế nông nghiệp, phát triển nông thôn: Tài liệu tham khảo về thực trạng và giải pháp hỗ trợ vốn cho hộ nghèo vùng trung du miền núi.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực giảm nghèo: Cung cấp cơ sở dữ liệu và kinh nghiệm thực tiễn để thiết kế dự án hỗ trợ vốn hiệu quả.

4. Lãnh đạo và cán bộ địa phương huyện Nghĩa Đàn: Hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống nông dân nghèo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao vốn lại là yếu tố quan trọng trong giảm nghèo ở nông thôn?
   Vốn là nguồn lực thiết yếu để đầu tư sản xuất, nâng cao năng suất và thu nhập. Thiếu vốn khiến nông dân nghèo khó mở rộng sản xuất, dẫn đến vòng luẩn quẩn nghèo đói.

2. Các kênh hỗ trợ vốn hiện nay ở Nghĩa Đàn gồm những gì?
   Chủ yếu là Ngân hàng Chính sách xã hội, ngân sách nhà nước, các tổ chức tín dụng phi chính thức và nguồn hỗ trợ quốc tế. Tuy nhiên, tỷ lệ đáp ứng nhu cầu vay vốn chính thức chỉ khoảng 30%.

3. Hiệu quả sử dụng vốn của các hộ nghèo hiện ra sao?
   Hiệu quả còn thấp do thiếu kiến thức kỹ thuật, diện tích đất canh tác hạn chế và hạ tầng chưa đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong trả nợ và phát triển sản xuất.

4. Mô hình tín dụng nhóm có thể áp dụng như thế nào tại Nghĩa Đàn?
   Mô hình tín dụng nhóm dựa trên tín chấp và trách nhiệm tập thể giúp giảm rủi ro, tăng tính kỷ luật trả nợ và hỗ trợ kỹ thuật, phù hợp với đặc điểm cộng đồng nông thôn.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn hỗ trợ?
   Kết hợp hỗ trợ vốn với đào tạo kỹ thuật, cải thiện hạ tầng, đơn giản hóa thủ tục vay và xây dựng các mô hình quản lý vốn hiệu quả sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Kết luận

• Huyện Nghĩa Đàn có tỷ lệ hộ nông dân nghèo cao, thu nhập thấp và điều kiện sống còn nhiều khó khăn.
• Việc tạo lập và sử dụng vốn hỗ trợ cho các hộ nghèo hiện nay chưa đáp ứng đủ nhu cầu và hiệu quả sử dụng vốn còn hạn chế.
• Các kênh hỗ trợ vốn đa dạng nhưng cần tập trung nâng cao tỷ lệ tiếp cận vốn chính thức và quản lý rủi ro vay vốn.
• Áp dụng các giải pháp đồng bộ như tăng cường tiếp cận vốn, đào tạo kỹ thuật, cải thiện hạ tầng và mô hình tín dụng nhóm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
• Nghiên cứu đề xuất các bước tiếp theo trong 3-5 năm tới nhằm hỗ trợ bền vững cho hộ nông dân nghèo huyện Nghĩa Đàn, góp phần phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Các cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng và cộng đồng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả hỗ trợ vốn, góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững tại Nghĩa Đàn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 QUAN NIỆM VỀ VỐN VÀ CÁC KÊNH HỖ TRỢ VỐN CHO NGƯỜI NÔNG DÂN NGHÈO Ở NƯỚC TA 1. QUAN NIỆM VỀ HỘ NÔNG DÂN NGHÈO VÀ CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ VỀ NGHÈO ĐÓI 1. Các khái niệm Khái niệm hộ: - Theo Weberster, hộ là những người sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung ngân quỹ. - Theo Raul, hộ là những người cùng chung một huyết tộc, có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình sáng tạo ra sản phẩm để bảo tồn chính bản thân và gia đình.

- Theo Martin, hộ là đơn vị cơ bản liên quan đến sản xuất, tái sản xuất, đến tiêu dùng và các hoạt động sản xuất khác. Khái niệm hộ nông dân: Hộ nông dân là những hộ sống ở nông thôn, có ngành nghề sản xuất chính là nông nghiệp, nguồn thu nhập và sinh sống chủ yếu bằng nghề nông. Các thành viên trong gia đình gắn bó với nhau chặt chẽ bởi quan hệ hôn nhân, huyết thống, ràng buộc bởi phong tục tập quán và gia đình dòng tộc, truyền thống đạo đức nhiều đời. Ngoài ra hộ nông dân là nơi giữ gìn và lưu truyền bản sắc văn hóa dân tộc, mang đậm nét đặc trưng của nền văn minh nông nghiệp lúa nước.

Khái niệm kinh tế hộ: - Khái niệm: Kinh tế nông hộ vừa là đơn vị sản xuất, vừa là đơn vị tiêu dùng của nền kinh tế nông thôn. Như vậy, kinh tế nông hộ dựa chủ yếu vào lao động gia đình để khai thác nguồn tài nguyên đất và các yếu tố khác nhằm đạt thu nhập cao nhất. Kinh tế nông hộ vừa là đơn vị kinh tế tự chủ căn bản dựa vào sự tích lũy, tự sản xuất, tự đầu tư để sản xuất, kinh doanh nhằm thoát khỏi nghèo đói và vươn lên giàu có, từ tự túc tự cấp vươn lên sản xuất hàng hóa gắn với thị trường. Khái niệm về nghèo đói: - Tại Hội nghị về chống nghèo đói do Ủy ban KT-XH khu vực Châu Á-Thái Bình Dương (ESCAP) tổ chức tại Bawngkok Thái lan vào tháng 8/1993.

Các quốc 5 gia trong khu vực đã thống nhất cho rằng: nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế-xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy đã được xã hội thừa nhận. Khái niệm về nghèo đói của Việt Nam: - Nghèo là một bộ phận dân cư chỉ có những điều kiện thỏa mãn những nhu cầu tối thiểu và cở bản nhất trong cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống của cộng đồng xét trên mọi phương diện. Tóm lại: nghèo là một bộ phận dân cư có mức sống dưới ngưỡng quy định của sự nghèo. Nhưng ngưỡng nghèo còn phụ thuộc vào đặc điểm cụ thể của từng địa phương, từng thời kỳ cụ thể hay từng giai đoạn phát triển kinh tế- xã hội cụ thể của từng địa phương hay từng quốc gia.

Khái niệm về hộ đói: hộ đói là một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức tối thiểu không đủ đảm bảo nhu cầu về vật chất để duy trì cuộc sống ; hay nói cách khác đó là một bộ phận dân cư hàng năm thiếu ăn, đứt bữa, thường xuyên phải vay nợ và thiếu khả năng trả nợ. Khái niệm về hộ nghèo: hộ nghèo là tình trạng của một số hộ gia đình chỉ thõa mãn một phần nhu cầu tối thiểu của cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống của cộng đồng xét trên mọi phương diện. Khái niệm về xã nghèo: là xã có những đặc trưng sau: tỷ lệ hộ nghèo cao hơn 40% số hộ của xã ; không có hoặc thiếu nhiều cơ sở hạ tầng như: điện sinh hoạt, đường giao thông, trường học, trạm y tế và nước sinh hoạt ; trình độ dân trí thấp, tỷ lệ người mù chữ cao. Khái niệm về vùng nghèo: vùng nghèo là chỉ địa bàn tương đối rộng có thể là một số xã liền kề nhau hoặc một vùng dân cư nằm ở vị trí rất khó khăn, hiểm trở, giao thông đi lại khó khăn, cơ sở hạ tầng thiếu thốn, không có điều kiện phát triển sản xuất đảm bảo cuộc sống ; và là vùng có số hộ nghèo và xã nghèo cao.

Những chỉ tiêu được lượng hóa để xác định đói nghèo Quan điểm của Ngân hàng Thế giới ( WB): - Trong việc lựa chọn tiêu thức đánh giá WB đã lựa chọn tiêu thức phúc lợi với những chỉ tiêu về bình quân đầu người, bao gồm cả ăn uống, học hành, mặc, thuốc men, dịch vụ y tế, nhà ở, giá trị hàng hóa lâu bền. 6 WB đưa ra hai ngưỡng nghèo: + Ngưỡng nghèo thứ nhất là số tiền cần thiết để mua một số lương thực gọi là ngưỡng nghèo lương thực. Ngưỡng nghèo lương thực, thực phẩm mà WB đưa ra theo cuộc điều tra mức sống 1998 là lương thực, thực phẩm tiêu thụ phải đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng với năng lượng 2000-2200 kcal 1 người/1 ngày. Dưới ngưỡng đó gọi là nghèo về lương thực.

+ Ngưỡng nghèo thứ hai: bao gồm cả chi tiêu cho sản phẩm phi lương thực, gọi là ngưỡng nghèo chung. - Cách xác định ngưỡng nghèo chung: Ngưỡng nghèo chung = (Ngưỡng nghèo lương thực) + (Ngưỡng nghèo phi lương thực) Bảng 1.1: Chuẩn mực nghèo ở một số nước Chuẩn nghèo Chuẩn nghèo Quốc gia Đơn vị tính thu nhập chi tiêu Đông Nam Á Trung Quốc Nhân dân tệ/năm 625,00 Đông Nam Á Cam-pu-chia Riên/ngày 1.837,00 Lào Kíp/tháng 20.911,00 Philippin Pê-sô/năm 11.605,00 Thái Lan Bạt/tháng 882,00 Việt Nam Nghìn đồng/năm 1.790,00 Nam Á Ấn Độ Ru-piẤnĐộ/tháng - Thành thị 454,11 - Nông thôn 327,56 Nê Pan RupiNêpan/năm 4.404,00 Pa-ki-xtan RupiPakixtan/tháng 748,56 XriLan-ca RupiXrilanca/tháng 791,67 Trung Á A-déc-bai-gian Nghìn Ma-nat/năm 120,00 Ca-dắc-xtan Ten-ghê/tháng 4.005,63 Thái Bình Dương 7 Phi-ji Đôla/tuần 83,00 Mic-rô-nê-xia Đôla Mỹ/năm 767,58 Xamoa Ta-la/tuần 37,49 Tôn ga Pâng/năm 8.061,00 Tu-va-lu Đôla Úc/tuần 84,24 Nguồn : Tổng cục thống kê năm 2009 Để đảm bảo tính so sánh quốc tế của chỉ tiêu tỷ lệ dân số sống dưới mức nghèo, ngân hàng thế giới đưa ra hai mức chuẩn là thu nhập dưới 1 đôla Mỹ/1 ngày và thu nhập dưới 2 đôla Mỹ/1 ngày được chuyển đổi theo sức mua tương đương của đôla mỹ năm 1993, có nghĩa là tương đương với mức 1.08 USD/1 ngày/1 người và mức 2,16 USD/ ngày/ người của năm 2002. Trên cơ sở đó, ngân hàng Phát triển Châu Á đã đưa ra các con số về tỷ lệ nghèo của một số nước như sau: Bảng 1. Tỷ lệ dân số sống dưới mức nghèo của một số nước Đơn vị : % Quốc gia Năm Theo chuẩn Theo chuẩn nghèo quốc tế nghèo quốc gia 1USD/ngày 2USD/ngày Đông Á Trung Quốc 2001 16,6 46,7 Mông Cổ 1998 35,6 27,0 74,9 Đông Nam Á Cam-pu-chia 1999 35,9 34,1 37,7 Indonexia 2002 18,2 7,5 52,4 Lào 1997 38,6 39,0 81,7 Malaixia 1999 7,5 0,2 9,3 Mianma 1997 22,9 Philippin 2000 34,0 15,5 47,5 Thái Lan 2002 9,8 1,9 32,5 Việt Nam 2002 28,9 13,1 58,5 Nam Á Băng-la-đét 2000 49,8 36,0 82,8 Ấn Độ 1999 26,1 36,0 81,3 Man-đi-vơ 1998 43,0 0,1 2,9 Nê-pan 1996 42,0 39,1 80,9 Pa-ki-xtan 1999 32,6 25,3 77,2 Xrilanca 1995 25,2 6,6 45,4 8 Trung Á Adecbaigian 2001 49,6 3,7 33,4 Cadacxtan 2002 27,9 0,1 8,5 Cư rơ gư xtan 2000 52,0 0,9 27,2 Ta gi ki xtan 2003 56,6 13,9 58,7 Tuốcmenixtan 1998 29,9 12,1 44,0 Udobekixtan 2000 27,5 17,3 71,7 Thái Bình Dương Micronexia 1998 27,9 5,2 19,7 Papuaniughine 1996 37,5 24,6 54,4 Xamoa 2002 20,3 5,5 Tônga 2001 22,7 4,0 12,6 Nguồn : Tổng cục thống kê năm 2009 Bảng 1.

Chỉ số phát triển con người (HDI) năm 2005 ( trích dẫn) Đơn vị : Tuổi thọ : tuổi ; Giáo dục : % ; PIB : USD Tuổi Giáo PIB Quốc Tuổi Giáo PIB Hạng Quốc gia dục trung Hạng dục trung thọ gia thọ (%) bình (%) bình 1 Islande 81,5 95,4 36510 22 Đức 79,1 88 29461 2 Nauy 79,8 99,2 41420 26 HànQuốc 78 96 22029 3 Úc 81 99 31794 51 Cuba 77,7 87,6 6000 4 Canada 80,3 99,2 33375 61 Arabies 72,2 83 7010 5 Iriande 78,4 99,9 38505 67 Nga 65 89 10845 6 Thụy Điển 80,5 95,3 32525 78 Thái Lan 69,6 71,2 8677 7 Thụy sỹ 81,3 85,7 35633 81 Trung Quốc 72,5 69 6757 8 Nhật 82,3 85,9 31267 90 Philippin 71 81 5137 9 Hà Lan 79,2 98,4 32684 105 Việt Nam 73,7 64 3017 10 Pháp 80,2 96,5 30386 107 Indonexia 69,7 68,2 3843 11 Phần Lan 78,9 99 41890 128 Ấn Độ 63,7 63,8 3452 12 Hoa Kỳ 78 93,3 26150 130 Lào 63,2 61,5 2039 13 Tây Ban Nha 80,5 98 27169 131 Cambodge 58 60 2727 14 Đan mạch 78 99,9 33973 136 Hồi quốc 64,6 40 2370 15 Áo 79,4 91,9 33700 146 Haiti 59,5 40 1663 9 16 Anh 79 93 33328 177 Sierraleone 41,8 44,6 806 Nguồn : Theo Quand La Chine changele monde. Paris, Grasset,2005, trang 20-38) 1. Những chỉ tiêu được lượng hóa để xác định đói nghèo của Việt Nam Có rất nhiều chỉ tiêu để đánh giá hộ nghèo. Ở việt Nam phổ biến nhất hiện nay thường dùng trên phương pháp dựa trên thu nhập của hộ.

Theo tiêu chí này, Bộ LĐ-TB&XH đã đưa ra chuẩn nghèo cho từng giai đoạn kinh tế-xã hội khác nhau, mức chuẩn nghèo này được xác định khác nhau cho thành thị và nông thôn sao cho phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng, từng thời kỳ. Chuẩn mực đánh giá nghèo đói qua các giai đoạn Đơn vị : Từ 1993-2000 : kg gạo ; Từ 2001-2005 : nghìn đồng Loại hộ Địa bàn Thu nhập bình quân/người/tháng qua các giai đoạn 1993-1995 1995-1997 1997-2000 2001-2005 Mọi vùng <13kg gạo <13kg gạo Đói Thành thị <13kg gạo Nông thôn <8kg gạo Thành thị <20kg gạo <25kg gạo <25 kg gạo 150.000đ Nông thôn <15kg gạo Miền núi, Nghèo <15kg gạo <15kg gạo 80.000đ hải đảo Đồng bằng, <20kg gạo <20kg gạo 100.000đ trung du Nguồn : Số liệu thống kê, Bộ LĐ,TB&XH, 1993-2005 - Hiện nay, chuẩn nghèo giai đoạn 2006-2010 được áp dụng theo quyết định số 170/2005/QĐ-TTg ngày 08/07/2005 của Thủ Tướng Chính phủ ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006-2010 quy định những người có mức thu nhập sau được xếp vào nhóm hộ nghèo: + Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn là dưới 200.000đồng/người/tháng + Thu nhập bình quân đầu người đối với khu vực thành thị là dưới 260.000đồng/người/tháng. 10 - Giai đoạn từ năm 2011-2015 chuẩn nghèo được áp dụng theo quyết định 09/2011/QĐ-TTg ngày 1/1/2011 của Thủ tướng Chính phủ: + Khu vực nông thôn : những hộ có mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/tháng (4.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo; hộ có mức thu nhập bình quân từ 401.000 đồng/người/tháng là hộ cận nghèo. + Khu vực thành thị: những hộ có mức thu nhập bình quân từ 500.000 đồng/tháng (6000.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo; có mức thu nhập bình quân từ 501.000 đồng/người/tháng là hộ cận nghèo.